ემანუელ მაკრონი: ევროპამ ერთობლივი სესხი უნდა აიღოს

9 თებერვალს საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა რემდენიმე ევროპულ გაზეთს მისცა ინტერვიუ, რომელშიც ევროკავშირის როლის გაძლიერების აუცილებლობაზე ისაუბრა მაშინ, როცა მსოფლიოში გეოპოლიტიკური დაძაბულობა ახალ ეტაპზე გადადის.

ინტერვიუ წინ უძღვის ევროპის ლიდერების არაფორმალურ გასვლით სამიტს ბელგიაში, რომელზეც სწორედ ამ საკითხებზე ღია საუბარი უნდა გაიმართოს. ევროპული საბჭოს თავკაცს, ანტონიო კოშტას იმედი აქვს, რომ ამით მოხერხდება ევროპის ხელმძღვანელების პოზიციების დაახლოება საკვანძო სტრატეგიულ საკითხებზე: რუსეთი, აშშ, ჩინეთი, ევროპის ბიუჯეტის ფორმირება და ხარჯვა, ერთობლივი თავდაცვა.

გთავაზობთ გაზეთ "ლე მონდში" გამოქვეყნებული ინტერვიუს თარგმანს.

კოვიდი, ომი უკრაინაში, დონალდ ტრამპის დაბრუნება თეთრ სახლში. თქვენ გსურთ ევროპა გეოპოლიტიკურ ძალად იქცეს - რამდენად თვლით, რომ ევროპაში თქვენი ესმით?

ცხრა წელია, რაც უფრო სუვერენული ევროპის აუცილებლობაზე ვსაუბრობ. ვფიქრობ, კონცეპტუალური გარდატეხა უკვე მოხდა. ბევრი ისეთი გადაწყვეტილება მივიღეთ, რომელიც სულ რამდენიმე წლის წინ წარმოუდგენელი იქნებოდა. მაგალითად, თავდაცვის სფეროში ერთობლივი დაფინანსების, ერთობლივი პროექტების შესახებ. ამიტომ, ვფიქრობ, რომ იდეოლოგიური თვალსაზრისით ეს ბრძოლა მოგებულია. თუმცა, ჩემი აზრით, ჯერ არ ვირჯებით საკმარისად სწრაფად და საკმარისად მასშტაბურად.

რა გულისხმობთ?

დღეს ჩვენი ევროპა უდიდესი გამოწვევის წინაშეა. მსოფლიო არეულია. კლიმატის ცვლილება დაჩქარდა. ვფიქრობდით, რომ აშშ-ს მხრიდან ჩვენი უსაფრთხოების გარანტია სამუდამო იყო, არადა ამის შესახებ იქედან ეჭვები ისმის. ვიმედოვნებდით, რომ რუსეთი იაფ ენერგომატარებლებს მუდმივად მოგვაწვდიდა, მაგრამ ეს ამბავი უკვე სამი წელია რაც დასრულდა. ჩინეთი ჩვენთვის საექსპორტო ბაზარი იყო, მაგრამ დღეს სულ უფრო სახიფათო კონკურენტი ხდება.

2024 წლის დეკემბერში ევროპის ცენტრალური ბანკის პრეზიდენტი, მარიო დრაგი ევროპის კონკურენტუნარიანობის შესახებ ანგარიშში გვაფრთხილებდა, რომ თუ დროზე არ ვიმოქმედებდით, ევროპა საფრთხეში აღმოჩნდებოდა. რა ვითარებაა ახლა?

მას მერე ვითარება მნიშვნელოვნად გაუარესდა. დღეს ჩინეთს ტრილიონი დოლარის პროფიციტი აქვს დანარჩენ მსოფლიოსთან ვაჭრობაში, მესამედით მეტს ყიდის ვიდრე ყიდულობს ამერიკასა და ევროკავშირში. ამის პარალელურად, აშშ-მ ტარიფები დაგვიწესა. ამგვარად, ორმაგი კრიზისის წინაშე ვართ: ჩინური ცუნამი ვაჭრობის მხრივ და ამერიკის ყოველწამიერი არასტაბილურობა მეორე მხრივ.

მზად ვართ თუ არა ვიყოთ რეალური ძალა? ეს კითხვა დგას ჩვენს წინაშე ეკონომიკური, ფინანსური, თავდაცვის და უსაფრთხოების საკითხებში, დემოკრატიის მხრივაც. წესით, ამან უნდა გამოგვაღვიძოს. როგორც დიდი მწერლები იტყოდნენ, ეს არასრულწლოვანებიდან ჩვენი გამოსვლის მომენტი უნდა იყოს.

დღეს, ჩვენ, ევროპელები მარტონი ვართ, მაგრამ ერთად ვართ. 450 მილიონი მოსახლე უზარმაზარი ციფრია. ჩემთვის, ეს უკანასკნელი 70 წლის ევროპული თავგადასავლის უზარმაზარი წარმატებაა: ჩვენ გავერთიანდით იმისთვის, რომ ჩვენს შორის ომი აღარ ყოფილიყო, გავერთიანდით ერთიანი ბაზრის შესაქმნელად, მაგრამ, ამავე დროს საკუთარ თავს სულ ვუკრძალავდით იმის გაფიქრებაც კი, რომ რეალური ძალა ვყოფილიყავით. მიზეზი მარტივია, 1945 წლამდე ძალა ნიშნავდა ჩვენს შორის ომებს.

რას გვათავაზობთ?

რეგულაციების გამარტივებას - რაც უკვე დაწყებულია ზოგიერთ საკანონმდებლო ტექსტზე - და შიდა ბაზრის გაღრმავებას. უნდა გაგრძელდეს მუშაობა 28-ე რეჟიმზე [საერთო-ევროპული კომერციული სამართლის კოდექსის შექმნა], კაპიტალის ბაზრის გაერთიანებაზე, ელექტროქსელების დაკავშირებაზე. ჩვენი კომპანიები 27 დამოუკიდებელ ბაზარზე კიარა, ერთიან საშინაო ბაზარზე უნდა მუშაობდნენ, ერთი ბაზარი 450 მილიონი მოსახლით ზრდის გარანტიაა.

მეორე საყრდენი დივერსიფიკაციაა, ახალ პარტნიორებთან კომერციული შეთანხმებების დადება, როგორც ახლა ინდოეთთან გავაკეთეთ. ეს სტრატეგია გვაძლევს ეკონომიკური ზრდის ვექტორს და, ამავე დროს, ამცირებს ჩვენს დამოკიდებულებას ერთ სავაჭრო პარტნიორზე, ამიტომაც სასარგებლოა.

სასარგებლოაო ამბობთ, არადა საფრანგეთმა ევროკავშირსა და მერკოსურს შორის თავისუფალი ვაჭრობის ხელშეკრულების საწინააღმდეგოდ გაილაშქრა. პარადოქსია?

მერკოსურთან ხელშეკრულება ცუდი ხელშეკრულებაა. ძველი ხელშეკრულება, ცუდად გამართული მოლაპარაკებებით. რაც არ უნდა იყოს, მას არც დრამატული გავლენა ექნება სოფლის მეურნეობაზე, როგორც ზოგიერთები შიშობენ და არც დადებითი გავლენა ჩვენი ეკონომიკის ზრდაზე, როგორც ზოგიერთებს წარმოუდგენიათ.

მეტი პროტექციონიზმია საჭირო?

ჩვენი ინდუსტრია უნდა დავიცვათ. ჩინელები ასე იქცევიან, ამერიკელებიც. ევროპა დღეს მსოფლიოში ყველაზე გახსნილი ბაზარია. პროტექციონიზმზე არაა საუბარი, მაგრამ ჩვენს მწარმოებლებს შიდა ბაზარზე ისეთი წესები არ უნდა მოვახვიოთ თავს, რასაც არა-ევროპელ იმპორტიორებს არ ვთხოვთ.

დიახ, გარკვეული სექტორების დაცვა დავიწყეთ, მაგალითად ბაჟი დავუწესეთ ჩინურ ელექტროავტომობილებს, რომლებიც სახელმწიფო დაფინანსებითაა წახალისებული, ასევე გავამკაცრეთ ფოლადის წარმოების დაცვაც. ავტომწარმოებლების შესახებ ევროკომისიის წინადადებებშიც ევროპულ მწარმოებლებს უპირატესობა ენიჭება.

არ ვაპირებთ, მაგალითად, მობილურ ტელეფონების წარმოების დაცვას - მათ აღარც ვაწარმოებთ ევროპაში. ყურადღება რამდენიმე სტრატეგიულ სექტორზე უნდა გავამახვილოთ: ეკოლოგიური ტექნოლოგიები, ქიმიური მრეწველობა, ფოლადის წარმოება, ავტომობილები, თავდაცვა, თორემ ევროპელი მწარმოებლები გაქრებიან. დიახ, ეს თავდაცვითი ზომაა, მაგრამ აუცილებელია ამის გაკეთება, იმიტომ რომ უსამართლო კონკურენციასთან გვაქვს საქმე: ჩვენი კონკურენტები აღარ იცავენ ვაჭრობის მსოფლიო ორგნიზაციის წესებს.

მარიო დრაგი ჯერ კიდევ 2024 წელს ამბობდა, რომ ევროპულ მწარმოებლებს უნდა მიენიჭოს უპირატესობა.

დიახ, და ასევე ამბობდა, რომ აუცილებელია ინოვაციებში ინვესტირება. სამწუხაროდ ეს რეკომენდაციები გზადაგზა დაგვავიწყდა. ძირითადად გამარტივებასა და დივერსიფიკაციაზე გავაკეთეთ აქცენტი, სფეროებზე სადაც კონსენსუსი არსებობს.

ინვესტიციებს დავუბრუნდეთ - რისთვისაა ეს საჭირო?

დღეს გვაქვს სამი ძირითადი ბრძოლის ველი: უსაფრთხოებისა და თავდაცვის სფეროში, ტექნოლოგიებისა და ეკოლოგიური ტრანზიციის სფეროში, ხელოვნური ინტელექტისა და კვანტური კომპიუტერების სფეროში. სამივე ამ მიმართულებით ჩვენი ინვესტიცია ბევრად უფრო ნაკლებია, ვიდრე ჩინეთსა და აშშ-ში. თუ მომდევნო სამ-ხუთ წელიწადში ამ ვითარებას არ შევცვლით, ამ სექტორებიდან ევროკავშირი გაქრება. თუ გვინდა შიდა ბაზარი შევინარჩუნოთ, კიდევ უფრო არ დავაქუცმაცოთ, არ შეიძლება ამ სექტორებში ფულის ჩადება ცალკეული ქვეყნების საქმე იყოს. ერთობლივი ინვესტირებაა საჭირო.

რა ფულზეა საუბარი?

მარიო დრაგის ანგარიშით, 800 მილიარდი ევროს სახელმწიფო და კერძო ინვესტიციაა საჭირო წელიწადში ეკო-ტექნოლოგიებსა და ციფრულ ტექნოლოგიებში. თუ ამას თავდაცვასა და უსაფრთხოებას დავამატებთ, ალბათ 1 200 მილიარდ ევროზეა საუბარი წელიწადში.

საიდან უნდა მოვიტანოთ ეს ფული?

ჯერ ერთი, საკუთარი დანაზოგი უნდა გამოვიყენოთ. ევროპაში მოსახლეობის დანაზოგი მსოფლიოში უდიდესია - 30 ტრილიონი ევრო. ამ ფულით შიდა ვალს ვფარავთ და ნაწილი საზღვარგარეთ მიდის - ყოველ წელს 300 მილიარდი ევრო იდება ხდება ამერიკულ კომპანიებში.

ამავე დროს, რადგან ევროპის ბიუჯეტი დღეს შეზღუდულია, კარგი მომენტია რომ ერთობლივი ვალი ავიღოთ მომავლის დასაფინანსებლად, შევქმნათ ევროობლიგაციები. ჩვენ დიდი ევროპული პროგრამები გვჭირდება, რომ საუკეთესო პროექტები დავაფინანსოთ.

ვალის ერთობლივად აღებაზე როცა საუბრობთ, ზოგიერთი ალბათ იტყვის, რომ საფრანგეთს უნდა ევროკავშირს გადაულოცოს ის ფინანსური ვალდებულებები, რასაც თავად ვერ აფინანსებს, მისი სახელმწიფო ფინანსების სავალალო მდგომარეობის გამო...

მართალი ხართ, ეროვნული ბიუჯეტები ყველგან გასაჭირშია, რადგან გვიწევს ჩვენი სოციალური მოდელის შენარჩუნების დაფინანსება მაშინ, როცა დემოგრაფიული ვითარება იცვლება. ყველა ევროპელის წინაშე დგას ეს გამოწვევა. საფრანგეთის პრობლემა ისაა, რომ ჩვენ არასოდეს გვქონია გაწონასწორებული მოდელი, როგორც ჩრდილოეთის ზოგიერთ ეკონომიკას, რომელიც პირად პასუხისმგებლობას ეყრდნობა. ჩვენ არასოდეს "შემოგვიჭერია ქამრები", რასაც არ უნდა ამბობენ ზოგიერთები. არასოდეს გავიტარებია რეფორმები, რომლებიც პორტუგალიაში, ესპანეთში, იტალიასა და საბერძნეთში გაატარეს 2010-იან წლებში და რომლის დადებით შედეგებსაც იქაურები ახლა იმკიან.

გასულ წლებში ვეცადეთ ამაზე მუშაობას, მაგრამ საქმე ვერ დავასრულეთ. ბევრად უფრო სწრაფად და გადამწყვეტად მოქმედებაა საჭირო. მე გავატარე პენსიების რეფორმა, რომელიც ვერ ვიტყვით, რომ კონსენსუსის საგანი იყო - დავიწყეთ პენსიაზე გასვლის ასაკის ზრდა, მოგვიწია ამის გადაწევა 2027-დან 2028 წლისათვის. ეს საკმარისი არაა.

როგორ გინდათ დაარწმუნოთ გერმანია და ევროკავშირის სხვა წევრები, რომლებიც პრინციპულად ეწინააღმდეგებიან ევროობლიგაციების იდეას?

ჯერ ერთი, ნათლად უნდა ვთქვათ, რომ საუბარი არაა უკვე არსებული ვალების გადახდის გაზიარებაზე, არავითარ შემთხვევაში. ბაზრები ითხოვს საიმედო და ლიკვიდურ აქტივებს, ითხოვს ევროპის სახელით აღებულ სესხს. ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილება არ შეგვიძლია, რადგან ეს ინსტრუმენტი არ გვაქვს, ან თითქმის არ გვაქვს. ამიტომ ახლა არის უნიკალური შესაძლებლობის ფანჯარა, რომელიც ასევე მოგვცემს საშუალებას, შევასუსტოთ დოლარის ჰეგემონია.

მსოფლიო ბაზარი სულ უფრო და უფრო უფრთხის ამერიკულ დოლარს, ეძებს ალტერნატივებს. მივაწოდოთ მას ეს ალტერნატივა ევროობლიგაციების სახით. ინვესტორებისთვის კანონიერებაზე დამყარებული დემოკრატიული სახელმწიფოები კოლოსალური მიმზიდველობის მატარებელია. შევხედოთ მსოფლიოს - ერთ მხარეს ჩინეთი გვყავს, რომელიც ავტორიტარული სახელმწიფოა, მეორე მხარეს აშშ, რომელიც სულ უფრო შორდება კანონზე დამყარებული სახელმწიფოს იდეალს.

რაც მთავარია, ევროკავშირის ვალის ტვირთი აშშ-სა და ჩინეთისაზე ბევრად უფრო დაბალია. მოცემულ მომენტში, როცა გაქანებული კონკურენციაა ტექნოლოგიებში ინვესტირებისათვის, უზარმაზარი შეცდომა იქნება, რომ სესხის აღების შესაძლებლობა არ გამოვიყენოთ.

ევროპელები საკმაოდ მტკიცედ აღუდგნენ წინ დონალდ ტრამპს, როცა ის გრენლანდიის დაკავებით და ტარიფებით ემუქრებოდა ევროპელებს, მათ შორის საფრანგეთს. თქვენი აზრით, ვითარება ფუნდამენტურად შეიცვალა?

როცა კრიზისი გადაივლის, მაცდური შვება დაისადგურებს ხოლმე. ასე იყო 2025 წლის ზაფხულში, როცა ევროკავშირსა და აშშ-ს შორის ტარიფებზე შეთანხმებას მივაღწიეთ. გვემუქრებიან, გვაშინებენ და უცბად ვაშინგტონი უკან იხევს. გვგონია რომ ყველაფერი დასრულდა. ერთი წამითაც ნუ გექნებათ ამის იმედი. ყოველ დღეს ახალი მუქარებია ფარმაცევტიკის, ციფრული ინდუსტრიის წინააღმდეგ.

როცა აგრესია სისტემატიურ ხასიათს იღებს, მე ვფიქრობ, არაა მიზანშეწონილი ქედის მოდრეკა და მორიგების გზების ძიება. ამ სტრატეგიას რამდენიმე თვე მივყევით და მას არაფერი მოაქვს. მეტიც, სტრატეგიული თვალსაზრისით, თუ დათმობების გზას გავყვებით, ჩვენი დამოკიდებულება აშშ-ზე მხოლოდ გაიზრდება. შეხედეთ ენერგეტიკას - რუსეთზე დამოკიდებულება აშშ-ზე დამოკიდებულებით ჩავანაცვლეთ, რომელიც ახლა გათხევადებული ბუნებრივი გაზის 60%-ს გვაწვდის.

მომავლის საჰაერო ბრძოლის სისტემის ფრანგულ-გერმანული პროექტი (SCAF) ცუდ დღეშია. თვლით, რომ ის უკვე მკვდარია?

არა. ეს კარგი პროექტია და არავის უთქვამს გერმანიაში, რომ ცუდი პროექტია. კი, სამხედრო მრეწველობის კომპანიებს ხშირად ახასიათებთ სინერგიების შიში, მაგრამ ეს არ უნდა წავახალისოთ. დავილაპარაკებ ფრიდრიხ მერცთან. ჩემი აზრით, ეს საქმე წინ უნდა წავიდეს, ისევე, როგორც ერთობლივი ტანკის პროგრამა. თუკი გერმანელი პარტნიორი [კომპანია] თვითმფრინავს დააყენებს ეჭვქვეშ, ჩვენები ტანკს დააყენებენ ეჭვქვეშ. ეს SCAF-ის ამბავი Ariane-6 [ევროპული რაკეტის] ამბავს მაგონებს, მაშინ ყოველ კვირას მეუბნებოდნენ, გერმანელებს ფულის დადება არ უნდათ, ყველაფერი დამთავრდაო და მაინც გავაკეთეთ, დღეს ეს რაკეტა დაფრინავს.