# ევროპის მოამბე
> ევროპის პოლიტიკა, კულტურა, ისტორია - გასაგებ ენაზე
Public Ghost content for AI and LLM tooling. This file includes a bounded export of public pages first, then recent public posts.
Append `.md` to any post or page URL to get the content in Markdown (for example, `/example-post.md`).
## Pages
### ვინა ვართ
URL: https://evropis.moambe.eu/about/
Last updated: 2026-06-12T19:37:26.000Z
"ევროპის მოამბე" ქართველი მკვლევარებისა და ჟურნალისტების გამოცემაა, რომელიც აგრძელებს ევროპის შესახებ თხრობის ტრადიციებს "ივერიიდან" - "ერთობამდე."

ჩვენ ვთვლით, რომ თხრობის ენა განსაზღვრავს ამბის აღქმას, ამიტომ ვცდილობთ მოვიშოროთ საბჭოური პრესის კლიშეები და დავუბრუნდეთ იმ ქართულს, რომლითაც ჩვენმა თანამოქალაქეებმა საუკუნის განმავლობაში გაიცნეს და გაიცნობიერეს ევროპაში მიმდინარე ამბები. 

### გამოწერა 

თუ ჩვენს გვერდს გამოიწერთ, არქივის გადაკითხვა თავისუფლად შეგეძლებათ, თანაც სიახლეებზე ინფორმაციას პირველი მიიღებთ. 

### ერთად ვიდგეთ

"მოამბის" ოჯახი სოციალურ მედიაზეც აქტიურია, შემოგვიერთდით [ფეისბუკზე](https://www.facebook.com/EuropeHerald), [ინსტაგრამზე ](https://www.instagram.com/europe.herald/?ref=evropis.moambe.eu)და [იუთუბზე ](https://www.youtube.com/@EuropeHerald?ref=evropis.moambe.eu)და უფრო მრავალფეროვნად შეიტყვეთ სიახლეები. 

---

### რეკლამასავით 

თუკი ჩვენი გვერდი მოგწონთ, შემოუერთდით [Ghost](https://ghost.org/?ref=evropis.moambe.eu) პლატფორმას, ჯერ აქ ქართველები ცოტანი ვართ, მაგრამ მასზე მუშაობა უადვილესი რამაა და დიდი ჩალიშიც არ დაგჭირდებათ, ისე შექმნით ახალ, მოქნილ, თანამედროვე გვერდს.
### კონფიდენციალურობის პოლიტიკა
URL: https://evropis.moambe.eu/privacy-policy/
Last updated: 2026-08-05T14:43:37.000Z
### **ძალაში შესვლის თარიღი:** 2019 წლის 31 იანვარი

ასოციაცია „Libre Voix“ („ჩვენ“, „ჩვენი“) მართავს ვებგვერდს evropis.moambe.eu და მობილურ აპლიკაციას ევროპის მოამბე/Europe Herald (შემდგომში — „მომსახურება“).

ეს გვერდი გაწვდით ინფორმაციას ჩვენი კონფიდენციალურობის პოლიტიკის შესახებ, რომელიც ეხება პერსონალური მონაცემების შეგროვებას, გამოყენებასა და გამჟღავნებას, როდესაც სარგებლობთ ჩვენი მომსახურებით, ასევე თქვენს არჩევანს ამ მონაცემებთან დაკავშირებით. შპს „სამოქალაქო საქართველოს“ კონფიდენციალურობის პოლიტიკა შეიქმნა Free Privacy Policy ვებგვერდის დახმარებით.

ჩვენ ვიყენებთ თქვენს მონაცემებს მომსახურების უზრუნველსაყოფად და გასაუმჯობესებლად. მომსახურებით სარგებლობით თქვენ ეთანხმებით ინფორმაციის შეგროვებასა და გამოყენებას წინამდებარე პოლიტიკის შესაბამისად. თუ ამ კონფიდენციალურობის პოლიტიკაში სხვაგვარად არ არის განმარტებული, მასში გამოყენებულ ტერმინებს აქვთ იგივე მნიშვნელობა, რაც ჩვენს წესებსა და პირობებში (Terms and Conditions).

## ინფორმაციის შეგროვება და გამოყენება

ჩვენ ვაგროვებთ სხვადასხვა ტიპის ინფორმაციას თქვენი მომსახურების უწყვეტად უზრუნველსაყოფად და გასაუმჯობესებლად.

### შეგროვილი მონაცემების ტიპები

#### პერსონალური მონაცემები

ჩვენი მომსახურებით სარგებლობისას, შესაძლოა გთხოვოთ, მოგვაწოდოთ გარკვეული პერსონალური საიდენტიფიკაციო ინფორმაცია, რომელიც შეიძლება გამოყენებულ იქნას თქვენთან დაკავშირების ან თქვენი იდენტიფიცირებისთვის („პერსონალური მონაცემები“). პერსონალური საიდენტიფიკაციო ინფორმაცია შეიძლება მოიცავდეს, თუმცა არ შემოიფარგლება შემდეგით:

- ელექტრონული ფოსტის მისამართი
- ქუქი-ფაილები (Cookies) და გამოყენების მონაცემები

#### გამოყენების მონაცემები

ჩვენ ასევე შესაძლოა შევაგროვოთ ინფორმაცია, რომელსაც თქვენი ბრაუზერი აგზავნის ყოველთვის, როდესაც სტუმრობთ ჩვენს გვერდს ან როდესაც წვდომას იღებთ მომსახურებაზე მობილური მოწყობილობის საშუალებით („გამოყენების მონაცემები“).

ეს გამოყენების მონაცემები შეიძლება მოიცავდეს ისეთ ინფორმაციას, როგორიცაა თქვენი კომპიუტერის ინტერნეტ პროტოკოლის მისამართი (მაგ. IP მისამართი), ბრაუზერის ტიპი, ბრაუზერის ვერსია, ჩვენი მომსახურების ის გვერდები, რომლებსაც ეწვიეთ, თქვენი ვიზიტის დრო და თარიღი, ამ გვერდებზე გატარებული დრო, მოწყობილობის უნიკალური იდენტიფიკატორები და სხვა დიაგნოსტიკური მონაცემები.

როდესაც მომსახურებაზე წვდომას იღებთ მობილური მოწყობილობის საშუალებით, გამოყენების მონაცემები შეიძლება მოიცავდეს ისეთ ინფორმაციას, როგორიცაა თქვენ მიერ გამოყენებული მობილური მოწყობილობის ტიპი, თქვენი მობილური მოწყობილობის უნიკალური ID, თქვენი მობილური მოწყობილობის IP მისამართი, თქვენი მობილური ოპერაციული სისტემა, ინტერნეტ ბრაუზერის ტიპი, რომელსაც იყენებთ, მოწყობილობის უნიკალური იდენტიფიკატორები და სხვა დიაგნოსტიკური მონაცემები.

#### თვალყურის დევნების და ქუქი-ფაილების (Cookies) მონაცემები

ჩვენ ვიყენებთ ქუქი-ფაილებს და მსგავს ტექნოლოგიებს, რათა თვალი გავადევნოთ აქტივობას ჩვენს მომსახურებაზე და შევინახოთ გარკვეული ინფორმაცია.

ქუქი-ფაილები არის მცირე მოცულობის მონაცემთა ფაილები, რომლებიც შეიძლება მოიცავდეს ანონიმურ უნიკალურ იდენტიფიკატორს. ქუქი-ფაილები იგზავნება თქვენს ბრაუზერში ვებგვერდიდან და ინახება თქვენს მოწყობილობაზე. თვალთვალის ტექნოლოგიები, რომლებიც ასევე გამოიყენება, არის ბიკონები (beacons), ტეგები (tags) და სკრიპტები ინფორმაციის შეგროვებისა და თვალყურის დევნებისთვის, ასევე ჩვენი მომსახურების გაუმჯობესებისა და ანალიზისთვის.

შეგიძლიათ თქვენს ბრაუზერში გასცეთ ინსტრუქცია, უარი თქვას ყველა ქუქი-ფაილზე ან მიუთითოს, როდის იგზავნება ქუქი-ფაილი. თუმცა, თუ არ მიიღებთ ქუქი-ფაილებს, შესაძლოა ვერ შეძლოთ ჩვენი მომსახურების ზოგიერთი ნაწილით სარგებლობა.

**ჩვენ მიერ გამოყენებული ქუქი-ფაილების მაგალითები:**

- **სესიის ქუქი-ფაილები (Session Cookies):** ვიყენებთ სესიის ქუქი-ფაილებს ჩვენი მომსახურების ფუნქციონირებისთვის.
- **პარამეტრების ქუქი-ფაილები (Preference Cookies):** ვიყენებთ პარამეტრების ქუქი-ფაილებს თქვენი პარამეტრებისა და სხვადასხვა პარამეტრების დასამახსოვრებლად.
- **უსაფრთხოების ქუქი-ფაილები (Security Cookies):** ვიყენებთ უსაფრთხოების ქუქი-ფაილებს უსაფრთხოების მიზნებისთვის.

### მონაცემთა გამოყენება

ასოციაცია „Libre Voix“ შეგროვილ მონაცემებს იყენებს სხვადასხვა მიზნისთვის:

- მომსახურების უზრუნველსაყოფად და შესანარჩუნებლად
- ჩვენს მომსახურებაში განხორციელებული ცვლილებების შესახებ თქვენთვის შესატყობინებლად
- იმისთვის, რომ ნება დაგრთოთ მონაწილეობა მიიღოთ ჩვენი მომსახურების ინტერაქტიულ ფუნქციებში, როდესაც ამას აირჩევთ
- მომხმარებელთა მხარდაჭერისა და მოვლა-პატრონობის უზრუნველსაყოფად
- ანალიზის ან ღირებული ინფორმაციის მოსაპოვებლად, რათა გავაუმჯობესოთ მომსახურება
- მომსახურების გამოყენების მონიტორინგისთვის
- ტექნიკური პრობლემების გამოვლენის, პრევენციისა და აღმოფხვრისთვის

### მონაცემთა გადაცემა

თქვენი ინფორმაცია, მათ შორის პერსონალური მონაცემები, შეიძლება გადაეცეს და შეინახოს კომპიუტერებზე, რომლებიც მდებარეობს თქვენი შტატის, პროვინციის, ქვეყნის ან სხვა სახელმწიფო იურისდიქციის ფარგლებს გარეთ, სადაც მონაცემთა დაცვის კანონები შეიძლება განსხვავდებოდეს თქვენი იურისდიქციის კანონებისგან.

თუ იმყოფებით საქართველოს ფარგლებს გარეთ და ირჩევთ მოგვაწოდოთ ინფორმაცია, გთხოვთ გაითვალისწინოთ, რომ ჩვენ მონაცემებს, მათ შორის პერსონალურ მონაცემებს, გადავცემთ საქართველოში და ვამუშავებთ მას იქ.

თქვენი თანხმობა ამ კონფიდენციალურობის პოლიტიკაზე, რასაც მოჰყვება ასეთი ინფორმაციის წარდგენა, გამოხატავს თქვენს თანხმობას აღნიშნულ გადაცემაზე.

Libre Voix გადადგამს ყველა გონივრულად აუცილებელ ნაბიჯს უზრუნველსაყოფად, რომ თქვენს მონაცემებს მოეპყრონ უსაფრთხოდ და ამ კონფიდენციალურობის პოლიტიკის შესაბამისად. თქვენი პერსონალური მონაცემების გადაცემა ორგანიზაციაში ან ქვეყანაში არ განხორციელდება, თუ არ არსებობს სათანადო კონტროლი, მათ შორის თქვენი მონაცემებისა და სხვა პერსონალური ინფორმაციის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად.

### მონაცემთა გამჟღავნება

#### სამართლებრივი მოთხოვნები

ასოციაციას „Libre Voix“ შეუძლია გამჟღავნოს თქვენი პერსონალური მონაცემები კეთილსინდისიერი რწმენით, რომ ასეთი ქმედება აუცილებელია:

- სამართლებრივი ვალდებულების შესასრულებლად
- ასოციაციის უფლებებისა ან ქონების დასაცავად
- მომსახურებასთან დაკავშირებული შესაძლო სამართალდარღვევების აღსაკვეთად ან გამოსაძიებლად
- მომსახურების მომხმარებელთა ან საზოგადოების პირად უსაფრთხოების დასაცავად
- სამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან დასაცავად

### მონაცემთა უსაფრთხოება

თქვენი მონაცემების უსაფრთხოება ჩვენთვის მნიშვნელოვანია, მაგრამ გახსოვდეთ, რომ ინტერნეტით გადაცემის არცერთი მეთოდი ან ელექტრონული შენახვის მეთოდი არ არის 100%-ით უსაფრთხო. მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენ ვცდილობთ გამოვიყენოთ კომერციულად მისაღები საშუალებები თქვენი პერსონალური მონაცემების დასაცავად, ჩვენ ვერ ვიძლევით მის აბსოლუტურ უსაფრთხოების გარანტიას.

### მომსახურების მომწოდებლები

ჩვენ შეიძლება დასაქმებული გვყავდეს მესამე მხარის კომპანიები და ფიზიკური პირები ჩვენი მომსახურების ხელშესაწყობად („მომსახურების მომწოდებლები“), მომსახურების ჩვენი სახელით უზრუნველსაყოფად, მომსახურებასთან დაკავშირებული სერვისების შესასრულებლად ან ჩვენი მომსახურების გამოყენების ანალიზში დასახმარებლად.

ამ მესამე მხარეებს აქვთ წვდომა თქვენს პერსონალურ მონაცემებზე მხოლოდ ჩვენი სახელით ამ ამოცანების შესასრულებლად და ეკრძალებათ მათი გამჟღავნება ან გამოყენება ნებისმიერი სხვა მიზნით.

#### ანალიტიკა

ჩვენ შეიძლება გამოვიყენოთ მესამე მხარის მომსახურების მომწოდებლები ჩვენი მომსახურების გამოყენების მონიტორინგისა და ანალიზისთვის.

- **Google Analytics** არის Google-ის მიერ შეთავაზებული ვებ-ანალიტიკის სერვისი, რომელიც თვალყურს ადევნებს და აღრიცხავს ვებგვერდის ტრაფიკს. Google იყენებს შეგროვილ მონაცემებს ჩვენი მომსახურების გამოყენების თვალყურის დევნებისა და მონიტორინგისთვის. ეს მონაცემები ზიარდება Google-ის სხვა სერვისებთან. Google-მა შეიძლება გამოიყენოს შეგროვილი მონაცემები საკუთარი სარეკლამო ქსელის რეკლამების კონტექსტუალიზაციისა და პერსონალიზაციისთვის.Google-ის კონფიდენციალურობის პრაქტიკის შესახებ დამატებითი ინფორმაციისთვის, გთხოვთ ეწვიოთ Google-ის კონფიდენციალურობისა და პირობების ვებგვერდს: [https://policies.google.com/privacy?hl=en](https://policies.google.com/privacy?hl=en&ref=evropis.moambe.eu)

### ბმულები სხვა საიტებზე

ჩვენი მომსახურება შეიძლება შეიცავდეს ბმულებს სხვა საიტებზე, რომლებსაც ჩვენ არ ვმართავთ. თუ დააწკაპუნებთ მესამე მხარის ბმულს, გადამისამართდებით ამ მესამე მხარის საიტზე. ჩვენ დაჟინებით გირჩევთ გადახედოთ თითოეული საიტის კონფიდენციალურობის პოლიტიკას, რომელსაც ეწვევით.

ჩვენ ვერ ვაკონტროლებთ და არ ვიღებთ პასუხისმგებლობას მესამე მხარის საიტების ან სერვისების შინაარსზე, კონფიდენციალურობის პოლიტიკასა თუ პრაქტიკაზე.

### ბავშვთა კონფიდენციალურობა

ჩვენი მომსახურება არ ეხება 18 წლამდე ასაკის პირებს („ბავშვები“).

ჩვენ ცნობიერად არ ვაგროვებთ პერსონალურ საიდენტიფიკაციო ინფორმაციას 18 წლამდე ასაკის ნებისმიერი პირისგან. თუ თქვენ ხართ მშობელი ან მეურვე და იცით, რომ თქვენმა შვილმა მოგვაწოდა პერსონალური მონაცემები, გთხოვთ დაგვიკავშირდეთ. თუ გავითვითცნობიერებთ, რომ შევაგროვეთ პერსონალური მონაცემები ბავშვებისგან მშობლების თანხმობის გადამოწმების გარეშე, ჩვენ ვდგამთ ნაბიჯებს ამ ინფორმაციის ჩვენი სერვერებიდან ამოსაღებად.

### ცვლილებები ამ კონფიდენციალურობის პოლიტიკაში

ჩვენ შეიძლება დროდადრო განვაახლოთ ჩვენი კონფიდენციალურობის პოლიტიკა. ნებისმიერი ცვლილების შესახებ შეგატყობინებთ ამ გვერდზე ახალი კონფიდენციალურობის პოლიტიკის გამოქვეყნებით.

ცვლილების ძალაში შესვლამდე შეგატყობინებთ ელექტრონული ფოსტით და/ან თვალსაჩინო შეტყობინებით ჩვენს მომსახურებაზე და განვაახლებთ „ძალაში შესვლის თარიღს“ ამ კონფიდენციალურობის პოლიტიკის სათავეში.

გირჩევთ პერიოდულად გადახედოთ ამ კონფიდენციალურობის პოლიტიკას ნებისმიერი ცვლილების გამოვლენის მიზნით. ამ კონფიდენციალურობის პოლიტიკის ცვლილებები ძალაში შედის ამ გვერდზე გამოქვეყნების მომენტიდან.

### დაგვიკავშირდით

თუ გაქვთ რაიმე შეკითხვა ამ კონფიდენციალურობის პოლიტიკასთან დაკავშირებით, გთხოვთ დაგვიკავშირდეთ:

- ელექტრონული ფოსტით: admin@moambe.eu
### ცნობის ფურცელი
URL: https://evropis.moambe.eu/newsletters/
Last updated: 2026-10-04T15:38:07.000Z
_No content available._
## Posts
### ევროპის კვირა (28 სექტემერი - 10 ნოემბერი)
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-2/
Last updated: 2026-10-11T13:08:52.000Z
გამარჯობათ, ძვირფასო მკითხველებო, ტრადიციულად, გასული კვირის ევროპული ამბებით გეხმიანებით.

გასული კვირას **საფრანგეთი** იყო მსოფლიო მედიის ყურადღების ცენტრში. პარიზის გარეუბნებში წამოწყებული მოწაფეების პროტესტი ცეცხლივით მოედო ქვეყანას. მიზეზად დამამთავრებელი კლასები მოსწავლეები არასაკმარისად დაფინანსებულ განათლების სისტემას, ინფრასტრუქტურის სავალალო მდგომარეობას, მასწავლებლების ნაკლებობას და უმაღლეს სასწავლებლებში მოხვედრის რთულ და უსამართლო სისტემას ასახელებენ. პროტესტი არეულობაშიც გადაიზარდა, რასაც პოლიციის ძალისმიერი - ბევრის აზრით გადაჭარბებული - რეაქციაც მოჰყვა. შედეგად, პოლიციამ ხუთ ათასზე მეტი მოქალაქე დააკავა, მათი აბსოლუტური უმრავლესობა არასრულწლოვანია. რამდენიმე ბავშვი მძიმედ დაშავდა რეზინის ტყვიებისა და ხმოვანი ყუმბარების მოხვედრის გამო. ყოველივე ამას პოლიტიკური განზომილება აქვს - საფრანგეთში საპრეზიდენტო არჩევნების კამპანია მიმდინარეობს. მთავრობამ ხელი რადიკალი მემარცხენეების, კერძოდ ჟან-ლუკ მელანშონის *„დაუმორჩილებლებისკენ“* გაიშვირა. პარტიული აგიტატორები - განსაკუთრებით უნივერსიტეტის სტუდენტები - ამ მოვლენებში ნამდვილად მონაწილეობენ, თუმცა ზოგადად ვერ დასტურდება, რომ არეულობა პარტიების მოწყობილია. კვირის ბოლოსკენ, ძალისმიერი რეაქციის რესურსი მთავრობას აღარ დარჩა და საქმეს ისეთი პირი უჩანდა, რომ მთავრობა სტუდენტებთან დიალოგისკენ მიდიოდა. აკი დაპატიჟა კიდევ განათლების მინისტრმა სტუდენტების წარმომადგენლები სასაუბროდ. თუმცაღა, დაძაბულობა არ დასრულებულა - მოწაფეებს სოლიდარობა მასწავლებლებმა და პროფკავშირებმა გამოუცხადეს და საყოველთაო გაფიცვისკენ მოუწოდეს.

სტუდენტების მოთხოვნებისა და საწუხარის შესახებ ჩვენს სტატიაში გაიგებთ მეტს:

[რა სურთ ლიცეუმის ფრანგ მოწაფეებს?ლიცეუმის სტუდენტის სარედაქციო წერილი![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--0c04b2d0-0f62-4cf2-98e4-4a49227e3f1c.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/1870694-des-lyceens-manifestent-en-bloquant-l-entree-du-lycee-ampere-a-lyon-dans-le-centre-est-de-la-france-le-1er-octobre-2026-374a99c5-dd4e-441c-b35c-1ed1752bcdfb.jpg)](https://evropis.moambe.eu/ra-surt-liceumis-studentebs/)

თავად **ევროკავშირის** ყურადღების ცენტრში გაფართოების ახალი პოლიტიკა იყო, რომელიც ევროკომისიამ წარმოადგინა. მოკლედ რომ ვთქვათ, კომისია ამბობს, რომ კანონის უზენაესობაზე, დემოკრატიასა, უფლებების დაცვაზე კომპრომისები არ იქნება და კანდიდატებზე დაკვირვება გაწევრების შემდეგ კიდევ 15 წლამდე შეიძლება გაგრძელდეს - ყოველ უკუსვლას კი სანქციები მოჰყვება. მეორე - გაწევრიანება ეტაპობრივი იქნება, ზოგიერთ ინსტიტუტსა და პროგრამას კანდიდატები უფრო ადრე მიუერთდებიან, ვიდრე აქამდე, მაგრამ ნებისმიერი ასეთი წინსვლა იქნება პირობითი და შექცევადი. მესამე: ეს ყველაფერი რომ განხორციელდეს, ევროკავშირში უნდა შემცირდეს კონსენსუსით გადაწყვეტილებების მიღების სივრცე - კომისიის წინადადებაა, რომ კვალიფიციური უმრავლესობით მეტი გადაწყვეტილება მიიღონ. ეს იმასაც ნიშნავს, რომ გაწევრების ყველა ეტაპზე უმრავლესობის თანხმობა საჭირო აღარ იქნება. სამაგიეროდ, ახალ წევრებსაც ეტაპობრივად და შექცევადად მიეცემათ ხმა. ეს ყველაფერი ჯერ გეგმაა, პარლამენტისა და მთავრობების მხრიდან დამტკიცებას საჭიროებს, თუმცა დეტალურად ამ სტატიაში ნახავთ:

[ევროკომისიამ გაფართოების განახლებული პოლიტიკა გამოაქვეყნათანდათანობითი და ტექნიკურად უფრო იოლი გაწევრება, მაგრამ უფრო მეტი კონტროლითა და პირობებით![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--e9a76373-0db2-41ef-aa93-8299a93e4b3e.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/EU-membership-0011e5f8-3a35-491c-bb9b-eea6d1367bc3.png)](https://evropis.moambe.eu/ec-new-enlargement-policy/)

მძიმე იყო გასულ კვირას ვითარება **უკრაინაში,** სადაც რუსეთმა მიზანმიმართულად გაააქტიურა სარაკეტო და დრონების დარტყმები სამოქალაქო და ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე. ევროპულ პრესაში გაჟონა სპეცსამსახურების მიერ მოპოვებულმა გეგმებმა, რის თანახმადაც რუსეთი გეგმავს, ზამთარში უკრანიულ ქალაქებში ცხოვრება გაუსაძლისი გახადოს და ამით თავად უკრაინელების წინააღმდეგობაც გატეხოს და დასავლეთ ევროპაზეც გაზარდოს წნეხი ლტოლვილების ახალი ტალღით. რუსული საბოტაჟის შემთხვევები კვლავ იყო განხილვის საგანი ნატოსა და ევროკავშირის კაბინეტებში, მათ შორის გაითამაშეს მათ ქვეყნებზე სერიოზული თავდასხმის რამდენიმე გეგმაც.

კვირის დასაწყისში შეიქმნა იმედი, რომ ომზე მოლაპარაკებებში ახალი წინადადებები გამოჩნდა, თუმცა ამ იმედებს ხაზი გადაუსვა **აშშ პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის** განცხადებამ, რომ პუტინთან დიზელის მიწოდებაზე შეთანხმებას მიაღწია და რუსეთს სანქციების ნაწილს ხსნიდა. ამასთან პრეზიდენტმა ტრამპმა აღნიშნა, ზელენსკის წასვლის დროა, რადგან ომს აჭიანურებსო. ევროპელი ლიდერები კიდევ ერთხელ გამოესარჩლნენ მოკავშირეს, თუმცაღა ევროპის ქვეყნებიც მტკივნეულად განიცდიან საწვავის ფასების ზრდას, როგორც ამ დიაგრამაზე ხედავთ. ოღონდ მათ კარგად უწყიან, რომ ამაში დამნაშავე ჰორმუზის სრუტის დახურვა უფროა, ვიდრე უკრაინის დარტყმები რუსულ ენერგეტიკაზე. ასეა თუ ისე, დიდმა შვიდეულმა 2 ოქტომბერს 100 მილიონი ბარელი ნედლი ნავთობი შემოიტანა ბაზარზე რეზერვებიდან. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/10/image.png)

გეოპოლიტიკური და ენერგეტიკული დაძაბულობის ფონზე ევროპის მთავრობებს მარჯვენა და მარცხენა ფლანგებიდან რადიკალური ძალები უტევენ. **ესპანეთის** პრემიერ-მინისტრმა პედრო სანჩესმა პარლამენტი დაითხოვა და შეეცდება ბინების ფასებზე ატეხილი პროტესტების ფონზე მოიპოვოს თანამემამულეების მხარდაჭერა, თუმცაღა მისი სოციალისტური პარტიის კორუფციული სკანდალების ფონზე, ეს შეიძლება გვარიანად გაუჭირდეს. გამოკითხვებში მემარჯვენეები ლიდერობენ, ულტრამემარჯვენე *Vox*\-ი კი მომხრეებს იმატებს. საქსონია-ანჰალთში, სადაც AfD-მ იმარჯვა სკანდალი სკანდალზე ხვავდება: პარტიის მიერ გამოქვეყნებულ ერთ რუქაზე საფრანგეთის ელსას-ლორენი გერმანიის ფარგლებში იყო მოხვედრილი. სკანდალები არც მემარცხენე რადიკალებს აკლიათ: კრიმინალურ სამყაროსთან და ისლამისტებთან კავშირების შესახებ ეჭვებზე ჩვენს სტატიაში მოგიყევით:

[„მემარცხენეებს“ გერმანულმა მედიამ ჩაუშალა ლხინიმემარცხენე პარტიის საეჭვო კონტაქტები ჟურნალისტებმა მოჩხრიკეს![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--67f07cb9-57cf-40a8-a53e-ec99bf758c61.png)ევროპის მოამბესალომე სალაძე![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Die-linke-shadow-02889f71-a317-4193-9156-af1f7700e8d4.png)](https://evropis.moambe.eu/memarcxeneebis-usiamo-chrdili/)

 ოთხშაბათ საღამოს, აკროპოლისზე ჩამავალი მზის ფონზე, აშშ სახელმწიფო მდივანი მარკო რუბიო შეეხმიანა ევროპელებს და შეახსენა, თქვენი [მზე რომ არ ჩაესვენოს](https://evropis.moambe.eu/dasavletis-dagmasvla/) დამპყრობლური სული უნდა გააცოცხლოთ და ძალის გამოყენებისა არ უნდა შეგრცხვეთო. ევროპული პრესის დიდ ნაწილს რუბიოს ნალაპარაკებისთვის დიდად ყურადღება არც მიუქცევია, თუმცა ვინც შეამჩნია, დაასკვნეს „საფოსტო ბარათებიდან გაცნობილ ევროპას“ ესაუბრება რუბიო ზედაპირულად და ჩვენი საზრუნავისა და ისტორიის ინჩი-ბინჩიც არ გაეგებაო...

ასეთი ამბები იყო გასულ კვირას. იკითხეთ ჩვენი გაზეთი და სოციალური მედიის გვერდები, ყველგან რაღაც ახალს იპოვით. დესერტად კი ამ საინტერესო სტატიას გთავაზობთ:

[ახალი წესრიგი შავ ზღვაზესად არის საქართველოს ადგილი?![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--5960d14a-44f5-4f20-a79b-391e9dd15258.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Black-sea-security-3f21829a-c7e8-4df1-9db6-9eef80431b2b.png)](https://evropis.moambe.eu/axali-cesrigi-shav-zgvaze/)
### ახალი წესრიგი შავ ზღვაზე
URL: https://evropis.moambe.eu/axali-cesrigi-shav-zgvaze/
Last updated: 2026-10-08T13:08:33.000Z
17 სექტემბერს თურქეთმა შავი ზღვის აუზის უსაფრთხოების ახალი გეგმა [გამოაქვეყნა](https://www.turkishminute.com/2026/09/17/turkey-proposes-black-sea-deal-to-protect-civilian-shipping/?ref=evropis.moambe.eu). ანკარას წინადადებაა, სამოქალაქო გემებისთვის ორი დაცული საზღვაო კორიდორი შეიქმნას: პირველი, დასავლეთის გზა, რუმინეთისა და ბულგარეთის სანაპიროს გაუყვება, მეორე, აღმოსავლეთისა კი თურქეთისა და შავი ზღვის აღმოსავლეთი სანაპიროს ქვეყნების ტერიტორიულ წყლებს. თურქი დიპლომატის განცხადებით, თუკი თბილისს ამის სურვილი ექნება, საქართველო მონაწილეობისთვის მიწვეულია.

---

ავტორი: **სერგი კაპანაძე** ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორია. ამ სტატიის სრული, ინგლისურენოვანი ვერსია გამოქვეყნდა ჟურნალში GEOPolitics.

[A Need for a New Black Sea Compact: Security Without Moscow, and the Price of Georgia’s Seat - GEOpoliticsOn 17 September 2026, a Turkish diplomat told Agence France-Presse about Ankara’s new draft memorandum for the Black Sea. Türkiye is proposing two protected shipping lanes for civilian vessels: a western route hugging the Romanian and Bulgarian coasts, and an eastern route through the territorial waters of the states on the sea’s eastern and southern \[…\]![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/Favicon4-300x300-e6e8ff4f-15b9-4bce-b14e-44e8d3355af1.png)GEOpoliticsGEO politics![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Sergi-Kapanadze-scaled-c5e3015d-f582-4cfc-b783-7cc643f5a464.jpg)](https://politicsgeo.com/a-need-for-a-new-black-sea-compact-security-without-moscow-and-the-price-of-georgias-seat/?ref=evropis.moambe.eu)

---

ომმა შავი ზღვა ჯერ რუსეთისა და უკრაინის დაპირისპირების სივრცედ აქცია, შემდეგ კი ყველა სანაპირო ქვეყნისათვის საერთო უსაფრთხოების პრობლემად. 2022 წლის შემდეგ რუსეთის კონტროლის ხარისხი შავ ზღვაზე, *Carnegie Endowment*\-ის [შეფასებით](https://carnegieendowment.org/research/2026/04/the-changing-military-balance-in-the-black-sea-a-ukrainian-perspective?ref=evropis.moambe.eu) დაახლოებით 90%-დან 25%-მდე დაეცა. რუსეთის შავი ზღვის ფლოტმა მთავარი [ხომალდები](https://www.rferl.org/a/russia-moskva-sinking-analysis-ukraine/31805559.html?ref=evropis.moambe.eu) და [ბაზების](https://www.rferl.org/a/ukraine-navy-black-sea-russia/32826343.html?ref=evropis.moambe.eu) მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკარგა. გადარჩენილი გემების დიდი ნაწილი პორტებში [იმალება](https://www.navalnews.com/naval-news/2026/08/ukrainian-drone-strike-russian-frigates-novorossiysk/?ref=evropis.moambe.eu).

თუმცა ამით უსაფრთხოების პრობლემები არ გამქრალა. უკრაინამ რუსულ სამხედრო გემებს ზღვაში მოქმედების შესაძლებლობა მნიშვნელოვნად კი შეუზღუდა, თუმცა თავადაც დარტყმის ქვეშაა: 2026 წლის პირველ ნახევარში რუსეთმა ოდესის პორტებს 180-ზე მეტჯერ [დაარტყა](https://www.atlanticcouncil.org/blogs/turkeysource/turkey-black-sea-maritime-security-strategy/?ref=evropis.moambe.eu). 

საფრთხე სხვა სანაპირო ქვეყნებზეც გავრცელდა: ივნისის ბოლოდან სამიზნე თურქული კომპანიების სულ მცირე 25 გემი [გახდა](https://www.turkishminute.com/2026/09/17/turkey-proposes-black-sea-deal-to-protect-civilian-shipping/?ref=evropis.moambe.eu); აგვისტოში ერთი უპილოტო საფრენი აპარატი ბულგარეთში გაზსადენის სადგურთან [აფეთქდა](https://www.abc.net.au/news/2026-08-09/bulgaria-says-drone-explodes-in-its-airspace/107013718?ref=evropis.moambe.eu), მეორე კი რუმინეთში, პლატფორმა Neptun Deep-ის მიმდებარედ [ჩამოაგდეს](https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/20/nato-jets-scrambled-as-drone-enters-romanian-airspace?ref=evropis.moambe.eu). მიმდინარე კვირას, 6-7 ოქტომბერს ორი გემი [გახდა ](https://www.euronews.com/2026/10/07/deadly-drone-attacks-raise-questions-over-europes-black-sea-defences?ref=evropis.moambe.eu)დრონებით თავდასხმის მსხვერპლი რუმინეთის და ბულგარეთის სანაპიროებთან.

ამრიგად, დღეს შავი ზღვის უსაფრთხოება მხოლოდ უკრაინის პრობლემა აღარ არის. საფრთხე ვრცელდება ყველა სანაპირო ქვეყნის გემზე, პორტზე, პლატფორმასა და მილსადენზე.

### ძველი ფორმატები ამ რეალობას ვერ პასუხობს

შავ ზღვის აუზის ქვეყნებს შორის თანამშრომლობის ბევრი ფორმატი არსებობს, მაგრამ მათი უმეტესობა ან რუსეთის მონაწილეობაზე იყო დამოკიდებული, ან უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მანდატი არასოდეს ჰქონია. 

ამის ერთ-ერთი მაგალითია 2022 წლის [მარცვლეულის შეთანხმება](https://www.un.org/en/black-sea-grain-initiative/faq?ref=evropis.moambe.eu), რომელიც მანამ მუშაობდა, სანამ მისი გაგრძელება მოსკოვის ინტერესებში იყო. დასავლურ ინიციატივებს, როგორიცაა ევროკავშირის შავი ზღვის სინერგია (*EU’s Black Sea Synergy*), არც გემები გააჩნია და არც სამხედრო საფრთხეებთან გამკლავების ბერკეტები. ომის შემდეგ შექმნილი თურქეთის, რუმინეთისა და ბულგარეთის [ნაღმსაწინააღმდეგო ჯგუფი](https://www.aljazeera.com/news/2024/1/11/nato-allies-turkey-romania-bulgaria-sign-deal-to-clear-black-sea-mines?ref=evropis.moambe.eu) (*MCM Black Sea*) და [უკრაინის საზღვაო დერეფანი](https://mininfra.gov.ua/en/news/ukrainskym-morskym-korydorom-perevezeno-120-mln-tonn-vantazhiv?ref=evropis.moambe.eu) რეალურად მუშაობს, მაგრამ ორივე ვიწრო ამოცანაზეა ორიენტირებული.

რეგიონს ახალი შეთანხმება სჭირდება, ისეთი, რომელიც ერთდროულად საკმარისად ფართოც იქნება და განსახორციელებლად პრაქტიკულიც. ასეთად შეიძლება იქცეს შავი ზღვის ახალი შეთანხმება, რომელშიც თურქეთი, რუმინეთი, ბულგარეთი, უკრაინა და საქართველო გაერთიანდებოდნენ, ევროკავშირი კი პარტნიორის როლს შეასრულებდა. მისი ამოცანა იქნებოდა კაბელების, მილსადენების, საზღვაო პლატფორმებისა და პორტების ერთობლივი დაცვა, ოპერატიული ინფორმაციის გაზიარება და საკუთარ წყლებში სამოქალაქო გემებისთვის დაცული გზების უზრუნველყოფა. ევროკავშირი კი თავის თავზე აიღებდა საომარი რისკების გადაზღვევის ხარჯებს გადამზიდავებისათვის.

> რეგიონს ახალი შეთანხმება სჭირდება, ისეთი, რომელიც ერთდროულად საკმარისად ფართოც იქნება და განსახორციელებლად პრაქტიკულიც. 

ასეთი შეთანხმებისათვის საფუძველი უკვე არსებობს. 16 სექტემბერს, ლონდონის სადაზღვევო ბაზრის ერთიანმა საომარმა კომიტეტმა შავ ზღვაში მაღალი რისკის ზონა გააფართოვა და მის ფარგლებს გარეთ მხოლოდ თურქეთის, ბულგარეთის, რუმინეთისა და საქართველოს ტერიტორიული წყლები [დატოვა](https://en.usm.media/almost-the-entire-black-sea-has-been-included-in-the-zone-of-increased-military-risk-flight-insurance-may-become-more-expensive/?ref=evropis.moambe.eu). სადაზღვევო ბაზარმა ამით უკვე განსაზღვრა ის სივრცე, რომლის დაცვაც შეთანხმებამ უნდა უზრუნველყოს.

ეს შეთანხმება არ იქნება არც NATO-ის ალტერნატივა და არც კოლექტიური თავდაცვის ხელშეკრულება. მისი მიზანი არც მონტრეს კონვენციის შეცვლა უნდა იყოს, რომელიც სრუტეების რეჟიმს არეგულირებს და შავ ზღვაში სამხედრო ყოფნის ფარგლებსაც უზრუნველყოფს. არა, ეს შეთანხმება სანაპირო ქვეყნებს შორის სავაჭრო გზების დაცვის კოორდინაციას უნდა ეხებოდეს დაახლოებით ისევე, როგორც ბალტიის ზღვის აუზშია ეს დანერგილი. სანაპირო ქვეყნები საერთო საფრთხეებზე ერთად იმუშავებენ და თითოეულს საკუთარი, მკაფიოდ გაწერილი პასუხისმგებლობა ექნება. 

### საქართველოს მთავარი რესურსი ტერიტორიაა

ამ ფორმატში ყველა ქვეყანას განსხვავებული წვლილის შეტანა შეუძლია. თურქეთს ძლიერი ფლოტი ჰყავს და სრუტეებს აკონტროლებს. რუმინეთი და ბულგარეთი მნიშვნელოვან პორტებსა და საზღვაო ინფრასტრუქტურას ფლობენ, ხოლო უკრაინას უპილოტო საზღვაო ტექნიკის დიდი ცოდნა და გამოცდილება [დაუგროვდა](https://carnegieendowment.org/research/2026/04/the-changing-military-balance-in-the-black-sea-a-ukrainian-perspective?ref=evropis.moambe.eu).

საქართველოს არც ძლიერი ფლოტი ჰყავს, არც ნაღმსაწინააღმდეგო შესაძლებლობები და არც ერთიანი საჰაერო თავდაცვის სისტემა. მისი სანაპიროს დიდი ნაწილი რუსეთის მიერ არის ოკუპირებული, ხოლო ოჩამჩირეში მოსკოვი სულაც ახალ საზღვაო ბაზას [აშენებს](https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2024/07/30/construction-accelerates-at-planned-russian-navy-base-in-disputed-abkhazia/?ref=evropis.moambe.eu). ამიტომ საქართველოს რესურსი მხოლოდ ტერიტორიაა. თუმცაღა ეს ტერიტორია რეგიონული კავშირების გასაღრმავებლად აუცილებელია. 

საქართველო-რუმინეთის ელექტროკაბელი ანაკლიაში უნდა შემოვიდეს. შუა დერეფანი შავი ზღვით რკინიგზას მხოლოდ საქართველოში უკავშირდება - ფოთის, ბათუმის და პოტენციურად ანაკლიის პორტების გავლით. თურქეთის მიერ ნახსენებმა აღმოსავლეთის საზღვაო გზამაც საქართველოს ტერიტორიულ წყლებში უნდა გაიაროს. ამიტომ საქართველოს ტერიტორია მნიშვნელოვანია შავი ზღვის აღმოსავლეთით ნებისმიერი ინფრასტრუქტურული პროექტის წარმატებით განსახორციელებლად.

რა თქმა უნდა, შავი ზღვის ახალი შეთანხმების მიღწევა, საქართველოს გარეშეც არის შესაძლებელი. თუმცა ასეთ შემთხვევაში, ამ ფორმატის უსაფრთხოების ძირითადი ნაწილი შავი ზღვის დასავლეთ და სამხრეთ ნაწილებში მდებარე ქვეყნებს შორის განხორციელდება, საქართველოსთან დაკავშირებული პროექტები კი შეთანხმების მიღმა დარჩება. იმის გათვალისწინებით, რომ ეს უსაფრთხოების თვალსაზრისით ქვეყანას დაუცველს დატოვებს, თავი რომ დავანებოთ ეკონომიკური სარგებლის დაკარგვას, ამგვარ შესაძლო შეთანხმებაში მონაწილეობა საქართველოს ეროვნულ ინტერესებშია. 

### ევროპის პირობები და საქართველოს არჩევანი

საქართველოსთვის ამ შეთანხმებაში მონაწილეობა მხოლოდ უსაფრთხოების საკითხი არ არის. თუ საქართველო ამ ფორმატში ჩაერთვება, მაშინ მნიშვნელოვანია ისიც, რა პირობებით და რა პოლიტიკური დღის წესრიგით ერთვება ქვეყანა ევროპულ უსაფრთხოების სისტემაში. ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ევროკავშირისთვის, რადგან საქართველოსთან მისი ურთიერთობა მხოლოდ კონკრეტული ინფრასტრუქტურული პროექტებით არ შემოიფარგლება.

საქართველოს ევროკავშირში ინტეგრაცია თავად ქვეყნის მიერ გაკეთებული პოლიტიკური არჩევანია. ქვეყანამ გააფორმა ასოცირების ხელშეკრულება, ევროინტეგრაცია კონსტიტუციის 78-ე მუხლში ჩაწერა და 2023 წელს კანდიდატის სტატუსი [მიიღო](https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/12/14/european-council-conclusions-on-ukraine-enlargement-and-reforms/?ref=evropis.moambe.eu). შესაბამისად, ევროკავშირთან ურთიერთობა თავიდანვე კონკრეტულ პირობებს ეფუძნებოდა. დემოკრატიის, კანონის უზენაესობისა და ადამიანის უფლებების საკითხები ამ ურთიერთობის ცალკე მდგომი დანართი კი არა, მისი ნაწილია.

> დემოკრატიული უკუსვლა და სტრატეგიული ინფრასტრუქტურის საკითხი ერთმანეთისგან განცალკევებული პრობლემები აღარ არის. 

ამასთან, ევროკავშირის ინტერესები მხოლოდ საქართველოს დემოკრატიულ ვალდებულებებს არ უკავშირდება. საქართველოს ხელისუფლებამ ანაკლიის პორტის მშენებლობა აშშ-ის სანქციების ქვეშ მყოფ ჩინურ სახელმწიფო კომპანიას გადასცა, ჩინეთთან სტრატეგიული პარტნიორობა გააღრმავა და მოსკოვთან ურთიერთობის აღდგენაც დაიწყო. ამ პირობებში დემოკრატიული უკუსვლა და სტრატეგიული ინფრასტრუქტურის საკითხი ერთმანეთისგან განცალკევებული პრობლემები აღარ არის. ორივე მათგანი გავლენას ახდენს იმაზე, თუ ვისი გავლენის ქვეშ აღმოჩნდება საქართველოსთვის და ევროპისთვის მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურა. ამიტომ, თუ ევროკავშირი ანაკლიის ელექტროკაბელს ყოველგვარი პოლიტიკური პირობის გარეშე დააფინანსებს, არსებობს რისკი, რომ ევროპული ფული იმ ინფრასტრუქტურას მოხმარდეს, რომელიც საბოლოოდ ჩინური პორტის გაძლიერებას შეუწყობს ხელს.

ევროკავშირის კიდევ ერთი შესაძლებლობა სწორედ ამ ინფრასტრუქტურულ პროექტებში მონაწილეობაა. ბოლო ორი წლის განმავლობაში ევროკავშირის პოლიტიკური და სხვა ზომები ხელისუფლების პოლიტიკის შესაცვლელად საკმარისი არ აღმოჩნდა. პორტები, ელექტროკაბელი და შუა დერეფანი კი საქართველოს ეკონომიკისთვის მნიშვნელოვანი პროექტებია და მათი განხორციელება ევროპულ მხარდაჭერასაც მოითხოვს. ამიტომ ევროკავშირს შეუძლია ამ პროექტების მხარდაჭერა კონკრეტული პოლიტიკური პირობების შესრულებას დაუკავშიროს. მათი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, ამ პირობების შეუსრულებლობა საქართველოსთვის არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ რეალური ეკონომიკური დანაკარგის მომტანი იქნება.

[პირობების](https://politicsgeo.com/georgia-disenfranchised/?ref=evropis.moambe.eu) შესრულება თეორიულად რთული არ არის. ხელისუფლებამ პოლიტიკური პატიმრები უნდა გაათავისუფლოს, უარი თქვას ოპოზიციური პარტიების აკრძალვაზე, გააუქმოს არადემოკრატიული კანონები და თავისუფალი და კონკურენტული არჩევნებისთვის საჭირო პირობები შექმნას. ეს ის ნაბიჯებია, რომელთა გადადგმაც თბილისს მარტივად შეუძლია. თუ ის ამ მოთხოვნებზეც უარს იტყვის, საკითხი მხოლოდ ევროკავშირთან ურთიერთობის პირობებს აღარ შეეხება. ეს უკვე მკაფიო პასუხი იქნება იმაზე, თუ როგორი პოლიტიკური სისტემა და საგარეო კურსი სურს ხელისუფლებას საქართველოსთვის.
### ევროკომისიამ გაფართოების განახლებული პოლიტიკა გამოაქვეყნა
URL: https://evropis.moambe.eu/ec-new-enlargement-policy/
Last updated: 2026-10-07T10:11:19.000Z
ევროკომისიამ დღეს გაფართოების პოლიტიკის შესახებ ახალი [დოკუმენტი ](https://commission.europa.eu/document/19022e79-d2b4-4d13-bdc6-0185da92856a%5Fen?ref=evropis.moambe.eu)გადაუგზავნა ევროპარლამენტს, რომელიც განსაზღვრავს იმ აუცილებელ ზომებს, რომლებიც ახალი წევრების მიღებამდეა აუცილებელი და ასევე მოიცავს წინადადებებს იმის შესახებ, თუ როგორ უნდა შეინარჩუნოს ქმედუნარიანობა გაფართოებულმა ევროკავშირმა უკეთ მოქმედების შესახებ.

დოკუმენტსა და მის დანართში აღწერილია, თუ როგორ უნდა მოამზადოს ევროკავშირმა საკუთარი პოლიტიკა, ინსტიტუტები და დაფინანსება მომავალი გაფართოებისთვის. 

მთავარი პოსტულატი ისაა, რომ წევრებს ევროკავშირის ინსტიტუტებისაკენ გზა უფრო მალე და უფრო ადვილად შეიძლება გაეხსნათ, მაგრამ სამაგიეროდ ნებისმიერი ეს ნაბიჯი შექცევადი იქნება და დამოკიდებული იქნება პირველ რიგში ე.წ. ფუნდამენტური საკითხების - კანონის უზენაესობის, უფლებების დაცვის და დემოკრატიული მექანიზმების ეფექტური ფუნქციონირების მხრივ ხელშესახებ და მუდმივ წინსვლაზე. ახალი წევრების მონიტორინგი ამ მიმართულებებით 15 წლის განმავლობაში გაგრძელდება და უკუსვლა დაისჯება. ამავე დროს, ნათქვამია რომ თავად ევროკავშირს დასჭირდება გადაწყვეტილების მიღების უფრო მოქნილი მექანიზმები, რომ მეტი წევრების მიღების პირობებში საქმიანობის ბლოკირება არ მოხდეს.

გთავაზობთ ცხელ კვალზე ამ დოკუმენტის მოკლე შეჯამებას:

## ძირითადი მიდგომა

**გაფართოება სტრატეგიულ შესაძლებლობადაა წარმოდგენილი:** ნათქვამია, რომ უფრო დიდ ევროკავშირს ექნება უფრო დიდი ეკონომიკური მასშტაბი, გაიზრდება საერთაშორისო ასპარეზზე მისი გავლენა, გაუმჯობესდება მისი სტრატეგიული სიღრმე და ჰიბრიდული საფრთხეებისადმი მედეგობა განამტკიცოს. განსაკუთრებითაა ხაზგასმული უკრაინის საბრძოლო გამოცდილება, თავდაცვითი ინოვაციები, კიბერმედეგობა და თავდაცვით-სამრეწველო პოტენციალი.

**აქვე ნათქვამია, რომ მზადყოფნა ორმხრივი უნდა იყოს:** კანდიდატმა ქვეყნებმა ევროკავშირის კანონთა და წესთა ერთობლიობა — *acquis* — საკუთარ კანონმდებლობაში უნდა შეიტანო და აღასრულონ. თავის მხრივ, ევროკავშირმა ისე უნდა მოამზადოს მმართველობის სისტემა, დაფინანსება, სააგენტოები, ინფრასტრუქტურა და ადმინისტრაციული შესაძლებლობები, რომ უფრო ფართო შემადგენლობით მუშაობა შეძლოს.

კომისიის მიერ შემოთავაზებული **მთავარი ინსტრუმენტი ეტაპობრივი, დამსახურებაზე დაფუძნებული ინტეგრაციაა:** სრულ გაწევრიანებამდე კანდიდატი ქვეყნები თანდათანობით უნდა შეუერთდნენ ევროკავშირის ცალკეულ პროგრამებს, სისტემებსა და თანამშრომლობის მექანიზმებს.

დოკუმენტში აღიარებულია, რომ კანდიდატ ქვეყნებში **ყველა სფეროში გამჭოლი რისკი პოლიტიკის განხორციელების უნარების სისუსტეა.** ამისთვის აუცილებელია კვალიფიციური საჯარო ადმინისტრაცია, ძლიერი მარეგულირებლები, ერთმანეთთან თავსებადი საინფორმაციო სისტემები და ეროვნული უწყებების თანამშრომლობა.ნათქვამია, რომ თუ პრობლემების მოგვარება ადრეულ ეტაპზე არ დაიწყო, გაფართოებას შეიძლება ხელი შეუშალოს სუსტმა ინსტიტუტებმა, არასაკმარისად მზადყოფნამ საჯარო სამსახურში, კადრების ნაკლებობამ და მათმა არასაკმარისმა კვალიფიკაციამ, კორუფციამ, კანონების არათანაბარმა აღსრულებამ და არასრულყოფილმა სტატისტიკურმა მონაცემებმა.

პოლიტიკის მიმოხილვის დასკვნით, ევროკავშირს არსებული ხელშეკრულებების შეუცვლელად შეუძლია ახალი წევრების მიღება, ოღონდ ამისთვის საჭირო იქნება მიზნობრივად შეცვალოს პოლიტიკა, გააძლიეროს ადმინისტრაცია, ინსტიტუტები და გაზარდოს დაფინანსებას.

**ევროკავშირის მხრივ, მთავარ გადასაჭრელ პრობლემად ერთსულოვნების აუცილებლობაა დასახელებული**: გაფართოებულ და უფრო მრავალფეროვან კავშირს შესაძლოა გაუჭირდეს გადაწყვეტილებების მიღება საგარეო პოლიტიკის, სანქციებისა და უსაფრთხოების საკითხებზე, თუკი ყველა საკითხზე კონსენსუსის წესი შენარჩუნდა. გაფართოებული კავშირის პარალიზების თავიდან ასაცილებლად, ევროკომისია მოუწოდებს წევრებს, იქ, სადაც კანონი ამის საშუალებას იძლევა, უფრო ფართოდ გამოიყენონ კვალიფიციური უმრავლესობით კენჭისყრა. ეს მოიცავს ე.წ. *passerelle*\-ის დებულებების — ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული „გადასასვლელი“ მექანიზმების, რომლებიც კონსენსუსს არ საჭიროებს — უფრო აქტიურად გამოყენებას და ევროკავშირის საბჭოში პროცედურების დაჩქარებას. 

კომისია ასევე გამოდის წინადადებით, რომ **გაწევრიანების ერთი ეტაპიდან მეორეზე გადასასვლელად (მაგ. მოლაპარაკებების ე.წ. „თემატური თავების“ გახსნა-დახურვისას) არ იყოს საჭირო კონსენსუსი და საკმარისი იყოს კვალიფიციური უმრავლესობით გადაწყვეტილების მიღება.** თუმცა ახალი წევრის საბოლოო მიღებას კვლავ ყველა წევრი სახელმწიფოს თანხმობა და ეროვნულ დონეზე რატიფიცირება დასჭირდება.

თუ ევროკავშირის მასშტაბით ამა თუ იმ საკითხზე შეთანხმება ვერ მიიღწევა, სულ მცირე ცხრა წევრ სახელმწიფოს „გაძლიერებული თანამშრომლობის“ მექანიზმის გამოყენება შეეძლება კანდიდატთან ურთიერთობის გასაღრმავებლად. 

## ღირებულებები, კანონის უზენაესობა და დემოკრატიული მედეგობა

დემოკრატია, **ადამიანის ძირითადი უფლებები და კანონის უზენაესობა გაწევრიანების აუცილებელ პირობადაა დასახელებული, რომელზეც კომპრომისები არ იქნება.** კანდიდატმა ქვეყნებმა უნდა დაამტკიცონ, რომ გააჩნიათ ქმედითი ინსტიტუტები, დამოუკიდებელი სასამართლოები, კორუფციის საწინააღმდეგო კანონების აღსრულების უნარი, აქვთ მედიის თავისუფლება, შეუძლიათ უმცირესობათა დაცვა და რეალურად მოქმედებს ძალაუფლების შეკავებისა და გაწონასწორების მდგრადი სისტემა.

ამ მიმართულებით, ევროკომისია წინადადებას აყენებს გაძლიერდეს მონიტორინგი და დაფინანსება ამ პირობების შესრულებაზე იყოს მიბმული გაწევრიანებამდეც და მის შემდეგაც. ევროკომისია გეგმავს, კანონის უზენაესობის მხრივ ვითარების შესახებ ანგარიშები მომზადდეს უფრო მეტი კანდიდატ ქვეყანასთან დაკავშირებით \[დღეისათვის ასეთი ანგარიშები ფორმალურად კანდიდატი ქვეყნებიდან არ მზადდება ბოსნია-ჰერცეგოვინის, საქართველოს, მოლდოვის, თურქეთისა და უკრაინისათვის -რედ. \] და მათდამი დახმარება რეფორმების შესრულების დონეს უშუალოდ დაუკავშიროს.

კანდიდატები მზად უნდა იყვნენ, გაწევრიანებისთანავე შეუერთდნენ ევროპის პროკურატურას და გააძლიერონ ევროკავშირის სახსრების დაცვის შესაძლებლობები.

„ევროპული დემოკრატიის ფარის“ ფარგლებში ევროკავშირი გააღრმავებს ურთიერთთანამშრომლობას უცხოური ჩარევის, კიბერთავდასხმებისა და მედიასა და სამოქალაქო საზოგადოებაზე ზეწოლის წინააღმდეგ.

## ეტაპობრივი ინტეგრაცია გაწევრიანებამდე

კანდიდატ ქვეყნებს, რომლებიც შესაბამის პირობებს დააკმაყოფილებენ, ევროკავშირის შერჩეულ პოლიტიკაზე, პროგრამებზე, სააგენტოებსა და სამუშაო სტრუქტურებზე წვდომა უფრო ადრე და ეტაპობრივად მიეცემათ ვიდრე ეს ადრე ხდებოდა. მიზანია, კანდიდატებმა გაწევრიანებამდე მიიღონ ხელშესახები სარგებელი და პარალელურად განავითარონ ადმინისტრაციული შესაძლებლობები. თუმცა **ამ სტრუქტურებში გაწევრიანება შექცევადი იქნება**. 

პრიორიტეტებია ერთიან ბაზარში უფრო ღრმა მონაწილეობა; კვლევითი და სამრეწველო თანამშრომლობა; ენერგეტიკულ და სატრანსპორტო ქსელებში ჩართვა; დაცული ციფრული ინფრასტრუქტურა; თავდაცვისა და კიბერუსაფრთხოების სფეროებში თანამშრომლობა; აგრეთვე იმ მხრივ თანამშრომლობა, რასაც მოქალაქეებისთვის მოაქვს უშუალოდ საგრძნობი სარგებელი - მაგალითად, ერთიანი ევროგადახდების სივრცე (SEPA), უფასო როუმინგი, განათლების შესაძლებლობები და აკადემიური და პროფესიური კვალიფიკაციების აღიარება.

ყველა სტრუქტურაში მონაწილეობა დამოკიდებული იქნება ევროკავშირის კანონმდებლობასთან, ღირებულებებთან, სანქციებსა და საგარეო-პოლიტიკურ პოზიციებთან კანდიდატი ქვეყნების შესაბამისობის დონეზე და, ასევე, აღებული ვალდებულებების აღსრულების უნარზე. **ამ პირობების დარღვევის შემთხვევაში ქვეყნის მონაწილეობა ამა თუ იმ სტრუქტურასა თუ პროგრამაში შეიძლება შეჩერდეს.**

ევროკომისია გეგმავს, იმ კანდიდატებთან, ვინც წარმატებით ივლიან წინ რეფორმების გზაზე, ყოველწლიურად გამართონ „ეტაპობრივი ინტეგრაციის დიალოგი“, რომლის მიზანი იქნება მოთხოვნების, პასუხისმგებლობებისა და ფინანსური დახმარების ოდენობის განსაზღვრა.

## გაწევრიანების უფრო ძლიერი დამცავი მექანიზმები

გაწევრიანების შესახებ მომავალი ხელშეკრულებები უნდა შეიცავდეს უფრო მკაცრ, დროებით დამცავ მექანიზმებს, რომლებიც გაწევრიანების შემდეგ ამ ქვეყნებში მომხდარი სერიოზული უკუსვლის შემთხვევაში ამოქმედდება — განსაკუთრებით, როცა საქმე ეხებაკანონის უზენაესობის, დემოკრატიისა და ძირითადი უფლებების სფეროებს.

ეკონომიკის, ერთიანი ბაზრის, მართლმსაჯულებისა და შინაგან საქმეთა სფეროებში არსებული დამცავი მექანიზმები წინა გაფართოებებთან შედარებით უფრო ხანგრძლივად უნდა მოქმედებდეს. ამ მხრივ მონიტორინგი მოლაპარაკებების დასრულებიდან გაწევრიანების პერიოდამდე გაგრძელდება.

შემოთავაზებული ინსტიტუციური **დამცავი მექანიზმი შეიძლება გაწევრიანებიდან 15 წლის განმავლობაში მოქმედებდეს.** განსაკუთრებულად მძიმე შემთხვევებში მან შესაძლოა ევროკავშირის საბჭოში ქვეყნის ხმის უფლების შეჩერებაც გამოიწვიოს. ეს მექანიზმი ევროკავშირის ხელშეკრულების მე-7 მუხლით გათვალისწინებულ პროცედურას შეავსებს და არ ჩაანაცვლებს.

გაწევრების ხელშეკრულებები შესაძლოა ასევე ითვალისწინებდეს გარდამავალ ან ცალკეული სექტორისთვის მიმართულ წესებს ისეთ სფეროებში, როგორებიცაა მუშახელის თავისუფალი გადაადგილება, სოფლის მეურნეობა, დაფინანსება და საერთო სისტემებში მონაწილეობა.

## შემდგომი ნაბიჯები 

თუ მონტენეგრო, ალბანეთი, მოლდოვა და უკრაინა რეფორმების ტემპს შეინარჩუნებენ, ევროკომისია მათთვის 2026 წლის გაფართოების პაკეტშივე შესთავაზებს მათ წევრობის საგზაო რუკებს.

ეს წინადადებები ევროპარლამენტმა და ევროკავშირის წევრმა სახელმწიფოებმა უნდა განიხილონ და დაამტკიცონ, რომ ძალაში შევიდეს. ეს განსაკუთრებით ეხება იმ წინადადებებს, რომლებიც ერთსულოვნების წესების შერბილებას გულისხმობს - ამის განსახორციელებლად ჯერ კონსენსუსით გადაწყვეტილების მიღება იქნება საჭირო.
### „მემარცხენეებს“ გერმანულმა მედიამ ჩაუშალა ლხინი
URL: https://evropis.moambe.eu/memarcxeneebis-usiamo-chrdili/
Last updated: 2026-10-06T10:23:49.000Z
20 სექტემბერს, ბერლინელმა „მემარცხენეებმა“ (*Die Linke*) არჩევნებში შთამბეჭდავი გამარჯვება იზეიმეს, მაგრამ ლხინი სანანებელი გაუხდათ. იმ საღამოდან მოყოლებული, გერმანული პრესის მთავარი განსახილველი თემა არა ეს გამარჯვება, არამედ არჩევნების შემდეგ გამართულ წვეულებაზე სტუმრად მოსული „საეჭვო ბიოგრაფიის“ პირები გახდნენ.

პრესაში ერთი ამბავია ამტყდარი: მარჯვნივ გადახრილი ჟურნალ-გაზეთები ზეიმზე კრიმინალური კლანის წევრების, პროპალესტინური რადიკალებისა და ანტისემიტების სტუმრობაზე წერენ, სწორედ ისინი წარმოადგენენო „მემარცხენეების“ ჭეშმარიტ სახეს. მარცხნივ მდგომები მხრებს იჩეჩავენ, ზეიმზე რამდენი ადამიანი მივა, მთლიანად პარტიას აბა, რატომ უნდა დაბრალდესო. ორივე მხარე სათავისოდ ირჯება: ერთნი აბუქებენ, მეორენი აინუნში არ აგდებენ, ჭეშმარიტება კი, სავარაუდოდ სადღაც შუაშია. 

მაშ მოდით, ფაქტებსა და შუქ-ჩრდილებს ჩავყვეთ. 

### სანანებელი მოლხენა ნოიკიოლნში

არჩევნების შემდეგ, რამდენიმე ადგილას აღნიშნეს „მემარცხენეებმა“ გამარჯვება. პრესის ყურადღების ცენტრში ბერლინის ერთ-ერთი უბნის, ნოიკიოლნის (*Neuköln*) საზეიმო დარბაზი მოექცა, სადაც *Tagespiegel*\-ის ცნობით, 500-მდე ადამიანი შეიკრიბა. მოზეიმე ხალხში ჟურნალისტებმა ისა რემო (*Issa Remmo*) დალანდეს, რომელიც მოგვიანებით, პარტიის ოფიციალურ მიღებაზეც იმყოფებოდა კროიცბერგში.

## გამოიწერეთ ევროპის მოამბე

გაიგეთ, რაშია საქმე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით

ბერლინის კრიმინალურ ქრონიკას რომ მისდევდეთ, ისა რემო რა კაციაო, არ იკითხავდით. კაკო ყაჩაღისა არ იყოს, ბავშმაც კი იცის, ვინ არის „რემო“ და ესეც სრულიად ყაჩაღური მიზეზებით. რემოს ოჯახი იგივე „რემოს კლანია“ - რამდენიმე წევრი ორგანიზებულ დანაშაულშია მხილებული და გასამართლებული, თავად ისა რემოს კი ჟურნალისტები კლანის შეფად მოიხსენიებენ. მათ სახელთან დაკავშირებულ ყველაზე ცნობილ საქმეებს შორისაა ბერლინის ბოდეს მუზეუმიდან 100-კილოგრამიანი ოქროს მონეტის ქურდობა და დრეზდენის დრეზდენის სამეფო საგანძურიდან ძვირფასეულობის გახმაურებული გატაცება, რომლის დიდ ნაწილსაც დღემდე ვერსად მიაკვლიეს.

რემოების ოჯახი 1980-იან წლებში ლიბანიდან გადმოვიდა დასავლეთ ბერლინში და დღეს რამდენიმე თაობისა და ათეული ადამიანისგან შედგება. გერმანული მედიის ცნობით, ოჯახის მამაკაცები არაერთ მძიმე დანაშაულთან კავშირში არიან შემჩნეული. ბუნებრივია, ეს ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ამ გვარის ყველა წარმომადგენელი კრიმინალია.

„მემარცხენეების“ გამარჯვების აღსანიშნავ ზეიმზე ისა რემოს ხილვის შემდეგ პრესაში მალევე გაჩნდა კითხვები, არსებობდა თუ არა რაიმე უშუალო კავშირი კლანის თავკაცის გარემოცვასა და პარტიას შორის. ცეცხლზე ნავთი თავად ისა რემოს კომენტარმა დაასხა, რომელმაც   *„Berliner Morgenpost“-*ს უთხრა „მემარცხენეების“ წარმატება მახარებს და თავს ამ პარტიისგან მხარდაჭერილად ვგრძნობო. სწორედ ამაში ხედავს გავლენიანი გერმანული *Die WELT* მთავარ პრობლემას: კი, რთულია დიდ ღია ღონისძიებაზე ყოველი სტუმრების ვინაობის გაკონტროლება, თუმცა კრიმინალური ისტორიის მქონე ადამიანები რომ მემარცხენეებთან იდეურ სიახლოვეს გრძნობენ, ეს კი საგანგაშოაო.

„მემარცხენეების“ ლიდერმა ბერლინელი ამომრჩევლების ბრაზი გამარჯვების ვარდისფერ ბურუსს მიღმაც შეიგრძნო და გერმანულ ZDF-თან განაცხადა, რემო ჩვენ არ მოგვიწვევია, დაუპატიჟებლად მოვიდა და ორგანიზებულ კრიმინალს ვემიჯნებითო. 

### პალესტინური კავშირები 

არანაკლები ხმაური გამოიწვია მოზეიმეთა შორის ვინმე იბრაჰიმ იბრაჰიმის გამოჩენამ. ის პროპალესტინელი აქტივისტია, რომელსაც მჭიდრო კავშირი აქვს პალესტინის განთავისუფლების სახალხო ფრონტთან (PFLP). ეს ფრონტი ისტორიულად მარქსისტ-ლენინისტურ პლატფორმაზე იდგა და პალესტინის განთავისუფლების ორგანიზაციის (PLO) წონით მეორე დამფუძნებელიც გახლდათ. მოძრაობა ოსლოს შეთანხმებებს და „ორი სახელმწიფოს“ გეგმას და, შესაბამისად PLO-დან თავის ძმობილებსაც დაუპირისპირდა. ის ევროკავშირსაც და აშშ-საც ტერორისტულ ორგანიზაციად ჰყავთ აღიარებული.

როგორც გერმანული TAZ იტყობინება, იბრაჰიმს თბილი გრძნობები აკავშირებს *ჰამასთან -* მის აწ უკვე მოკლულ თავკაცს, იაჰია სინვარს წამებულ გმირსაც კი უწოდებდა. ბუნებრივია, ასეთი ბიოგრაფიის მქონე ადამიანის გამოჩენამ დამატებითი კითხვები გააჩინა და „მემარცხენეების“ მიმართ ანტისემიტიზმისა და რადიკალური პროპალესტინური ჯგუფებისგან არასაკმარისი დისტანცირების შესახებ ძველი საუბრებიც გამოაცოცხლა.

პრესის სიჩაუქის ფონზე, „მემარცხენეებს“ იმის თქმა აღარ გამოუვიდათ, არც იბრაჰიმი დაგვიპატიჟებიაო. ჟურნალისტებმა ფოტოები გამოჩხრიკეს, სადაც იბრაჰიმი გერმანიის ბუნდესტაგის წევრთან, ფერატ ქოჩაქთან ერთადაა გამოჭიმული. „მემარცხენეებს“ წევრმა ქოჩაქმა თავი მოიქაჩლა, იბრაჰიმი ვერ ვიცანი, კაცმა ფოტოს გადაღება მთხოვა და უარს ხომ არ ვეტყოდიო. ოღონდ ქოჩაქს აღარც პარტიამ დაუჯერა, მის ქმედებას გაემიჯნა და ოფიციალურად დაეტუქსა კიდეც - შენი ქცევებით პარტიას ჩრდილს აყენებო. არადა ქოჩაქი მრავალმხრივ ჩრდილოვანი ფიგურაა: ბოლო დღეებში მედიის ყურადღების ცენტრში რემოების ოჯახის წევრებთან კონტაქტებიც მოექცა. გამოქვეყნდა ქოჩაქის მიმოწერა ფირას რემოსთან, ისა რემოს შვილთან. 

ფაქტების წინაშე ქოჩაქს სხვა გზა აღარ ჰქონდა, შევცდიო აღიარა, ბოდიში მოიხადა და ბუნდესტაგის შინაგან საქმეთა კომიტეტში საკუთარი ადგილიც დატოვა. ეს ამბავი ამით ჩანს, არ დასრულდება.

###  არეულობა ბანაკში

ასე უცბად სკანდალებში აღმოჩენა „მემარცხენეებისთვის“ იოლი საქმე ვერაა. საეჭვო კონტაქტების მიღმა პარტიის ისტორიისა და მისი აწმყოს ჩრდილოვანი სურათი იმალება. გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის კომპარტიის მემკვიდრე პარტიამ ძლივძლივობით შეძლო ახალ ამომრჩეველზე გასვლა, მაგრამ რის ფასად? პარტიის შიგნით ცხარე დავა მიმდინარეობს ისრაელის, ანტისემიტიზმისა და რადიკალური პროპალესტინური მოძრაობების მიმართ დამოკიდებულებაზე. ბერლინის „მემარცხენეებში“ მოქმედებს სამუშაო ჯგუფი „*Palästinasolidarität*“, რომლის წარმომადგენლების პრო-პალესტინური განცხადებები ცოტა ხნის წინათ იმდენად საჩოთირო გახდა, რომ თავად პარტიის წევრებმა ჯგუფის ერთ-ერთი ხელმძღვანელის წინააღმდეგ პარტიიდან გარიცხვის პროცედურაც კი წამოიწყეს.

არანაკლები ხმაური მოჰყვა „მემარცხენეების“ ახალგაზრდული ორგანიზაციის წარმომადგენელთა ანტი-ისრაელურ განცხადებებსაც. პარტიის ფედერალური ხელმძღვანელობა იძულებული გახდა, საჯაროდ გამიჯვნოდა განსაკუთრებით რადიკალურ ფორმულირებებს. ამ ყველაფერს ქოჩაქის ისტორიაც ცუდად დაერთო. 

საქმე იქამდე მივიდა, რომ „მემარცხენეების“ ერთ-ერთმა ყველაზე ცნობილმა პოლიტიკოსმა, თიურინგიის ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა, ბოდო რამელოვმა (Bodo Ramelow) საკუთარ თანაპარტიელს საჯაროდ მოსთხოვა რემოების ოჯახთან და PFLP-სთან დაახლოებულ ორგანიზაციებთან შესაძლო კავშირებზე დამაჯერებელი განმარტების წარმოდგენა.

სულ უფრო მეტი ადამიანი სვამს კითხვას თუ რატომ ხვდებიან პარტიის ცალკეული წარმომადგენლები იმ ადამიანებისა და ჯგუფების გვერდით, რომელთა შეხედულებები თავად „მემარცხენეების“ შიგნითაც პრობლემურად მიაჩნიათ. გერმანიის ებრაელთა ცენტრალურმა საბჭომ (*Zentralrat der Juden in Deutschland*), მკვეთრად გააკრიტიკა „მემარცხენეების“ ნაწილი. საბჭოს პრეზიდენტის, იოზეფ შუსტერის (Josef Schuster) შეფასებით, პარტიაში ანტისემიტიზმის პრობლემა სისტემურია და მხოლოდ ცალკეული პირებით არ შემოიფარგლება. თუკი მართვა სურთ, „მემარცხენეებს“ საკუთარი ავი სულებისა და დემონების მოთვინიერება მოუწევთ - სწორედ ამაშია დემოკრატიული სისტემის ხიბლიც. 

###  გერმანული მედიის ბრწყინვალება და ჭოჭმანი 

პრესას ვინ არ აგინებს ამ ბოლო დროს - ზოგი ამბობს ინტერნეტის და პოდკასტების ეპოქაში ჩვეულებრივი მედია და, განსაკუთრებით პრესა, მკვდარიაო. ზოგი იმას ჰგოდებს, გაზეთები მარტო ესტაბლიშმენტის ინტერესებს ემსახურებიან და არაფრად გვარგიაო. არადა, „მემარცხენეების“ შეჯანჯღარება სწორედ ტრადიციულმა გაზეთებმა მოახერხეს.

*Die WELT*\-მა, სტატია გამოაქვეყნა სათაურით **„კლანის მეთაური რემო მემარცხენეების საარჩევნო წვეულებაზე გამოჩნდა - პარტიას ამის ახსნა მოუწევს“,** ყურადღება გაამახვილა ზეიმის დროს გამოყენებულ პროპალესტინურ სიმბოლიკაზე, მოგვიანებით კი ვრცლად წერდა იბრაჰიმ იბრაჰიმსა და ფერათ ქოჩაქის კონტაქტებზეც. ამ და სხვა გაზეთების გაუნელებელი და ახლო ინტერესის გამო, ცალკეული შემთხვევები ერთ სურათად აიკინძა, პოლიტიკური დისკუსიის თემად იქცა და მისგან თავის არიდება აღარც პარტიას გამოუვა და აღარც მემარცხენეებისადმი სიმპატიით განმსჭვალულ პრესას. 

აქ არსებობს ტენდენცია, რომ საეჭვო წარსულის მქონე სტუმრების „მემარცხენეების“ ზეიმზე ყოფნა შემთხვევითობას მიაწერონ. ასე მაგალითად, გერმანული taz (die Tageszeitung) წერს, რომ ცალკეული ადამიანების კონტაქტებისა და ქმედებების საკმარისი მტკიცებულებების გარეშე მთლიან პარტიაზე განზოგადებას ეწინააღმდეგება და მკითხველს არწმუნებს, რომ ის, რომ ვიღაც მოდის შენთან სტუმრად, სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ მას რაიმე საერთო აქვს შენთანო.

„მემარცხენეების“ დაცვა სცადა მკვეთრად მემარცხენე ჟურნალმა *Jacobin*\-მაც. 21 სექტემბერს გამოცემამ ნიმროდ ფლაშენბერგის (*Nimrod Flaschenberg*) სტატია გამოაქვეყნა სათაურით -„Die Linke ანტისემიტური პარტია არ არის“. ავტორი უარყოფს მოსაზრებას, თითქოს ბერლინის „მემარცხენეებში“ ანტისემიტიზმი სტრუქტურულ პრობლემას წარმოადგენს. მისი შეფასებით, შექმნილი სურათი მემარჯვენე მედიაში ჩამოყალიბებული პოლიტიკური ნარატივია, რომელსაც პარტიის წინააღმდეგ და მათ შორის სამთავრობო კოალიციის ჩამოყალიბებაში ხელის შესაშლელად იყენებენ. ცალკეული პოლიტიკოსების კონტაქტები „საეჭვო ბიოგრაფიის ადამიანებთან“, სადავო პარტიული ჯგუფების არსებობა და ანტისემიტური განცხადებების შესახებ შიდა დაპირისპირება ყველასთვის ცნობილია, თუმცა, ეს თავისთავად არ ადასტურებს, რომ „Die Linke“-ს, როგორც პარტიას, „ჰამასთან“, PFLP-სთან ან სხვა ტერორისტულ ორგანიზაციასთან პირდაპირი კავშირი აქვსო.

სწორედ ამიტომ არის ეს ისტორია პოლიტიკურად საინტერესო: მემარჯვენე პრესისთვის ცალკეული ეპიზოდები უკვე ერთ დიდ სურათად ლაგდება და ეს სურათი არცთუ ლამაზად გამოიყურება; ხოლო „მემარცხენეებში“ კი ჯერ კიდევ კამათობენ, ვის და როგორ გაემიჯნონ, ისე, რომ არც ბერლინელი ამომრჩევლები გადაიკიდონ და არც მათი „საეჭვო რეპუტაციის“ მხარდამჭერები გაანაწყენონ.
### რა სურთ ლიცეუმის ფრანგ მოწაფეებს?
URL: https://evropis.moambe.eu/ra-surt-liceumis-studentebs/
Last updated: 2026-10-07T10:11:28.000Z
*ნიკოლა ბუკო-ბიალჩუკი, ლუარ-ატლანტიკის დეპარტამენტის ერთ-ერთი ლიცეუმის დამამთავრებელი კლასის მოსწავლე, „Le Monde“-ში გამოქვეყნებულ წერილში სასკოლო საპროტესტო მოძრაობის ღრმა მიზეზებზე საუბრობს. მისი თქმით, ახალგაზრდების მღელვარებას საფუძვლად უდევს განცდა, რომ ხელისუფლებამ განათლების სისტემა უპატრონოდ მიაგდო.* 

> „ჩვენი პროტესტი მოზარდობის უმართავი კრიზისი კი არა, დიდხანს შეკავებული რისხვაა“   
> — **ნიკოლა ბუკო-ბიალჩუკი**

მე ნანტის რეგიონის საჯარო ლიცეუმის დამამთავრებელი კლასის მოსწავლე ვარ. სკოლაში ჩემი ბოლო სასწავლო წელი ძალადობისა და დაძაბულობის განსაკუთრებულ გარემოში იწყება. თუმცა ეს ახალი არ არის: ძალადობაც და დაძაბულობაც დიდი ხანია არსებობს და წლებია, სასკოლო ცხოვრებას თან სდევს.

მაგრამ დღეს ამოხეთქილი ბრაზი მასწავლებლების სამყაროს ბევრად სცდება. ახლა ქუჩაში მოსწავლეები გამოდიან - ისინი კეტავენ სკოლებს, აპროტესტებენ და ამხელენ სისტემის პრობლემებს. დღეს ჩემი თანაკლასელები იბრძვიან. ისინი მშვიდობიანად ცდილობენ, ხმა მიაწვდინონ ხელისუფლებას და გააგებინონ, რომ განათლების პრობლემებით მხოლოდ წინასაარჩევნო კამპანიის დროს დაინტერესება არ შეიძლება.

სწორედ იმისთვის გწერთ, რომ აგიხსნათ, რისი თქმა — და ყვირილიც კი — სურთ მოსწავლეებს, ჩემს თაობას.

უპირველესად, რამდენიმე თავისთავად ცხადი რამ უნდა ვთქვა, რაც, იმედი მაქვს, საშუალებას არავის დაუტოვებს, რომ ჩემი სიტყვები გააუფასუროს. ჩვენ, მოსწავლეებს, საღი აზრი არ გვაკლია. კარგად გვესმის, რომ მასწავლებლებისა და სკოლის თანამშრომლების წინააღმდეგ ძალადობა მიუღებელია და მხოლოდ ჩვენს საქმეს დააზიანებს.

ვგმობთ ქონების განადგურებასაც. ამას მოსწავლეთა უმრავლესობა არ სჩადის. თუმცა მხოლოდ მათ ვერ დავადანაშაულებ, ვინც ქონებას ამტვრევს, თუ იმავეს არ ვიტყვი მათზე, ვინც მათ ძალადობისკენ უბიძგა; მათზეც, ვინც უყურადღებობითა და მოსმენის სურვილის არქონით ისინი ამ წერტილამდე მიიყვანა.

ასევე მიუღებელია, როდესაც ესა თუ ის ძალა მოსწავლეთა აღშფოთებასა და ჩვენი პროტესტის გზავნილებს საკუთარი პოლიტიკური მიზნებისთვის იყენებს. ჩვენ დამოუკიდებლად აზროვნება შეგვიძლია და ინიციატივის გამოსაჩენად სხვისი მითითება არ გვჭირდება.

## მასწავლებლების დეფიციტი

ჩვენ ბევრი მოთხოვნა გვაქვს: ამის მიზეზი ისაა, რომ ხელისუფლება ათწლეულების განმავლობაში უარყოფდა პრობლემის არსებობას, სისტემატიურად უარს ამბობდა დიალოგზე და იმისაც, რომ კავშირი, რომელიც მასწავლებლებს, მოსწავლეებსა და სკოლის ადმინისტრაციას აერთიანებდა, დღეს შესუსტებულია. ლიცეუმებში არსებობს წარმომადგენლობითი ორგანოები, რომლებიც მოსწავლეთა წარმომადგენლებსა და სკოლის ხელმძღვანელობას ერთმანეთთან აკავშირებს. მოსწავლეთა ცხოვრების ეს საბჭოები, თეორიულად მაინც, ახალგაზრდებს საკუთარი მოთხოვნების გამოხატვის საშუალებას უნდა აძლევდეს. სინამდვილეში კი მათი ხმა ხშირად არავის ესმის, ხოლო ადმინისტრაციულ საბჭოში მოსწავლეთა წარმომადგენლებს ზემოდან უყურებენ ან საერთოდ უგულვებელყოფენ. ამ ორგანოებს რეგულარულად ვირჩევთ, მაგრამ დემოკრატიული ისინი მხოლოდ გარეგნულადაა. სინამდვილეში ისინი ჩქმალავენ სკოლის ხელმძღვანელობის უუნარობას, მოუსმინოს მოსწავლეებს და გაითვალისწინოს მათი აზრი.

სასკოლო სისტემას აშკარად არ ჰყოფნის შენობების გასარემონტებელი სახსრები. ბევრი მათგანი უკიდურესად სავალალო მდგომარეობაშია. არაერთი სკოლა იმდენად ცუდადაა იზოლირებული, რომ მაისსა და ივნისში შენობებში გაკვეთილებისა და გამოცდების ჩატარება შეუძლებელი ხდება.

ამას კიდევ უფრო ფუნდამენტური პრობლემა ემატება: მასწავლებლების დეფიციტი. ხანდახან მასწავლებელი კვირების და თვეების განმავლობაში არ გვყავს, თუმცა სასწავლო წლის ბოლოს გამოცდების ჩაბარება მაინც გვევალება. მასწავლებლები არ გვყოფნის, რადგან ეს პროფესია ახალგაზრდებს აღარ იზიდავს: მათ თავდადებას სათანადოდ არავინ აფასებს.

ამიტომ, როდესაც ფრანგი მოსწავლეების ცოდნის დონეს აკრიტიკებენ, მათ უვიცობასა და გაუნათლებლობაზე გაჰყვირიან, ალბათ ურიგო არ იქნებოდა, ჯერ სწავლის პირობები შეეცვალათ — პირობები, რომლებიც ჩვენს შედეგებთან ერთად უარესდება. იქნებ ჯერ ნორმალურ პირობებში სწავლის შესაძლებლობა მოგვცენ.

## სკოლა საფრთხეშია

პირადად მე ორ საკითხს მივიჩნევ პრიორიტეტულად. 

პირველი: სახელმწიფომ ბოლოს და ბოლოს უნდა გაატაროს რეალური საბიუჯეტო პოლიტიკა, რომელიც განათლებისა და ახალგაზრდებისთვის განკუთვნილი საჯარო მომსახურებისკენ იქნება მიმართული. მან უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა სასკოლო შენობების აშენებასა და განახლებაზე, სასკოლო კვების ხელმისაწვდომ ფასებზე და უზრუნველყოს, რომ კულტურაზე, ჯანდაცვაზე (მათ შორის სასკოლო სამედიცინო მომსახურებასა და ფსიქიკური ჯანმრთელობის მხარდაჭერაზე) და საინფორმაციო ტექნოლოგიებზე ყველა მოსწავლეს თანაბრად მიუწვდებოდეს ხელი.

მეორე პრიორიტეტი მასწავლებლების დაფასებაა, რადგან უკეთესი განათლება ამის გარეშე შეუძლებელია. მათი ხელფასის გაზრდა გარდაუვალი აუცილებლობაა. შეუძლებელია, მეტი მასწავლებელი გინდოდეს და ამავე დროს გამუდმებით აკრიტიკებდე, ამცირებდე მათ და მათ სამუშაო ადგილების გაუქმებით ემუქრებოდე. სახელმწიფომ უკეთ უნდა დააფასოს საგანმანათლებლო დამხმარე და ადმინისტრაციული პერსონალიც, რომლებიც ჩვენს სასკოლო ცხოვრებაში მასწავლებლებზე არანაკლებ მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ.

ჩვენი დემონსტრაციები, სკოლების ბლოკირება, შეძახილები და პლაკატები მოზარდობის უმართავი კრიზისის გამოხატულება არ არის. ეს არის ბრაზი, რომელსაც მეტისმეტად დიდხანს ვიკავებდით, ეს არის პასუხი უყურადღებობაზე, რომელიც ასევე მეტისმეტად დიდხანს ითვლებოდა ნორმად და სისტემურ ხასიათს ატარებდა.

> მხოლოდ სამ რამეს ვითხოვთ: მოგვისმინონ, ანგარიში გაგვიწიონ და, ბოლოს და ბოლოს, პატივი გვცენ.

სკოლამ ჩვენი რესპუბლიკა იმით ააშენა, რომ მოსწავლეებსა და მასწავლებლებს ენდობოდა და მოქალაქეებს სოციალური წინსვლის შესაძლებლობას აძლევდა. როგორც ჩანს, ეს დრო წარსულს ჩაბარდა. მერიტოკრატია თითქოს მოკვდა — და ჩვენ ეს გვამწუხრებს, გვაშფოთებს და გვაბრაზებს. სწორედ ამან გვიბიძგა, ერთად შევკრებილიყავით. გაერთიანდნენ განსხვავებული ასაკისა და სოციალური წარმომავლობის მოსწავლეები.

ვნახე, როგორ შეთანხმდნენ ერთმანეთისგან განსხვავებული ცხოვრებისეული გამოცდილებისა და ზოგჯერ სრულიად საპირისპირო პოლიტიკური შეხედულებების მქონე ადამიანები და დადგნენ საფრთხეში მყოფი სისტემის დასაცავად. ვნახე ფეხზე წამომდგარი ახალგაზრდობა - სიძულვილისა და ქვენა გრძნობების გარეშე. ჩვენი ერთადერთი მისწრაფება საკუთარი და მომავალი თაობების კეთილდღეობაა.

ჩვენ ვიბრძვით და ბრძოლას გავაგრძელებთ მანამ, სანამ ამას საჭიროდ მივიჩნევთ; მანამ, სანამ გვჯერა, რომ სკოლა საფრთხეშია და მისი გადარჩენა აუცილებელია.

გმირობანას არ ვთამაშობთ. მხოლოდ ის გვინდა, რომ საკუთარი განათლების, დემოკრატიისა და ცხოვრების საქმეში მოქმედ პირებად გვაღიარონ*.*
### ევროპის კვირა 28 სექტემბერი-4 ოქტომბერი
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-28-sek-temberi-4-ok-tomberi/
Last updated: 2026-10-04T15:39:02.000Z
ზაფხული კი კარგა ხანია მიილია, გაგანია რთველის სეზონია, მაგრამ ზაფხულის ამბები შემოდგომაზეც წამოგვეწია. ალბათ გახსოვთ, ლაიფციგ-ჰალეს აეროპორტთან ასაფეთქებელი ნივთიერებით აღჭურვილი დრონი უკრაინულ სატვირთო თვითმფრინავს რომ შეეჯახა. ამ ინციდენტის ირგვლივ მითქმა-მოთქმა დიდხანს არ განელებულა. მოგვიანებით კი გერმანულმა მხარემ მომხდარში რუსული კვალი დაადასტურა, თუმცა, კონკრეტულად ვინ იდგა ამ ყველაფრის უკან, მაშინ მაინც უცნობი რჩებოდა. თუმცა ახლახან *The Telegraph*\-ისა და *Welt am Sonntag*\-ის ერთობლივმა გამოძიებამ დეტალები გამოააშკარავა, თვითონ ეს ამბაი კი იმაზე უცნაური აღმოჩნა, ვიდრე ერთი შეხევით ჩანდა.

მაშ, ჩავეძიოთ.

### ვინ გეგმავდა ლაიფციგ-ჰალეს აეროპორტის აფეთქებას?

ზაფხულში გერმანიაში ლაიფციგ-ჰალეს აეროპორტის აფეთქების ორგანიზება რუს ბაიკერს დაავალეს.ოლეგ ლევუშკინი თავისუფალ დროს სამაგალითო მეოჯახე, სოციალურ ქსელებში მოტო-ტურიზმის მოყვარულად ცნობილი, ხოლო პარალელურად რუსეთის სამხედრო დაზვერვის („გრუ“) ევროპული დივერსიების აქტივისტი გახლავთ.

ლევუშკინი გერმანიას ზაფხულში ეწვია, ნაქირავები მანქანით ტერმინალებს უტრიალა და ასაფეთქებელი მოწყობილობა ბელარუს შემსრულებელს გადასცა, რომელსაც ოფიციალური პირები „ერთჯერად აგენტს“ უწოდებენ. თუმცა ოპერაცია ისე არ წარიმართა, როგორც ჩაფიქრებული იყო: ასაფეთქებელი ნივთიერებით დატვირთული დრონი უკრაინული სატვირთო An-124-ის ფრთას შეეჯახა; ნაცვლად აფეთქებისა, ჩამოვარდა და ასაფრენ ბილიკზე უვნებლად დაეცა. შედეგად, თვითმფრინავიც და აეროპორტიც აფეთქებას გადაურჩა.

გამომძიებლები აღნიშნავენ, რომ ბაიკერს მრავალწლიანი კონტაქტი აქვს „გრუ“-ს მაღალჩინოსანთან, ხოლო თავად მოწყობილობა ზუსტად იმეორებს პოლონეთსა და ლიეტუვაში მანამდე ჩაშლილი დივერსიების ხელწერას. საბოლოოდ კი ვიცით, საქმე ვერ გაიჩარხა, გერმანიას და უკრაინას გაუმართლა, კრემლი კი ტექნიკამ დააღალატა.

რადგან რუსეთზე ჩამოვარდა საუბარი, რუსეთითვე გავაგრძელოთ…

### რუსეთი აშშ-ში კასპაროვის მკვლელობას გეგმავდა

ამერიკის პროკურატურამ რუსულ დაზვერვასთან დაკავშირებული ქსელის ხუთ წევრს შეერთებულ შტატებსა და ლიეტუვაში შეკვეთილი მკვლელობების მომზადებისთვის ბრალი წაუყენა. ესპანური *El Mundo*\-ს ცნობით, მოსკოვი თვეების განმავლობაში გარი კასპაროვის მკვლელობას გეგმავდა, რის გამოც აშშ-ის ხელისუფლებამ მოჭადრაკეს საგანგებო დაცვა დაუნიშნა. კრემლის კიდევ ერთი სამიზნე სახელმწიფო დუმის ყოფილი დეპუტატი, ილია პონომარიოვი იყო. მისი სიცოცხლის სანაცვლოდ 40 000 დოლარი იყო დაწესებული, თუმცა დაქირავებული მკვლელი შემთხვევით სათვალთვალო კამერის ობიექტივში მოხვდა, უკან დახევა არჩია. მესამე თავდასხმა კი, სავარაუდოდ, ვილნიუსში, რუსი ოპოზიციონერის, ივან ტიუტრინის წინააღმდეგ მზადდებოდა.

გამოძიების თანახმად, დაჯგუფებას, სახელწოდებით „RIS Network“, რუსეთის დაზვერვის ყოფილი პოლკოვნიკი იური ხრამეევი და მისი შვილი, უშიშროების ფედერალური სამსახურის ოფიცერი ხელმძღვანელობდნენ; კომუნიკაციისთვის კი ისინი სპეციალურად შექმნილ, დაშიფრულ ენას იყენებდნენ. ქსელის წევრები, სავარაუდოდ, რუსეთს აფარებენ თავს და მათზე საერთაშორისო ძებნაა გამოცხადებული.

### ბრიტანეთი თავდაყირა

29 სექტემბერს პრემიერი ენდი ბერნემმა ლეიბორისტური პარტიის წლიურ კონფერენციაზე სიტყვა წარმოსთქვა; თეტჩერისეული პრივატიზაციის მემკვიდრეობის შეცვლა აქვს ჩაფიქრებული და ბრიტანელებს სახელმწიფოს მზრუნველი როლის დაბრუნებას ჰპირდება. ამაზე ვრცლად და დაწურულად ჩვენივე სტატიიდან შეიტყობთ:

[რას ჰპირდება ბრიტანეთს ენდი ბერნემი?პრემიერი ბოლო ოთხი ათწლეულის პოლიტიკურ კურსს ემიჯნება და საზოგადოებას ამცნობს, რომ წლის ბოლოს „ბრიტანეთის გეგმის“ უფრო ვრცელ დოკუმენტს წარადგენს.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--9ab846dd-8f8c-4bd5-abcf-1bc6378a1b3b.png)ევროპის მოამბეანა ძირკვაძე![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Burnham-thatcher-5a923340-22ec-4f7d-b785-28e096b123c8.png)](https://evropis.moambe.eu/ras-pirdeba-britanet-s-endi-bernemi/)

### ორი უმთავრობო ქვეყანა?

ამ კვირაში მთავრობის ჩამოყალიბება ყველას მაინცდამაინც არ გამოუვიდა. შვედეთსა და რუმინეთს, ესე, ერთი შეხედვით ბევრი საერთო არ აქვთ. ერთი ევროპის ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე სტაბილურ დემოკრატიად ითვლება, მეორე კი წლებია პოლიტიკური არასტაბილურობის ციკლშია გაჭედილი. ამ დღეებში კი ორთავეს ერთი გასაჭირი უდგათ, მთავრობა ჰყავთ დასაკომპლექტებელი

გემახსოვრებათ, ცენტრისტულ-მემარცხენეებმა ძლივს, სამიოდე მანდატის უპირატესობით გაიმარჯვეს (176 ხმა 173-ის წინააღმდეგ), კრისტერსონი კი გადადგა, თუმცა ქვეყანას ახალი კაბინეტი ჯერ კიდევ არ ჩამოუყალიბებია. მინისტრთა კაბინეტის შეკოწიწება ანდერსონს ერგო წილად, მაგრამ მისმა ენთუზიაზმმა ზუსტად 28 სექტემბრამდე გასტანა. მემარცხენეებმა მეტოქე ბანაკის მიერ მხარდაჭერილ სპიკერს მისცეს ხმა, ცენტრისტებს კი მათთან ერთ ოთახში ყოფნაც კი არ სურთ, არათუ ძალაუფლების გაყოფა. ახლა პარლამენტის თავმჯდომარე ანდრეას ნორლენი ისევ თავიდან იწყებს კონსულტაციებს, რათა გაარკვიოს, ვის ექნება შემდეგი ცდის საშუალება. სავარაუდო კანდიდატები ისევ იგივე კრისტერსონი და ანდერსონი არიან. 

თუ პარლამენტი კანდიდატებს ზედიზედ ოთხჯერ ჩააგდებს, მაშინ რიგგარეშე არჩევნები დაინიშნება. თუმცა იქამდე ჯერ შორია: შვედებს ხომ კენჭისყრამდე კენჭისყრაზე კენჭისყრა უყვართ, ასე რომ, მანამდე მოვლენებს მოთმინებით უნდა ვადევნოთ თვალი.

### რუმინეთშიც დაახლობით იმავე პრობლემასთან გვაქვს საქმე, ოღონდ გაცილებით მწვავე ფონზე

პრეზიდენტმა ნიკუშორ დანმა პარლამენტს პრემიერად თავისი მორიგი რჩეული, ევროპარლამენტარი ზიგფრიდ მურეშანი შესთავაზა, თუმცა დეპუტატებმა ისევე ჩააგდეს კენჭისყრაზე, როგორც წინა კანდიდატი. კონსტიტუციის მიხედვით, ორი ჩავარდნილი მცდელობა პირდაპირი გზაა ვადამდელი არჩევნებისკენ, მაგრამ აქ ერთი პატარა და თანაც უხერხული დეტალი იჩენს თავს: არჩევნები პრეზიდენტს ყველაზე ნაკლებად აწყობს.

გამოკითხვებში ულტრამემარჯვენე პარტია “*AUR”* ლიდერობს. მისი მეთაური, ჯორჯე სიმიონი კი პარლამენტს ულტიმატუმს უყენებს, ახალ მთავრობას მხარს მხოლოდ იმ შემთხვევაში დავუჭერთ, თუ ჩემს ციხეში მჯდომ ულტრამემარჯვენე მოკავშირეს გაათავისუფლებთო. პრეზიდენტი დანი კი ევედრება ერთმანეთზე გადაკიდებულ პარტიებს, წყენა ცოტა ხნით გვერდით გადადეთ, თუ არა საქმე საყოველთაო კენჭისყრამდე მივა, ქვეყნის პროდასავლური კურსი და უკრაინის მხარდაჭერა კი შესაძლოა ისტორიას ჩაბარდესო.

ამიტომაც პრეზიდენტი ორშაბათამდე კიდევ ერთხელ ცდის, რომ რუმინელი დიმიტრი გელოვანისებრი კანდიდატი იპოვოს. თუმცა მისი მოკავშირეებიც კი უკვე ნელ-ნელა ეგუებიან აზრს, რომ ამ უსასრულო პოლიტიკურ ჩიხს მხოლოდ ახალი არჩევნები თუ გაარღვევს.

### უნგრეთი და განმაწმენდელი ცეცხლი

პრემიერ-მინისტრმა პეტერ მადიარმა საზეიმოდ გამოაცხადა, რომ ოპერაცია „განმაწმენდელი ცეცხლის“ ფარგლებში ყოფილი მინისტრი მიკლოშ შეშტაკი დააკავეს. მისივე თქმით, 1990 წლის შემდეგ ეს პირველი შემთხვევაა, როცა ყოფილ მინისტრს ასე სჯიან. შეშტაკს, რომელსაც პრემიერმა „კიშვარდის მძარცველი“ შეარქვა, მილიარდების გაფლანგვას ედავებიან. მადიარმა ისიც იწინასწარმეტყველა, რომ „ფიდესის“ მაფიოზები მალე დუმილს დაარღვევენ და საკუთარი ტყავის გადასარჩენად ერთმანეთს დაერევიანო. ამასობაში ყოფილ პრემიერ ვიქტორ ორბანსაც მოუწოდებენ, ხალხისთვის „ნასესხები“ ფული უკან დააბრუნოს. სიმბოლურია ისიც, რომ მხილება ფილმ „ნათლიას“ ნოსტალგიური მელოდიის ფონზე დაგვირგვინდა.

თუმცა იმავე დღეებში თავად მადიარის კეთილსინდისიერებაც კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა. პარლამენტმა მას 139 ხმით, ერთსულოვნად მოუხსნა იმუნიტეტი. პროკურატურა 2024 წლის ზაფხულის იმ ეპიზოდს იძიებს, როცა მადიარი ღამის კლუბში ერთობოდა, ვიღაც აბეზარ ტიპს, რომელიც დაჟინებით ტელეფონით იღებდა, მობილური წაართვა და დუნაიში გადაუგდო. საქმეს იმდენად პრინციპულად იძიებდნენ, რომ მდინარეში ნივთმტკიცების ამოსაღებად მყვინთავებიც კი ჩაუშვეს. მადიარი ამას „პოლიტიკურ თეატრს“ უწოდებს და აღნიშნავს, რომ საქმე სულ 300 დოლარის ზარალს ეხება. დეპუტატებს კი თავად მიმართა: მომხსენით იმუნიტეტი, დასამალი არაფერი მაქვსო. იმუნიტეტის მოხსნა განაჩენს არ ნიშნავს, თუმცა ეს გამომძიებლებს ოფიციალურ უფლებას აძლევს, გაარკვიონ, რა მოხდა სინამდვილეში იმ ღამეს.

### ფონ დერ ლაიენის ბალკანური ვოიაჟი 

ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი ამ კვირას დასავლეთ ბალკანეთში მორიგ, რიგით უკვე მეექვსე ყოველწლიურ მომლოცველობას ასრულებს. სტუმრის მიღება ამჯერად ალბანეთს, კოსოვოს, მონტენეგროსა და ჩრდილოეთ მაკედონიას ერგო. თუმცა, როგორც ჩანს, ბელგრადსა და სარაევოში ევროპული სტუმართმასპინძლობისთვის დრო ვერ გამონახეს: მიზეზად ორივეგან ორივე მოახლოებული საარჩევნო ციებ-ცხელება დასახელდა.

დღეს ბოსნია-ჰერცეგოვინა კვლავ საარჩევნო ყუთებთან უგულოდ ჩაივლის. სასამართლოს მიერ ძალაუფლებაჩამორთმეული მილორად დოდიკი კი კულისებიდან მაინც უცვლელი დაჟინებით გაჰკივის, ამ ქვეყანას მომავალი არ აქვს და დასანგრევი ბარემ დაინგრესო. 

ევროპისგან ჩამორჩენის ბიომეტრიული სკანერებითა და უახლესი აპარატურით ამოქოლვა არ გამოდის: უკიდურესად გახლეჩილი საზოგადოება და ევროპული ოჯახისკენ მიმავალ გზაზე დაწესებული ას ცამეტი ვალდებულებიდან შესრულებული ზუსტად ნული რეფორმა. 

სერბეთში აწ უკვე პრეზიდენტობიდან ოფიციალურად გადამდგარი ალექსანდარ ვუჩიჩი კი 25 ოქტომბრის ვადამდელ არჩევნებში პრემიერობისთვის იბრძოლებს; სავარძლის დროებით გასათბობად კი ერთგული ანა ბრნაბიჩი დატოვა. წასვლამდე 49 კაციც შეიწყალა, მათ შორის ნოვი სადის პროტესტის ის აქტივისტები, რომელთა საქმეც, როგორც ჩანს, ჩანაფიქრშივე სწორედ ამ „დიდსულოვანი ჟესტისთვის“ იყო შეკერილი.

### კოსოვოში პროტესტი არ ცხრება

ამასწინ მოგახსენეთ, ჰააგის სპეციალიზებულმა მართლმსაჯულებამ ჰაშიმ ტაჩის ომის დანაშაულებისთვის 25-წლიანი „საგზური“ მიართვა. ახლა ჯერი მის თანამებრძოლებზეც მიდგა: იაკუპ კრასნიკის ასევე 25 წელი ერგო, კადრი ვესელის - 18, ხოლო რეჯეფ სელიმის - 13 წელი.

ასეთმა სასჯელებმა პრიშტინელების უკმაყოფილება გამოიწვია: 1 ოქტომბერს ქალაქის ქუჩებში ათასობით განრისხებული მოქალაქე შეიკრიბა განაჩენის გასაპროტესტებლად; ტაჩის ადვოკატებმა კი დაუყოვნებლივ განაცხადეს, რომ სამართალს ზემდგომ ინსტანციებში მოიკითხავენ.

ზუსტად იმავე დღეს ქალაქს ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი სტუმრობდა. მაღალმა სტუმარმა შეკრებილებს თავშეკავებისა და „სასამართლოს პატივისცემისკენ“ მშვიდად მოუწოდა და დიპლომატიური ენით დაამშვიდა: განსასჯელის სკამზე მთელი კოსოვოს წინააღმდეგობის მოძრაობა კი არა, მხოლოდ კონკრეტული პირები სხედანო. თუმცა, ევროპულმა რჩევა-დარიგებამ ნაკლებად გაჭრა…

### ევროპის კარი ნელა იღება

ტირანაში ფონ დერ ლაიენმა ალბანეთი „მოწინავეთა რიგებში“ მოიხსენია, თუმცა დიპლომატიური თავდაჭერილობით შეახსენა, რომ გასავლელი გზა ჯერ კიდევ გრძელია, მიუხედავად იმისა, რომ ქაღალდზე დაგეგმილი რეფორმების უდიდესი ნაწილი უკვე შესრულებულად ითვლება. 

პოდგორიცაში კი მონტენეგრო „ფინიშის სწორზე“ მყოფ წარჩინებულ მოწაფედ შერაცხა და დაპირებაც შეახსენა, რომლითაც 2028 წელს ქვეყანა ევროპული ოჯახის რიგით 28-ე წევრი უნდა გახდეს. ოპტიმისტური სცენარით, მოლაპარაკებების რაუნდი წელსვე უნდა დაგვირგვინდეს, გაწევრიანების შეთანხმებას კი ხელი 2027 წელს მოეწეროს; მონტენეგროს უკვე ყველა, 33-ვე სამოლაპარაკო თავი გახსნილი აქვს და მათგან ნახევარზე მეტი საზეიმოდ დახურა კიდეც.

ტურნეს ბოლო და ცოტათი უხერხული გაჩერება კი სკოპიე გახლდათ. აქ ჩრდილოეთ მაკედონიის ევროპული გზა უკვე წლებია ბულგარეთთან ისტორიულ დავაშია გაჭედილი, შეხვედრის რეალურ შედეგებზე კი ოფიციალური წრეები ჯერჯერობით მრავლისმეტყველად დუმან.

**დაბოლოს,** 

### შვეიცარიელებმა ნეიტრალიტეტის გამკაცრებაზე უარი თქვეს

შვეიცარიის ამომრჩეველთა 70%-მა და კანტონების უმრავლესობამ უარყო ინიციატივა, რომელიც მუდმივი ნეიტრალიტეტის პრინციპს კონსტიტუციაში განამტკიცებდა და მეომარი ქვეყნების წინააღმდეგ სანქციების დაწესებასაც აკრძალავდა. წინადადება მემარჯვენე პარტია UDC-მ წამოაყენა. მისი მხარდაჭერის შემთხვევაში, შვეიცარიის თანამშრომლობა ევროკავშირთან - მათ შორის, რუსეთის წინააღმდეგ მიმართული სანქციების კუთხით - მნიშვნელოვნად შეფერხდებოდა. შვეიცარიელებმა ამ კვირას ერთი რამ ნათლად დაგვანახეს: მკაცრი ნეიტრალიტეტიც, საბოლოოდ, ხალხის ნების საკითხია და არა მხოლოდ დიპლომატიური ტრადიცია.

თუმცა მხოლოდ ამით არ გემშვიდობებით. კვირის ბოლოსთვის ორი განსაკუთრებული საკითხავი შემოგინახეთ:

[ერთი გლობუსის საიდუმლოXVI საუკუნის საქართველო ჰანს ჰოლბაინ უმცროსის ნახატზე![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--15323dff-0829-4da4-8dab-5f42c33baa15.png)ევროპის მოამბენათია ეჯოშვილი![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Ambassadors-expanded-2e4d19be-0100-4688-a4d5-209e083e6125.png)](https://evropis.moambe.eu/erti-globusis-saidumlo/)

[რატომ უყვართ პუტინი ევროპელ მემარცხენეებს?ინტერვიუ რუსული იმპერიალიზმის ბუნებასა და არსზე![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--212de198-e408-4f74-8943-24cd4adb725d.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/putin-socialists-6841fd8a-86be-4a97-93bd-d9a8a364375e.png)](https://evropis.moambe.eu/why-the-left-loves-putin/)
### რატომ უყვართ პუტინი ევროპელ მემარცხენეებს?
URL: https://evropis.moambe.eu/why-the-left-loves-putin/
Last updated: 2026-10-04T07:35:41.000Z
*ილია ბუდრაიცკისი და ილია მატვეევი ისტორიისა და პოლიტიკის მეცნიერების მკვლევრები არიან — პირველი ჰელსინკის უნივერსიტეტში, მეორე კი ბერკლიში მუშაობს. ამასთან, და რაც უფრო მნიშვნელოვანია, ორივე რუსული მემარცხენეობის გამორჩეულ წარმომადგენელთა შორისაა.*

*ისინი ომის საწინააღმდეგო მოძრაობის აქტივისტები, არაერთი ოპოზიციური მედიასაშუალების ავტორები და დამფუძნებლები არიან. მათი ნაშრომები პოსტსაბჭოთა სივრცეში მემარცხენე ძალების მდგომარეობასა და რუსული იმპერიალიზმის პოლიტიკურ ეკონომიკას ეხება.*

*2026 წლის სექტემბერში სტენფორდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა გამოსცემს მათ წიგნს — „რუსეთის ახალი იმპერიალიზმი: კაპიტალი და იდეოლოგია“ (Russia’s New Imperialism: Capital and Ideology). უკრაინაში შეჭრიდან დაწყებული, ავტორები პოსტსაბჭოთა ეპოქის რუსულ იმპერიალიზმს ახლებურად იაზრებენ და განსაკუთრებულ ყურადღებას ეკონომიკური ინტერესებისა და იდეოლოგიური მიზნების ურთიერთკავშირს უთმობენ.*

[Pourquoi à gauche on aime Poutine ?Comment l’anti-impérialisme occidental peut empêcher de voir l’impérialisme russe![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/cropped-Capture-de-CC-81cran-2021-03-20-a-CC-80-19.21.51-270x270-1114bd85-160f-4a10-aee9-934f2111a3a6.png)Le Grand ContinentLouis Puel![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/share-Poutine-e4d12e03-e993-4b51-bddd-33d9214adc98.jpg)](https://legrandcontinent.eu/fr/2026/09/25/pourquoi-gauche-on-aime-poutine/?ref=evropis.moambe.eu)

ინტერვიუს ორიგინალი ფრანგულ გამოცემაში გამოქვეყნდა

***თქვენი აზრით, რატომ უჭირს ევროპაში არაერთ მემარცხენე პოლიტიკურ ძალას რუსული იმპერიალიზმის აღიარება? რით განსხვავდება თქვენი ხედვა იმპერიული პოლიტიკის სხვა განმარტებებისა და დღევანდელი რუსეთის პოლიტიკის შესახებ არსებული სხვა ანალიზისგან?***

**ილია მატვეევი:** ჩვენი ნაშრომი თანამედროვე მემარცხენე მოძრაობაში მიმდინარე დებატების ნაწილია. ამ წრეებში რუსეთის შემთხვევას მეტისმეტად ხშირად არ აღიარებენ იმპერიალიზმად. ჩვენი წიგნი კი საპირისპიროს ამტკიცებს: ჩვენი ამოსავალი წერტილი, ყოველგვარი ორაზროვნების გარეშე, არის რომ რუსეთი სრულფასოვნად იმპერიალისტური ქვეყანაა.

აქ ერთგვარ პარადოქსთან გვაქვს საქმე. ერთი მხრივ, რუსეთის რეჟიმის იმპერიალისტური ხასიათის დასადგენად ყველაზე ზედაპირული ანალიზიც კი საკმარისია. ვლადიმირ პუტინი გამუდმებით იმეორებს, რომ ქვეყანამ თავისი „ისტორიული მიწები“ უნდა დაიბრუნოს; რომ რუსები და უკრაინელები ერთი ხალხია და, შესაბამისად, ერთ სახელმწიფოში — ან უკიდურეს შემთხვევაში, ერთმანეთთან რაც შეიძლება მჭიდროდ დაკავშირებულ ორ სახელმწიფოში — უნდა ცხოვრობდნენ. ცხადია, რომ რუსეთი უკრაინისა და პოსტსაბჭოთა სივრცის მრავალი ქვეყნის მიმართ აგრესიულ საგარეო პოლიტიკას აწარმოებს. ამ პოლიტიკის იმპერიალისტური ხასიათის უარყოფა შეუძლებელია.

ამისდა მიუხედავად, ზოგიერთი მემარცხენე ავტორი ამტკიცებს, რომ რუსეთს საკმარისი მოცულობის კაპიტალის ექსპორტს არ აწარმოებს და ამიტომ ზუსტად ვერ აკმაყოფილებს იმპერიალიზმის ლენინურ განსაზღვრებას.

#### იმპერიალიზმის ლენინური განსაზღვრება

ლენინმა თავის 1916 წლის ნაშრომში „იმპერიალიზმის, როგორც კაპიტალიზმის უმაღლესი ფორმა“ ჩამოაყალიბა იმპერიალისტური სისტემის ხუთი ძირითადი მახასიათებელი:

- ****მონოპოლისტური წარმოება:** წარმოიებისა და კაპიტალის მაღალი დონის კონცენტრაცია იწვევს მონოპოლიების წარმოშობას, რომელთაც გადამწყვეტი როლი აქვთ ეკონომიკაში.
- ****ფინანსური კაპიტალის პრიმატი**: საბანკო კაპიტალი და ინდუსტრიული კაპიტალი ერთიანდება „ფინანსურ კაპიტალად“ რასაც ფინანსური ოლიგარქია აკონტროლებს.
- ****კაპიტალის ექსპორტი:** მრეწველობის პროდუქტების ექსპორტს საერთაშორისო დონეზე ანაცვლებს კაპიტალის ექსპორტი, ანუ ფულის საზღვარგარეთ დაბანდება მეტი მოგების იმედით.
- ****კარტელები:** საერთაშორისო დონეზე იქმნება მონოპოლისტური კაპიტალის ერთობები (კარტელები) რომლებიც მსოფლიოს გავლენის სფეროებად ინაწილებენ.
- ****ტერიტორიების გადანაწილება:** იმპერიალისტური პერიოდის ლოგიკური დასასრულია მთელი დედამიწის გავლენის სფეროებად დანაწილება დიდ კაპიტალისტურ ქვეყნებს შორის.

სხვები კიდევ უფრო შორს მიდიან და რუსეთს ამერიკული იმპერიალიზმის მსხვერპლად წარმოაჩენენ: მათი აზრით, შეერთებული შტატები მზადაა, ნებისმიერი საშუალებით გააფართოოს NATO აღმოსავლეთისკენ, რუსეთი კი მის შემოტევებს მხოლოდ თავდაცვითი მოქმედებებით პასუხობს. ამ ლოგიკით, უკრაინის წინააღმდეგ დაწყებული ომი, სინამდვილეში NATO-ს წინააღმდეგ წარმოებული პრევენციული და თავდაცვითი ომია.

სამწუხაროდ, საერთაშორისო მემარცხენე მოძრაობის საკმაოდ დიდი ნაწილი უარს ამბობს, რუსული იმპერიალიზმი იმპერიალიზმად აღიაროს. ზოგჯერ ეს პოლიტიკურად მოტივირებული პოზიციაა, რომელიც პუტინის რეჟიმის დაგმობის სურვილის უქონლობას გამოხატავს; ზოგჯერ კი საქმე ნამდვილ თეორიულ სიბრმავესთან გვაქვს. ამ ადამიანებს სჯერათ, რომ იმპერიალიზმი მხოლოდ დასავლური შეიძლება იყოს. სხვა ქვეყნების პოლიტიკა შეიძლება იყოს ძალადობრივი, აგრესიული და მტაცებლური, მაგრამ „იმპერიალისტური“ — ამ სიტყვის სრული მნიშვნელობით — ვერ იქნება, რადგან გარკვეულ სისტემურ ეკონომიკურ კრიტერიუმებს არ აკმაყოფილებს.

ჩვენი წიგნი სწორედ ამ მიდგომას უპირისპირდება. ჩვენ ვხედავთ, რომ ასეთი ხედვა, ხელს უშლის მემარცხენე ავტორებს, მათ შორის ყველაზე ინფორმირებულებსა და გამჭრიახებსაც კი, მიმდინარე მოვლენები სწორად გააანალიზონ. შეგახსენებთ, რომ 2022 წლის 24 თებერვლამდე რამდენიმე დღით ადრეც კი არსებობდნენ ჯგუფები, რომლებიც უკრაინაში რუსეთის შეჭრის შესაძლებლობას კატეგორიულად უარყოფდნენ. მათ შორის თვალსაჩინო ადგილი ეკავა ზოგიერთ მემარცხენე ავტორს, რომლებიც ხმამაღლა აცხადებდნენ, რომ ეს შეუძლებელი და წარმოუდგენელი იყო. მათი ამგვარი რეაქცია დიდწილად იმ თეორიული სიბრმავით აიხსნება, რომელზეც წიგნში ვსაუბრობთ: როგორ შეიძლება რუსეთი ვინმეს დაესხას თავს, თუკი იმპერიალიზმი მხოლოდ დასავლური მოვლენაა? თუკი მხოლოდ დასავლეთი უტევს, ხოლო დანარჩენი მსოფლიო თავს იცავს?

> „ცხადია, რომ რუსეთი უკრაინისა და პოსტსაბჭოთა სივრცის მრავალი ქვეყნის მიმართ აგრესიულ საგარეო პოლიტიკას აწარმოებს. ამ პოლიტიკის იმპერიალისტური ხასიათის უარყოფა შეუძლებელია.“  
>  
> — ილია მატვეევი

როდესაც რუსეთი უკრაინაში მართლაც შეიჭრა, ბრიტანულ ჟურნალ *Salvage*\-ში, რომლის ერთ-ერთი დამფუძნებელიც ჩაინა მიევილია, მიმდინარე ვითარების საკმაოდ ვრცელი და საინტერესო სარედაქციო ანალიზი წავიკითხე. თუმცა იქ რუსეთი მხოლოდ დასავლეთის სარკისებურ ანარეკლად იყო წარმოდგენილი: უკრაინაზე თავდასხმის ჰუმანიტარული საბაბით როცა ამართლებდა, პუტინი თურმე მხოლოდ დასავლეთის მოქმედებებს ბაძავდა, მაგალითად, სერბეთში. ეს ანალიზი სრულიად მცდარი არ არის, მაგრამ ისე გამოდის, რომ რუსული იმპერიალიზმი, საბოლოო ანგარიშით, იმავე ბუნებისაა, როგორისაც შეერთებული შტატების აგრესიული საგარეო პოლიტიკა.

ჩვენთვის ეს ერთდროულად პოლიტიკურ და თეორიულ პრობლემას წარმოადგენს. ამიტომაც გვსურდა, გამოგვეკვეთა რუსული იმპერიალიზმის თავისებურებები. პირველ რიგში კი ის ნიშნები, რომლებიც მას ამერიკული იმპერიალიზმისგან განასხვავებს, რათა კრიტიკულ ანალიზს მისი უკეთ ამოცნობა და მასთან დაპირისპირება შეძლებოდა.

**რას გვაძლევს თქვენი ანალიტიკური პარადიგმა? რას გვასწავლის ის რუსეთის დღევანდელი პოლიტიკის შესახებ?**

**ილია ბუდრაიცკისი:** იმპერიალიზმის შესახებ კამათში, ისევე როგორც ამ ტერმინის ყოველდღიურ გამოყენებაში, ხშირად მოვლენა მხოლოდ ეკონომიკურ მოტივებამდე დაჰყავთ. ამბობენ, რომ იმპერიალისტური აგრესია ისეთ სახელმწიფოს ახასიათებს, რომელიც მხოლოდ მმართველი კლასის „აგენტად“ ან უბრალო „აღმასრულებელ კომიტეტად“ გვევლინება: იგი საგარეო ბაზრების დაუფლების ერთგვარ „შეკვეთას“ იღებს და მას სამხედრო ექსპანსიის გზით ასრულებს. ჩვენი აზრით, იმპერიალიზმის ამ კლასიკურ განმარტებას საფუძვლიანი გადასინჯვა სჭირდება როგორც რუსეთ-უკრაინის ომის, ისე თანამედროვე მსოფლიოში მიმდინარე სხვადასხვა იმპერიალისტური სამხედრო ავანტიურის, მათ შორის ირანში განვითარებული მოვლენების ფონზე.

რუსეთის შემთხვევაზე დაყრდნობით, ჩვენ იმპერიალიზმის თეორიის მნიშვნელოვან გადასინჯვას ვცდილობთ. ვუბრუნდებით ამ დებატის საწყისებს, მეცხრამეტე და მეოცე საუკუნეების მიჯნას, როდესაც იმპერიალიზმს ჯერ კიდევ ორი განზომილებით განსაზღვრავდნენ: ეკონომიკურითა და პოლიტიკურით. ასეთი ორმაგი ხედვა გულისხმობს, რომ იმპერიალიზმს არა მხოლოდ ეკონომიკური რაციონალურობა, არამედ სახელმწიფოს პოლიტიკური გაანგარიშებაც განსაზღვრავს. ეს უკანასკნელი კი ზოგჯერ საერთოდაც არ ემთხვევა უშუალო ეკონომიკურ ინტერესებს.

საკმარისია, ბრიტანეთის კოლონიური იმპერიის იმპერიალისტურ პოლიტიკას დავაკვირდეთ: ეკონომიკური თვალსაზრისით მას ხშირად სრულიად ირაციონალური ხასიათი ჰქონდა. ამგვარი მიდგომა უფრო სახელმწიფოს უსასრულო ექსპანსიის ლოგიკით აიხსნება. ჩვენ ასევე ვეყრდნობით იმპერიალიზმის ჰანა არენდტისეულ ანალიზს, რომელსაც იგი „ტოტალიტარიზმის სათავეებში“ აკეთებს. არენდტი საკვანძოდ თვლის სახელმწიფოებრივი რაციონალურობის სწორედ ამ ცვლილებას, მომენტს, როდესაც სახელმწიფოს საზღვრების უწყვეტი გაფართოება, რომელიც თავდაპირველად მხოლოდ გამორჩენის საშუალებაა, თანდათანობით თვითმიზნად იქცევა.

პოსტსაბჭოთა რუსული იმპერიალიზმის ისტორიაში მიზანშეწონილად მივიჩნიეთ ორი პერიოდის გამოყოფა. პირველი იმპერიალიზმის ეკონომიკურ რაციონალურობას შეესაბამება, მეორე კი — პოლიტიკურ რაციონალურობას, ანუ პოლიტიკურად და იდეოლოგიურად მოტივირებულ მოქმედებას. ვაჩვენებთ, რომ ვლადიმირ პუტინის პირველი ორი საპრეზიდენტო ვადის განმავლობაში პოსტსაბჭოთა ქვეყნების მიმართ მის მიერ გატარებული პოლიტიკა შეიძლება ეკონომიკურ ექსპანსიად და მსხვილი რუსული კაპიტალის ინტერესების ხელშეწყობად განვიხილოთ. 2014 წელს კი გარდატეხა ხდება: რუსეთი ახალი წესრიგის შექმნის ლოგიკაზე გადადის, რომელიც მხოლოდ ეკონომიკური მოტივებით ვეღარ აიხსნება. მართლაც, თუ დავაკვირდებით, 2014 წლიდან მოყოლებული, რუსული კაპიტალი მუდმივად ზარალდება სახელმწიფოს ექსპანსიონისტური პოლიტიკით, თუმცა ეს ხელს არ უშლის მოსკოვს, პოსტსაბჭოთა სივრცეში სულ უფრო აგრესიულ ინტერვენციებს მიმართოს.

ჩვენი აზრით, 2014 წელს პუტინის რეჟიმმა უარი თქვა „პრაგმატულ“ პოლიტიკაზე - ამ ტერმინის საერთაშორისო ურთიერთობების თეორიაში მიღებული მნიშვნელობით. ეს იყო ეკონომიკურად რაციონალური, თუმცა უკიდურესად ცინიკური მიდგომა, რადგან პოლიტიკას ყოველგვარი მორალური საფუძვლისგან დაცლილ ინტერესთა ბრძოლამდე ამცირებდა. მკვლევართა უმრავლესობა სწორედ ასე აანალიზებდა ადრეულ პუტინიზმს, 2000-2014 წლების პერიოდს.

2014 წლიდან კი ახალი ტიპის სახელმწიფოსთან გვაქვს საქმე, რომელსაც აგრესიული სამხედრო ექსპანსია და ეკონომიკურ ინტერესებთან შედარებით პოლიტიკის უპირატესობა ახასიათებს. ეს გარდატეხა ნიშნავს გადასვლას იმ მოდელიდან, რომელსაც „ნაწილობრივ იდეოლოგიურს“ ვუწოდებთ — პრაგმატული იდეოლოგიიდან, რომელიც პოლიტიკას კერძო ინტერესებს უქვემდებარებს — „ტოტალურ იდეოლოგიაზე“. ეს უკანასკნელი უკვე ყოვლისმომცველი და თანმიმდევრული მსოფლმხედველობაა, რომლის მიხედვითაც რუსეთის საგარეო-პოლიტიკური მოქმედებები იგეგმება.

საინფორმაციო ველზე გადარჩენა დღეს რთული ამბავია. თუკი მოგწონთ, რასაც ვწერ და გჭირდებით - იყიდეთ ფასიანი აბონემენტი და საშუალებას მოგვცემთ, დიდხანს ვიცოცხლოთ...

[ამოგვიდექით მხარში ](#/portal/account/plans) 

**თუკი ეს საგარეო პოლიტიკა ეკონომიკურად ირაციონალურია, რატომ ემორჩილება მას რუსეთის ელიტა და რა დინამიკამ გამოიწვია ეს ცვლილება?**

**ილია ბუდრაიცკისი:** ამ გადასვლის გაანალიზებას ისიც ართულებს, რომ მისი წინაპირობები უკვე არსებობდა. „ტოტალური იდეოლოგიის“ ზოგიერთი ნაწილი ჯერ კიდევ 2000-იან წლებში გვხვდება. მაგალითად, „რუსული სამყაროს“ ცნება პუტინის პრეზიდენტობის პირველივე წლებში ჩნდება. საკმაოდ ადრე დამკვიდრდა მოსაზრებაც, თითქოს საბჭოთა კავშირის დაშლა „მეოცე საუკუნის უდიდესი გეოპოლიტიკური კატასტროფა“ იყო და მისი დამღუპველი შედეგები რაც შეიძლება სწრაფად უნდა დაძლეულიყო. ამავე პერიოდში გაჩნდა წარმოდგენა „კოლექტიური დასავლეთის“ შესახებ, რომელიც თითქოს რუსეთის განადგურებას გეგმავდა.

ყველა ეს იდეა ჯერ კიდევ 2000-იანი წლების დასაწყისში, მათ შორის კრემლთან დაახლოებულ ანალიტიკურ ცენტრებში ჩამოყალიბდა. თუმცა მაშინ მათ პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიღებაზე გადამწყვეტი გავლენა ჯერ არ ჰქონდათ. პუტინიზმის პირველ ათწლეულში კვლავაც სუფევდა ინტერესებზე დაფუძნებული ცინიკური იდეოლოგია. ეს იდეოლოგია იყო იმ გაგებით, რამდენადაც სინამდვილის იდეოლოგიზებულ ხედვას ქმნიდა, მაგრამ რაიმე ჩამოყალიბებულ თეორიას ის არ ეყრდნობოდა, არ იყო ინტელექტუალური იდეოლოგია. ის გამოცდილებიდან და პრაქტიკიდან აღმოცენდა — უპირველესად, სახელმწიფო ქონების პოსტსაბჭოთა დიდი გადანაწილებიდან, 1990-იანი წლების ბანდიტური კაპიტალიზმიდან და გვიანი საბჭოთა პერიოდის ბიუროკრატიული სტრუქტურებიდან. ეს გამოცდილება ვლადიმირ პუტინის თაობის მთელმა მმართველმა ელიტამ გაიზიარა. შედეგად ჩამოყალიბდა პრაქტიკული და ცინიკური ცხოვრებისეული იდეოლოგია, რომელიც ძალის პრიმატს ერთგვარ ბუნებით მონიჭებულ უფლებად განიხილავდა: ვინც ძლიერია, მოგებაც იმისია.

ცვლილებაში მნიშვნელოვანი როლი შესრულა 2011-2014 წლებმა. მოსკოვის ბოლოტნაიას მოედანზე გამართულმა დემონსტრაციებმა პუტინის მესამე საპრეზიდენტო ვადის წინ რეჟიმს სერიოზული გამოწვევა შეუქმნა. ამას მოჰყვა არაბული გაზაფხული, რომელმაც რუსეთის ელიტა დაარწმუნა, რომ დასავლეთი ყველგან რეჟიმის შეცვლის გეგმებს ამზადებდა, მათ შორის რუსეთშიც. დაბოლოს, კიივის მაიდნის მოვლენები იქცა იმ ერთგვარ კრიტიკულ მომენტად, რომელმაც მოზაიკის ყველა ნაწილი გააერთიანა. მანამდე გაბატონებულმა ცინიკურმა იდეოლოგიამ პირველი ინტელექტუალური ფორმულირება მიიღო: მან წინა წლებში ჩამოყალიბებული და მომწიფებული კონსერვატიული, რეაქციული და იმპერიული იდეები შეიწოვა.

**ილია მატვეევი:** დავამატებდი, რომ პუტინის რეჟიმის ანალიზში დიდი ხნის განმავლობაში კლეპტოკრატიის ჩარჩო დომინირებდა. სწორედ ამ მიდგომას ვხვდებით, მაგალითად, კარენ დავიშას კლასიკურ წიგნში „პუტინის კლეპტოკრატია“ (*Putin’s Kleptocracy*)². პოლიტიკის მეცნიერებაში საუბრობდნენ *rent-seeking*\-ზე - რენტის ძიებაზე, ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ქურდობის გზით. საფუძვლიანი იყო კი ეს განმარტება? რასაკვირველია. რუსეთის პრეზიდენტის უახლოესი წრეების და თავად ვლადიმირ პუტინის მოქმედებათა მნიშვნელოვანი ნაწილი, უპირველეს ყოვლისა, მატერიალური გამდიდრების დაუსრულებელი წყურვილით აიხსნება. კორუფცია რუსეთის რეჟიმის ისტორიაში სრულიად ცენტრალურ როლს ასრულებს.

თუმცა ეს ხედვა მაშინვე ბადებს კითხვას: თუ რუსეთი კლეპტოკრატიაა, რატომ დათანხმდა პუტინის რეჟიმი შეგნებულად დასავლეთში თავისი აქტივების კონფისკაციას? თავდაპირველად ეს 2014 წელს მოხდა, შემდეგ კი ბევრად უფრო მასშტაბურად - უკრაინაში ომის განახლების შედეგად, რომელმაც რუსეთის მმართველ კლასს დასავლეთში არსებული ქონების დიდი ნაწილი დააკარგვინა. თუკი მთავარი მოტივი ქურდობაა, რატომ დათანხმდა რუსეთის ელიტა, მისთვის ქონება ჩამოერთმიათ? წმინდად „კლეპტოკრატიული“ თვალსაზრისით, ლოგიკური იქნებოდა, ომი საერთოდ არ დაწყებულიყო — თუ, რა თქმა უნდა, უკიდურესად სულელურ კლეპტოკრატიასთან არ გვაქვს საქმე. პუტინს შეუძლებელია არ სცოდნოდა, რომ რუსულ აქტივებს გაყინავდნენ, ხოლო ოლიგარქების, პრეზიდენტისა და მისი გარემოცვის იახტებს, სასახლეებსა და სხვა ქონებას დააყადაღებდნენ. მან ეს იცოდა, მაგრამ ნაბიჯი მაინც გადადგა.

**როგორ უნდა შევუთავსოთ ერთმანეთს ეს ორი ხედვა?**

**ილია მატვეევი:** ჩემი აზრით, ეს ასე შეიძლება ავხსნათ: კლეპტოკრატიული ლოგიკის საფუძველში დევს ქურდობის იმპულსი, რომლის მიზანია მოწინააღმდეგის დამარცხება - მისი განიარაღება, მისი ქონების ნებისმიერი საშუალებით, მათ შორის ძალით, ხელში ჩაგდება. ეს არის კონტროლის მიტაცება, ანუ რეიდი — სწორედ *რეიდერსტვოს (рейдерство)* იყო რუსული ველური კაპიტალიზმისთვის ცენტრალური ცნება, განსაკუთრებით 1990-2000-იან წლებში.

*რეიდერსტვო* დაახლოებით ისაა, რასაც ინგლისურად *hostile takeover-ს* უძახიან : ესაა კომპანიის ხელში ჩაგდება მტრული მეთოდების გამოყენებით. ოღონდ თუკი დასავლურ სამყაროში ძირითადად ფინანსური ბაზრების მტრულ გამოყენებაზეა საუბარი, რუსეთში იძულების ფიზიკური საშუალებები იგულისხმება: დაქირავებული ძალოვნებიდან და კერძო შეიარაღებული ჯგუფებიდან დაწყებული, უსაფრთხოების კომპანიებით დამთავრებული. ლოგიკა მარტივია: ან მე წაგართმევ, ან შენ წამართმევ.

დროთა განმავლობაში ვლადიმირ პუტინმა და მისი გარემოცვის ნაწილმა თავად რუსეთის აღქმაც დაიწყეს სრულფასოვან მოთამაშედ საერთაშორისო არენაზე, რომელმაც ან სხვას უნდა წაართვას კონტროლი, ან თავად გახდეს სხვისი მტრული დაუფლების მსხვერპლი. სხვა სიტყვებით: ან ამერიკა დაეუფლება რუსეთს, ან რუსეთი დაეუფლება სხვის ტერიტორიას.

**სხვა სიტყვებით, საქმე სოციალურ და პოლიტიკურ წარმოდგენებსაც ეხება?**

**ილია მატვეევი:** დიახ, ვლადიმირ პუტინიც გამუდმებით თავად გვაძლევს იმის დამადასტურებელ მაგალითებს, რომ პოლიტიკური წარმოდგენები სწორედ ამ მიმართულებით განვითარდა. გაიხსენეთ მისი საუბარი „ცელნამგალა ვეშაპებსა და თეთრ დათვებზე“ მასწავლებლებთან შეხვედრის დროს. იგი ამბობდა, რომ ჩრდილოეთ პოლუსზე ცელნამგალა ვეშაპები თეთრ დათვებს „ხროვად ესხმიან თავს“ და „წვრილ თევზებივით ყლაპავენ“. პუტინი ამბობდა, რომ ამ მაგალითით მასწავლებლებმა მოწაფეებს უნდა აუხსნან, თუ „რატომ ვატარებთ სპეციალურ სამხედრო ოპერაციას“.

ანუ პუტინის წარმოსახვაში ვეშაპები დათვებს შეჭმით ემუქრებიან, ამიტომ დათვებმაც უნდა დაასწრონ: გადარჩება მხოლოდ ის, ვინც პირველი დაარტყამს; დანარჩენებს კი შეჭამენ. როდესაც ეს ლოგიკა სისტემურ სახეს იღებს, იგი გადაიქცევა იმად, რასაც ჩვენ „ტოტალურ იდეოლოგიას“ ვუწოდებთ.

> „წმინდად ‘კლეპტოკრატიული’ თვალსაზრისით, ლოგიკური იქნებოდა, ომი საერთოდ არ დაწყებულიყო.“  
>  
> — ილია მატვეევი

როგორ აღიქვამს ვლადიმირ პუტინი შეერთებული შტატების განცხადებას, რომ მას არავის დაპყრობა ანუ შეჭმა არ სურს და კომპრომისის ძიებას აპირებს? მისთვის ეს მხოლოდ სიცრუე შეიძლება იყოს — მორიგი ხრიკი, რომლის ერთადერთი მიზანიც რუსეთის შეჭმაა. ამ აღქმას მხოლოდ ერთი პასუხი მოსდევს: თავი ისე მოაჩვენო, თითქოს მოლაპარაკებას აწარმოებ; განუწყვეტლივ იცრუო, რადგან ეჭვობ, რომ მოწინააღმდეგეც იმავეს აკეთებს; სინამდვილეში კი აგრესიული მოქმედებისთვის მოემზადო და თან დააშინო მოწინააღმდეგეს, რომ რუსეთი ყველაფრისთვის მზად არის.

ამ ლოგიკიდან თუ ამოვალთ, უკვე მივხვდებით, როგორ გაბედა რუსეთის ელიტამ ასეთი აგრესიული ნაბიჯების გადადგმა. თუ ძალა არ აჩვენე შენი ინტერესების დასაცავად, შეგჭამენ, გაანადგურებენ, მოგსპობენ. პუტინი მუდმივად სწორედ ამ ენით საუბრობს. რა საკითხსაც უნდა ეხებოდეს, მისი ყველა გამოსვლა ეგზისტენციალური რიტორიკითაა გამსჭვალული: ხელოვნურ ინტელექტზეც კი ვერ საუბრობს ისე, რომ მას რუსეთის არსებობა-გადარჩენის საკითხი არ დაუკავშიროს. იგივე ხდება უკრაინაში შეჭრის შემთხვევაშიც.

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

აქ აუცილებელი ხდება ბოლო ელემენტი: პუტინმა უნდა აუხსნას ხალხს, თუ რატომ ატყუებს დასავლეთი რუსეთს და რატომ უნდა მისი შეჭმა. სწორედ ამისთვის ხდება გამოსადეგი ივან ილინისა და ალექსანდრ დუგინის მსგავსი იდეოლოგების ნაშრომები. კრემლის ბინადრები აქ პოულობენ თეორიებს იმის ასახსნელად, თუ რატომ სძულს დასავლეთს რუსეთი ასე ძლიერ. ამგვარად, ეს ეგრეთწოდებული იდეოლოგები რუსეთის მთელი პოლიტიკის ამოსავალ იდეოლოგიურ პოსტულატს - ან შენ შეჭამ, ან შენ შეგჭამენ - უფრო რთული თეორიული კონსტრუქციებით ფუთავენ.

**ილია ბუდრაიცკისი:** დავაზუსტოთ კიდევ ერთი რამ. როდესაც მეცნიერები იდეოლოგიის ბირთვზე ვსაუბრობთ, როგორც წესი ვვარაუდობთ, რომ მას დოქტრინული ხასიათი და გარკვეული თანმიმდევრულობა უნდა გააჩნდეს. მაგრამ ლოგიკური კავშირი იმას შორის, რასაც ჩვენ „პირველი დონის“ და „მეორე დონის იდეოლოგიებს“ ვუწოდებთ, სრულიად სხვაგვარად არის აგებული.

რუსეთის ელიტაში არსებობს რწმენა, რომ ბუნების კანონები — რომლებიც, მათი აზრით, ისტორიის კანონებიცაა, რითაც ბუნებასა და ისტორიას შორის განსხვავება იშლება — ცხოვრების ყველაზე მნიშვნელოვან გაკვეთილებს გვასწავლის. ყველაფერი, რაც შემდეგ მოდის, მხოლოდ ამ „ცხოვრებისეული ჭეშმარიტებების“ დადასტურებას უნდა ემსახურებოდეს. ამიტომ დუგინის, ილინისა თუ სოლჟენიცინის თეზისები რუსული ელიტისთვის დამაჯერებელი სწორედ იმის გამოა, რომ ისინი პრინციპულად ახალს არაფერს ამბობენ. დუგინის ტომების კითხვით ვერაფერს ახალს ვერ ისწავლი; ეს ტექსტები მხოლოდ უკვე ჩამოყალიბებული მსოფლმხედველობის დადასტურებაა, მსოფლმხედველობისა, რომელსაც მანამდე შესაფერისი ინტელექტუალური და რიტორიკული ფორმა არ გააჩნდა.

ასეთი ხედვა გვაძლევს საშუალებას უკეთ გავიგოთ დუგინისა და სხვა იდეოლოგების რეალური გავლენის ბუნებაც. რუსეთში მათ არ აღიქვამენ ორიგინალური იდეების შემქმნელ მოაზროვნეებად, სულიერ და ინტელექტუალურ მასწავლებლებად. საუკეთესო შემთხვევაში, ისინი პუტინს ლამაზად უყალიბებენ იმას, რისი მას ისედაც სჯერა, ოღონდ მკაფიოდ და ლამაზად ვერ აყალიბებს. ამ გაგებით, ამ იდეოლოგების როლი მეორადია, თუმცა უმნიშვნელო სულაც არ არის: გარკვეულ ეტაპზე ეს ინტელექტუალური წიაღსვლები თავისთავად რეალურ ძალასაც იძენს.

**როგორ მოხდა, რომ სწორედ უკრაინამ დაიკავა ცენტრალური ადგილი რუსულ იმპერიალისტურ პოლიტიკაში? რა როლს თამაშობს აქ იდეოლოგიური მოტივები?**

**ილია ბუდრაიცკისი:** ამისთვის მიზეზთა მთელი ერთობლიობა არსებობს. უპირველეს ყოვლისა, არის სოციალურ-ეკონომიკური მიზეზები, რომელთა გამოც რუსეთის აგრესია 2000-იან წლებში რუსეთსა და უკრაინას შორის ურთიერთობებში უკვე დაწყებული პროცესების ერთგვარ გაგრძელებად იქცა. თუმცა არსებობს პოლიტიკური და იდეოლოგიური კომპონენტიც: იმპერიულ წარმოსახვაში უკრაინა ისტორიული რუსეთის ნაწილად გვევლინება.

> უკრაინის შიდა პროცესები და შიდა პოლიტიკა რუსეთში ხშირად განიხილება რუსეთის ფედერაციის მომავლის ანარეკლად ან წინასწარმეტყველებად.   
>  
> \- ილია ბუდრაიცკისი

ამ ხედვით, უკრაინის შიდა პროცესები და შიდა პოლიტიკა განიხილება რუსეთის ფედერაციის მომავლის ანარეკლად ან წინასწარმეტყველებად. ამიტომ მაიდნის მოვლენები რუსეთის საგარეო პოლიტიკასთან დაკავშირებულ აქტად აღიქვეს: როგორც დასავლეთის წინსვლა რუსეთის საზღვრებისკენ — არა მხოლოდ სამხედრო თვალსაზრისით, არამედ მენტალური და პოლიტიკურ-წარმოსახვითი გაგებითაც — და როგორც გამოწვევა, რომელიც რუსეთის რეჟიმს თავად ქვეყნის შიგნითაც უქმნიდა საფრთხეს.

ამ იდეოლოგიზებული აღქმით არ არსებობს მკაფიო საზღვარი მაიდანსა და ბოლოტნაიას მოედნის დემონსტრაციებს შორის. ორივე ერთი და იმავე პროცესის ნაწილად განიხილება — დასავლეთის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ წარმოებულ ინფორმაციულ და მენტალურ ომად, რომელიც „ყალბი ღირებულებების“ დანერგვას ემყარებოდა. უკრაინის დამოუკიდებლობის იდეაც ისეთივე „ყალბი ღირებულებაა“, როგორიც მოსაზრება, რომ რუსეთის ფედერაციაშიც უნდა ტარდებოდეს გამჭვირვალე არჩევნები და ხელისუფლება მშვიდობიანად იცვლებოდეს.

**ილია მატვეევი:** ამას ისიც ემატება, რომ უკრაინა ის კვანძია, სადაც რუსული იმპერიალიზმი რუსულ ნაციონალიზმს ხვდება. უკრაინა არ არის უბრალოდ იმპერიის განაპირა მხარე, რომელსაც რესურსების ან რაიმე სხვა, წმინდად ინსტრუმენტული მიზნისთვის - მაგალითად, დასავლეთის სამხედრო შემოჭრის შესაკავებლად - აკონტროლებ.

უკრაინა აღიქმება რუსი ერის ნაწილად: ის არის „სამთავიან ერის“ ერთ-ერთი თავი, როგორც ამას ჯერ კიდევ რევოლუციამდელი ეპოქის ძველ თეორიებში ასაბუთებდნენ. სხვა სიტყვებით, უკრაინა თავად რუსეთის ძლიერების არსებითი ნაწილია. თუ ამ განტოლებიდან უკრაინას ამოვიღებთ, მთელი ის ნაგებობა, რომელსაც მისი აპოლოგეტები „ისტორიულ რუსეთს“ უწოდებენ, ხუხულასავით დაიშლება.

ამ ფუნდამენტურად ნაციონალისტურ წარმოსახვაში რუსი ერი ასე თუ ისე უკრაინელ ერსაც მოიცავს — აუცილებელი არ არის, ისინი ერთ სახელმწიფოდ განიხილებოდნენ, მაგრამ ყოველ შემთხვევაში ერთიანი ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი ლოგიკის ფარგლებში უნდა არსებობდნენ. ამიტომ, როდესაც უკრაინა რუსეთისადმი მტრულ სახელმწიფოდ იქცევა, თავად რუსეთიც იკარგება და თითქოს საკუთარ თავისაგან უცხოვდება.

ამგვარად უკრაინისთვის ბრძოლა უკანასკნელი ბრძოლის — *last stand*\-ის — მნიშვნელობას იძენს, როგორც ანდრეი ციგანკოვი ჯერ კიდევ 2015 წელს წერდა ყირიმის შესახებ სტატიაში.³ მან ზუსტად ეს ხედვა ჩამოაყალიბა: უკრაინის დაკარგვა ყველაფრის, თვით რუსეთის დაკარგვას ნიშნავს. უკრაინის გარეშე რუსეთი აღარ იარსებებს; დარჩება მხოლოდ „რუსეთის ფედერაცია“ — წარმონაქმნი, რომელსაც ვლადიმირ პუტინი ეჭვის თვალით უცქერს და პოლიტიკურად ძნელად განსასაზღვრად მიიჩნევს.

როცა პუტინი ამბობს, რომ საბჭოთა კავშირის დაშლას მეოცე საუკუნის „უდიდეს გეოპოლიტიკურ კატასტროფად“ მიიჩნევს, ამის მიზეზი ისაა, რომ საბჭოთა კავშირი მისთვის ისტორიულ რუსეთს ემთხვეოდა. რუსეთის ფედერაციაზე იგივეს ვერ ვიტყვით; განსაკუთრებთ მაშინ, თუკი უკრაინა რუსეთისადმი მტრულ სახელმწიფოდ გადაიქცევა.

უკიდურეს შემთხვევაში, რუსეთისთვის „ახლო მეგობარი“ უკრაინა — ისეთი, როგორიც დღეს ბელარუსია — მისაღები იქნებოდა: სამთავიანი ერი ასეთი დანაწევრებული ფორმით მაინც იარსებებდა და გადარჩებოდა. მაგრამ მტრული უკრაინა, რომელიც NATO-ს შეუერთდება ან სადაც, პუტინის სიტყვებით, „უცხო გეოკულტურული ღირებულებები, დასავლეთში გამეფებული გარყვნილება და სატანიზმი“ გაიმარჯვებს, რუსეთის დასასრულს მოასწავებს. სწორედ აქედან იღებს სათავეს უკრაინით ვლადიმირ პუტინისა და მისი გარემოცვის მრავალი წევრის შეპყრობილობა. 

> „დუგინის ტომების კითხვით ვერაფერს ახალს ვერ ისწავლი; იქ მხოლოდ უკვე ჩამოყალიბებული მსოფლმხედველობის დადასტურებას იპოვი.“  
>  
> — ილია ბუდრაიცკისი

თუმცა პრაქტიკული თვალსაზრისით შეიძლება ვიკითხოთ: რატომ უნდა ჰქონდეს უკრაინის საზღვარს ასეთი განსაკუთრებული მნიშვნელობა? თუნდაც დავუშვათ, რომ უკრაინა NATO-ს შეუერთდა (რაც ყოველთვის თითქმის ნულოვანი ალბათობის ჰიპოთეზა იყო და დღემდე ასეთად რჩება). რით განსხვავდება ასეთი უკრაინის საზღვარი ბალტიის ქვეყნების საზღვრებისგან, რომლებიც NATO-ს წევრები კარგა ხანია არიან და რუსეთს ესაზღვრებიან? რატომ არ ათავსებენ ამერიკელები ბირთვულქობინიან რაკეტებს ბალტიის ქვეყნებში?

იგივე შეიძლება ითქვას უკრაინის ბაზარზეც: რატომ უნდა იყოს იგი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი რუსეთის ეკონომიკისთვის? რატომ გახდა აუცილებელი უკრაინის ნებისმიერ ფასად იძულება, რომ რუსეთთან საბაჟო კავშირს შეერთებოდა, რაც მაიდნისა და შემდგომი მოვლენების ამოსავალი წერტილი გახდა?

მაიდანი 2013 წელს რუსეთის მიერ წამოწყებული აგრესიული ზომების შედეგად დაიწყო, როდესაც მოსკოვმა სცადა, უკრაინა იძულებით გაეწევრიანებინა იმ გაერთიანებაში, რომელიც მოგვიანებით ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირად იქცა. ჩვენს წიგნში განხილული მრავალი ეკონომიკური კვლევა აჩვენებს, რომ უკრაინა ამ საბაჟო კავშირში მართლაც რომ შესულიყო, რუსეთის ეკონომიკისთვის ეს ძირეულად არაფერს შეცვლიდა. მიუხედავად ამისა, რუსეთმა საკითხი პრინციპულ საკითხად, ეროვნულ პრიორიტეტად და აკვიატების საგნად აქცია.

**თქვენი აზრით, რატომ?**

**ილია მატვეევი:** კიდევ ერთხელ გავიმეორებ: ამ აკვიატებას ის ნაციონალისტური ხედვა განაპირობებს, რომლის თანახმადაც უკრაინის გარეშე რუსეთი აღარ იარსებებს. უკრაინის გარეშე რუსეთისაგან დარჩება მხოლოდ უფორმო ჩონჩხი - აბსოლუტური ისტორიული მარცხის უკანასკნელი სიმპტომი.

ამასთან, ვლადიმირ პუტინი დარწმუნებულია, რომ რუსულ სახელმწიფოს - ანუ, მისი გაგებით, იმ დიდი ისტორიული რუსეთის, რომელიც ყოველთვის მოიცავდა უკრაინას - არსებობის ათასწლოვანი ისტორიული უწყვეტობა გააჩნია და ახლა კი ის შესაძლოა დასრულდეს. სწორედ ეს ლოგიკა უბიძგებს მას იფიქროს, რომ უკრაინაზე კონტროლის შესანარჩუნებლად ყველაფრის გაწირვა შეიძლება.

აქედან მომდინარეობს მისი რადიკალიზმი და ჯიუტი უარი ყოველგვარ მოლაპარაკებაზე, მიუხედავად იმისა, რომ კონფლიქტი დიდი ხანია ჩიხშია შესული და სარგებელი არავისთვის მოაქვს. მისთვის ეს მიზანი აბსოლუტურ ხასიათს ატარებს. უკრაინის გარეშე ყველაფერი მთავრდება. საქმე მხოლოდ პირად დამარცხებას კი არ ეხება, არამედ ათასწლოვანი რუსული ცივილიზაციის დასასრულს.

**ჩანს თუ არა დღეს ბზარები რუსეთის სისტემაში?**

**ილია მატვეევი:** დღეს ყველაზე მნიშვნელოვანი ტენდენციები რუსეთის მოსახლეობაში უნდა ვეძებოთ. ის სრულად არასოდეს იზიარებდა ვლადიმირ პუტინის იმპერიალისტურ და ნაციონალისტურ ლოგიკას. ჯერ კიდევ 2021 წელს გამოქვეყნებული მისი სტატია რუსებისა და უკრაინელების ერთიანობის შესახებ ეწინააღმდეგებოდა იმას, რისიც რუსეთის მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას სჯერა და, რაც კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია, საერთოდ იმას, რაც ამ მოსახლეობას ზოგადად აინტერესებს.

რუსეთის მოსახლეობა, ძირითადად, რუსეთს რუსეთის ფედერაციასთან აიგივებს. წარმოდგენა „ისტორიულ რუსეთზე“ და უკრაინის ეგზისტენციალურ მნიშვნელობაზე მოსახლეობაში არასოდეს ყოფილა დომინანტური - არც ომამდე და არც დღეს.

თავად ომს გარკვეული მხარდაჭერა ჰქონდა, თუმცა სინამდვილეში საკმაოდ შეზღუდული. სხვადასხვა მეთოდოლოგიით ჩატარებული ხელმისაწვდომი კვლევები ადასტურებს, რომ რუსები ომს უფრო მეტად ეწინააღმდეგებიან; ისინი მხარს უჭერენ მოლაპარაკებას, მათ შორის ურთიერთდათმობების გზით მშვიდობას; და თავად ომში მონაწილეობა არ სურთ - განსაკუთრებით ეს ტენდენცია ბოლო ხანებში გაძლიერდა.

როდესაც რუსებს ეკითხებიან, მზად არიან თუ არა ფრონტზე წასასვლელად, სულ უფრო მეტი პირდაპირ უარყოფით პასუხს იძლევა. ადრე სოციალური ზეწოლა მათ უბიძგებდა ეთქვათ: „დიახ, წავალ თუ გამიწვევენ“. დღეს ეს პასუხიც შეიცვალა. მთლიანობაში, ომი არასოდეს ყოფილა განსაკუთრებით პოპულარული და სულ უფრო კარგავს მხარდაჭერას. მოსახლეობა დაიღალა იმ სირთულეებით, რომლებიც ომს ყოველდღიურ ცხოვრებაში მოაქვს, და მის მიერ გამოწვეული ტრაგედიებით - ახლობლების, ნათესავებისა და მეგობრების დაკარგვით.

არ არსებობდა შესაძლებლობაც კი, რომ დუმის არჩევნებს რაიმე საინტერესო შედეგი მოეტანა. კრემლის მიერ მთლიანად კონტროლირებული არჩევნები ყოველგვარ აზრს მოკლებულია, თუმცა შედეგებში გარკვეული სახის პოლიტიზება მაინც შეინიშნება. ამ რეპრესიულ გარემოში უკმაყოფილების ღიად გამოხატვა შეუძლებელია, მაგრამ რეჟიმისადმი გულწრფელი მხარდაჭერაც არ არსებობს. ამიტომ რუსეთის საზოგადოებაში აშკარად დაგროვებული ფრუსტრაცია გამოხატვის გზებს ეძებს.

სწორედ ამიტომ ჩაეჭიდა უცებ ყველა პარტია „იაბლოკოს“, რომელიც ყოველთვის სუსტი და მარგინალური პოლიტიკური ძალა იყო. ერთ-ერთმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ მოსახლეობის თითქმის 24% მზად იყო, ამ პარტიისთვის მიეცა ხმა და ეს მაშინ, როცა 1990-იანი წლებიდან მოყოლებული, ის ეროვნულ არჩევნებში 10%-იანი ზღვართან ახლოს არასოდეს მისულა. სრულიად წარმოუდგენელია, რომ „იაბლოკოს“ ამომრჩეველთა 24%-ის მხარდაჭერა ჰქონდეს.

და თუ ეს შედეგი მაინც დაფიქსირდა, მიზეზი ისაა, რომ „იაბლოკო“ ომის საწინააღმდეგო პოზიციის სიმბოლოდ იქცა. ამიტომ გასაკვირიც არაა, რომ პარტია საარჩევნო ბიულეტენიდან ამოიღეს და არჩევნებში მონაწილეობას ჩამოაშორეს: რეჟიმისთვის უმცირესი ნაპრალიც კი საკმარისი იქნებოდა, რომ დაგროვილი უკმაყოფილებას ერთბაშად ამოეხეთქა.

**არის თუ არა სომხეთში, აზერბაიჯანსა და შუა აზიის ზოგიერთ ქვეყანაში გამოვლენილი რეაქციები რუსული იმპერიალიზმის დასუსტების ნიშანი?**

**ილია ბუდრაიცკისი:** აშკარაა, რომ პოსტსაბჭოთა სივრცეში რუსეთის ჰეგემონია სუსტდება. ეკონომიკურ ძალასა და მემკვიდრეობით მიღებულ ეკონომიკურ კავშირებთან ერთად, რუსეთის ჰეგემონია ამ სივრცეში საერთო კულტურულ მემკვიდრეობასაც ეყრდნობოდა.

მაგრამ რუსეთმა ზიარი კულტურის საკითხი სამხედრო ექსპანსიისთვის არგუმენტად აქცია. რუსული ენა, რომელიც ოდესღაც უბრალოდ „რბილი ძალის“ ინსტრუმენტი იყო, სამხედრო ჩარევის საბაბად გარდაქმნა: მოსკოვი ამტკიცებს, რომ რუსეთის არმიას უფლება აქვს, შეიჭრას ყველგან, სადაც რუსულად საუბრობენ, რათა რუსულენოვანთა „უფლებები დაიცვას“. ამის შემდეგ, რაღა უნდა დარჩეს ამ კულტურულად ჰეგემონური როლისგან?! 

შედეგად, ყაზახეთის მსგავსი სახელმწიფოები, სადაც ჯერ კიდევ ცხოვრობს შედარებით მრავალრიცხოვანი რუსულენოვანი მოსახლეობა და რომლებიც რუსეთს ესაზღვრებიან, სერიოზულად შეშფოთდნენ თავიანთი ტერიტორიული მთლიანობის გამო. ისინი უსაფრთხოების დამატებითი გარანტიების მოპოვებას ძალაუფლების სხვა ცენტრებთან ურთიერთობის დამყარებით ცდილობენ.

მსგავსი ვითარებაა სამხრეთ კავკასიაშიც, სადაც რუსეთის ეკონომიკური გავლენა პირდაპირი ზეწოლის ფაქტორად იქცა. საბჭოთა კავშირისგან მემკვიდრეობით მიღებული პოსტსაბჭოთა სივრცე, როგორც რუსეთის არასამხედრო ჰეგემონიის არეალი, საბოლოოდ იშლება.

**თქვები აზრით, ევროპაში, მათ შორის საფრანგეთში, მომავალი მნიშვნელოვანი არჩევნების კონტექსტში, როგორ უნდა ვსაუბრობდეთ რუსული იმპერიალიზმის საკითხზე?** 

**ილია მატვეევი:** აქ ორი შესაძლო მიდგომა უნდა განვიხილოთ. პირველი: რუსეთი საფრთხეს წარმოადგენს და მისგან როგორმე უნდა დავიცვათ თავი. პოლიტიკურად ეს მემარცხენეობას რთული დილემების წინაშე აყენებს. რას ნიშნავს ეს პრაქტიკული თვალსაზრისით? მილიტარიზაციის ხელშეწყობას? თუ ასეა, მაშინ რა ფორმით? თუკი გავითვალისწინებთ, რომ საუბარია სამხედრო მრეწველობაზე, მემარცხენეობა კი ყოველთვის დემილიტარიზაციას უჭერდა მხარს, ეს ყველა დონეზე რთული საკითხია.

მეორე მიდგომაა: რუსული საფრთხე არ არსებობს; ეს მხოლოდ მმართველი კლასის მიერ გამოგონილი საფრთხობელაა, რომლითაც ფრანგი თუ ევროპელი მშრომელების სოციალური მონაპოვრის გაუქმებას ამართლებენ.

ჩვენი აზრით, სამწუხაროდ, პირველი პასუხია სწორი. რუსეთისგან მომდინარე საფრთხე ევროპისთვის რეალურია - ეგებ არა უშუალოდ საფრანგეთისთვის, მაგრამ მთელი ევროპისთვის, რომელსაც პუტინი მტრად განიხილავს. მისი მიზანია ევროპული ერთიანობის გახლეჩა, რათა თითოეული ქვეყანა ცალ-ცალკე აიძულოს, რუსეთთან მოლაპარაკებისას ყველა შესაძლო დათმობაზე წავიდეს, მათ შორის სამხედრო სფეროშიც.

შეიძლება, მაგალითად, NATO-დან ყველა იმ ქვეყნის გაყვანა მოითხოვოს, რომლებიც ალიანსს 1990-იანი წლების შემდეგ შეუერთდნენ; ევროპული არმიების საერთო შემცირება ან რუსეთის სამხედრო ძალების განთავსებაც კი აღმოსავლეთ ევროპის ზოგიერთ ქვეყანაში. საბოლოო ჯამში, ეს მთელი მსოფლიო წესრიგის რადიკალურ გადახედვას ნიშნავს.

შეიძლება ამ ყველაფრისთვის უბრალოდ იგნორირება? ვფიქრობთ, რომ არა. ჩვენს წიგნში ვამტკიცებთ, რომ რუსული საფრთხის უგულებელყოფა შეუძლებელია, ისევე როგორც შეუძლებელია მილიტარიზაციის შესახებ დებატების თავიდან აცილება. სამხედრო მშენებლობისთვის ბრმად წინააღმდეგობის გაწევა ნიშნავს იმავე შეცდომის გამეორებას, რომელიც ერთხელ უკვე დავუშვით 24 თებერვლამდე, როდესაც გამუდმებით გვარწმუნებდნენ, რომ უკრაინაში რუსეთის შეჭრა სრულიად წარმოუდგენელი იყო.

> წარსული გამოცდილება საკმარის საფუძველს გვაძლევს იმისთვის, რუსული საფრთხე სერიოზულად მივიღოთ და ევროპის თავდაცვის გაძლიერების შესახებ ყველა წინადადება ავტომატურად არ უარვყოთ, როგორც მმართველი პარტიების მიერ ხალხისთვის თავს მოხვეული აბსურდი.

ევროპას მსოფლიოში ახალი ადგილის პოვნა მოუწევს. დღეს იგი ჯერ კიდევ ზედმეტად არის დამოკიდებული შეერთებულ შტატებზე - უდავოდ იმპერიალისტურ ძალაზე, როგორც ეს ახლახან ირანშიც დავინახეთ. ევროპა მუდმივად ეხვევა ამერიკის ავანტიურებში, თუმცა საკუთარი უსაფრთხოების უზრუნველყოფას კვლავ მას ანდობს. ამ დამოკიდებულებისგან გასათავისუფლებლად ევროპამ საკუთარი უსაფრთხოება უნდა განამტკიცოს.

უფრო ფართოდ რომ ვთქვათ, ჩემი აზრით, ევროპა იმდენად არის იმპერიალისტური მოთამაშე, რამდენადაც შეერთებულ შტატებს ემორჩილება. მართალია, ხანგრძლივი ისტორიიდან მომდინარე იმპერიალისტური ელემენტები ჯერაც არ გამქრალა - პირველ რიგში, ამის მაგალითია საფრანგეთის პოლიტიკა აფრიკაში - მაგრამ ევროპული იმპერიალიზმი, უპირველეს ყოვლისა, ტრანსატლანტიკური იმპერიალიზმის ფარგლებში არსებობს. ჭეშმარიტად დამოუკიდებელ ევროპას სრულიად სხვაგვარ ძალად ქცევა და იმპერიული ლოგიკისგან თავის დაღწევა შეეძლება.

**ილია ბუდრაიცკისი:** ამავე დროს, ჩვენს წიგნში ვცდილობთ, გავემიჯნოთ რუსეთის ეგზოტიზაციის ტენდენციას, რომელიც საჯარო დისკუსიებში ხშირად დომინირებს. ვგულისხმობ წარმოდგენას, თითქოს რუსეთს თან სდევს „აღმოსავლური დესპოტიზმის“ ათასწლოვანი ისტორია, რომელიც დღეს ვლადიმირ პუტინის ქმედებებში ვლინდება. ამ წარმოდგენისაგან გამიჯვნა ისევეა საჭირო, როგორც მოსაზრებისგან, თითქოს საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ რუსეთი განსაკუთრებით დაჩაგრეს და ახლა მხოლოდ იმის დაბრუნებას ცდილობს, რაც სამართლიანად ეკუთვნის. 

წიგნში ვამტკიცებთ, რომ რუსეთში მიმდინარე იმპერიალიზმის იდეოლოგიზაციის პროცესი გამონაკლისი სულაც არ არის. ერთი მხრივ, იგი მართლაც ეფუძნება რუსეთისთვის დამახასიათებელი ისტორიული გარემოებებისა და პუტინის რეჟიმის სპეციფიკური ევოლუციის თანხვედრას; მეორე მხრივ კი უფრო ფართო, გლობალურ ტენდენციებს ირეკლავს.

> „ჭეშმარიტად დამოუკიდებელ ევროპას სრულიად სხვაგვარ ძალად ქცევა და თავად იმპერიული ლოგიკისგან თავის დაღწევა შეეძლება.“  
>  
> — ილია მატვეევი

არც პუტინის იდეოლოგიის სტრუქტურაა უნიკალური — არგუმენტების ორი დონის კავშირი, სადაც უკიდურესი ცინიზმი მესიანისტურ იდეებსა და სხვა „ტრადიციულ ღირებულებებს“ ერწყმის. მსგავსი ხასიათისაა ევროპაში მიმდინარე არაერთი პროცესიც.

ამ თვალსაზრისით, „ეროვნული გაერთიანების“, გერმანიაში AfD-სა და სხვა ევროპული ულტრამემარჯვენე პარტიების აღზევება ნაკლებად აიხსნება კრემლის მცდელობით, ეს ძალები ევროკავშირის დასაშლელად გამოიყენოს. უფრო მნიშვნელოვანია ის საზიარო იდეოლოგიური წარმოდგენები, რომლებიც ამ პარტიებს ობიექტურად აახლოებს პუტინის რუსეთთან.

ამრიგად, პუტინის მოწინააღმდეგე მხოლოდ ევროკავშირი არ არის, როგორც სამხედრო, ეკონომიკური ან პოლიტიკური პროექტი. ევროპა მტერია იმ ღირებულებათა გამოც, რომლებსაც ის იდეოლოგიურად განასახიერებს და რომლებსაც პუტინი „უცხოდ“ მიიჩნევს. მისი თვალთახედვით, ეს ღირებულებები „ფარისევლურია“, რადგან მალავს „ნამდვილ“ რეალობას — ბუნებრივ ან ისტორიულ კანონებს, რომელთა თანახმადაც ყოველ ჭეშმარიტად სუვერენულ ქვეყანას, ყოველ ნამდვილ „მტაცებელს“, უფლება აქვს, ნანადირევის თავისი წილი მოითხოვოს და საკუთარ მიზნებს ძალით მიაღწიოს.

არსებითად, ვლადიმირ პუტინის მიზანია ყველა დიდ ევროპულ ერს „ნამდვილი“ სუვერენიტეტი დაუბრუნოს, იმ გაგებით, რომლითაც მას ეს ცნება ესმის. პუტინი ამბობს, გერმანიისა და საფრანგეთის მსგავსმა ქვეყნებმა კვლავ უნდა მოიპოვონ ჭეშმარიტი სუვერენულობა - ანუ გახდნენ მტაცებლები. ხოლო მათ, ვინც ნამდვილ სუვერენიტეტზე პრეტენზიას ვერ აცხადებს - მაგალითად, აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების უმრავლესობამ - კვლავ ის ადგილი დაიკავონ, რომელიც ყოველთვის ეკავათ და რომელიც მათ „ნამდვილ ბუნებას“ შეესაბამება: ამა თუ იმ დიდი ერის კოლონიებად იქცნენ.

სწორედ ეს ლოგიკაა რუსეთის საგარეო პოლიტიკის ბირთვი. დღეს იგი იმ უფრო ფართო დინამიკაში ჯდება, რომელიც ევროპასა და დანარჩენ მსოფლიოში მემარჯვენეობისა და ულტრამემარჯვენეობისკენ შემობრუნებას განაპირობებს.
### ერთი გლობუსის საიდუმლო
URL: https://evropis.moambe.eu/erti-globusis-saidumlo/
Last updated: 2026-10-02T14:16:56.000Z
ლონდონის ეროვნული გალერეის ერთ-ერთი ექსპონატიდან ორი წვეროსანი შემოგვყურებს. ძვირფას სამოსში გამოწყობილი ახალგაზრდა მამაკაცები თაროს მიყრდნობიან, მათ ფეხებთან კი უცნაური რუხი ლაქა იპყრობს ყურადღებას. ეს ანამორფიზმია: თუკი სურათს კუთხიდან დავაკვირდებით, ლაქა ადამიანის თავის ქალად გადაიქცევა. 

„ელჩები“ ეროვნული გალერეის ყველაზე ცნობილი და იდუმალებით მოცული ნახატია და არა მხოლოდ ამ ოპტიკური ილუზიის გამო. ბევრი მას ეპოქის საუკეთესო ნამუშევრადაც მიიჩნევს. 

სურათი 1533 წელს, ლონდონშია შესრულებული. მისი ავტორი ჩრდილოევროპული რენესანსის უდიდესი წარმომადგენელი - ჰანს ჰოლბაინ უმცროსი გახლავთ. 

### „ელჩების“ გზა ლონდონის ეროვნულ გალერეამდე

1890 წელს, როცა ეროვნულმა გალერეამ ნამუშევარი შეიძინა, მასზე გამოსახული ორი მამაკაცის შესახებ არაფერი იყო ცნობილი. ისინი სამეფო კარის დიდგვაროვნები ან თავად ჰენრი მერვეც კი ეგონათ - ტიუდორთა დინასტიის ტირანი, რომელმაც სახელი ევროპული სისტემიდან პირველი „ბრეგზიტითა“ და მრავალრიცხოვანი ცოლების, მინისტრებისა თუ პოლიტიკური მოწინააღმდეგეებისათვის თავების დაყრევინებით გაითქვა. 

„ელჩების“ თავსატეხი 1900 წელს, ქალმა ისტორიკოსმა - მერი ჰერვიმ ამოხსნა. მან შენიშნა, რომ გლობუსზე, ევროპის ძლევამოსილი დედაქალაქების გვერდით, ერთი უმნიშვნელო ფრანგული სოფელიც იყო დატანილი. მერის ვარაუდით, პოლიზის რუკაზე მონიშვნა დამკვეთის ახირება უნდა ყოფილიყო. საიდუმლოს გასაღებიც ეს აღმოჩნდა. პოლიზის ძიება მან ფრანგულ არქივებში გააგრძელა და მამულის XVII საუკუნის აღწერაში ჰოლბაინის ნახატსაც მიაკვლია. 

სურათზე გამოსახული პირველი მამაკაცი ჟან დე დენტევილი აღმოჩნდა, მეორე კი - მისი მეგობარი ჟორჟ დე სელვი. ნამუშევარი დე დენტევილების საგვარეულო მამულს ას წელიწადზე მეტხანს ამშვენებდა.

საინტერესოა, როგორ იქცა ინგლისური რენესანსის სიმბოლოდ გერმანელი მხატვრის მიერ დახატული ორი ფრანგი?

### გერმანელი ემიგრანტი საშოვარზე 

ჰანს ჰოლბაინ უმცროსი ევროპული რენესანსის თვალსაჩინო ფიგურაა. ბავარიაში დაბადებულ მხატვარს ბრიტანული ფერწერული ტრადიციის შემქმნელად და ერთ-ერთ გამორჩეულ პორტრეტისტად მიიჩნევენ. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/09/Hans_Holbein_the_Younger-_self-portrait.jpg)

ჰანს ჰოლბაინ უმცროსი, ავტოპორტრეტი, 1542–1543 წწ. ქაღალდი, ფერადი ცარცი, პასტელი. 32 × 26 სმ. უფიცის გალერეა, ფლორენცია, იტალია.

როგორ აღმოჩნდა გერმანელი ოსტატი 1533 წელს ლონდონში? 

ჰოლბაინ უმცროსი გერმანიის სამხრეთში, აუგსბურგში დაიბადა. აუგსბურგი რომის საღვთო იმპერიის თვითმმართველი ქალაქი და რეგიონის სავაჭრო და ფინანსური ცენტრი იყო. მამამისი - ჰანს ჰოლბაინ უფროსი ცნობილი მხატვარი გახლდათ, რომელმაც სახელი რელიგიური სიუჟეტებით გაითქვა. ჰანსი და მისი უფროსი ძმაც მამის კვალს გაჰყვნენ. 

ამ დროს ევროპა რელიგიური დაპირისპირების ქარცეცხლშია გახვეული. ეკლესიის კორუფციითა და თავნებობით თავგაბეზრებულ ჩრდილოეთში პაპის მიმართ წინააღმდეგობა და პროტესტანტული რეფორმაციის იდეები იკრებს ძალას. დამკვეთებს რელიგიური სიუჟეტები აღარ ხიბლავთ და ჰოლბაინების სახელოსნოს საქმეც უკან მიდის - ჰოლბაინ უფროსს მოსწავლეები შემოეფანტა და მოვალეები უჩივიან. 

13 წლის ჰანსი და მისი უფროსი ძმა ბედის საძიებლად ბაზელში მიემგზავრებიან. შვეიცარიულ ქალაქში კულტურული და ინტელექტუალური ცხოვრება ჩქეფს. ის ევროპის ერთ-ერთი საუნივერსიტეტო და საგამომცემლო ცენტრია. 

ძმებმა ადგილობრივი ბიურგერების პორტრეტების ხატვასა და წიგნების ილუსტრირებას მიჰყვეს ხელი. ჰანსმა ევროპაში სახელმოხვეჭილი ფილოსოფოსისა და ჰუმანისტის - ერაზმ როტერდამელის „სისულელის ქებაც“ დაასურათა. 

ერაზმი იმ დროის ევროპის ინტელექტუალური ვარსკვლავია. სწავლულს ძალიან უყვარს საკუთარი პორტრეტების ევროპის მონარქებისა და თანამოაზრეებისთვის დაგზავნა. პორტრეტი ალბრეხტ დიურერისთვისაც აქვს შეკვეთილი, მაგრამ საქმე ჭიანურდება. დიურერზე შემომწყრალი სწავლული პორტრეტის შესაკვეთად ჰანსს მიაკითხავს და მისი ნიჭით აღფრთოვანებული რჩება. 

ჰოლბაინის დახატულ პორტრეტს ის ლონდონელ ჰუმანისტს - თომას მორს უგზავნის და ორ კეთილ სიტყვასაც შეაწევს: ბაზელში სრული ქაოსი და უიმედობაა და, ეგებ, მანდ იპოვოს ნიჭიერმა ახალგაზრდამ გასაქანიო. 

სერ მორი ტიუდორების დინასტიის სისასტიკით განთქმული მონარქის - ჰენრი VIII-ის ლორდ-კანცლერია (გავა დრო და ავზნიანი მეფე „უტოპიის“ ავტორს თავს მოჰკვეთს, კათოლიკური ეკლესია კი მას წმინდანად შერაცხავს). ევროპაში რენესანსის, დიდი აღმოჩენებისა და ჰუმანიზმის ხანაა, ნისლიანი ალბიონი კი ჯერ ჩამორჩენილი და მიყრუებული პერიფერიაა. თუმცა, კონტინენტთან ვაჭრობა სწრაფად ვითარდება და ახლადგამომცხვარი ბურჟუაზია არც ფულის ნაკლებობას უჩივის. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/09/Hans_Holbein-_the_Younger_-_Sir_Thomas_More_-_Google_Art_Project.jpg)

\> ჰანს ჰოლბაინ უმცროსი, სერ თომას მორის პორტრეტი, 1527 წ. ხე, ზეთი. 74.9 × 60.5 სმ. ფრიკის კოლექცია, ნიუ-იორკი, აშშ.

ჰანსი ტომას მორთან ჩადის და სამეფო კარის მხატვრის ადგილს უმიზნებს. მისი პირველი დამკვეთები ჰანზეატური კავშირის გერმანელი ვაჭრები არიან, რომლებსაც იმ დროს ლონდონში მრავლად შეხვდებოდით. ცოტა ხანში მხატვარი ბაზელში ბრუნდება, მაგრამ ქალაქში რელიგიური შუღლი მძვინვარებს. ხატმებრძოლების ბრბოები რელიგიურ სურათებს პირდაპირ ქუჩებში წვავენ და ეკლესიების კედლებს ათეთრებენ. 1532 წელს უმცროსი ჰოლბაინი საბოლოოდ გადაწყვეტს ინგლისში გადახვეწას. 

ლონდონში დაბრუნებულ მხატვარს, მეფის ყურადღების მისაპყრობად, პოპულარობის მოხვეჭა სჭირდება; ცდილობს ახალი დამკვეთები იპოვოს და სწორედ მაშინ გადაეყრება ფრანგ დიპლომატებს. 

### „ყველაზე მოწყენილი ელჩის“ ამბავი

იმ დროის ლონდონი არა მარტო ევროპელი ვაჭრების, არამედ ელჩების, ათასი ჯურის მსტოვრისა თუ ჯაშუშის თავშესაყარია. გასაკვირიც არაფერია: ევროპაში დიდი გეოპოლიტიკური გაწევ-გამოწევაა. საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I ცდილობს შეაკავოს ევროპის ყველაზე ძლევამოსილი მმართველი კარლოს V, რომელიც ესპანეთსა და რომის საღვთო იმპერიას განაგებს. ინგლისიც კარლოსის მოკავშირეა და საფრანგეთთან გამუდმებით ომობს.

სურათზე გამოსახული ჟან დე დენტევილი საფრანგეთის სამეფო კართან დაახლოებული დიდგვაროვანი გახლდათ. მამის გარდაცვალების შემდეგ, ის შამპანში გადაცხოვრებასა და საგვარეულო შატოს აღდგენას აპირებს, თუმცა განგებას სხვა გეგმები აქვს. 1533 წლის იანვარში მას ფრანსუა I იხმობს და დიპლომატიური მისიით ლონდონში აგზავნის. 

ცივ და წვიმიან ლონდონში დენტევილს სევდა იპყრობს. ძმასთან მიწერილ წერილებში თავბედს იწყევლის: დაუსრულებლად წუწუნებს ამინდზე, ჰენრი VIII-ის კარის ინტრიგებზე და თავს „ყველაზე დაღლილ და მელანქოლიურ ელჩად“ მოიხსენიებს. 

თუმცა, თავის შეცოდება არ ჭრის. მეფეს ლონდონიდან ახალ ამბებს ელის. დიპლომატებს ასი თვალი და ასი ყური უნდა ჰქონდეთ გამოსხმული.

ტიუდორების სასახლიდან ავი ხმები გამოდის. ჰენრი VIII აპირებს, დედოფალ კატალინა არაგონელთან განქორწინდეს და ან ბოლეინზე ისკვნას ჯვარი. ქორწინების გაუქმებას პაპის თანხმობა სჭირდება. ეს კი იოლი არ არის, რადგან კატალინა თავად იმპერატორ კარლოსის დეიდა გახლავთ. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/09/Antoine-Jean_Gros_-_Franc--ois_I_and_Charles_V_Visiting_the_Church_of_Saint_Denis.jpeg)

ანტუან-ჟან გრო, ფრანსუა I და კარლ V სენ-დენის ბაზილიკაში, 1812 წ. ტილო, ზეთი. 416 × 165 სმ. ლუვრის მუზეუმი, პარიზი, საფრანგეთი.

ჰენრის თავნებობით განრისხებული იმპერატორი, რომლის ჯარებიც რომს აკონტროლებენ, პაპს უფლებას არ აძლევს, ინგლისის მეფეს განქორწინების ნება დართოს. ბოროტი ხმები ამბობენ, თავკერძა ჰენრი პაპის ძალაუფლების უარყოფასა და დამოუკიდებელი ანგლიკანური ეკლესიის შექმნას გეგმავსო. ფრანგებმა იციან, რომ ეს საბოლოოდ დაანგრევს კარლთან ინგლისის ალიანსს და ცეცხლზე ნავთს ასხამენ: ფრანუა ელჩებს ელჩებზე აგზავნის ხან პაპთან და ხანაც ჰენრისთან და ცდილობს, პონტიფიკოსი ჰენრის განქორწინებაზე დაიყოლიოს. 

ჰოლბაინის სურათის ორი გმირიც სწორედ ამ ოჯახური და გეოპოლიტიკური დრამის მონაწილეა. 

ბრიტანული ჟინჟღლითა და გაჭიანურებული ელჩობით სასოწარკვეთილი დენტევილი იწერება, რომ, კაეშნის გასაქარვებლად, ლონდონში გასკონური ღვინო გააგზავნინა. 

ცოტა ხანში მის მოსანახულებლად ლავორის ეპისკოპოსი ჟორჟ დე სელვი ჩადის, რაც ფრანგს გუნებას გამოუკეთებს. ნორჩი ასაკის მიუხედავად, დე სელვი უკვე გამოცდილი დიპლომატია. ფრანსუა I-ს სხვადასხვა დროს ის ვენეციაში, ავსტრიაში, პაპის კარზე, გერმანიასა და ესპანეთში ჰყავდა მივლენილი. სურათში ის 25 წლისაა და სახასიათო რელიგიური შესამოსელი აცვია. 

მეგობრის სტუმრობის აღსანიშნავად და დროის გასაყვანად, დენტევილი გერმანელ მხატვარს ჯგუფურ პორტრეტს უკვეთავს, რომელიც მოგვიანებით საფრანგეთში, პოლიზის შატოში მიაქვს. 

### თავმომწონე ფრანგები და მემენტო მორი

ელჩების ისტორიაზე არანაკლებ საინტერესო სურათზე გამოსახული თაროა. ახალგაზრდა ფრანგების განსწავლულობის წარმოსაჩენად, მასზე უამრავი საინტერესო ნივთია შემოწყობილი: წიგნები, მუსიკალური ინსტრუმენტები, ასტრონომიული ხელსაწყოები და ორი გლობუსიც კი. ერთი მათგანი ცას გვიჩვენებს, მეორე - დედამიწას. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/09/The_Ambassadors-_detail_of_globe-_lute-_and_books-_by_Hans_Holbein_the_Younger.jpg)

დეტალი: გლობუსი, თარი და ნოტები. ჰანს ჰოლბაინ უმცროსი, „ელჩები“, 1533 წ. ლონდონის ეროვნული გალერეა, დიდი ბრიტანეთი.

შუქ-ჩრდილების ოსტატობის გარდა, ჰოლბაინის გენია სწორედ ამ ჰიპერრეალისტურ დეტალებში იმალება. ყველა ნივთი საიდუმლო მინიშნებებითა და სიმბოლოებით არის დატვირთული. მათი ერთობლიობა იმ ეპოქის პროგრესულ იდეებს, სამეცნიერო მიღწევებსა და აღმოჩენებს ასახავს და, იმავდროულად, დისჰარმონიაზეც მიგვანიშნებს: გლობუსი ამოყირავებულია, საკრავს სიმი აქვს გაწყვეტილი, ერთი ფლეიტა დაუკარგავთ, არითმეტიკის სახელმძღვანელო კი სიმბოლურად სწორედ „გაყოფის“ გვერდზეა გადაშლილი. ეს პროტესტანტულ რეფორმაციაზე მინიშნებაა, რომელმაც ევროპა ნაწილებად გახლიჩა. თაროზე პროტესტანტების იდეოლოგის - მარტინ ლუთერის საგალობლების წიგნიც დევს, როგორც ლავორის ეპისკოპოსის პროგრესულობისა და შემწყნარებლობის სიმბოლო. 

ყველაზე საყურადღებო სურათზე მაინც ანამორფული თავის ქალაა. ბევრი ფიქრობს, რომ ნახატი დენტევილების სასახლის კიბისათვის იყო განკუთვნილი, სადაც ცერად შეხედვისას თავის ქალა უკეთ გამოჩნდებოდა და მხატვარმაც ამიტომ მიმართა ოპტიკურ ილუზიას. სხვების ვარაუდით, სურათი გვიანი პერიოდის რესტავრატორებმა დაამახინჯეს. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/09/Holbein_Skull.jpg)

დეტალი: ანამორფული თავის ქალა / Memento mori. ჰანს ჰოლბაინ უმცროსი, „ელჩები“, 1533 წ. ლონდონის ეროვნული გალერეა, დიდი ბრიტანეთი.

ასეა თუ ისე, ელჩების ფეხებთან თავის ქალის გამოსახვით, ჰოლბაინმა მიგვანიშნა, რომ ყველაფერი, რაც სურათზე ჩვენს ყურადღებას ატყვევებს - მდიდრული შესამოსელი თუ ზიზილ-პიპილოები, ამქვეყნიური დიდება და ცოდნაც კი - წარმავალია; ყველაფერს სიკვდილის მსახვრალი ხელი გაანადგურებს. ამ თემას დენტევილების საგვარეულო სიმბოლოშიც ვხვდებით, რომელიც მის ქუდს ამშვენებს.

ყველაფრის მიუხედავად, მხატვარმა იმედის ნაპერწკალი დაგვიტოვა. სურათის მარცხენა, ზედა კუთხეში მან ვერცხლის ჯვარცმა მიახატა, როგორც ხსნისა და გადარჩენის სიმბოლო. 

### ელჩების გლობუსი და საქართველო

ნახატზე გამოსახული დედამიწის გლობუსი „ელჩების გლობუსის“ სახელით არის ცნობილი. მისი დეტალები 1900 წელს გამოჩნდა, როცა შედევრი საფუძვლიანად გაწმინდეს. 

მკვლევარები ფიქრობდნენ, რომ ეს გერმანელი კარტოგრაფის - იოჰანეს შონერის 1523 წლის რუკა ან პეტერ აპიანეს 1527 წლის რუკა შეიძლება ყოფილიყო. თუმცა, გლობუსზე დიდი აღმოჩენების ეპოქის ახალი საზღვაო მარშრუტებიც არის დატანილი, რასაც შონერი და აპიანე არ იცნობდნენ. რუკა, რომელიც ჰოლბაინმა სურათისთვის გამოიყენა, სავარაუდოდ, 1530 წელს იყო დამზადებული და მისი ორიგინალი დაკარგულია. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/09/ambassadors-map.jpg)

დეტალი: საქართველო დედამიწის გლობუსის რუკაზე. ჰანს ჰოლბაინ უმცროსი, „ელჩები“, 1533 წ. ლონდონის ეროვნული გალერეა, დიდი ბრიტანეთი.

რომი გლობუსის ცენტრშია მოქცეული, ევროპა კი ოქროსფრად არის შეფერილი. თუ მას კარგად დავაკვირდებით, კავკასიის ტერიტორიაზე ორ აღნიშვნას დავინახავთ, რომლებიც საქართველოს უკავშირდება - ბერძნულ-რომაული პერიოდის Iberia-სა და შუა საუკუნეების Georgia-ს, რომლითაც საქართველო რენესანსის ეპოქის ევროპელი ვაჭრების, ჯვაროსნების, მოგზაურებისა და დიპლომატებისთვის იყო ცნობილი. 

რუკის ტოპონიმიკა იმ ეპოქის ფრანგული დიპლომატიის ინტერესებს ასახავს. ფრანგი მეფეები შეშფოთებული იყვნენ ევროპის აღმოსავლეთში სულეიმან დიდის იმპერიის გაძლიერებით. იმპერატორ კარლოსის განუზომელი მადის დაოკებლად, საფრანგეთის მეფეები ხშირად თურქებთან ალიანსსაც მიმართავდნენ. რეგიონის ქრისტიანული სამეფოები - საქართველო (იმ დროს უკვე სამეფო-სამთავროებად დაქსაქსული) და სომხეთი, შესაბამისად, მათი ყურადღების არეალში იყო მოქცეული. 

\*\*\*

საინტერესოა, როგორ გადაურჩა ჰანს ჰოლბაინ უმცროსი ჰენრი VIII-ის უხიაკ ხასიათს და როგორ შეინარჩუნა თავი მხრებზე. კათოლიკე მხატვარი მოგვიანებით პროტესტანტად მოინათლა; ამბობენ, მშვიდი ხასიათი ჰქონდა და, რეფორმაციის არეულ ხანაშიც კი, ყველასთან მეგობრობას ახერხებდაო. თუმცა, უცხო მხარეში მის გადარჩენას მხოლოდ კარგი ხასიათით ვერ ავხსნით. მრავალმხრივ განსწავლულ ჰენრის კარგად ესმოდა ხელოვნების ფასი და არც შემცდარა. თუკი დღეს ვინმე ტიუდორებს „მოდის კანონმდებლებად“ მიიჩნევს, ეს სწორედ ჰოლბაინის გენიის დამსახურებაა. ამბობენ, ერთხელ მხატვრის უხეშობით გულმოკლულ ინგლისელ დიდებულს მეფისთვის შეუჩივლია: სიკვდილით დასაჯეთ ეს თავხედი, სახელოსნოს კიბიდან დამაგორაო. ჰენრის კი მიუგია: რომ მოვინდომო, დღესვე შვიდ გლეხს შვიდ ერისთავად ვაქცევ, შვიდი ერისთავისგან ერთი ჰოლბაინის შექმნა კი ნამდვილად გამიჭირდებაო.
### რას ჰპირდება ბრიტანეთს ენდი ბერნემი?
URL: https://evropis.moambe.eu/ras-pirdeba-britanet-s-endi-bernemi/
Last updated: 2026-10-01T10:11:54.000Z
29 სექტემბერს მმართველობის სათავეში ჩადგომიდან ათი კვირის თავზე, პრემიერ-მინისტრმა ენდი ბერნემმა ლეიბორისტული პარტიის ყოველწლიურ კონფერენციაზე ერს მომავლის თამამი ხედვა გაუზიარა. მისი გულწრფელი, უბრალო და ემოციური მიმართვა იმის გარშემო ტრიალებდა, რომ უკანასკნელი ოთხი ათწლეულის ეკონომიკური პოლიტიკა დასასრულს მიუახლოვდა. ათწლეულის განმავლობაში შვიდი პრემიერ-მინისტრის მონაცვლეობამ ქვეყანა გამოფიტა; დღეს სახელმწიფოს ყველაზე მეტად სტაბილურობა და სულთქმის სიმშვიდე ესაჭიროება.

ახალი გეზის მთავარი ამოცანა გახლავთ „იმედის დაბრუნება“ დევიზი კი „ახლა კი ყველა ერთად“. ლეობორისტი პრემიერის ხედვით, სახელმწიფო დაიბრუნებს ისტორიულ, მზრუნველ როლს, მარგარეტ თეტჩერის დროიდან პრივატიზებული საჯარო სერვისები - ბინათმშენებლობა, ჯანდაცვა, წყალმომარაგება და მისთანანი - სახელმწიფოს, მათ შორის კი განსაკუთრებით ადგილობრივი მმართველობის ხელში დაბრუნდება. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/10/Labour-Party-Logo.jpg) 

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

### წყალი და დენი ისევ სახელმწიფოს ხელში

მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში წყალმომარაგება კერძო სექტორიდან საჯარო მმართველობის ქვეშ დაბრუნდება, ქალაქების მერებს ადგილობრივ კომპანიებზე კონტროლი მიეცემათ. შეიქმნება სახელმწიფო ენერგეტიკული ქსელი “*Great British Grid”*, რომელიც კერძო ოპერატორებს კონკურენციას გაუწევს იმ იმედით, რომ ელექტროენერგიის ფასები უფრო სტაბილური გახდება. 

### **ხელმისაწვდომი საცხოვრისი ყველას**

სახელმწიფო სოციალურ საცხოვრისის მშენებლობის ფართო პროგრამას იწყებს. ამ სახლების გაყიდვა ან გაკერძოება აიკრძალება. ადგილობრივი თვითმმართველობები პატრონებისგან მიტოვებულ ანდა მიმდინარე კერძო ბინათმფლობელების მიერ უყურადღებოდ მიგდებულ კერძო საცხოვრისის მართვას ეტაპობრივად გადაიბარებენ და მათ მოაწესრიგებენ. პროგრამა „პირველი სახლის“ დახმარებით, ბინის მყიდველებს პირველადი შენატანის გადახდა გაუმარტივდებათ.

### **ყოველდღიური ხარჯების შემსუბუქება**

გრძელვადიან გეგმებთან ერთად, მოსახლეობა მყისიერ შედეგსაც იგრძნობს:

- ელექტროენერგიის გადასახადებიდან დღგ უკვე მიმდინარე კვირაში იხსნება.
- ინგლისის მასშტაბით ავტობუსით მგზავრობის ტარიფი 2027 წლის ბოლომდე მაქსიმუმ 2 ფუნტზე გაიყინება.

### **ზრუნვა უფროსებზე და ბიძგი ახალგაზრდებს**

შეიქმნება სოციალური დახმარების ახალი, უფასო სახელმწიფო სამსახური. მის შესანახად ქვეყანა ვალს არ აიღებს და ხარჯებს საკუთარი ბიუჯეტის დაზოგვით დაფარავს. ამისთვის, 2030 წლიდან პენსიების მომატების ახლანდელი წესი შეიცვლება და ამ გზით ფული დაიზოგება. ახალგაზრდებს კი დასაქმების კონკრეტულ შანსს მისცემენ: 16-დან 18 წლამდე მოზარდები 45-დღიან სამუშაო პრაქტიკას გაივლიან, 18 წლის ასაკიდან კი - პროფესიულ სტაჟირებას. ამ პროგრამაში მონაწილეობა ყველა ახალგაზრდისთვის სავალდებულო იქნება.

### **ბრექსიტი შეცდომა იყო?**

პრემიერმა ევროკავშირთან ხელახალი დაახლოების და ურთიერთობის მოწესრიგების სურვილი გამოხატა.

> *„ბრექსიტმა“ უფრო მეტი ზიანი მოუტანა ქვეყანას, ვიდრე სარგებელი. ჩვენი ამოცანაა, ბრიტანეთს ეკონომიკური აღმავლობა და კეთილდღეობის მაღალი დონე დავუბრუნოთ,”* 

ბერნჰემის მტკიცებით, ბრექსიტის ლოზუნგი „დავიბრუნოთ კონტროლი“ გაკოტრდა: ბრექსიტმა ბრიტანეთს კონტროლი ვერ მოუტანა, რაც არც იყო გასაკვირი, რადგან კონტროლი სახელმწიფოს კონსერვატიულმა მთავრობებმა წაართვეს თავიანთი პრივატიზაციებით და არა ევროკავშირმაო. ხოლო ევროკავშირთან ურთიერთობის გაწყვეტამ გაერთიანებული სამეფო ეკონომიკური თვალსაზრისით უფრო დაასუსტა. 

პრემიერმა იქვე დასძინა, რომ საიმიგრაციო პროცესების მართვა სწორედ მაშინ მოიშალა, როდესაც ბრიტანეთმა კონტინენტურ ევროპასთან მჭიდრო პარტნიორობა შეზღუდა და რომ მთავრობა ახლა ძალ-ღონეს არ იშურებს ამ თანამშრომლობის აღსადგენად. 

მისი თქმით, ეს საკითხი წლის ბოლოს დაგეგმილი გაერთიანებული სამეფო-ევროკავშირის სამიტის უმთავრეს თემად იქცევა; ამასთანავე, მინისტრები შეეცდებიან, ვითარება როგორმე შეუმსუბუქონ იმ ეკონომიკურ სფეროებს, რომელთაც „ბრექსიტის“ დარტყმა ყველაზე მტკივნეულად იწვნიეს.

ყრილობის მონაწილეებს მან შეახსენა, რომ ეს ნაბიჯები „მნიშვნელოვანია, მაგრამ არა საკმარისი“ - ითქვა, რომ ბრიტანეთი დარჩენილი საუკუნის განმავლობაში ვერ იპოვის საკუთარ გზას, სანამ თავის უმსხვილეს სავაჭრო პარტნიორთან, ევროკავშირთან, ურთიერთობის საბოლოო, მყარ ჩარჩოს არ შექმნის.

მისი ჩანაფიქრით, მოახლოებული სამიტი იქნება ის ხელსაყრელი მომენტი, როდესაც საზოგადოებას ევროკავშირთან თანაცხოვრების სხვადასხვა გზას შესთავაზებს, შემდეგ კი შეაფასებს, რამდენად შესაძლებელია რომელიმე მათგანის გარშემო ეროვნული თანხმობის მიღწევა, რათა ბრიტანეთის ბუნდოვან მდგომარეობას საბოლოოდ მოეფინოს ნათელი.

ბერნემს არც რომელიმე კონკრეტული ვარიანტის მიმართ გამოუხატავს სიმპათია, არც ისეთი ცნებები უხსენებია, როგორებიცაა „საბაჟო კავშირი“, „ერთიანი ბაზარი“ თუ „ხელახალი გაწევრიანება“, და არც სამიტის შემდგომ რეფერენდუმის ჩატარებასა თუ რაიმე მკაფიო ვადებზე დაუდია პირობა, მაგრამ არც ერთი ვარიანტი არ გამორიცხა.

### დიდი საარჩევნო რეფორმა

ბარნემმა თქვა, რომ მოცემული სისტემა ხალხის ნებას ვერ ასახავს და გასაქანს პოპულისტებს აძლევს. ლეიბორისტები შემდეგ არჩევნებზე ხალხს ხმის მიცემის ახალი სისტემის შეთავზებას პირდებიან - სავარაუდოდ პროპორციული სისტემისკენ ნაბიჯის გადადგმაზეა საუბარი. 

### გაუძლებს ბიუჯეტი ამბიციურ დაპირებებს?

საპენსიო წესების ცვლილება და მკაცრი სოციალური მოთხოვნები პოლიტიკურად სარისკო ნაბიჯია, რამაც შესაძლოა ამომრჩევლის ნაწილი გაანაწყენოს. მთავარ გამოწვევად კი ფინანსები რჩება: რამდენად შეძლებს მთავრობა ამ მასშტაბური რეფორმების გატარებას ისე, რომ მკაცრი საბიუჯეტო ლიმიტები არ დაარღვიოს? ამაზე დიდი დებატებია მოსალოდნელი.

მანამდე კი კომენტატორების აზრით, კარგა ხანია ბრიტანეთის პრემიერს ხალხთან ასე პირდაპირ არ უსაუბრია და მართლაც ფუნდამენტური რეფორმები არ შეუთავაზებია. ბარნემი ამბობს, ისეთი ბრიტანეთი მინდა ავაშენო, ცხონებული მამაჩემი რომ იამაყებდაო. ვნახოთ, რა გამოვა ამ საქმიდან.
### ულტრამემარჯვენეების ლექსიკონი: „გენდერული იდეოლოგია“
URL: https://evropis.moambe.eu/leksikoni-genderuli-ideologia/
Last updated: 2026-09-30T10:36:49.000Z
**ვატიკანის წიაღში 1990-იან წლებში შობილი გამოთქმა „გენდერული იდეოლოგია“ გლობალური კულტურული ომის მთავარ იარაღად და საბრძოლო დროშად იქცა რომის პაპების ანათემიდან დონალდ ტრამპის საპრეზიდენტო დეკრეტებამდე გაიარა გზა.**

2025 წლის 20 იანვარს, თეთრ სახლში დაბრუნების პირველივე დღეს, აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ხელი მოაწერა დეკრეტს, სახელწოდებით: *„ქალთა დაცვა გენდერული იდეოლოგიის ექსტრემიზმისგან და ფედერალურ მთავრობაში ბიოლოგიური ჭეშმარიტების აღდგენა“*.

დოკუმენტი ყველა ფედერალურ სააგენტოს ავალდებულებდა, გაეუქმებინათ ნებისმიერი პოლიტიკა, რეგულაცია თუ კომუნიკაცია, რომელიც მიჩნეული იყო „გენდერული იდეოლოგიის წახალისებად“. დეკრეტმა გენდერული იდენტობის ყველა ცნება ჩაანაცვლა მკაცრად ბინარული კლასიფიკაციით, რომელიც ბიოლოგიურ სქესს ეფუძნება. შეწყდა იმ პროექტების ყოველგვარი დაფინანსება, რომლებიც კავშირში იყო „გენდერულ იდეოლოგიასთან“, რომელსაც დეკრეტი განმარტავდა, როგორც მიმდინარეობას, რომელიც „სქესის ბიოლოგიურ კატეგორიას ცვლის თვითშეფასებაზე დაფუძნებული გენდერული იდენტობის ცვალებადი ცნებით“.

ტერმინი „გენდერული იდეოლოგია“ თანამედროვე პოლიტიკურ ლექსიკონში მყარად დამკვიდრდა, თუმცა მისი შინაარსი ბუნდოვანია. მას არ გააჩნია სამეცნიერო მნიშვნელობა და არც მკაფიოდ განსაზღვრული პოლიტიკური დოქტრინის ნაწილია. პოლიტიკაში მისი გამოყენება ეფუძნება შიშს, რომ საფრთხე ემუქრება მამაკაცობისა და ქალურობის ტრადიციულ მოდელებს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, „გენდერული იდეოლოგია“ მოქმედებს არა როგორც კლასიკური იდეოლოგია, არამედ როგორც პოლიტიკური იარლიყი. ეს იარლიყი საშუალებას იძლევა, ერთ ქოლგის ქვეშ მოექცეს სრულიად განსხვავებული საკითხები: ქალთა და მამაკაცთა თანასწორობის პოლიტიკა, ფემინისტური მოძრაობები, LGBTQI+ უფლებები, სექსუალური განათლება თუ გენდერული კვლევები.

### რა მოხდა პეკინში?

XX საუკუნის მიწურულს, განსაკუთრებით 1980-იან და 1990-იან წლებში, ფემინისტურმა თეორიამ დიდი აღიარება მოიპოვა როგორც აკადემიურ წრეებში, ისე საჯარო დებატებში. გენდერის, როგორც ანალიტიკური კატეგორიის აღიარებამ ხელი შეუწყო სოციალური დინამიკის უფრო ფართო გაგების დამკვიდრებას.

ამ მიმართულებით, გარდამტეხი მომენტი გახდა გაეროს მოსახლეობისა და განვითარების საერთაშორისო კონფერენცია კაიროში (1994) და ქალთა მსოფლიო კონფერენცია პეკინში (1995). როგორც გაეროში აღნიშნავდნენ, „პეკინის მთავარი გარდატეხა იყო გენდერული მიდგომის დამკვიდრება“, რომლის მიხედვითაც „საზოგადოების მთელი სტრუქტურა და მასში ქალებსა და მამაკაცებს შორის არსებული ურთიერთობები გადახედვას საჭიროებდა“. 

ამ მომენტიდან გენდერის ცნება დამკვიდრდა საერთაშორისო პოლიტიკაში, და მჭიდროდ დაუკავშირდება ადამიანის უფლებებისა და განვითარების საკითხებს. ტერმინმა, რომელიც თავდაპირველად მხოლოდ აკადემიური ხასიათისა იყო, ეტაპობრივად შეაღწია პოლიტიკურ დებატებში, საკანონმდებლო სივრცეში, ადვოკატირების პოლიტიკასა და, ფართო გაგებით, საჯარო დისკურსში.

გენდერის ცნების მნიშვნელობის ზრდასთან ერთად გაძლიერდა წინააღმდეგობაც, განსაკუთრებით კონსერვატიულ და რელიგიურ წრეებში. ცხადია, რომ გენდერული კვლევებისა თუ თანასწორობის პოლიტიკის კრიტიკა მხოლოდ ულტრამემარჯვენეებისგან არ მომდინარეობს. მას თან ახლდა სრულიად ლეგიტიმური ფილოსოფიური, რელიგიური და სამეცნიერო დებატებიც. 

თუმცა, სწორედ იმიტომ, რომ იარლიყი „გენდერული იდეოლოგია“ აკადემიურ სიზუსტეს მოკლებულია, განსხვავებული დისკურსული ჩარჩოები ერთმანეთში აირია და, საბოლოო ჯამში, ერთი საერთო მტრის ხატებამდე დავიდა. გაეროს კონფერენციების კვალდაკვალ, სხვადასხვა ჯგუფმა დაიწყო მობილიზაცია იმ მოვლენის წინააღმდეგ, რასაც ისინი ტრადიციული საოჯახო სტრუქტურებისა და სოციალური ნორმების ეჭვქვეშ დაყენებად აღიქვამდნენ.

კათოლიკური ეკლესია, განსაკუთრებით შეშფოთებული იყო გენდერისა და სექსუალობის შესახებ დებატებით და თავდარპირველად მოწინავე ხმად იქცა იმის გმობაში, რასაც თავად „გენდერულ იდეოლოგიას“ უწოდებს. ეს განსაკუთრებით იოანე პავლე მეორისა (1978–2005) და ბენედიქტე XVI-ის (2005–2013) პაპობის პერიოდს ახასიათებდა. 

უნდა ითქვას, რომ იმავე პერიოდში ქალთა უფლებებთან დაკავშირებით ეკლესიის პოზიციაში გარკვეული წინსვლაც აღინიშნებოდა. მიუხედავად ამისა, ეკლესია გენდერული თანასწორობის პოლიტიკასა და LGBTQI+ პირების უფლებებს წარმოაჩენდა, როგორც ღვთის მიერ დადგენილი „ბუნებრივი წესრიგის“ ხელყოფას და აქტიურად ცდილობდა გენდერის, როგორც პოლიტიკური და სოციალურ კატეგორიის დელეგიტიმაციას. შემთხვევითი არ არის, რომ ეს მობილიზაცია განსაკუთრებით ძლიერი იყო იმ ქვეყნებში, სადაც კათოლიკური ეკლესია ინარჩუნებს მნიშვნელოვან სოციალურ და პოლიტიკურ გავლენას — როგორიცაა იტალია, პოლონეთი, ესპანეთი და ხორვატია.

### ვატიკანის ანათემიდან სეკულარულ ლექსიკონამდე

1990-იანი წლების ბოლოსა და 2000-იანი წლების დასაწყისში ტერმინი „გენდერული იდეოლოგია“ კონსერვატიული კონტრშეტევის ცენტრალურ ცნებად იქცა. თავის იდეოლოგიურ ანდერძში, წიგნში *„მეხსიერება და იდენტობა“*, რომის პაპი იოანე პავლე მეორე ღიად აკრიტიკებდა ევროპარლამენტის ზეწოლას ერთნაირსქესიანთა კავშირებისა და შვილად აყვანის უფლების აღიარებასთან დაკავშირებით და ამას „ბოროტების იდეოლოგიას“ უკავშირებდა. პაპის თქმით, ეს იდეოლოგიები, რომლებიც კომუნიზმისა და ნაციზმის შემდეგ გაჩნდნენ, „შესაძლოა მათზე უფრო ეშმაკური და შეფარულიც კი იყოს,“ რადგან ისინი ცდილობენ „ადამიანის უფლებები გამოიყენონ ზოგადად კაცობრიობისა და ოჯახის წინააღმდეგ“.

უკვე 1997 წელს ამერიკელი კათოლიკე ესეისტი დეილ ო’ლირი (Dale O'Leary) ამხელდა „გენდერულ დღის წესრიგს“, რომელიც, მისი თქმით, გაეროს კონფერენციებიდან დაიბადა. საოჯახო საქმეთა პონტიფიკალურმა საბჭომ 2003 წელს მიუძღვნა *Lexicon*\-ი ოჯახისა და ცხოვრების შესახებ არსებულ „ბუნდოვან და სადავო ტერმინებს“. რწმენისა და დოქტრინის კონგრეგაციის წერილი, რომელსაც 2004 წელს ხელი მოაწერა კარდინალმა ჯოზეფ რატცინგერმა (შემდეგში პაპმა), აკრიტიკებდა ახალ მიდგომებს და ამბობდა, რომ ისინი ამცირებდნენ „სხეულებრივ სხვაობას, რომელსაც სქესი ეწოდება“, „წმინდა წყლის კულტურული განზომილების, ანუ გენდერის სასარგებლოდ“. ამ წერილმა თავი მოუყარა ფემინისტური თეორიის, სექსუალური და რეპროდუქციული უფლებებისა და LGBTQI+ უფლებების პირველი ელემენტების საწინააღმდეგოდ მიმართულ კრიტიკას. ეს დისკუსია თეოლოგიური დებატების დონეზე არ დარჩენილა – ის ეტაპობრივად გადაითარგმნა საჯარო პოლიტიკის ენაზე, სადაც მეცნიერება, ფსიქოლოგია და ბავშვის განვითარება ლეგიტიმაციის ინსტრუმენტებად იქცა. შემდგომში ეს კრიტიკა აიტაცეს კონსერვატიულმა მოძრაობებმა, პოლიტიკურმა პარტიებმა და ანალიტიკურმა ცენტრებმა მრავალ ქვეყანაში. 

„გენდერული იდეოლოგია“ როგორც ტერმინი, ამ პოლიტიკურ ჩარჩოში გამოიყენება როგორც კოდური სიტყვა, როგორც ევფემიზმი, რომელიც აღნიშნავს თანასწორობისა და ადამიანის უფლებების სფეროში პროგრესული პოლიტიკისადმი წინააღმდეგობას.

თუმცა, კათოლიკური ეკლესიის მიერ შემუშავებული თეოლოგიური ჩარჩო დამოუკიდებლად ვერ გადაითარგმნებოდა პოლიტიკურ მოქმედებად და თავისთავად არც მონოლითური ყოფილა. ეს საქმე ითავეს ძირითადად ამერიკულმა კონსერვატიულმა ორგანიზაციებმა, როგორიცაა *Alliance Defending Freedom* (ADF), *Family Research Council* და *Heritage Foundation.* მათი ქსელების მეშვეობით „გენდერული იდეოლოგიის“ კრიტიკა გარდაიქმნა იურიდიულ და პოლიტიკურ ენად, თეოლოგიური პროტესტი გადაითარგმნა სამოქალაქო-პოლიტიკურ დისკურსად, რომელიც იშველიებდა მეცნიერებას, ბავშვთა დაცვასა და მშობელთა უფლებებს.

როგორც სხვა ულტრამემარჯვენე ცნებების შემთხვევაში ვნახეთ, ტერმინის მოქნილობას გადამწყვეტი მნიშვნელობა უკავია მის გავრცელებაში. კონტექსტის მიხედვით, „გენდერული იდეოლოგია“ მოქმედებს როგორც ჩარჩო-მექანიზმი, რომელიც ერთად უყრის თავს განცალკევებულ სფეროებს - სამართალს, ჯანდაცვას, განათლებას, კვლევას - ერთი განმარტებითი კატეგორიის შიგნით. 

კიდევ ერთი არსებითი ნიშანი მდგომარეობს იმაში, რომ მოწინააღმდეები ცდილობენ ეს დებატი სამეცნიერო დაპირისპირებად წარმოადგინონ: გენდერული კვლევებიდან, სოციოლოგიიდან თუ საზოგადოებრივი ჯანდაცვიდან მიღებულ ცოდნას უპირისპირდებენ „ბიოლოგიას“, „ბუნებრივ წესრიგს“ ან „საღ აზრს“, რომლებიც წარმოჩენილია ცოდნის ნეიტრალურ და თავისთავად ცხად ფორმებად. სინამდვილეში საქმე გვაქვს არა იმდენად სამეცნიერო დებატებთან, რამდენადაც ბრძოლასთან თავად ცოდნის ლეგიტიმურობის შესახებ.

### გლობალიზებული საბრძოლო ყიჟინა

**შეერთებულ შტატებში** ეს დინამიკა იქაურ კულტურულ ომებს კარგად მოერგო. უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებები (განსაკუთრებით 2015 წლის გადაწყვეტილება ერთნაირი სქესის ადამიანების ქორწინების ლეგალიზების შესახებ) კონსერვატიულმა წრეებმა ოჯახური წესრიგის რღვევად აღიქვეს. 2010-იანი წლებიდან შტატების დონეზე დაიწყო ისეთი კანონპროექტების წარდგენა, რომლებიც ზღუდავდნენ ტრანსგენდერთა უფლებებსა და სექსუალურ განათლებას.

2024 წლის ოქტომბერში, წინასაარჩევნო კამპანიისას, დონალდ ტრამპმა პირობა დადო: 

> *„ჩვენ გადავდგამთ ისტორიულ ნაბიჯებს, რათა დავამარცხოთ გენდერული იდეოლოგიის ტოქსიკური საწამლავი“*. 

ამგვარად, აშშ-მა რელიგიური მატრიცა პოლიტიკურ ინსტრუმენტად აქცია და მისი ექსპორტი ევროპასა და ლათინურ ამერიკაში დაიწყო.

ევროპაში ეს ტერმინი განსაკუთრებით გააქტიურდა ქორწინებისა და შვილად აყვანის უფლებების შესახებ დებატებში, ისევე, როგორც სკოლებში გენდერული თანასწორობის სწავლების პროგრამების წინააღმდეგ მიმართულ აქციების სახით. 

**საფრანგეთში** 2013 წელს მიღებული კანონით შესაძლებელი გახდა ერთნაირი სქესის პირებს შორის ქორწინება. კანონის წინააღმდეგ მობილიზაციაში ჩართული მოწინავე მოძრაობა *La Manif pour tous* („მანიფესტაცია ყველასათვის“) ავრცელებს აზრს, რომ ბავშვებს თავს ახვევენ „გენდერის თეორიას“ და ჭორებს, რომ თანასწორობის პროგრამის ფარგლებში ბავშვებს სკოლებში ასწავლიან „გენდერის თეორიას“. ამას მოჰყვა კამპანია სკოლებიდან ბავშვების გამოსაყვანად და ბოლოს, 2014 წელს თანასწორობის პროგრამების გაუქმებაც. ბრძოლა ამით არ დამთავრებულა - ტრანსგენდერი მოსწავლეების სკოლაში ინტეგრაციის შესახებ სამინისტროს ცირკულარი ულტრამემარჯვენე პოლიტიკოსმა ერიკ ზემურმა 2021 წელს „კრიმინალურად“ მოიხსენია, 2022 წელს კი ამბობდა რომ მისი მიზანი „ტრანსსექსუალობის პოპულარიზაცია“ იყო.

ანტიგენდერული მოძრაობები ხშირად „ბავშვების დაცვის“ ლოზუნგით მოქმედებენ. ეს საქმე მორალურ მოვალეობად არის გასაღებული: ვითომ ყველაზე დაუცველებს იცავენ იმისგან, რასაც იდეოლოგიურ ინდოქტრინაციად (ტვინის გამორეცხვად) მიიჩნევენ.  
  
**იტალიაში** ამ რიტორიკის ტრანსნაციონალური ხასიათი განსაკუთრებით თვალსაჩინო 2022 წლის 12 ივნისს გახდა. ამ დღეს პარტია *Fratelli d'Italia*\-ს ლიდერმა და იტალიის მომავალმა პრემიერ-მინისტრმა, ჯორჯია მელონიმ, ესპანური ულტრამემარჯვენე პარტია *Vox*\-ის ყრილობაზე სიტყვით გამოსვლისას განაცხადა: „დიახ - ბუნებრივ ოჯახს, არა - ლგბტ ლობის! დიახ - სექსუალურ იდენტობას, არა - გენდერულ იდეოლოგიას!“. მელონი თავს ტრადიციული ოჯახის დამცველად წარმოაჩენს და ამავდროულად ანტიაბორტულ მოძრაობებთანაც აქტიურად თანამშრომლობს. მსგავსი მოძრაობა მოქმედებს ესპანეთშიც, რომელიც პედრო სანჩესის მთავრობის წინააღმდეგ კამპანიას დევიზით „ჩემი შვილები, ჩემი არჩევანი“ აწარმოებდა.

**უნგრეთში**, 2018 წელს, ვიქტორ ორბანმა უნივერსიტეტებს გენდერული კვლევების პროგრამებზე დიპლომების გაცემა აუკრძალა იმ მოტივით, რომ „გენდერი იდეოლოგიაა და არა მეცნიერება“. 2020 წელს ორბანის მთავრობამ კონსტიტუციაში შეიტანა ჩანაწერი, რომლის თანახმადაც „დედა არის ქალი, ხოლო მამა - მამაკაცი“, რითაც ეს დებულება იურიდიულ ნორმად აქცია. 2023 წელს ორბანი კიდევ უფრო შორს წავიდა და კონსერვატიული პოლიტიკური მოქმედების კონფერენციაზე (CPAC) განაცხადა: 

> „ვოუქ მოძრაობა და გენდერული იდეოლოგია ზუსტად იგივეა, რაც თავის დროზე კომუნიზმი და მარქსიზმი იყო“.
  
  
**პოლონეთშიც** მსგავსად წარიმართა დისკუსია LGBTQI+ თემისა და სექსუალური განათლების გარშემო, რაც მალევე პოლიტიკური ბრძოლის განუყოფელ ნაწილად იქცა. აქ „გენდერულ იდეოლოგიასთან დაპირისპირება“ ნაციონალისტური დღის წესრიგისა და კულტურული სუვერენიტეტის დაცვის კონტექსტში განიხილებოდა. ამ დაპირისპირებამ ყველაზე მკაფიო პოლიტიკური გამოხატულება 2019 წელს ჰპოვა: მას შემდეგ, რაც ვარშავის მერმა მხარი დაუჭირა LGBTQI+ ადამიანებს და სკოლებში სექსუალური განათლების დანერგვის გადაწყვეტილება მიიღო, მმართველმა პარტიამ „კანონი და სამართლიანობა“ ეს ნაბიჯი მკაცრად დაგმო, ხოლო საკუთარი კონტროლის ქვეშ მყოფი რამდენიმე რეგიონი „ლგბტ-სგან თავისუფალ ზონად“ გამოაცხადა. როგორც პოლონეთში, ისე ევროპის სხვა ქვეყნებში, „გენდერული იდეოლოგიის“ კრიტიკა ხშირად ანტიევროპული დისკურსის შემადგენელი ნაწილია. მას გარედან თავსმოხვეულ საფრთხედ წარმოაჩენენ, ევროკავშირს კი ეროვნული სუვერენიტეტის შელახვასა და წევრი ქვეყნების შიდა საქმეებში ჩარევაში ადანაშაულებენ.

2010-იანი წლების მეორე ნახევარში ანტიგენდერული კამპანიების გამძაფრება შემთხვევითი არ ყოფილა. ეს პერიოდი დაემთხვა ახალი ფემინისტური ტალღის აღმავლობას: მასობრივ მობილიზაციას როგორც ესპანეთში, ისე ევროპისა და მის ფარგლებს გარეთ არსებულ არაერთ ქვეყანაში, ფემინისტურ გაფიცვებს პოლონეთსა და არგენტინაში (განსაკუთრებით აბორტის უფლებისა და ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის ირგვლივ) და 2017 წლის შემოდგომაზე #MeToo მოძრაობის გლობალურ აფეთქებას. ამ ყოველივეს საპასუხოდ გაჩნდა მძლავრი კონსერვატიული რეაქცია, რომელმაც „გენდერული იდეოლოგია“ ეტაპობრივად ერთ-ერთ მთავარ საფრთხობელად აქცია.

### რუსეთი „დასავლური დეკადანსის“ წინააღმდეგ

სექსუალური თავისუფლებისა და „გენდერული იდეოლოგიის“ წინააღმდეგ ბრძოლა პუტინის რუსეთის ერთ-ერთი საკვანძო დოქტრინულ მახასიათებლად იქცა. რეჟიმმა კონსერვატიული, მათ შორის სექსუალობის საკითხებთან დაკავშირებული, იდეოლოგიის წინ წამოწევა 2011–2012 წლებში დაიწყო. თავდაპირველად ამას ძირითადად შიდაპოლიტიკური მოტივაცია ედო საფუძვლად: პუტინის საწინააღმდეგო მასობრივი პროტესტის ჩახშობის შემდეგ, კრემლმა კონსერვატიული რიტორიკა ლიბერალური და ახალგაზრდული კულტურის წინააღმდეგ მიმართა, რასაც 2012 წელს „უცხოეთის აგენტების“ შესახებ კანონის მიღება მოჰყვა. 2013 წელს, „ვალდაის“ ფორუმზე სიტყვით გამოსვლისას, პუტინმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მისი მიზანი „თანამედროვე სამყაროში იდენტობის დაცვის სტრატეგიების შემუშავება“ იყო. მან განავითარა თეზისი, რომლის მიხედვითაც: „ევროატლანტიკური სახელმწიფოები უარყოფენ ფესვებს, მათ შორის ქრისტიანულ ღირებულებებს \[...\] უარყოფენ მორალურ პრინციპებს და ტრადიციულ იდენტობას: ეროვნულს, კულტურულს, რელიგიურსა და სექსუალურსაც კი“.

მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში კონსერვატიულად გაგებული „ოჯახური ღირებულებები“ საერთაშორისო დონეზეც კრემლის იდეოლოგიურ სავიზიტო ბარათად იქცა. ამ ლოზუნგებით რუსეთი უპირისპირდება [„დაღმასვლის გზაზე“](https://evropis.moambe.eu/dasavletis-dagmasvla/) დამდგარ დასავლეთს, რაშიც მისი მთავარი მოკავშირე რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია გახდა. მკვლევარებმა დამაჯერებლად უჩვენეს, რომ დასავლეთის, მათ შორის ნატოს, სექსუალურ აღვირახსნილობაში დადანაშაულება, ევროკავშირის პოლიტიკის ასოცირება ტრადიციული ღირებულებების რღვევასთან ზოგადად ევროპაში და განსაკუთრებით რუსეთის სამეზობლოში იქცა კრემლის პროპაგანდის და დეზინფორმაციის ერთ-ერთ საკვანძო ელემენტად. ამავე ნიადაგზე, მოსკოვმა გაააქტიურა დასავლეთის ულტრამემარჯვენე პარტიებთან „იდეოლოგიური ერთობის“ ნარატივი და მჭიდრო კონტაქტები დაამყარა როგორც ევროპაში, ისე აშშ-ში მსგავსი იდეოლოგიის მოძრაობებთან, მათ შორის ე.წ. „ოჯახური ღირებულებების“ განვითარებასთან დაკავშირებული რეგულარული კონფერენციების სახით. „გენდერული იდეოლოგიის“ წინააღმდეგ ბრძოლა იდეალურად ჩაჯდა ამ ნარატივში: რუსეთი აცხადებს რომ იცავს, „მორალურ სუვერენიტეტს“, რასაც ახორციელებს ჰომოსექსუალობის წინააღმდეგ მიმართული კანონების გამკაცრებით, ჰომოფობიის გამოყენებით პოლიტიკური დღის წესრიგში, ოპონენტების დისკრედიტაციისათვის, მედიაში „გენდერული და LGBTQ+ იდეოლოგიის პროპაგანდის“ აკრძალვებით. კრემლის ხელში, ქვეყნის შიგნით კონტროლის გამკაცრებისათვის მომარჯვებული იდეოლოგიური კონსერვატიზმი თანმიმდევრულად გარდაისახა საერთაშორისო პოლიტიკის და გავლენის ინსტრუმენტად.

### დასკვნის მაგიერ

დღეს გამოთქმა „გენდერული იდეოლოგია“ იქცა უნივერსალურ, „ყველაფრისმომცველ“ ფორმულად, რომელიც გამოიყენება გენდერისა და სექსუალობის თანამედროვე კონცეფციებისადმი წინააღმდეგობის გამაერთიანებლად. ის კონსერვატიული მოძრაობებისათვის ბრძოლისკენ მოწოდებაა, ბრძოლისა, რომელიც გენდერული თანასწორობის სფეროში მიღწეულ პროგრესს წარმოაჩენენ, ტრადიციული ღირებულებებისთვის, ან თუნდაც თავად დასავლური ცივილიზაციისთვის სასიცოცხლო საფრთხეს. 

ეს რიტორიკა ამარტივებს რთულ თემებს, როგორიცაა იდენტობები, უფლებები, ცხოვრებისეულ გამოცდილება, თანასწორობა, და ისინი დაჰყავს ერთგვაროვან და ნეგატიური კონოტაციით დატვირთულ კარიკატურამდე, რომელსაც „გენდერული იდეოლოგიის“ იარლიყს აწებებებენ. 

თუმცაღა საერთო მტრის ხატის შექმნით „გენდერული იდეოლოგიის“ ცნება სრულიად რეალურ პოლიტიკურ შედეგებს იწვევს: ის ცვლის როგორც საჯარო პოლიტიკას, ისე იმ ადამიანების ყოფას, რომელთაც უშუალოდ იღებს მიზანში.  

[Idéologie du genreDu Vatican à la Maison-Blanche, comment une guerre culturelle mondiale cherche à devenir une nouvelle croisade.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/cropped-Capture-de-CC-81cran-2021-03-20-a-CC-80-19.21.51-270x270-176e5c60-3f8a-4329-b5c1-69d2e7e7c38d.png)Le Grand ContinentLouis Puel![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/gc-share-genre-0a590db2-06e0-429b-a711-c7edce521b2c.png)](https://legrandcontinent.eu/fr/2026/08/20/ideologie-du-genre/?ref=evropis.moambe.eu)

ჩვენი სტატია ნაწილობრივ ეყრდნობა ფრანგულ პირველწყაროს
### პაპი ლეონ XIV: იყავით ევროპის მშენებლები!
URL: https://evropis.moambe.eu/papi-leon-xiv-iqavit-evropis-msheneblebi/
Last updated: 2026-09-29T09:14:33.000Z
*საფრანგეთში ვიზიტისას, რომის პაპმა, ლეონ მეთოთხმეტემ სიტყვა წარმოთქვა მეცში, თანამედროვე ევროპის ერთ-ერთი მთავარი არქიტექტორის, რობერტ შუმანის მშობლიურ ქალაქში, სადაც ერთიანი ევროპის პროექტის მნიშვნელობის შესახებ ისაუბრა. კათოლიკური ეკლესიის წინამძღვარი პირდაპირ შეეხმიანა იმ ქრისტიანულ ფესვებს, რომელიც ევროკავშირის საფუძველშია და დღევანდელ გამოწვევებზეც გაამახვილა ყურადღება. გთავაზობთ მისი გამოსვლის ტექსტს, კომენტარებით, რომელთა ჩამოშლაც დაწკაპუნებით შეგიძლიათ.*

---

ბატონო პრეზიდენტო, ბატონო კარდინალო,

პატივცემულო სამოქალაქო და სასულიერო ხელისუფლების წარმომადგენლებო,

#### უცნაური გამონაკლისი

მისალმების ამ მარტივ ფორმულაში ისტორიული გამონაკლისია: მეცი (ისევე, როგორც მთლიანად ელზასი) 1871 წელს გერმანიის მიერ იყო ანექსირებული და საფრანგეთთან შეერთების შემდეგ მასზე არ ვრცელდება 1905 წლის კანონი ეკლესიისა და სახელმწიფოს გაყოფის შესახებ. სახელმწიფოსა და ეკლესიის ურთერთობას განსაზღვრავს 1801 წლის კონკორდატი, რის თანახმადაც აღიარებული ტრადიციული რელიგიების - კათოლიკურის, ლუთერანულის, რეფორმისტულისა და ებრაულის) - მღვდელთმსახურების ხელფასს სახელმწიფო იხდის. სამაგიეროდ რესპუბლიკის პრეზიდენტი ასევე ითვლება მეცის ეპისკოპოსად და სტრასბურგის არქიეპისკოპოსად: ამ დანიშვნას ოფიციალურად ამტკიცებს პაპი და ქვეყნდება ოფიციალურ უწყებებში. ამ წესის კონსტიტუციურობა 2013 წელს დაადასტურა საფრანგეთის საკონსტიტუციო საბჭომ.

ქალბატონებო და ბატონებო,

დიდად მოხარული ვარ, რომ აქ, კონტინენტის შუაგულში მდებარე ამ ისტორიულ ქალაქში ვიმყოფები შეხვედრაზე, რომლის სახელწოდებაც მრავლისმთქმელია: „ევროპის ფესვებთან - მშვიდობისა და ერთობისათვის“. მადლობას მოგახსენებთ იმ კეთილი სიტყვებისთვის, რომლებითაც ახლახან მომმართეთ.

#### ევროპის ქრისტიანული ფესვები?

იოანე პავლე მეორე 2000-იან წლებში ითხოვდა რომ ევროპის კონსტიტუციაში ქრისტიანული ფესვების შესახებ ჩანაწერი გაკეთებულიყო. ამასვე ესწრაფვოდა ბენედიქტე მეთექვსმეტე. თუმცაღა ახლანელი პაპი სიფრთხილით ეკიდება ამ თემას: 2016 წელს ინტერვიუში ის ამბობდა, რომ აშფოთებს „შურისძიების ტონი“ რომელიც ამგვარ მოთხოვნებში იკითხება.

შეხვედრის სახელწოდება, უეჭველია, შთაგონებულია ღირსი რობერ შუმანის ღირსეული პიროვნებით. დღეს განსაკუთრებული პატივი გვსურს მივაგოთ მას ამ ცენტრში, რომელიც მის სახელს ატარებს, და, უპირველეს ყოვლისა, აქ, მოზელში - მხარეში, სადაც იგი დიდხანს ცხოვრობდა, სადაც განისვენებს და რომელსაც მრავალი წლის განმავლობაში წარმოადგენდა \[საფრანგეთის\] ეროვნულ ასამბლეაში.

#### რობერტ შუმანი

1886 წელს ლორენის პროვინციაში დაიბადა, რომელიც მაშინ გერმანიის ნაწილი იყო. 1919 წელს ის საფრანგეთის მოქალაქე გახდა. საფრანგეთ-გერმანიის განუწყვეტელმა ომებმა და ამ სადავო მიწის შვილობამ შთააგონა რობერტ შუმანს ერთიანი ევროპისთვის შრომის აუცილებლობა, რასაც 1950 წელს, საფრანგეთის საგარეო მინისტრის თანამდებობაზე ყოფნისას მიაღწია კიდეც. ეს ერთობა [შუმანის დეკლარაციის ](https://evropis.moambe.eu/schummandeclaration/)სახელითაა ცნობილი. ეკლესიამ რობერტ შუმანს 2021 წლიდან „ღირსის“ თიკუნით მოიხსენიებს, რაც მისი წმინდანად აღიარებისკენ გადადგმული ნაბიჯია.

სწორედ ამ მხარის მეცხრამეტე და მეოცე საუკუნეების ისტორიულმა ქარტეხილებმა მისცა მას შთაგონება, თავისი წვლილი შეეტანა დღევანდელი და მომავალი ევროპის ჩამოყალიბებაში - მათ შორის, 1950 წლის 9 მაისის საყოველთაოდ ცნობილი დეკლარაციით. ეს დეკლარაცია ერთდროულად იყო მისი ერთგულების ამოსავალი წერტილიცა და საბოლოო გამოხატულებაც - ერთგულებისა, რომელიც ევროპის კონტინენტის შერიგებასა და გაერთიანებას ემსახურებოდა და რომელმაც მთელი მისი ცხოვრება განსაზღვრა.

დღეს გვსურს, გონებით გავიაროთ გზა, რომელიც ევროპის ფესვებიდან იწყება, მის აწმყომდე მოდის და მომავალს გასცქერის. დავუსვათ ჩვენს თავს კითხვა: როგორ ჩამოაყალიბა რობერ შუმანი მისი მშობლიური მიწის ისტორიამ, , და როგორ შეძლო მან გადამწყვეტი წვლილი შეეტანა თანამედროვე ევროპის შექმნაში, ისე, რომ მისი ერთ-ერთ „დამფუძნებელ მამად“ აღიარება დაიმსახურა?

#### „დამფუძნებელი მამები“

ამ სახელდებით, შუმანის გარდა იხსენიებენ კონრად ადენაუერს, ალჩიდე დე გასპერის და ჟან მონეს. მათ შესახებ [ჩვენს სტატიაში ](https://evropis.moambe.eu/ert-iani-evropis-k-ristianuli-p-esvebi/)გიყვებოდით.

ევროპის განსაზღვრება ყოველთვის რთული იყო - როგორც დღევანდელობის, ისე მისი წარსულის. მან საკუთარი თავის შეცნობა თანდათანობით დაიწყო: ელინისტური ცივილიზაციის ეპოქაში, რომის იმპერიის დროს და შემდეგ, ქრისტიანობის გავრცელებასთან ერთად. დროთა განმავლობაში იგი ახალ კულტურებსაც ითავისებდა - მათ შორის გერმანულ და სლავურ კულტურებს - და სულ უფრო ვრცელ ტერიტორიებს მოიცავდა.

ამრიგად, ევროპა, უწინარესად, კულტურული და ისტორიული რეალობაა და მხოლოდ ამის შემდეგ - გეოგრაფიული. საუკუნეთა განმავლობაში იგი ახალ საზღვრებსა და განსაზღვრებებს იძენდა, გადიოდა რა ზრდის ეპოქებს, ღრმა კრიზისებსა და ხელახალ აღორძინებას. მის ხანგრძლივ და მშფოთვარე ისტორიაში ერთი მუდმივი კანონზომიერება იკვეთება: ევროპა მაშინ ყვაოდა და მიდიოდა წინ, როდესაც თავისი წარსულის დადებითი მხარეების გამოყენებას ახერხებდა და უცხოსთან შეხვედრის შედეგად მათ ახალი, შემოქმედებითი სახით წარმოაჩენდა. მართლაც, ევროპული ცივილიზაცია უცხოსთან მრავალსაუკუნოვანი შეხვედრების ნაყოფიცაა, თუნდაც ეს შეხვედრები ყოველთვის იოლი არ ყოფილიყო. საკმარისია გავიხსენოთ არაბული კულტურის არსებობა იბერიის ნახევარკუნძულზე ან ბებერი კონტინენტის მოძრაობა ახალი სამყაროსკენ, რასაც ამერიკის კონტინენტზე ახალი, ზოგჯერ მტკივნეული, \[კულტურული\] სინთეზის წარმოშობა მოჰყვა.

ამ ხანგრძლივი ისტორიის გასაგებად გვერდს ვერ ავუვლით ევროპის კიდევ ერთ მამას - წმინდა ბენედიქტეს. 1964 წელს წმინდა პაპმა პავლე VI-მ იგი ევროპის მფარველად გამოაცხადა და „მშვიდობის მაცნე, ერთობის შემოქმედი და ცივილიზაციის მოძღვარი“ უწოდა.

ღარიბების, ავადმყოფებისა და ხანდაზმულების დახმარება; ბავშვთა განათლება და უნივერსიტეტები; საავადმყოფოები და მედიცინა; არქიტექტურა და საინჟინრო საქმე; მეცნიერებათა განვითარება; სამართალი და თვით ქალაქებისა და სახელმწიფოების მოწყობაც კი - ევროპაში უამრავ სფეროზე წმინდა ბენედიქტემ და მისმა ბერებმა ღრმა გავლენა მოახდინეს. ამ სამონასტრო ნიადაგის გარეშე ევროპული ცივილიზაცია, როგორსაც მას დღეს ვიცნობთ, ვერ იარსებებდა.

#### წმ. ბენედიქტე ნურსიელი (480-547)

დასავლურ ეკლესიაში საბერმონაზვნო ტრადიციის ფუძემდებელი 1964 წელს რომმა ევროპის წმინდა მფარველად აღიარა. ამ გამოსვლაში, პაპი მეექვსე საკუნის დამფუძნებელ მამებს მეოცე საუკუნის ევროპის დამფუძნებელ მამებს უკავშირებს და ამით ევროპული ცივილიზაციის ქრისტიანულ გენეალოგიაზე საუბრობს.

აქ, მეცში, სხვებთან ერთად წმინდა ქროდეგანგის მოღვაწეობის წყალობით, ბენედიქტური ძმობის, ერთობისა და თანაზიარების სულისკვეთება სუფევდა. სწორედ აქედან გავრცელდა გრიგორიანული გალობა კაროლინგების სამფლობელოებში და მთელ კონტინენტს ჰარმონია და მშვენიერება მოუტანა.

ამიტომ ევროპაზე ქრისტიანობის ხსენების გარეშე ვერ ვისაუბრებთ. ეს თავად რობერ შუმანსაც კარგად ესმოდა. იგი ამბობდა: „ქრისტიანობამ გვასწავლა, რომ ყველა ადამიანი ბუნებით თანასწორია: ისინი ერთი ღმერთის შვილები არიან, ერთი ქრისტეს მიერ გამოსყიდულნი - რასის, კანის ფერის, კლასისა თუ პროფესიის განურჩევლად. მან აღიარებინა ადამიანებს შრომის ღირსება და ვალდებულება, რომ შრომაში ყველას შეეტანა თავისი წვლილი. მან აღიარა შინაგანი ღირებულებების უპირატესობა, რადგან მხოლოდ ისინი აკეთილშობილებს ადამიანს. სიყვარულისა და მოწყალების საყოველთაო კანონმა ყოველი ადამიანი ჩვენს მოყვასად აქცია და სწორედ ამ კანონს ეფუძნება მას შემდეგ სოციალური ურთიერთობები ქრისტიანულ სამყაროში“.

#### შუმანის რწმენა

რობერტ შუმანს ახალგაზრდობაში ბერად აღკვეცა სურდა და მთელი ცხოვრება ეკლესიური ცხოვრებით ცხოვრობდა: ყოველდღე დადიოდა წირვაზე, თავადაც ლოცულობდა და მუდმივად ეცნობოდა საეკლესიო ლიტერატურას. ის ახლოს იყო ბენედიქტელთა ორდენთან. ხოლო ახალგაზრდობაში გერმანიის ქრისტიან-დემოკრატიულ პარტია **Zentrum*\-თანაც თანამშრომლობდა. 

თანამედროვე ევროპის კიდევ ერთი დამფუძნებელი მამა, ალჩიდე დე გასპერი, ეხმიანება მას და ხაზს უსვამს „საერთო ევროპულ მემკვიდრეობას“ - ანუ „იმ ერთიან მორალს, რომელიც განადიდებს ადამიანის პიროვნებასა და პასუხისმგებლობას, სახარებისეული ძმობისკენ მის სწრაფვას, ძველთაგან მემკვიდრეობით მიღებული სამართლის პატივისცემას, საუკუნეთა განმავლობაში დახვეწილ მშვენიერების განცდას და ჭეშმარიტებისა და სამართლიანობის ნებას, რომელიც ათასწლოვანმა გამოცდილებამ გამოაწრთო“.

#### ალჩიდე დე გასპერი (1881-1954)

ევროპის კიდევ ერთ დამფუძნებელ მამას შუმანთან ისიც აკავშირებდა, რომ ევროპის კიდევ ერთ სადავო მიწაზე დაიბადა - ტრენტინოში, ავსტრიასა და იტალიას შორის. ისიც ახალგაზრდობიდან ევროპული ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობის წევრი გახლდათ. მუსოლონის აღმავლობას დე გასპერი ეჭვით უცქერდა, შემდეგ კი აქტიურად ჩაერთო წინააღმდეგობის მოძრაობაში. ომის შემდეგ პრემიერ-მინისტრის პოსტზე ყოფნისას ის აქტიურად თანამშრომლობდა შუმანთან და მიესალმა 9 მაისის დეკლარაციას.

იმის აღიარება, რომ ევროპული კულტურა ვალშია ქრისტიანობისადმი სულაც არ არის ვინმეს რელიგიური ნიშნით გამორიცხვისკენ მიმართული კრიტერიუმი. პირიქით, ეს გვეხმარება უკეთ გავიგოთ, რომ ზეციურის მიმართ გახსნილობა მუდამ იყო ადამიანის პიროვნების განუყოფელი განზომილება და ცივილიზაციის ცოცხალი წყარო.

ამ მხრივ დიდი მნიშვნელობა აქვს ევროკავშირის ფუნქციონირების შესახებ ხელშეკრულების მე-17 მუხლს. იგი ახალისებს „ღია, გამჭვირვალე და რეგულარულ დიალოგს ეკლესიებთან“, ამავე დროს კი „პატივს სცემს და არ ხელყოფს იმ სტატუსს“, რომლითაც ისინი წევრ სახელმწიფოებში სარგებლობენ. სახელმწიფოთა ცხოვრებაში დამკვიდრებული სეკულარიზმი მხოლოდ სამოქალაქო ინსტიტუტების არაკონფესიურ ხასიათს არ გულისხმობს. იგი ასევე მოითხოვს დაინტერესებულ მხარეთა გულწრფელ თანამშრომლობას, სახელმწიფო და ევროკავშირის ხელისუფლებების მიერ ეკლესიების ავტონომიის პატივისცემას და მათი ორგანიზების, გამოხატვისა და ღვთისმსახურების თავისუფლების ხელშეწყობას.

საჭიროა დავუბრუნდეთ იმ ღირებულებათა სათავეს, რომლებსაც სამოქალაქო თანაცხოვრება ეფუძნება. ესენია „ადამიანის ხელშეუვალი და განუსხვისებელი უფლებების, თავისუფლების, დემოკრატიის, თანასწორობისა და კანონის უზენაესობის საყოველთაო ღირებულებები“.

დღევანდელ მულტიკულტურულ გარემოში ამ ღირებულებათა უნივერსალურობის დამკვიდრება - რაც ევროპის გადარჩენისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია - ერთდროულად მოითხოვს საკუთარი ფესვების ხელახლა აღმოჩენასა და სხვასთან დიალოგისთვის გახსნილობას.

ეს სოციალური და პოლიტიკური აუცილებლობაა: კვლავ უნდა აღმოვაჩინოთ ადამიანის პიროვნების ცენტრალური ადგილი და რეალური შინაარსი დავუბრუნოთ ისეთ სიტყვებს, როგორებიცაა თავისუფლება, დემოკრატია, მშვიდობა და ერთობა. ამ მიზნის მისაღწევად განსაკუთრებით ღირებულია პაპ ფრანცისკეს მოწოდება, სათანადოდ დავაფასოთ ევროპული რეალობის კომპლექსურობა, მისი ტრადიციებისა და მგრძნობელობების მთელი სიმდიდრით, და ღირსეულად მივიღოთ „ჰეგემონებისგან თავისუფალი, შემოქმედებითი ჰარმონიის მიღწევის გამოწვევა“.

#### ჰეგემონები

პაპი ბენედიქტე აქ ეხმიანება 2014 წელს პაპ ფრანცისკეს მიერ ევროპის საბჭოში წარმოთქმულ სიტყვას, რომელიც ევროპაში ჰეგემონების წარმოშობის საფრთხის შესახებ საუბრობდა. მაშინ, რუსეთის უკრაინაში პირველი აგრესიის შემდეგ წარმოთქმული ეს სიტყვები წინასწარმეტყველური აღმოჩნდა.

ეს ორმაგი მოძრაობა - ფესვებთან დაბრუნება და დიალოგი - საშუალებას მოგვცემს, კვლავ ვიპოვოთ წონასწორობა როგორც თავად უფლებებს შორის, ისე უფლებებსა და მოვალეობებს შორის. პაპი ფრანცისკე მუდამ შეგვახსენებდა: „უფლების ცნებას აღარ უკავშირებენ მოვალეობის ცნებას, რომელიც ასევე არსებითი და მისი შემავსებელია. შედეგად, ინდივიდუალურ უფლებებს ისე იცავენ, რომ აღარ ითვალისწინებენ: ყოველი ადამიანი სოციალური გარემოს ნაწილია და მისი უფლებები და მოვალეობები მჭიდრო კავშირშია სხვა ადამიანთა უფლებებსა და მოვალეობებთან, ისევე როგორც თავად საზოგადოების საერთო კეთილდღეობასთან“.

თანამედროვე ევროპა თავისი შეხვედრებით აღსავსე ხანგრძლივი ისტორიის ახალი ეტაპის წინაშე დგას: კონტინენტზე მრავალი ქალი და მამაკაცი ჩამოდის, რომლებიც ომსა და დევნას გაურბიან ან სიღარიბისა და გაჭირვებისგან შორს უკეთეს ცხოვრებას ეძებენ.

როგორც ესპანეთში, კანარის კუნძულებზე ჩემი ბოლოდროინდელი ვიზიტის დროს ვთქვი: „ადამიანის ღირსება მოითხოვს კანონიერი და უსაფრთხო გზების არსებობას, შველასა და დახმარებას, ადამიანებით მოვაჭრეთა წინააღმდეგ რეალურ თანამშრომლობას, მსხვერპლთა ქმედით დაცვას, \[დევნილების\] მიღებისა და ინტეგრაციის სერიოზულ პროცედურებსა და ისეთ პოლიტიკას, რომელიც თითოეულ ადამიანს საკუთარ მიწაზე ღირსეულად ცხოვრების შესაძლებლობას მისცემს“.

თუმცა ესეც არ იქნება საკმარისი. ადამიანის შეფარება ნიშნავს მის მიღებას ისე, როგორც საკუთარ ოჯახში: მისთვის შესაძლებლობის მიცემას, განავითაროს ნიჭი, უნარები და მგრძნობელობა, მაგრამ ამავე დროს შეითვისოს იმ სახლის სულისკვეთებაც, რომელმაც იგი შეიფარა. უნდა გავაცნობიეროთ მიმდინარე მოვლენების ისტორიული მნიშვნელობა: ჩვენს თვალწინ ხალხებისა და კულტურების უპრეცედენტო ურთიერთშეხვედრა ხდება. ეს მოითხოვს ჩვენი ფესვების შემოქმედებითად ხელახლა აღმოჩენას და, ამავე დროს, სხვისთვის ყურადღებით მოსმენას. ევროპის დამფუძნებელ ღირებულებათა უნივერსალურობა გვარწმუნებს, რომ ასეთი დიალოგი შესაძლებელია; მას შეუძლია ჩვენს საზოგადოებებს მტკიცე საფუძველი შეუქმნას და მშვიდობისა და შერიგებაზე დამყარებული მსოფლიოსათვის უფრო ქმედითად მუშაობის საშუალება მოგვცეს.

#### თავშესაფარი და ინტეგრაცია

„თავშესაფრის ოჯახის სულისკვეთების შეთვისების აუცილებლობის“ ხსენებით პაპი დევნილების და მიგრანტების ინტეგრაციაზე საუბრობს და თან აღიარებს მიმდინარე მიგრაციული პროცესების უპრეცედენტო ხასიათს. ვატიკანის დიპლომატიურ ენაზე პაპი აქ უარყოფს მიგრანტების შემოსვლი ბლოკირების და გასახლების ზომებს და შემწყნარებლობისა და თავშესაფრის მიცემის აუცილებლობაზე მიუთითებს. თუმცა, ამავე დროს, განსხვავებით პაპ ფრანცისკესაგან, თავშესაფრის უპირობო უფლების დაცვისგან ერთ ნაბიჯს უკან დგამს 

სწორედ ამგვარმა გამჭრიახობამ შთააგონა შუმანის მსგავსი ადამიანები, დაეძლიათ კულტურულ იდენტობებს შორის დაპირისპირება და ევროპული ინსტიტუტებისთვის დაედოთ სათავე. ეს მოხდა მეორე მსოფლიო ომის უზარმაზარი ტრაგედიის შემდეგ, რომელმაც ყველას დაგვანახა, თუ რაოდენ დიდი ბოროტების ჩადენა შეუძლია ადამიანს, როდესაც სჯერა, რომ მისი ძალაუფლების განხორციელებას წინ აღარაფერი უდგას.

რობერ შუმანმა, რომელსაც მუდმივად მოძრავი საზღვრების პირობებში მოუწია ცხოვრებ ა, საფუძველი ჩაუყარა ევროპას, რომელიც აცნობიერებდა იმ კედლების დანგრევის გადაუდებელ აუცილებლობას, რომლებიც ევროპას აქუცმაცებდა. ქრისტიანულმა აღზრდამ მას თანასწორობის მნიშვნელობა ასწავლა - რასისა თუ სოციალური კლასის განურჩევლად - და შრომის ღირსება დაანახა. ერთმანეთის მონაცვლე სხვადასხვა ეროვნული სუვერენიტეტის ბატონობის ქვეშ ცხოვრებამ მას საერთაშორისო სამართლის მნიშვნელობა და მიცემული სიტყვის ფასი შეაგნებინა. შუმანი გაიზარდა გარემოში, სადაც სიამაყე და შურისძიების სულისკვეთება ყველაფერზე მაღლა იდგა, თუმცა მან თავი მშვიდობასა და ხალხთა ძმობას მიუძღვნა — იმ ხალხებისა, რომლებიც ხანგრძლივი დაპირისპირების შემდეგ მიხვდნენ, რომ ერთმანეთი სჭირდებოდათ.

მაშ, რას ასწავლის რობერ შუმანი დღევანდელ ევროპასა და მსოფლიოს? უპირველეს ყოვლისა - მშვიდობის ღრმა წყურვილს. სამწუხაროდ, ომი დღეს კვლავ დაბრუნდა, მათ შორის ევროპაშიც: ახალი „უმიზნო ხოცვა-ჟლეტა“, რომელსაც ყოველდღიურად ურიცხვი მშვიდობიანი მოქალაქე ეწირება.

#### „უმიზნო კაცთაკვლა“

ეს გამოთქმა ბენედიქტე მეთხუთმეტემ თავის დროზე პირველი მსოფლიო ომის დასახასიათებლად გამოიყენა და როგორც გერმანული, ისე ფრანგული მხარისაგან თავდასხმის ობიექტი შეიქნა. პაპი ლეონი, განსხვავებით მისი წინამორბედისაგან უკრაინის თანმიმდევრული მხარდამჭერია, თუმცა ამ გამოსვლაში უკრაინა პირდაპირ არ უხსენებია. ამავე დროს, პაპი ყოველთვის აფრთხილებს მსმენელებს, რომ ხელახალი შეიარაღება არაა გამოსავალი და ვერ მოიტანს უსაფრთხოებას.

დღესაც, ისევე როგორც 1950 წელს, შუმანის დეკლარაციაში ჩაწერილი სიტყვები კვლავ აქტუალურია: „ორგანიზებულ და სიცოცხლით სავსე ევროპას ცივილიზაციისთვის ისეთი წვლილის შეტანა შეუძლია, რომლის გარეშეც მშვიდობიანი ურთიერთობების შენარჩუნება შეუძლებელია“. აუცილებელია მოთმინებით ვაწარმოოთ დიალოგი, მოლაპარაკებისას გამბედაობა გამოვიჩინოთ და მშვიდობის უზენაესი სიკეთისათვის მზად ვიყოთ, გარკვეული პოზიციები დავთმოთ.

რასაკვირველია, ევროპასა თუ მთელ მსოფლიოში მშვიდობის ძიება გულუბრყვილობაში არ უნდა აგვერიოს. პირიქით, შუმანის სიტყვები დღეს განსაკუთრებით აქტუალურია: „მსოფლიო მშვიდობას ვერ შევინარჩუნებთ იმ საფრთხეების წინააღმდეგ შემოქმედებითი ძალისხმევის გარეშე, რომლებიც მას ემუქრება“. თუმცა, \[შუმანი ასევე გვასწავლიდა\], რომ უნდა ვერიდოთ ილუზიას, რომ მხოლოდ გადაიარაღება უსაფრთხოებას მოგვიტანს. „შემთხვევითი არ არის, რომ სამხედრო ხარჯების გაზრდის განმეორებით მოწოდებებსა და მათგან გამომდინარე გადაწყვეტილებებს მრავალი მმართველი სხვებისგან მომდინარე საფრთხით ამართლებს“. მშვიდობის ხელშეწყობა აქტიურ შრომას მოითხოვს. დღეს საკუთარ თავს უნდა ვკითხოთ: მართლაც ვიღებთ თუ არა „შემოქმედებით ზომებს“ მსოფლიო მშვიდობის დასამყარებლად, თუ მხოლოდ „ომით გამოწვეული სისხლდენის შეჩერებას“ ვცდილობთ და უკეთ ვემზადებით იმ ომებისთვის, რომელთა მომავალში დაწყებასაც წინასწარ ვვარაუდობთ?

#### დანის პირზე

აქ პაპი ცდილობს დანის პირზე გაიაროს: მან იცის, რომ მშვიდობისაკენ მოწოდებებს ევროპაში (და ამერიკაშიც) დღეს ბევრი, როგორც მინიმუმ, გულუბრყვილობად აღიქვამს, ზოგი კი მავნებლობადაც. თუმცა, ამავე დროს ეკლესიის მხრიდან მშვიდობისაკენ მოწოდება და მისი ხელშეწყობისკენ სწრაფვა ტრადიციული და დოქტრინალური საკითხია. მეტიც, პაპი არ შეიძლება მხოლოდ ევროპას ესაუბრებოდეს - ის მთელ მსოფლიოსაც მიმართავს.

შუმანისეული ევროპა არის კონტინენტი, სადაც იარაღით დაპირისპირებას დიალოგს ამჯობინებენ; სადაც რესურსებს აერთიანებენ, რათა „ნებისმიერი ომი არა მხოლოდ წარმოუდგენელი, არამედ მატერიალურად შეუძლებელიც გახდეს“.

შუმანისეული ევროპა საერთაშორისო სამართლის პატივისცემას ემყარება. ეროვნული სამართლისგან განსხვავებით, მას ერთი სახელმწიფო ძალის გამოყენებით ვერ დაამკვიდრებს; იგი ეფუძნება საყოველთაოდ აღიარებულ პრინციპს — *pacta sunt servanda*: ხელშეკრულებები უნდა შესრულდეს.

#### მრავალმხრივი დიპლომატიის დასაცავად

პაპი აქ პირდაპირ ეწინააღმდეგება ძალის სამართალს და აკრიტიკებს იმ ქვეყნებს, პირველ რიგში რუსეთს, რომელიც ფეხქვეშ თელავს ხელშეკრულებით აღებულ ვალდებულებებს.

ამ პრინციპს საგულდაგულოდ იცავს ამ რეგიონის განსაკუთრებული კანონმდებლობაც, რომელიც სახელმწიფოსა და კათოლიკურ ეკლესიას შორის ურთიერთობებსაც აწესრიგებს 1801 წელს წმინდა საყდარსა და საფრანგეთს შორის დადებული, დღემდე მოქმედი კონკორდატის საფუძველზე.

საერთაშორისო სამართალი და მულტილატერალიზმი სახელმწიფოებს შორის ურთიერთობებში მათ რეალურ თანასწორობას უსვამს ხაზს და ბატონობის სურვილის საწინააღმდეგო საუკეთესო საშუალებაა - იმ სურვილისა, რომელიც ყოველი კონფლიქტის სათავეშია. დღეს ადამიანებს შორის და სახელმწიფოებს შორის ურთიერთობები სულ უფრო ბარბაროსული ხდება. მიცემული სიტყვის ფასი უგულებელყოფილია; სამაგიეროდ, სიცრუითა და მოტყუებით ამაყობენ. ევროპას შეუძლია გაწყვიტოს ეს მანკიერი წრეს სხვისადმი პატივისცემით, ღირებულებით, რომლის კულტივირება და შენარჩუნებაც მან შეძლო. გასული ოთხმოცი წლის განმავლობაში ევროპამ არაერთხელ დაამტკიცა, რომ განსხვავებული მოსაზრებების, მოთხოვნებისა და ინტერესების დაცვა ურთიერთშეხვედრითაც შესაძლებელია და არა მხოლოდ დაპირისპირებით.

#### „ბარბაროსული“

ამ სიტყვის გამოყენება პაპის მხრიდან - ტერმინისა, რომელსაც ნაცისტური რეჟიმის დასახასიათებლად იყენებენ ევროპაში - სერიოზული რიტორიკული დარტყმაა, რომელიც ორ ლიდერს პირდაპირ მიემართება, რომლებიც ღიად უარყოფენ საერთაშორისო ხელშეკრულებებს, სამართალსა, სუვერენიტეტს და მეტიც, თავს იწონებენ კიდეც ამით - პუტინსა და ტრამპს. 

შუმანი შეგვახსენებს, რომ ყოველთვის რეალიზმი და გამბედაობა უნდა გამოვიჩინოთ. იგი ამბობდა: „ევროპა ერთბაშად და ერთიანი გეგმის მიხედვით ვერ შეიქმნება; იგი შეიქმნება კონკრეტული მიღწევებით, რომლებიც, უპირველესად, სოლიდარობის რეალურობას დაამყარებს“. არასოდეს უნდა დავკარგოთ რწმენა, რომ შეგვიძლია წინსვლა, თუნდაც გადადგმული ნაბიჯები ზოგჯერ მცირე და თითქმის შეუმჩნეველი იყოს. თანამედროვე მოთხოვნა, გვქონდეს „ყველაფერი და დაუყოვნებლივ“ არ შეესაბამება ევროპის ისტორიასა და კულტურას, რომლებიც, პირიქით, დროისა და მოთმინების ფასს გვასწავლის. სწორედ მცირე ნაბიჯებით შეიძლება შეიქმნას ის ქმედითი სოლიდარობა, რომელიც არავის მიატოვებს, არავის დაივიწყებს.

ამ მოსაზრებებს თქვენ რომ გიზიარებთ, უპირველესად ახალგაზრდებზე ვფიქრობ - მათზე, ვისაც დღევანდელი და მომავალი ევროპის აშენება ევალება. როგორც ჯერ კიდევ შუმანი აღნიშნავდა: „დაე, შერიგებული, ერთიანი და ძლიერი ევროპის იდეა ამიერიდან იქცეს ახალგაზრდა თაობათა მოწოდებად - იმ თაობებისა, რომლებსაც სურთ ემსახურონ სიძულვილისა და შიშისგან საბოლოოდ გათავისუფლებულ კაცობრიობას, რომელიც მეტისმეტად ხანგრძლივი განხეთქილებების შემდეგ კვლავ სწავლობს ქრისტიანულ ძმობას“.

ახალგაზრდებს გეუბნებით: გეყოთ გამბედაობა, პასუხისმგებლობით იტვირთოთ მშვიდობის მშენებლობის მისია - საკუთარ გულში, ურთიერთობებში, ოჯახში, სკოლებსა და უნივერსიტეტებში, თქვენი ქალაქების, ქვეყნების და მთელი ევროპის ცხოვრებაში.

ნუ დაემორჩილებით ძალადობისა და ჩაგვრის ლოგიკას. გიყვარდეთ სიცოცხლე ყოველწამიერად და ნუ შეგეშინდებათ მომავლის!

ნუ შეგეშინდებათ ოჯახის შექმნისა და შვილების გაჩენის; ნუ შეგეშინდებათ ყოველი ადამიანის ღირსების დაცვისა - დედის საშოში სიცოცხლის პირველი წამიდან უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე.

ნუ შეგეშინდებათ დაუღალავი შრომისა თქვენი თემის საკეთილდღეოდ - მათ შორის, პოლიტიკურ ცხოვრებაში მონაწილეობითაც.

იყავით თანამეგობრობის მშენებლები!

და თქვენთან ერთად მყარ ფესვებზე მდგომი ევროპაც განაგრძობს აყვავებას და მთელი მსოფლიოს შთაგონებას. დაე, ღმერთმა განგიმტკიცოთ ეს გადაწყვეტილებები, ღმერთმა აკურთხოს და დაიფაროს მთელი ევროპა!

[Léon XIV à Metz | Le Grand ContinentL’Europe guelfe a-t-elle trouvé son discours ? Nous commentons les mots du pape![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/cropped-Capture-de-CC-81cran-2021-03-20-a-CC-80-19.21.51-270x270-138bbf54-da88-405e-8273-bffb9532ca01.png)Le Grand ContinentLouis Puel![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/gc-share-Leon-europe-dc2c155d-f4f1-499b-9bae-403da4f383c2.jpg)](https://legrandcontinent.eu/fr/2026/09/28/leon-xiv-a-metz/?ref=evropis.moambe.eu)

პირველწყარო

[ერთიანი ევროპის ქრისტიანული ფესვებირწმენა ერთიანი ევროპის სათავეებთან![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--170d81b9-7b6e-44de-b137-dccd3181b0ec.png)ევროპის მოამბეჯაბა დევდარიანი![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/cov-a513aef3-f544-4eea-ac7e-a1fe99f26264.png)](https://evropis.moambe.eu/ert-iani-evropis-k-ristianuli-p-esvebi/)

ამავე თემაზე
### ევროპის კვირა (21-27 სექტემბერი)
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-21-27-sektemberi/
Last updated: 2026-09-27T08:25:19.000Z
მშვიდობიან კვირადღეს გისურვებთ, ძვირფასო მკითხველო!

მრავალი თვეა, რაც გრენლანდიის ამბავი ევროპისა და ნატოსთვის განუწყვეტელ თავისტკივილადა და საორჭოფო საკითხად გადაიქცა, რაზეც ჯერ კიევ ჩვენს [იანვრის სტატიაში ](https://evropis.moambe.eu/moitanet-grenlandia/)გიყვებოდით. აშშ პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი კუნძულს ხან პირდაპირ მოითხოვდა, ხან გულუხვად შესყიდვას უპირებდა, ხანაც მუშტი იღერა და ჯარით იმუქრა - ძალასაც არ მოვერიდებიო. და, აი, საბოლოოდ 24 სექტემბერს ნიუ-იორკში გრელანდიის შეთანხმებას მოეწერა ხელი. რა წამს ეს მოხდა, ტრამპმაც დასჭექა: გრელანდიაზე საწადელს მივაღწიეო.

თუმცა, თავად დოკუმენტში ჩახედვისთანავე ვაშინგტონში ატეხილი ბუკ-ნაღარის ხმა ქრება და უფრო წყნარი სურათი იშლება.

### **რას მიაღწია სინამდვილეში ტრამპმა?**

როგორც ჩანს, დანიისა და ევროპის თავშეკავებულმა ტაქტიკამ აშკარად გაამართლა. 22 სექტემბერს ხელმოწერილი დოკუმენტი არსებითად 1951 წლის აშშ-დანიის ხელშეკრულების უბრალო ტექნიკური განახლებაა. მართალია, აშშ გრენლანდიაზე ორი ახალი სამხედრო ბაზისა და საჰაერო თავდაცვის სისტემების განლაგებას აპირებს, მაგრამ ეს უფლება ვაშინგტონს აქამდეც ჰქონდა. ამაზე ჯერ კიდევ ივლისში გიყვებოდით:

[ძია სემი არქტიკაშიანუ ამერიკის თავგადასავალი გრენლანდიაში![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--619165a6-6f35-4ef7-80fc-f0a168e2315f.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/photo-1618422434324-c9db7544ee58-cb516bd4-1a76-4366-8fda-c7e7bc3754de.jpg)](https://evropis.moambe.eu/rogor-moxvdi-manda/)

სანაცვლოდ, თეთრი სახლი უპირობოდ აღიარებს დანიის სუვერენიტეტს კუნძულზე. თუკი გრენლანდია ოდესმე დამოუკიდებლობას აირჩევს, გარანტირებულია, რომ ის ალიანსის შემადგენლობაში დარჩება. ტრამპის მთელი ადგილობრივი სიმდიდრის ხელში ჩაგდების ჟინიდან, საბოლოოდ, მხოლოდ მოკრძალებული „თანამშრომლობის“ ფორმულირებაღა შემორჩა. მთავარი ხელშესახები ცვლილება ისაა, რომ ხელშეკრულებაში პირდაპირ ჩაწერეს: ნატოსა და ევროკავშირის არაწევრებს აქ მსხვილი ინვესტიციებით არ გააჭაჭანებენ. ანუ პეკინსა და მოსკოვს თბილი მოკითხვა გაუგზავნეს, თუმცა ამისთვის ალიანსის გადატრიალება ნამდვილად არ იყო საჭირო.

ახლა ეს დოკუმენტი დანიისა და გრენლანდიის პარლამენტებმა უნდა დაამტკიცონ. წესით, ამით უნდა დასრულდეს (დროებით მაინც) დიდი გეოპოლიტიკური დრამა. საქმე მოგვარდა, ემოციები დაცხრა, თუმცა, აი, შერყეულ ნდობას რაღა გაამთელებს, ესეც საკითხავია…

### **შვედურ დემოკრატიას კალამი გაექცა**

შვედეთის პროკურატურამ აღმოაჩინა, რომ პროვინციულ დალარნაში ხალხისთვის არჩევნები გაუმარტივებიათ, საარჩევნო ოლქთან მისულთ ბიულეტენები ბარემ წინასწარვე მონიშნული დაახვედრეს. ამით ყველაზე მეტად „მემარცხენე პარტიის“ კანდიდატმა, მოჰამედ აბდუკარდირ ალიმ იხეირა, რომელმაც პარტიულ სიაში კონკურენტებს ყველასათვის მოულოდნელად გადაუსწრო. ბრალდებებზე, რა თქმა უნდა, მხრებს იჩეჩავს, თუმცა პარლამენტის სავარძლის ნაცვლად ჯერჯერობით იძულებით შვებულებაში მოუწევს ჯდომა. ვრცელდება ჯერ ოფიციალურად დაუდასტურებელი ცნობები, რომ ამ „კარუსელის“ დასატრიალებლად უსახლკაროებს და ნარკოდამოკიდებულ ხალხს ჩრიდნენ ხელში უკვე მონიშნულ ბიულეტენებს ტალიკ-ტალიკი ბიჭებიო.

ახლა მთელი ქვეყანა გაფაციცებით ელოდება გამოძიების შედეგებს. საარჩევნო ადმინისტრაციამ 800-მდე საჩივარი უკვე დაარეგისტრირა, რითაც 2018 წლის მაჩვენებელს (767) გადააჭარბა. 

### **ისევ და ისევ რუსეთი**

მოსკოვს სხვა რა საქმე აქვს? დანიის დაზვერვის ცნობით, რუსეთს, თუნდაც ბრძოლის უნარი აღარ შერჩეს, მაინც მოეხასიათება რომ ნატოს რომელიმე წევრს რაკეტა სტყორცნოს ან მეზობელთან პატარა სამხედრო “გასეირნება” მოაწყოს. მიზანი? რა თქმა უნდა, უკრაინიდან ყურადღების გადატანა და ალიანსის დისკრედიტაცია იქნებოდა.

მეორე მხრივ, ცენტრალურმა სადაზვერვო სააგენტომ გააფრთხილა სამხრეთ ევროპელები: ჩრდილოვანი ფლოტის ფორმალურად სავაჭრო გამებიდან შეიძლება „გერბერას“ (ქალიშვილობაში „შაჰედის“) ტიპის დრონები შეიძლება დაუშინოს ესპანეთს, საფრანგეთს ან იტალიასო. პრეზიდენტმა მაკრონმა ამ უკანასკნელი გაფრთხილებაზე თქვა, ნაკლებადაა ლოგიკური, რადგან ასეთი თავდასხმა მხოლოდ ევროპის შეკავშირებას გამოიწვევს, აი, დანიური ვერსია კი უფრო სავარაუდოაო. თუმცაღა არაა დასავიწყებელი, რომ სამიზნედ ის ქვეყნებია დასახელებული, სადაც 2027 წელს არჩევნებია, ადგილობრივ მემარჯვენე თუ მემარცხენე პოპულისტებს ვინ დაასწრებს ტელევიზორში დასკუპებას: აგერ უკრაინას რომ დაეხმარეთ, კი გვიბომბავენ პლაჟებსო..

ამ საყოველთაო შფოთში, ფინეთის პრეზიდენტი, ალექსანდრ სტუბი ოლიმპიურ სიმშვიდეს ინარჩუნებს ინარჩუნებს: კრემლის ყოველ გაფაჩუნებაზე პანიკით სწორედ პუტინს ვახარებთო; რუსეთს დიდი ომის არც თავი აქვს და არც სახსარი: „დაზვერვას რომ ჰკითხო, ხვალვე თავს დაგვესხმებიან, მაგრამ ჩვენ, ვისაც რუსეთთან ყველაზე გრძელი საზღვარი გვაქვს, ჯერჯერობით მშვიდად გვძინავს“, - აუწყა მან გამოცემა „პოლიტიკოს“. სტუბმა გერმანელებიც შეაქო, ლაიფციგის დრონის ამბავი მოსკოვს რომ ოფიციალურად შეაწერეს, და იქვე იმედიანად დასძინა, ეგებ ტრამპმა დიპლომატიის ჯადოქრობა ჩართოს და ზელენსკი-პუტინი ერთ მაგიდასთან დასვასო.

სანამ ევროპაში დებატებია, ბალტიისპირეთი დროის კარგვას არ აპირებს. ლიეტუვაში გადაწყვიტეს, რომ 2028 წლისთვის 7 000-მდე ბავშვს დრონების მართვა უნდა ასწავლონ. აბა, სხვა რა უნდა აკეთოს მოზარდმა თავისუფალ დროს? ამაში ლატვიამ და ესტონეთმაც აუბეს მხარი: ზაფხულის ბანაკებში ბავშვებს ფრენის ანიბანსა და მომავალი სამხედრო ოპერატორის ჩვევებს უნერგავენ, ტალინში კი ამისთვის სასწავლო ცენტრიც კი გახსნეს. სწორედ ესაა სამხედრო ძალისხმევისათვის სამოქალაქო მხარდაჭერის ის ელემენტი, რაზეც სულ ახლახანს ნატოს ანგარიშში იყო საუბარი. 

[ნატო ქვეყნების მედეგობის მოთხოვნებს აქვეყნებსსაჯარო კომუნიკაციის მიზეზი ესკალაციის საფრთხის რეალური ზრდაა![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--56356ba2-012e-40e0-9154-de50f7ee6f2b.png)ევროპის მოამბემეგი ბენია![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/NATO-Resilience-71f99df2-f250-43f1-8f5c-e8de51611ae0.png)](https://evropis.moambe.eu/nato-medegobis-motxovnebi/)

პარალელურად, მზადება ინფრასტრუქტურულ დონეზეც მიმდინარეობს: ლიეტუვაში, რუსეთის საზღვრიდან 30 კილომეტრში, სუვალკის დერეფანთან, ისეთი ენერგოქვესადგური შენდება, აპოკალიფსს რომ გაუძლებს. ინჟინრები ახლა ბუნებრივ სტიქიებზე მეტად ასაფეთქებლებით დატვირთულ მანქანებზე, „მოლოტოვის კოქტეილებზე“, მიწისქვეშა გვირაბებსა და „შაჰედებზე“ არიან ორიენტირებულნი. ტრანსფორმატორებს ბეტონის ისეთ „სარკოფაგებში“ სვამენ და ჩერნობილის მსგავს გაგრილებას უყენებენ. ეს სიამოვნება, რაღა თქმა უნდა, ძვირი ჯდება. პროექტის ღირებულებას უკვე დაემატა 48 მილიონი ევრო, ამიტომ ვილნიუსი და ვარშავა ბრიუსელის იმედად არიან, რომ ევროკავშირი ხარჯების ნახევარს დაფარავს.

### **რას ფიქრობენ საფრანგეთის საპრეზიდენტო კანდიდატები უკრაინაზე?**

გამოცემა Politico-ს ორგანიზებულ ღონისძიებაზე საფრანგეთის საპრეზიდენტო არჩევნების სამი კანდიდატი შეიკრიბა: გამოკითხვების ლიდერი მარინ ლე პენი, პარტია „დაუმორჩილებელი საფრანგეთის“ ლიდერი ჟან-ლუკ მელანშონი და ცენტრისტი გაბრიელ ატალი. თითოეულმა მათგანმა უკრაინის საკითხზე საკუთარი ხედვა წარმოადგინა.

მარინ ლე პენის განცხადებით, საფრანგეთს უკრაინის ფინანსური დახმარების „რესურსი აღარ აქვს“. ის კვლავ ემხრობა ქვეყნის გამოსვლას ნატოს გაერთიანებული სამხედრო სარდლობიდან, თუმცა მიიჩნევს, რომ ომის მიმდინარეობისას ამ ნაბიჯის გადადგმა მიზანშეწონილი არ არის. ნატოდან სრულ გამოსვლას ემხრობა მელანშონიც, თუმცა დასძენს, რომ საფრანგეთი ევროკავშირის საერთო საზღვრების დაცვაზე უარს მაინც არ იტყვის. გაბრიელ ატალმა კი, შესაბამისი თხოვნის შემთხვევაში, უკრაინის საჰაერო სივრცის დასაცავად ფრანგული საბრძოლო თვითმფრინავების გაგზავნა „არ გამორიცხა“.

### **რატომ წაკინკლავდნენ პაველი და ფიცო?**

სლოვაკეთის პრემიერ რობერტ ფიცოსა და ჩეხეთის პრეზიდენტ პეტრ პაველს შორის პატარა იდეოლოგიური გაუგებრობა წარმოიშვა. ყველაფერი იმით დაიწყო, რომ ფიცომ ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების მთავარ, კოლექტიური თავდაცვის პრიციპს თავისებური სახელი მოუძებნა და „რაღაცა მე-5 მუხლი“ უწოდა. თანაც დაიქადნა, სანამ მე ვარ თავკაცი, ამ „რაღაცის“ გამო სლოვაკ ჯარისკაცებს სამხედრო ავანტურაში არ ჩავრთავო.

ჩეხეთის პრეზიდენტმა, ნატოს ყოფილმა გენერალმა პეტრ პაველმა კი, რასაკვირველია, მე-5 მუხლი მთლად ასე წვრილმანად ვერ აღიქვა და ფიცოს შეახსენა: როცა გაწყობს, თავი დაცულად იგრძნო, მაგრამ სხვას გასაჭირში არ დაეხმარო, სიტყვა „სოლიდარობა“ მთლად კარგად ვერ გაგიგიაო.

პასუხმაც არ დააყოვნა. ფიცომ უცებ ამოიცნო პრობლემის სათავე: პაველი ყოფილი გენერალია და ბუნებრივია, ომში წასვლა „უხარიაო“. აი, თავად ფიცო კი, ცხადია, მშვიდობის ერთადერთი მტრედია, რომელიც ნატოსა და რუსეთს შორის სამხედრო კონფლიქტის პროვოცირების მცდელობებს ასე ძალიან ერიდება. ბარემ ისიც დააზუსტა, რომ თავდასხმის შემთხვევაში ეს მე-5 მუხლი სოლიდარობის გამოხატვის „სხვადასხვა გზას“ იძლევაო - სავარაუდოდ, აღშფოთება-თანაგრძნობის შემცველი განცახდება იგულისხმა.

### **კატალონიაში ულტრამემარჯვენეები აღზევდნენ**

კატალონიელები წლებია მათ ერთადერთ მტერსა და უდიდეს უბედურებად მადრიდს აღიქვამდნენ იყო. აი, გამოვეყოფით ესპანეთს და ავშენდებითო. 2017 წელს რეფერენდუმიც კი ჩაატარეს, მაგრამ საქმე საქმეზე რომ მიდგა, ჩაუვარდათ კოვზი ნაცარში და დარჩნენ პირში ჩალაგამოვლებული.

მას შემდეგ ჟამი იცვალა, ხალხი ამ უშედეგო წუწუნით დაიღალა და ახალმა პრიორიტეტებმა იჩინეს თავი. თურმე მადრიდზე დიდი პრობლემაც ჰქონიათ: ქუჩებში მეტისმეტად ბევრი მიგრანტია და კატალონიური ენაც ნაკლებად ისმისო. ჰოდა, ამ შემზადებულ ნიადაგზე გამოჩნდა ყოფილი ბიბლიოთეკარი ქალი, შექმნა ახალი პარტია და გულნაკლულთ საშველი შესთავაზა: დამოუკიდებლობა კი კარგია, მაგრამ ჯერ საზღვრები ჩავკეტოთ და მიგრანტები გავყაროთო. ტყუილადაც არ დამშვრალა - სილვია ორიოლსის რეიტინგიც ცაში აფრინდა.

[ულტრამემარჯვენეების ლექსიკონი: დიდი ჩანაცვლებამეცნიერულ ფაქტად შეფუთული ტყუილი![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--384693f8-aa7f-47a8-9e08-803d43ee9ced.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/barbarians-4e92b60d-fa4b-4bbd-9b6e-f00f31630973.jpg)](https://evropis.moambe.eu/didi-chanacvleba/)

აი, დამოუკიდებლობის მომხრე ძველი ლიდერები საგონებელში არიან ჩავრდნილნი. საკუთარმა ამომრჩეველმა დააღალატა და ახლა ამ ახლადაღმოცენებულ ულტრამემარჯვენე პარტიას უმაგრებენ ზურგს. თანაც ვერც ახალი პარტიასთან თანამშრომლობენ რასისტული და ჩვენთვის შეუფერებელიაო. მოკლედ, ესპანეთისგან თავის დაღწევაზე მეტად, კატალონიელებს ახლა იმის გარკვევა უფრო აღელვებთ, ვინ უფრო „ნაღდი კატალონიელია“.

### **ვის ებრძვის მელონი საკლასო ოთახში?**

თავიქალმა ჯორჯა მელონიმ საზეიმოდ გამოაცხადა, რომ სკოლებში ბურკასა და ნიქაბს აკრძალავს, კლასებში კი უცხოელი მოსწავლეების ზუსტ კვოტებს დააწესებს. იტალიელი ბავშვები საკუთარ სამშობლოში „კუთხეში მიმწყვდეულად“ აღარ უნდა გრძნობდნენ თავსაო. რა თქმა უნდა, სრულიად „შემთხვევითია“ ის ფაქტი, რომ ქვეყანაში არჩევნები ახლოვდება და თანაც მელონის გადამდგარი გენერალი რობერტო ვანაჩის რეიტინგიც ემუქრება. საინტერესო დამთხვევაა, რომ სულ რამდენიმე დღის წინ იმავე საკითხზე პორტუგალიაში ულტრამემარჯვენე პარტიამ კანონპროექტი წარადგინა: პორტუგალიელ მოსწავლეებს სკოლებში ჩარიცხვის დროს უპირატესობა უნდა მიენიჭოთო. საფრანგეთიც და ბელგიაც სახის დაფარვას დიდი ხანია ებრძვიან, თუმცა იტალიურ ვერსიას განსაკუთრებული ელფერი დაჰკრავს: მოსწავლეების მშობლებს, რომლებიც „ცუდად ინტეგრირდებიან“, იტალიური ენის სწავლასაც დაავალდებულებენ.

ამაზე ოპოზიციამ და კრიტიკოსებმა, რა თქმა უნდა, მაშინვე ააფრიალეს კონსტიტუციის 34-ე მუხლი: განათლება ყველასთვის ხელმისაწვდომი უნდა იყოსო. თან მთავრობას შეახსენეს, რომ იტალიელი მასწავლებლების ხელფასები ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე დაბალია და იქნებ ჯერ ამისთვის მიგეხედათო. მაგრამ ვის სცალია მასწავლებლების ხელფასებისთვის, როცა შეგიძლია გაგანია არჩევნების წინ პატრიოტული ქულები უპრობლემოდ დაიწერო?

### **ოლიგარქ უსმანოვს სანქციები მოუხსნეს**

წინააღმდეგობის მიუხედავად, საფრანგეთმა თავისი გაიტანა - რუს ოლიგარქ ალიშერ უსმანოვს თავისი იახტებისა, ვილების და გაყინული საბანკო ანგარიშების გასაღებები დაუბრუნდება. ის ევროკავშირის პირადი სანქციების სიიდან დღეს ამოიღეს.

ევროკავშირის დიპლომატებს იმედი ჰქონდათ, რომ რუსებზე პირადი სანქციები ვიქტორ ორბანის მიერ დაწესებულ დროით ბარიერს გაარღვევდა და ექვსი თვიდან სამ წლამდე გაგრძელდებოდა. პარიზმა მოულოდნელად განაცხადა, რომ ამ წინადადებას მხარს არ დაუჭერდა, თუ უსმანოვს სიიდან არ ამოიღებდნენ. ეს ამბავი მეხის გავარდნასავით იყო ბრიუსელში.

ჟურნალისტებმა მალე იყნოსეს, რომ აქაოდა პარიზს საპასუხოდ აზერბაიჯანული ციხიდან თავისი მოქალაქის, მარტინ რაიანს გამოშვების იმედი აქვს, რომელსაც ბაქო შპიონაჟს აბრალებსო.

უსმანოვის ამოღებას სიიდან მიხეილ ფრიდმანის ამოღებაც მოჰყვა - ეს უკვე ლუქსემბურგის ზეწოლით, რომელთანაც ამ უკანასკნელს ჰონგ-კონგის სასამართლოში 14 მილიარდიანი დავა აქვს წამოწყებული ქონების გაყინვის გამო. მოკლედ, შანტაჟმა იმუშავა, პარიზმა ბოლო წამს მოახერხა ლატვიის წინააღმდეგობის გატეხვა - აქ 3 ოქტომბერს არჩევნებია და რიგა შიშობს, რომ ოლიგარქის სანქციებიდან გაქრობა ამომრჩეველს იმედს გაუცრუებს. ჯერ უცნობია, რას შეჰპირდა პარიზი ლატვიელებს.

ასეა თუ ისე, ევროპელი დიპლომატები გულს იმშვიდებენ: 2 კაცი ამოვიღეთ და სამაგიეროდ 3000 დარჩა სიაშიო. უსმანოვი კი თავის ალბათ იახტაზე შამპანიურსა ხსნის და იცინის, იცინის, კვდება სიცილით...

როგორც ხედავთ, ძვირფასო მკითხველო, ევროპულ პოლიტიკაზე თვალის მიდევნებისას ნამდვილად არ მოვიწყენთ. ამ კვირაში ყველაზე ჭკვიანური ფინეთის პრეზიდენტის რჩევის გათვალისწინებაა: ნერვებს გავუფრთხილდეთ და მოსვენება არ დავიკარგოთ.

ჰოდა, სანამ პოლიტიკოსები მომდევნო კვირისთვის დიად გეგმებს დააწყობენ, უშფოთველ დასვენებას გისურვებთ მანამდე კი ორი სტატიას გირჩევთ:

[კვლევა: შეთქმულების თეორიებს უნდობლობა და სასოწარკვეთა კვებავსუკრაინის მაგალითზე ჩანს, რომ მარტო ფაქტების შესწორება საქმეს ვერ შველის![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--7b563de3-7ca9-4849-b55e-d83da333c798.png)ევროპის მოამბემეგი ბენია![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/hopelessness-19f650f9-5fb7-4eee-8a4f-3172ba83d2d3.jpg)](https://evropis.moambe.eu/conspiracy-hopelessness-and-despair/)

[როგორ გავხდეთ ღირებული მოკავშირე?თავდაცვით ალიანსებში გაწევრების ლოგიკა იცვლება![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--717fae2f-8933-4302-b98d-344bf886ee54.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/shota-article-338a9750-b4ac-4aea-a8a6-4ee21340eb48.png)](https://evropis.moambe.eu/rogor-gavxdet-girebuli-mokavshire/)
### როგორ გავხდეთ ღირებული მოკავშირე?
URL: https://evropis.moambe.eu/rogor-gavxdet-girebuli-mokavshire/
Last updated: 2026-09-27T08:03:43.000Z
2026 წლის 7 აგვისტოს სამმა ქვეყანამ, თურქეთმა, საუდის არაბეთმა და პაკისტანმა, რომლებსაც საერთო საზღვარი არ აქვთ, მექას ერთ-ერთ სასახლეში ერთობლივი თავდაცვის შეთანხმებას [მოაწერეს](https://www.spa.gov.sa/en/N2649227?ref=evropis.moambe.eu) ხელი. შეთანხმების მიხედვით, ერთ-ერთ მათგანზე თავდასხმა სამივეზე თავდასხმას ნიშნავს. ეს ალიანსი თანამედროვე მსოფლიოში სამხედრო კავშირების არსის ცვლილებაზე მიგვითითებს.

---

**ავტორი: *შოთა ღვინერია* *\-*** ეკონომიკური პოლიტიკის კვლევის ცენტრის უფროსი მკვლევარი*ა.* სტატიის სრული ვერსია ჩვენი პარტნიორის, ჟურნალ [GEOPolitics](https://politicsgeo.com/?ref=evropis.moambe.eu) გვერდებზე გამოქვეყნდა.

[The New Currency of Alliances and Implications for the Black Sea Region - GEOpoliticsOn 7 August 2026, in a palace in Mecca, three heads of government signed a document stating that an armed attack against any one of them would be regarded as an attack against all. Turkish Foreign Minister Hakan Fidan told Reuters the next day that the mutual defense element was technically the same as NATO’s Article 5\. Türkiye, Saudi \[…\]![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/Favicon4-300x300-99cd94c9-a972-430c-962c-95ecbde3d01d.png)GEOpoliticsGEO politics![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Shota-Gvineria-scaled-bc5308b1-e87e-48d8-9f2d-e1cd44a56e5f.jpg)](https://politicsgeo.com/the-new-currency-of-alliances-and-implications-for-the-black-sea-region/?ref=evropis.moambe.eu)

---

თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჰაკან ფიდანმა ხელმოწერიდან მეორე დღესვე [თქვა](https://www.chathamhouse.org/2026/08/should-egypt-join-mecca-pact?ref=evropis.moambe.eu), ტექნიკურად, ურთიერთდახმარების ვალდებულება NATO-ის მეხუთე მუხლისგან არაფრით განსხვავდებაო. თუმცა ფიდანის შედარება მხოლოდ ვალდებულების ფორმულირებას ეხება, რადგან შეთანხმების ტექსტი ჯერ არ [გამოქვეყნებულა](https://arabcenterdc.org/resource/diversification-without-substitution-what-the-mecca-joint-defense-agreement-offers-saudi-arabia/?ref=evropis.moambe.eu). ერთი შეხედვით, ეს უცნაური ალიანსია: მის წევრებს საერთო საზღვარი არა აქვთ, არც საერთო მტერი დაუსახელებიათ და არც სხვა ქვეყნების გაწევრების პოლიტიკური კრიტერიუმი - საუბარია მხოლოდ, რომ „ძმური ერებისთვის“ კარი ხსნილია. არც საერთო სარდლობა და მუდმივი სამხედრო ძალა არსებობს და არც თავდასხმის შემთხვევაში მოქმედების მკაფიო წესი [დაუდგენიათ.](https://arabcenterdc.org/resource/diversification-without-substitution-what-the-mecca-joint-defense-agreement-offers-saudi-arabia/?ref=evropis.moambe.eu) 

მექას შეთანხმების მაგალითზე კარგად ჩანს, როგორ იცვლება ალიანსების ლოგიკა და ის, თუ რა ხდის ერთ ქვეყანას მეორესთვის ღირებულ მოკავშირედ. ეს გაკვეთილი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პატარა სახელმწიფოებისთვის, რომლებსაც საკუთარი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა მარტო არ შეუძლიათ.

### რას ეყრდნობოდა ადრე ალიანსები?

საუკუნეების განმავლობაში სხვა ქვეყნის დამორჩილების ყველაზე პირდაპირი გზა მისი ომში დამარცხება, ტერიტორიის დაკავება და მორჩილი ან საოკუპაციო ხელისუფლების დასმა იყო. ქვეყანაზე კონტროლის მოპოვება ომის გარეშეც შეიძლებოდა, თუმცა ეს გზა უფრო ნელი, ძვირი და ნაკლებად საიმედო იყო. სამხედრო გზით დაპყრობა კი ძალთა ბალანსს სწრაფად ცვლიდა. 

სწორედ ამიტომ, სახელმწიფოები თავდაცვით ალიანსებს, პირველ რიგში, სწორედ კონვენციური ომისა და ფიზიკური საფრთხის შესაკავებლად ქმნიდნენ. ისტორიულად, ალიანსისთვის ქვეყნის მნიშვნელობას სამი რამ განსაზღვრავდა: ტერიტორია, სამხედრო ძალა და პოლიტიკური კურსი.

ტერიტორია იმიტომ იყო მნიშვნელოვანი, რომ მოკავშირეს ოპერაციულ სიღრმეს მატებდა და ამით სამხედრო უპირატესობას აძლევდა. მოკავშირის ტერიტორიაზე ჯარის, ტექნიკისა და ბაზების განთავსება შეიძლებოდა, საჭიროების შემთხვევაში კი მოკავშირეს ამ ტერიტორიის გავლით ბრძოლაში ჩართვაც შეეძლო. მნიშვნელობა ჰქონდა საერთო საზღვარსაც. მეზობელ სახელმწიფოებს თავდაცვა საერთო პერიმეტრზე უფრო უადვილდებოდათ და ერთმანეთის დახმარებაც უფრო სწრაფად შეეძლოთ.

მეორე იყო სამხედრო ძალა. ალიანსი მხოლოდ ერთმანეთის დაცვის დაპირება არ არის. მთავარი ყოველთვის ის იყო, რომ საჭიროების შემთხვევაში ქვეყანას თავადაც შეძლებოდა ომში ჩართვა. ქვეყანა, რომელსაც მოკავშირის დასახმარებლად სამხედრო ძალის გაგზავნა არ შეუძლია, ალიანსისთვის ნაკლებად ღირებულია.

მესამე ფაქტორი პოლიტიკური კურსი იყო. სახელმწიფო შეიძლებოდა გეოგრაფიულადაც მნიშვნელოვანი ყოფილიყო და სამხედრო თვალსაზრისითაც სასარგებლო, მაგრამ ალიანსში მაინც ვერ მოხვედრილიყო, თუ მისი პოლიტიკური სისტემა და საგარეო კურსი ამ გაერთიანების პრინციპებს ეწინააღმდეგებოდა.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/09/shota-article-1.png) 

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

### რა შეიცვალა**?**

ბოლო ოთხმა წელმა აჩვენა, რომ ალიანსებში წევრობისთვის ღირებული მახასიათებლების რაობა იცვლებოდა. წელს კი ეს ცვლილება განსაკუთრებით თვალსაჩინო გახდა. რა დაემართა ძველ ფაქტორებს?

დავიწყოთ სამხედრო ძალით. აშშ-ს ავღანეთში ორი ათწლეულის განმავლობაში უპირობო სამხედრო უპირატესობა ჰქონდა, თუმცა საბოლოოდ ქვეყნიდან გავიდა და ხელისუფლებაში ისევ თალიბანი დაბრუნდა. რუსეთს უკრაინასთან ომში დღემდე მნიშნელოვანი რიცხვობრივი სამხედრო უპირატესობა აქვს და ქვეყნის დაახლოებით მეხუთედს აკონტროლებს, თუმცა ომმა უკრაინა დასავლეთს კიდევ უფრო დაუახლოვა, რუსეთის საზღვართან კი NATO-ს ორი ახალი წევრი გააჩინა. 2008 წლის ომში რუსეთმა სამხედრო გამარჯვებას მიაღწია, მაგრამ საქართველოს საგარეო პოლიტიკური არჩევანი ომით ვერ შეცვალა. თუმცა 2012 წლიდან მოყოლებული მოსკოვმა მიზანს არასამხედრო გზებით მიაღწია და დღეს საქართველოს ხელისუფლების პოლიტიკა დიდწილად კრემლის ინტერესებს შეესაბამება.

2026 წლის 28 თებერვალს აშშ-მა და ისრაელმა ირანის წინააღმდეგ ათწლეულის ყველაზე ინტენსიური საჰაერო კამპანია დაიწყეს. ექვსი თვის შემდეგ კი ჯერ კიდევ გაურკვეველია, მიაღწია თუ არა ამ კამპანიამ დასახულ პოლიტიკურ მიზანს. სამაგიეროდ, ალიანსის შიგნით [დავაა იმაზეა ატეხილი](https://www.stripes.com/theaters/europe/2026-06-25/trump-nato-germany-spain-22074124.html?ref=evropis.moambe.eu), თუ ვინ დაეხმარა ვაშინგტონს და ვინ არა. ეს მაგალითიც აჩვენებს, რომ სამხედრო შესაძლებლობის ქონა თავისთავად საკმარისი არ არის. მოკავშირეებს ამ შემთხვევაში სამხედრო რესურსები კი ჰქონდათ, მაგრამ საერთო პოლიტიკური ნება - ნაკლებად.

დღეს სხვა სახელმწიფოზე პოლიტიკური კონტროლის დასამყარებლად მისი ტერიტორიის დაკავება აღარ არის აუცილებელი. ტერიტორია კვლავ მნიშვნელოვანია, თუმცა არა იმდენად სამხედრო კონტროლის გამო. ამის მაგალითია გრენლანდია. 18 სექტემბერს დონალდ ტრამპმა [განაცხადა](https://www.nbcnews.com/politics/trump-administration/trump-announces-agreement-denmark-secure-permanent-control-greenlands-rcna598641?ref=evropis.moambe.eu), რომ აშშ დანიასა და გრენლანდიასთან კუნძულის უსაფრთხოებაზე შეთანხმდა. მანამდე დანიამ მთელი წელი გრენლანდიაზე ტრამპის მუქარების ფონზე გაატარა და ამერიკული თვითმფრინავების შესაკავებლად ასაფრენი ზოლების [აფეთქების](https://www.foxnews.com/world/denmark-secretly-prepared-blow-greenlands-runways-stop-u-s-aircraft-report?ref=evropis.moambe.eu) გეგმაც კი შეიმუშავა. საბოლოოდ, დანიამ ამ საკითხის მოსაგვარებლად უსაფრთხოების სფეროს კონტრილი ნაწილობრივ დაუთმო აშშ-ს, ანუ მოკავშირეს და თან ისეთი შეთანხმების შედეგად, რომელიც ალიანსის გარეთ დაიდო. 

მექისა და გრენლანდიის შემთხვევებს ერთმანეთთან ის თვისება აკავშირებს, რომ მხარეები თანხმდებიან, რომ უსაფრთხოების საკითხები კონკრეტული გეოგრაფიული ზონის შიგნით მოგვარდება და აქ თამაშის წესები ყველასთვის თანასწორი არაა. ეროვნული უსაფრთხოების დაცვის საბაბით ტერიტორიული პრეტენზიების წაყენება ნორმალური ამბავი გახდა. გავლენის სფეროების პოლიტიკა ბრუნდება და ყველაზე მოწყვლად მდგომარეობაში ის ქვეყნები აღმოჩნდებიან, რომლებიც ამ სფეროების გადაკვეთაზე არიან.

### **პატარა სახელმწიფოების სტრატეგია**

როცა საერთაშორისო წესრიგი იცვლება, პატარა სახელმწიფომ საკუთარი ადგილი უნდა იპოვოს. ამისთვის მას უნდა ჰქონდეს ისეთი რესურსი ან უნარი, რომელიც პოტენციურ მოკავშირეს სჭირდება და რომლის ჩანაცვლებაც მისთვის მარტივი არ არის. 

ასეთი რესურსი სავაჭრო-სატრანსპორტო კორიდორებია. ისინი მნიშვნელოვანი იმიტომ კი არაა, რომ ოპერატიულ სივრცეს აძლევენ იმ მხარეს, ვინც მას აკონტროლებს, არამედ იმიტომ, რომ ვაჭრობისა და მოძრაობის კონტროლის და მეტოქეების მოხრჩობის საშუალებას იძლევა. ჰორმუზის ყურისა და ბაბ-ელ-მანდების სრუტის ამბებმა გვიჩვენა, თუ რამდენად მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს ამგვარი წერტილებზე კონტროლის დამყარება და რამდენად უჭირს ამის გაკეთება თუნაც სამხედრო თვალსაზრისით უძლიერეს ქვეყანას. შავი ზღვის რეგიონიც ერთი ასეთი მაგალითია. საქართველოზე გადის კასპიისა და შავი ზღვის დამაკავშირებელი მნიშვნელოვანი სახმელეთო გზა, რომელიც რუსეთსა და ირანს გვერდს უვლის, ეს კი ჩვენს დროში უაღრესად იშვიათი რესურსია. ამავე კონტექსტში უნდა მოვიხსენიოთ ნავთობ- და გაზსადენები, ასევე ციფრული კაბელები.

მეორე რესურსი, რომლითაც პოტენციური მოკავშირის ღირებულება ფასდება არის ოპერაციული ცოდნა: უკრაინამ გვიჩვენა, რომ ბრძოლის ველზე დაგროვილი გამოცდილება, ციფრული მონაცემები და ცოდნა რესურსია, რომლის გადახურდავებაც საერთაშორისო არენაზე პოლიტიკურ გავლენაში შეიძლება. უკრაინამ უპილოტო საფრენი აპარატებით წარმოებული ომის ისეთი გამოცდილება დააგროვა, როგორიც დასავლელ მოკავშირეებს შორის სხვას არავის აქვს. 

დიდი მნიშვნელობა აქვს საზოგადოების მხარდაჭერასაც. პოტენციური მოკავშირისთვის მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ის, რას ჰპირდება ქვეყნის ხელისუფლება, არამედ ისიც, შეძლებს თუ არა სახელმწიფო არჩეული კურსის შენარჩუნებას მეტოქის მხრიდან ზეწოლის პირობებში. 

### როგორ უკავშირდება ეს ყოველივე საქართველოს?

მექის შეთანხმებას რაიმე ახალი კი არ შეუქმნია, არამედ პაკისტანსა და საუდის არაბეთს შორის ექვსი ათწლეულის განმავლობაში აშენებულ სამხედრო თანამშრომლობას დაეყრდნო. შეთანხმებით ის გაფორმდა, რაც უკვე არსებობდა. ალიანსები, როგორც წესი, სწორედ უკვე არსებული ინტერესებისა და თანამშრომლობის გამოცდილების საფუძველზე იქმნება. 

გლობალურად, დღეს უსაფრთხოების ახალი სისტემა დიდი სახელმწიფოების აღიარებული პირველობის ზონების გარშემო ყალიბდება. შავი ზღვის აუზი ერთი ისეთი რეგიონია, რომელშიც არც ერთ დიდ სახელმწიფოს თავისი კონტროლი ჯერ არ დაუმყარებია. ვისი კონტროლი გავრცელდება აქ იმაზეცაა დამოკიდეტბული, თუ რამდენად მოახერხებენ რეგიონის ქვეყნები საკუთარი უსაფრთხოების აქტივების დაგროვებასა და გამოყენებას.

თეორიულად, საქართველოს ღირებულება მის გეოპოლიტიკურ მდებარეობასში, საგარეო პოლიტიკის კურსსა და ამ კურსისადმი საზოგადოების მხარდაჭერაშია. თუმცა, სატრანსპორტო კორიდორს მხოლოდ მაშინ აქვს ღირებულება, თუკი ქვეყანას, რომელზეც ის გადის, შეუძლია მასში გამავალი საქონლის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა. საგარეო პოლიტიკური კურსის ურყევობა კი მხოლოდ მაშინ მოჩანს სანდოდ, თუკი მთავრობა პატივს სცემს კონსტიტუციის 78-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვალდებულებას, განაგრძოს ევროპული და ევროატლანტიკური ინტეგრაცია.
### კანონი რესპუბლიკის წინააღმდეგ
URL: https://evropis.moambe.eu/kanoni-respublikis-cinaagmdeg/
Last updated: 2026-09-25T17:35:11.000Z
_No content available._
### რამ მოშალა ორბანის საინფორმაციო მანქანა?
URL: https://evropis.moambe.eu/collapse-orban-info-autocracy/
Last updated: 2026-09-25T17:31:44.000Z
წლების განმავლობაში უნგრეთის ხელისუფლება მოქალაქეებს ერთსა და იმავე ამბავს უყვებოდა: ვიქტორ ორბანი და მისი პარტია „ფიდესი“ (Fidesz - უნგრეთის სამოქალაქო კავშირი) ქვეყნის მართვის ერთადერთი რეალური და კომპეტენტური ძალაა, ხოლო ოპოზიცია სუსტია, თან უცხოურ ინტერესებს ემსახურება და უნგრეთის უსაფრთხოებას უქმნის საფრთხეს. ამის მრავალწლიანმა გამეორებამ შექმნა განცდა, რომ რეალური პოლიტიკური ალტერნატივა პრაქტიკულად არ არსებობდა, „ფიდესის“ გამარჯვება მანამ იყო გარანტირებული, სანამ საარჩევნო დღე დადგებოდა. წლების განმავლობაში, სწორედ ეს აღქმა გახდა აძლევდა ორბანს პოლიტიკურ უპირატესობას, მაგრამ 2026 წლის 12 აპრილის არჩევნებმა ეს მექანიზმი მოშალა: პეტერ მადიარის „ტისამ“ (Tisza - პატივისცემისა და თავისუფლების პარტია) ხმების 55.8% და პარლამენტის 199 ადგილიდან 141 მოიპოვა, რითაც „ფიდესის“ თექვსმეტწლიანი მმართველობა დაასრულა.

2026 წლის 20 ივლისს გამოქვეყნებული [კვლევა](https://hdmo.eu/en/2026/07/20/eight-reasons-for-the-collapse-of-orbans-informational-autocracy?ref=evropis.moambe.eu) „რატომ შეიძლება დამარცხდეს სახელმწიფოს მიერ მხარდაჭერილი დეზინფორმაცია? რა შეიძლება ვისწავლოთ ორბანის ინფორმაციული ავტოკარატიის კოლაფსიდან“ , რომელიც კვლევითმა ჯგუფმა *Political Capital* მოამზადა გვაჩვენებს, რომ ავტოკრატის საინფორმაციო მანქანა მაშინ მოიშალა, როცა აღმოჩნდა, რომ მის მიერ მოყოლილი ამბავი დამაჯერებელი აღარ იყო, რადგან ასცდა მოქალაქეების ყოველდღიურ გამოცდილებას.

## როგორ მუშაობდა ორბანის საინფორმაციული მანქანა 

კვლევა ორბანის რეჟიმს საინფორმაციო ავტოკრატიას უწოდებს, რომელსაც განსაზღვრავს როგორც მმართველობის მოდელს, რომელიც სტაბილურობის შესანარჩუნებლად მნიშვნელოვანწილად ეყრდნობა საზოგადოების დარწმუნებას, რასაც აღწევს მედიის და პოლიტიკური დღის წესრიგის განსაზღვრის მექანიზმების კონტროლით. მუდმივი საინფორმაციო კამპანია ემსახურება ხელისუფლების ლეგიტიმურობისა და კომპეტენტურობის დასაბუთებას. ის მოქალაქეებში ქმნის განცდას, რომ მოქმედ ხელისუფლებას იმდენად ფართო მხარდაჭერა აქვს, რომ მისი შეცვლა წარმოუდგენელია. 

პარალელურად, ვიქტორ ორბანმა და მისმა პარტია „ფიდესმა“ ჩამოაყალიბეს სისტემა, რომელიც შიდა პრობლემების მთავარ წყაროდ გარე ფაქტორებს წარმოაჩენდა. ბრიუსელი, მიგრანტები, ჯორჯ სოროსი, საერთაშორისო მემარცხენეობა, უკრაინა და ზოგადად ომი სხვადასხვა ეტაპზე გამოიყენებოდა იმისათვის, რომ მოქალაქეს ყოველდღიურ პრობლემებზე ხელისუფლებისთვის არ მოეთხოვა პასუხი. ამ კამპანიის პირობებში, სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები, მათ შორის სახელმწიფო მომსახურების გაუმართაობა, ფასების ზრდა და ა.შ. ვერ გარდაიქმნებოდა ხელისუფლების წინააღმდეგ მიმართულ პოლიტიკურ პროცესად.

[როგორ იმარჯვებს ვიქტორ ორბანი2022 წლის 3 აპრილს ვიქტორ ორბანმა ზედიზედ მეოთხედ მოიგო არჩევნები და მეოთხედვე გაინაღდა საკონსტიტუციო უმრავლესობა.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--bd1379c9-6679-4ac7-9f5e-61bc38e3ab35.png)ევროპის მოამბეავტორი Civil.ge![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/photo-1610752400564-c97cbbb5cfba-356dab34-ffcd-4171-8d35-dfcc3a1642b9.jpg)](https://evropis.moambe.eu/rogor-imarjvebs-vik-tor-orbani/)

### შიშის პოლიტიკური არქიტექტურა: „ომი თუ მშვიდობა“

2022 წლიდან მოყოლებული „ფიდესმა“ თანდათან შეამცირა აქცენტი საკუთარი მმართველობის მიღწევებზე. 2026 წლის კამპანიისთვის ცხადი იყო, რომ პოზიტიური გზავნილები ვერ შეცვლიდა მოსახლეობის აღქმას, რომ მმართველი პარტია ყოველდღიურობის პრობლემებს ვერ უმკლავდებოდა. „ფიდესი“ სულ უფრო მეტად დაეყრდნო ერთ ცენტრალურ გზავნილს: „ომი თუ მშვიდობა“. არჩევნები წარმოდგენილი იყო როგორც ეგზისტენციალური არჩევანი, რომელშიც „ტისა“, პეტერ მადიარი, უკრაინა და ბრიუსელი დაკავშირებული იყვნენ უნგრეთის ომში ჩათრევის საფრთხესთან. ამ გზავნილს თან ახლდა დეზინფორმაციაზე დამყარებული ამბების მთელი ქსელი, რომელიც ამოცანაც იყო ოპოზიციის ხელისუფლებაში მოსვლასა და ომს შორის კავშირი შორის მაქსიმალურად რეალური და ემოციურად შეფერილი გაეხადა.

[უნგრეთი: ორბანი ”ომის პარტიას” ერკინება?რა ხდება: უნგრეთში 3 აპრილს საპარლამენტო არჩევნები გაიმართება. რუსეთ-უკრაინის ომი საარჩევნო კამპანიის საკვანძო თემად იქცა. რატომაა ეს მნიშვნელოვანი: პრემიერ-მინისტრი ვიქტორ ორბანი 2010 წლიდანაა ქვეყნის სათავეში და ევროპაში ”ანტი-ლიბერალური” ბლოკის ლიდერად იქცა. ამ არჩევნებში მას ოპოზიციური კოალიცია სერიოზულად ეცილება. \* გამოკითხვების თანახმად, ორბანის პარტია ”ფიდესი” 5%-ით უსწრებს ოპოზიციურ![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--696df198-4e34-4dae-97cf-ed6f40e32005.png)ევროპის მოამბეავტორი Civil.ge![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/orban-10cb5ea9-1fec-439c-81e8-68580172d940.jpg)](https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a3-e1-83-9c-e1-83-92-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-9d-e1-83-a0-e1-83-91-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9e-e1-83-90-e1-83-a0-e/)

თუმცა, არჩევნების მოახლოებასთან ერთად, შიშზე დაფუძნებულმა კომუნიკაციამ ეფექტურობის ზღვარს მიაღწია. გამოკითხვების თანახმად, ომის საფრთხის შიში 2025 წლის 46%-დან 2026 წელს 29%-მდა დაეცა. შეიქმნა უფსკრული პარტიის მომხრეებსა და დანარჩენ საზოგადოებას შორის: კვლევების მონაცემებით, „ფიდესის“ მხარდამჭერთა 78% ეთანხმებოდა მოსაზრებას, რომ უკრაინა და დასავლეთი ცდილობდნენ უნგრეთის ომში ჩათრევას, ფართო მოსახლეობის 62% კი ამ მოსაზრებას არ იზიარებდა. სკეპტიციზმი განსაკუთრებით ძლიერი იყო იმ ამომრჩევლებს შორის, ვინც არ იცოდა, ვის მისცემდა ხმას არჩევნებზე. 

ამგვარად, გზავნილი „ომი თუ მშვიდობა“ არ გამქრალა, მაგრამ მისი ფუნქცია შეიცვალა: არჩევნების მომენტისთვის ის მხოლოდ „ფიდესის“ ტრადიციულ ამომრჩეველთა მობილიზებას ახდენდა და ვერ ახერხებდა საზოგადოების სხვა წევრების დარწმუნებას.

### დღის წესრიგისთვის ბრძოლა: მადიარის ალტერნატიული ნარატივი

მადიარის პარტიამ მმართველი პარტიის კამპანიას დაუპირისპირა როგორც ტონის, ისე შინაარსის ცვლილება. მაშინ, როცა „ფიდესის“ დამზაფვრელი კამპანია ომზე, სისხლზე და სიკვდილზე ამახვილებდა ყურადღებას, „ტისამ“ ოპტიმისტურ ფერებზე და იმის იმედზე ააგო თავისი გზავნილი, რომ ყოველდღიური პრობლემების გადაჭრა შესაძლებელი იყო. 

[როგორ დამარცხდა ვიქტორ ორბანიდეზინფორმაციისა და ბინძური ხრიკების ძველი ტაქტიკა უძლური აღმოჩნდა პეტერ მადიარის თანმიმდევრული კამპანიის წინააღმდეგ![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--a491cfe2-a3a7-45c7-9564-4a2c322c3311.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/orban-elections-loss-c2898d8e-3cd3-4adc-b86b-5bf98b0e2e93.png)](https://evropis.moambe.eu/rogor-damarc-xda-vik-tor-orbani/)

მადიარის მთავარი საკომუნიკაციო წარმატება „ფიდესის“ მიერ შექმნილი დღის წესრიგის შეცვლა იყო. „ტისამ“ შეძლო ცხოვრების დონის გაუარესება, კორუფცია, ჯანდაცვის, განათლების, ტრანსპორტისა და სახელმწიფო მართვის პრობლემებთან დაკავშირებული საკითხების ერთ დიდ პრობლემად გაერთიანება, მთავრობით უკმაყოფილების კალაპოტში მისი გადაყვანა და შემდეგ კი „რეჟიმის ცვლილების“ მოთხოვნად კრისტალიზება. 

ორბანის გუნდმა ვერ შეინარჩუნა წინასაარჩევნო პერიოდში საგარეო საფრთხესთან დაკავშირებული თემატიკის უპირატესობა საინფორმაციო ველზე. არჩევნების დომინანტურ თემად იქცა ორბანის მმართველობის დადებითი და უარყოფითი მხარეების შეფასება.

უნგრული კვლევითი ორგანიზაცია *Medián*\-ის გამოკითხვა აჩვენებდა, რომ ამომრჩევლისთვის პრიორიტეტულ საკითხებად იქცა ჯანდაცვის რეფორმა, ეკონომიკური კეთილდღეობა, ხელისუფლების ანგარიშვალდებულება, კორუფციის აღმოფხვრა, განათლება და ხელფასები. შესაბამისად, მადიარის წარმატება ნაწილობრივ იმაში მდგომარეობდა, რომ მან ამომრჩეველს საშუალება მისცა არჩევნები საკუთარი ყოველდღიური გამოცდილების პერსპექტივიდან განეხილა და არა „ფიდესის“ მიერ ხელოვნურად გაზვიადებული ბუნდოვანი საომარი საფრთხის კუთხიდან. 

### რაოდენობა, რომელიც გავლენად არ გარდაისახება: „ფიდესის“ ციფრული უპირატესობის კრახი

არჩევნების მომენტისთვის „ფიდესი“ სოციალურ მედიაში მეტ ინფორმაციას დებდა. ზოგიერთ პლატფორმაზე ის „ტისა“-ზე ორ-სამჯერ მეტ პროდუქტს აქვეყნებდა, მათ შორის ხელოვნური ინტელექტის საშუალებით შექმნილ ვიდეოებს. თუმცა ეს ინფორმაცია პოპულარობით არ სარგებლობდა. 

კვლევის თანახმად ამის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ის იყო, რომ ორბანის საჯარო კომუნიკაცია და გავრცელებული გზავნილები ვერტიკალურად იყო ცენტრალიზებული და ამიტომ არაგულწრფელად გამოიყურებოდა. პარტიის მთელი კომუნიკაცია მხოლოდ ოთხ თემას ეყრდნობოდა. სოციალური მედიის გზავნილები სულ უფრო ხშირად ტრიალებდა თავად პრემიერ-მინისტრის პერსონის გარშემო და მიუხედავად იმისა, რომ თითქოს არაფორმალურ კონტექსტში ცდილობდა მის ჩვენებას, მნახველისთვის მაინც აშკარა იყო, რომ ყველაფერი ეს მკაცრად დადგმული და მართული კომუნიკაციის კამპანიის ნაწილს წარმოადგენდა. 

მადიარი კი პირიქით, აქტიურად იყენებდა პირდაპირ და აშკარად იმპროვიზებულ ჩართვებს (livestream-ებს) სადაც ის ხალხს ესაუბრებოდა, ზოგჯერ არწმუნებდა, ზოგჯერ კი ვერა. მადიარი აქტიურად პასუხობდა სოციალურ მედიაში მოწერილ კომენტარებსაც, რაც უზრუნველყოფდა აუდიტორიასთან პირდაპირი ურთიერთობის და ემოციური კავშირის დამყარებას.

შედეგად, მადიარის 50 ყველაზე პოპულარულ Facebook პოსტს 4.8 მილიონი ინტერაქცია ჰქონდა, ორბანის 50 ყველაზე პოპულარულ პოსტს კი 2.8 მილიონი. არჩევნების ბოლო კვირაში მადიარის პოსტებმა ორბანის პოსტებზე დაახლოებით 50% მეტი ინტერაქცია მიიღო, მიუხედავად იმისა, რომ მადიარი ნაკლებ კონტენტს აქვეყნებდა.

პარალელურად, საზოგადოებამ ზიზღით უარყო „ფიდესის“ ინოვაცია - ხელოვნური ინტელექტის მიერ გენერირებული ვიდეოები, რომლებიც ხშირად სწორედ ომით დაშინების თემას უტრიალებდა. კვლევამ უჩვენა, რომ გამოკითხულთა 90%-მა სრულიად მიუღებლად მიიჩნია გენერირებული ვიდეოების პოლიტიკური პროპაგანდისთვის გამოყენება. მხოლოდ 3% თვლიდა მათ მეტნაკლებად მისაღებად.

ერთ-ერთ გადამწყვეტ ფაქტორად მკვლევარები ასახელებენ ევროკავშირში Meta და Google პლატფორმებზე პოლიტიკური რეკლამების აკრძალვას 2025 წლის სექტემბრიდან. 2025 წლის პირველი ცხრა თვის განმავლობაში მმართველმა პარტიამ, მასთან დაკავშირებულმა მედიამ და პოლიტიკოსებმა 9.2 მილიონი ევრო დახარჯეს რეკლამებზე, ათჯერ მეტი, ვიდრე ყველა სხვა დანარჩენმა პოლიტიკურმა თუ არასამთავრობო ორგანიზაციამ. მიუხედავად იმისა, რომ მმართველი პარტია შეეცადა და ნაწილობრივ მოახერხა კიდეც აკრძალვისთვის გარს შემოეარა, პოლიტიკური რეკლამები თითქმის სრულიად გაქრა ამ ორი პლატფორმიდან, რამაც მოსპო „ფიდესის“ უპირატესობა.

### „ინფორმაციული იმუნიზაცია“: მადიარის წინმსწრები კომუნიკაცია

მადიარის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი უპირატესობა იყო სტრატეგია რომელსაც „თავდასხმის წინმსწრებ განეიტრალებას“ (prebunking) ან „ინფორმაციულ იმუნიზაციას“ უწოდებენ. ეს გულისხმობს ისეთი მოცემულობის შექმნას, სადაც აუდიტორია წინასწარ არის გაფრთხილებული კონკრეტული მოსალოდნელი მანიპულაციის შესახებ. ასეთ ვითარებაში, საზოგადოებისთვის ნეგატიური გზავნილი აღარ არის მოულოდნელი და მისი ემოციური ეფექტი მცირდება.

მადიარი და „ტისა“ მათ ხელთ არსებული ინფორმაციის, გაჟონვებისა და „ფიდესის“ საკომუნიკაციო აპარატის მოქმედების შესახებ პირადი ცოდნის გამოყენებით, წინასწარ მიუთითებდნენ, რა ტიპის ცილისმწამებლური კამპანია შეიძლებოდა დაწყებულიყო. კვლევაში მაგალითად მოყვანილია „ტისას“ ორი ცნობილი ფიგურის სავარაუდო სექსუალური კავშირის ვიდეოს შემთხვევა. მადიარმა და მისმა პარტიამ წინასწარ დაიწყეს საუბარი იმაზე, რომ ამომრჩევლები საარჩევნო კამპანიის განმავლობაში მათ წინააღმდეგ პირადი ხასიათის თავდასხმებსა და კომპრომატების გამოქვეყნებას უნდა ელოდნენ. შესაბამისად, როდესაც ეს მართლა მოხდა, საზოგადოებისთვის მოულოდნელი აღარ იყო. მით უფრო, რომ მადიარმა კონკრეტული ვიდეოს გამოქვეყნებას დაასწრო და დეტალურად აღწერა, რაში იყო საქმე. კვლევის შეფასებით, ამ შემთხვევაში ინფორმაციულმა იმუნიზაციამ თავდასხმის სტრატეგიული ეფექტი შეასუსტა და მისი გამოყენების სურვილიც შეამცირა პრო-სამთავრობო წყაროებში. 

მსგავსი იყო მადიარის მიდგომა რუსეთის შესაძლო საინფორმაციო ოპერაციების მიმართაც. საერთაშორისო გამოცემები არჩევნებამდე ავრცელებდნენ ინფორმაციას რუსეთის სახელმწიფო ან სახელმწიფოსთან დაკავშირებული აქტორების შესაძლო საინფორმაციო ჩარევაზე, მათ შორის რუსეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მთავარი სადაზვერვო სამმართველოს (GRU) და რუსეთის საგარეო დაზვერვის სამსახურის (SVR) საქმიანობის გაძლიერების სავარაუდო მცდელობებზე. შედეგად, რუსეთის შესაძლო გავლენა აღარ ჩანდა მხოლოდ ზოგად პოლიტიკურ ბრალდებად, ხოლო გარკვეულ გზავნილებს აღარ ჰქონდა მოულოდნელობის ეფექტი და „ორგანული“ პოლიტიკური კამპანიის იერსახე.

### რუსეთის ნარატივის ბუმერანგი: სუვერენიტეტი ორბანის წინააღმდეგ

2022 წელს ორბანი „მშვიდობის“ გზავნილით არწმუნებდა თანამოქალაქეებს, რომ მხოლოდ მას შეეძლო უნგრეთის ომში ჩართვისგან დაცვა. ის ამბობდა, რომ „ყველასთან კომუნიკაციის აუცილებლობა“ უბიძგებდა მას მოსკოვთან საუბრისკენ, ხოლო ბრიუსელი და დასავლეთ ევროპის დედაქალაქები ცდილობდნენ ამაში ხელი შეეშალათ და ამით ქვეყნის სუვერენიტეტს ზღუდავდნენ.

თუმცა 2026 წლისათვის ვითარება შეიცვალა: უნგრელების თვალში, ორბანის მოსკოვთან დაახლოება გასცდა მხოლოდ თავისუფალი საგარეო პოლიტიკური არჩევანის თემას. უნგრელები დაეჭვდნენ, რომ სწორედ კრემლთან ზედმეტად მჭიდრო კავშირები ზღუდავდა უნგრეთის სუვერენიტეტს და აძლიერებდა ქვეყანაში უცხოურ გავლენას. ამ ცვლილებას წინასაარჩევნო პერიოდში ხელი შეუწყო უნგრეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ პეტერ სიიარტოსა და რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ სერგეი ლავროვის ჩანაწერების გავრცელებამ, საიდანაც ჩანდა, რომ სიიარტო ლავროვთან ევროკავშირის სანქციებსა და ევროკავშირის შიდა საკითხებზე საუბრობდა. სიიარტოს პასუხისმგებლობაში მიცემის აუცილებლობაზეც კი დაიწყო საუბარი.

„ფიდესი“ წლების განმავლობაში სუვერენიტეტის დაცვას ბრიუსელის, ვაშინგტონის, კიევისა და სხვა „უცხოური ინტერესებისგან“ დამოუკიდებლობას უკავშირებდა, მადიარმა კი საკითხი შემდეგნაირად დასვა: სწორედ რუსეთთან ასეთი მჭიდრო კავშირები ხომ არ უქმნის უნგრეთის სუვერენიტეტს საფრთხეს, რომლის დაცვასაც ხელისუფლება საკუთარ მთავარ წარმატებად წარმოაჩენდა? შედეგად, მადიარს სულაც არ დასჭირვებია უნგრელი ამომრჩევლის ერთიანად ანტირუსულ პოზიციაზე გადაყვანა. მან „ფიდესის“ მთავარი პოლიტიკური საყრდენი „სუვერენიტეტის დაცვისა“ და „დამოუკიდებელი საგარეო პოლიტიკის“ წარმოების შესახებ, ორბანის წინააღმდეგ შემოაბრუნა. 

### როცა არჩევანი არსებობს

ორბანის მიერ შექმნილ პოლიტიკურ გარემოში, პიტერ მადიარმა გონივრული სტრატეგიის და კარგად გათვლილი ნაბიჯების დახმარებით მოქალაქეები დაარწმუნა, რომ რეალური პოლიტიკური ალტერნატივა შეიძლება არსებობდეს. „ტისამ“ შეცვალა დღის წესრიგი, ყოველდღიური პრობლემები მოაქცია არჩევნების ცენტრში, ხალხთან კომუნიკაცია უფრო ინტერაქტიული გახადა, ხოლო „ინფორმაციული იმუნიზაციით“ პირადული პოლიტიკური თავდასხმების ეფექტი შეამცირა. 

პარალელურად, მკვლევარები ამბობენ, რომ „ფიდესის“ წევრებმა იმდენად ბრმად ირწმუნეს საკუთარი უძლეველობის მითი, იმდენად დაამშვიდათ საკუთარმა ორგანიზაციულმა, ფინანსურმა და მედია უპირატესობამ, რომ საბოლოოდ დაკარგეს პოლიტიკური რეალობის რაციონალურად აღქმის უნარი. საბოლოოდ, ორბანის ინფორმაციულმა ავტოკრატიამ კრახი განიცადა, რადგან მან ვეღარ დაარწმუნა მოქალაქეები, რომ მმართველი ძალის მიერ შექმნილი ნარატივი რეალობას ასახავდა.
### კვლევა: შეთქმულების თეორიებს უნდობლობა და სასოწარკვეთა კვებავს
URL: https://evropis.moambe.eu/conspiracy-hopelessness-and-despair/
Last updated: 2026-09-24T08:35:37.000Z
ანტიდასავლური შეთქმულების თეორიებს თუ მხოლოდ „რუსულ პროპაგანდას“ დავაბრალებთ, მთავარ კითხვას უპასუხოდ დავტოვებთ: თუ გარედანაა შემოგდებული, რატომ და როგორ ვრცელდება ხალხში ასე სწრაფად ტყუილზე დაფუძნებული ბოდვა? 

2021 წელს, ანუ სრულმასშტაბიანი რუსული აგრესიის დაწყებამდე, დეზინფორმაციის ცნობილმა მკვლევარებმა, პიტერ პომერანცევმა, ნატალია გუმენიუკმა, ნატალია კარიაკინამ და კოლეგებმა უკრაინაში ჩაატარეს [კვლევა](https://ekmair.ukma.edu.ua/handle/123456789/23040?ref=evropis.moambe.eu), რომელშიც შეეცადნენ აეხსნათ ეს პარადოქსი: როგორ შეიძლება საზოგადოებაში, სადაც 61% რუსეთს ქვეყნის მთავარ საფრთხედ მიიჩნევს და 80% ევროკავშირთან უფრო მჭიდრო ურთიერთობას უჭერს მხარს, მოსახლეობის დაახლოებით 40%-ს სჯეროდეს, რომ უკრაინა დასავლელი „კურატორების“ კონტროლის ქვეშაა? 

კვლევამ დაასკვნა, რომ კონსპირაციული პროპაგანდა განსაკუთრებით ეფექტიანია იქ, სადაც უკვე არსებობს უნდობლობა, უმწეობის განცდა და პასუხგაუცემელი კითხვები. ამიტომ მასთან ბრძოლა მხოლოდ ცრუ ნარატივების ფაქტებით უარყოფას ვერ დაეყრდნობა. საჭიროა იმ მიზეზებზე მუშაობა, რომლებიც ამ ნარატივებს მიმზიდველს ხდის: მოქალაქეების ინფორმირება, მათი ჩართულობის გაზრდა და რეალური პრობლემების შესახებ ღია საუბარი გასაგებ ენაზე.

ამ პროცესში მნიშვნელოვანია ნდობის აღდგენა როგორც სახელმწიფო ინსტიტუტების, ისე მედიისა და საერთაშორისო პარტნიორების მიმართ. უკრაინის გამოცდილება აჩვენებს, რომ საზოგადოების სოციალური კაპიტალი და მოქალაქეთა სურვილი, თავად გადაამოწმონ ინფორმაცია, მტრული ძალებისადმი წინააღმდეგობის მნიშვნელოვანი რესურსია. სწორედ ამ რესურსის გაძლიერება ქმნის უფრო მდგრად საზოგადოებას, რომლის მანიპულირება კონსპირაციული პროპაგანდით გაცილებით რთული ხდება.

ამ კვლევის შედეგები დღესაც აქტუალური და საქართველოსთვის საინტერესოა, რადგანაც „მოშინაურებული პროპაგანდისა“ და მასთან გამკლავების სირთულეების შესახებ უკვე გესაუბრეთ ჩვენს [წინა სტატიაში](https://evropis.moambe.eu/moshinaurebuli-fimi/). 

### უნდობლობა და უიმედობა შეთქმულების თეორიების საძირკველია 

 ანგარიშის მთავარი მიგნებაა, რომ შეთქმულების თეორიები მაშინ ვრცელდება სწრაფად, როცა ეყრდნობა საზოგადოებაში უკვე არსებულ უნდობლობას, შიშებს, პირად გამოცდილებასა და სამყაროს შესახებ დამკვიდრებულ წარმოდგენებს და შემდეგ ამ ყველაფერს შეთქმულებით ხსნის - ანუ რთული ვითარების მარტივ და ყოვლისმომცველ ახსნას სთავაზობს ადამიანს.

## გახდით ჩვენი გამომწერი - თუნდაც უფასოდ

სოციალური მედიის ალგორითმები თავისუფალ მედიას კლავს. პირდაპირი ხელმოწერა საშუალებას გვაძლევს, ჩვენი ნამდვილი მკითხველის სურვილებს მოვერგოთ და არა უსახო ტროლებისას. . 

გამოიწერეთ მოამბე 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით

მიუხედავად გავრცელებული წარმოდგენისა, რომ შეთქმულების თეორიებს უკრაინაში უმთავრესად რუსული და პრო-რუსული წყაროები ავრცელებდნენ, კვლევის ფარგლებში ჩატარებულ ფოკუს-ჯგუფებში ნათლად გამოჩნდა, რომ უკრაინაში შეთქმულებებისა მხოლოდ აშკარად პრორუსულად განწყობილ აუდიტორიას კი არ სჯეროდა, არამედ პროდასავლური შეხედულებების მქონე ხალხსაც. 

შეთქმულების თეორიების გავლენის ერთ-ერთი საფუძველი ფართოდ გავრცელებული უნდობლობა იყო. ამის მაგალითად კვლევაში მოყვანილია გამოკითხულთა რწმენა, რომ საერთაშორისო დახმარება უფასოდ არ მოდის და ქვეყანას მოუწევს მაში რაღაც საფასური გადაიხადოს. ეს რწმენა ეყრდნობა ხალხურ გამოთქმას „არაფერი მოდის უფასოდ“. ის ხალხიც კი, ვინც ამბობდა, რომ დასავლეთის მხარდაჭერა უკრაინისთვის აუცილებელია, შიშობდა, რომ უკრაინას ამისთვის „ძალიან მაღალი ფასის“ გადახდა მოუწევდა.

მკვლევარები ასკვნიან, რომ პრობლემა მხოლოდ სიცრუის გამიზნული პროპაგანდა ან უცოდინრობა არ არის. მართალია, რუსეთთან უფრო მჭიდრო კავშირების მქონე რეგიონები და პარტიები ამგვარ მოსაზრებებს უფრო ხშირად იმეორებდნენ, მაგრამ მკვეთრად პროდასავლური პარტია „ჰოლოსის“ ამომრჩეველთა 6%-საც კი სჯეროდა აშშ-ის ბიოლაბორატორიების შესახებ გავრცელებული ინფორმაციისა. 

იმავე სურათს გვაძლევს 2021 ეროვნული მასშტაბით ჩატარებული საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვა, რომელმაც უჩვენა, რომ 40% ეთანხმებოდა მოსაზრებას, რომ უკრაინა დასავლელი „კურატორების“, კრედიტორებისა და „სოროსელების“ მხრიდან იმართებოდა, 39%-ს სჯეროდა, რომ ჯორჯ სოროსსა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდს უკრაინული მიწების ხელში ჩაგდება სურდა.

ანგარიშის ავტორების თქმით, საერთაშორისო ინსტიტუტების მუშაობისა და შიდა რეფორმების შესახებ მარტივი და გასაგები ინფორმაციის ნაკლებობა ქმნიდა ვაკუუმს, რომელსაც შეთქმულების თეორიები და დეზინფორმაცია ადვილად ავსებდა. გადამწყვეტია გარემო, რომელშიც ასეთი სიცრუე ადვილად ვრცელდება და მკვიდრდება. 

> გადამწყვეტია გარემო, რომელშიც ასეთი სიცრუე ადვილად ვრცელდება და მკვიდრდება. 

მაშინ, როცა მოქალაქეები რეფორმების მიმართულებებით სწრაფ პროგრესს ვერ ხედავდნენ, ზოგიერთი მათგანი დასავლეთის დახმარებას გაზრდილ ვალებთან და მომავალ თაობებზე გადასატან ტვირთად აღიქვამდა. ზოგმა კი რეფორმების წარუმატებლობა გარედან წინასწარ დაგეგმილ პროცესად ჩათვალა.

> ამაშია კონსპირაციული ნარატივის მთავარი სიძლიერე: რთულ, წინააღმდეგობრივ და ხშირად იმედგამაცრუებელ პროცესს ის ერთი დამნაშავისა და ერთი ფარული გეგმის არსებობით ხსნის. 

უნდობლობის გარდა, კვლევა გადარჩენაზე ორიენტირებულ (*survivalist*) მენტალიტეტს კონსპირაციული აზროვნების კიდევ ერთ მნიშვნელოვან საფუძვლად გამოყოფს. ავტორები მიუთითებენ, რომ უკრაინის მძიმე ისტორიულმა გამოცდილებამ ხელი შეუწყო სამყაროს ისეთი აღქმის ჩამოყალიბებას, რომელშიც ერთი მხარის მოგება ავტომატურად მეორის წაგებას ნიშნავს. საერთაშორისო ურთიერთობებისადმი ასეთი „ნულოვანი შედეგის“ ხედვა აძლიერებს უნდობლობას და ხელს უწყობს ისეთი წარმოდგენების გავრცელებას, რომლებშიც საერთაშორისო დახმარება ფარულ გარიგებად ან ხაფანგად აღიქმება.

თუმცა მკვლევარები ჯერ კიდევ 2021 წელს მიუთითებდნენ, რომ გადარჩენაზე ორიენტირებულ მენტალიტეტი მხოლოდ სისუსტე არ არის. ავტორების რეკომენდაცია იყო, რომ პირადი გადარჩენისა და უსაფრთხოების ძლიერი სურვილი უფრო ზოგად, ეროვნულ უსაფრთხოებას, საზოგადოებრივ ერთობასა და საერთაშორისო ინტეგრაციას უნდა დაუკავშირდეს. ამ ხედვის სისწორეც კარგად გამოჩნდა სრულმასშტაბიანი აგრესიის დაწყების შემდეგ. სხვა სიტყვებით, ის, რაც შეთქმულების თეორიების მიმღებლობას აძლიერებს, სწორ კალაპოტში თუ მიიმართა, შეიძლება საზოგადოებრივი მდგრადობის რესურსადაც იქცეს.

### „ვის ათამაშებს მარიონეტებს?“: უმწეობის განცდა და კონსპირაციული აზროვნება  

კვლევის თანახმად, კონსპირაციული პროპაგანდის გასაგებად შესაძლოა ყველაზე მნიშვნელოვანი ქმედუნარიანობისა და კონტროლის განცდა შეიძლება იყოს. კვლევამ აჩვენა, რომ ადამიანებს, რომლებიც ფიქრობენ, რომ მათ გარშემო არსებულ პროცესებზე გავლენის მოხდენა არ შეუძლიათ, უფრო ადვილად სჯერათ, რომ სამყაროს ფარული ძალები მართავენ. გამოკითხვაში უკრაინელების 68% ეთანხმებოდა მოსაზრებას, რომ „არსებობენ საიდუმლო ორგანიზაციები, რომლებიც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენენ პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებზე“, 55% ფიქრობდა, რომ ქვეყანას რეალურად მთავრობა არ მართავს და არავინ იცის „ვინ ათამაშებს მარიონეტებს“.

ფოკუს-ჯგუფებში ბევრი მონაწილე პოლიტიკურ პროცესებს საკუთარ თავთან ნაკლებად აკავშირებდა და ცვლილების შესაძლებლობას (ან შეუძლებლობას) მხოლოდ პოლიტიკოსებს მიაწერდა. კვლევის მიხედვით, უსაფრთხოების დაბალი განცდა და გადაწყვეტილების მიღების პროცესში შემცირებული მონაწილეობა, ადამიანებს უბიძგებს, რომ პასუხისმგებლობა სხვა მოქალაქეევბს, ხელისუფლებას ან გარე ძალებს გადააბარონ. 

> უსაფრთხოების დაბალი განცდა და გადაწყვეტილების მიღების პროცესში შემცირებული მონაწილეობა, ადამიანებს უბიძგებს, რომ პასუხისმგებლობა სხვებს: სხვა მოქალაქეებს, ხელისუფლებას ან გარე ძალებს გადააბარონ. 

სწორედ ეს ქმნის ნაყოფიერ ნიადაგს იმ შეთქმულების თეორიებისთვის, რომლებიც პრობლემების მიზეზს დასავლეთში ეძებენ. ამასთან, ანგარიში ერთ მნიშვნელოვან განსხვავებას გვთავაზობს: პირადი ჩართულობის და მნიშვნელობის განცდა ავტომატურად არ ნიშნავს ასეთივე განცდის გადატანას კოლექტიურ, ეროვნულ დონეზე. ადამიანს შეიძლება სჯეროდეს, რომ საკუთარ ცხოვრებაზე გარკვეული გავლენა აქვს, მაგრამ ამავე დროს არ მიაჩნდეს უკრაინა სრულად ქმედუნარიან და დამოუკიდებელ აქტორად. ამიტომ პრობლემის გადასაჭრელად მხოლოდ მოქალაქის ინდივიდუალური ჩართულობის გაზრდა არაა საკმარისი - საჭიროა მოქალაქის ჩართულობის მნიშვნელობის განცდის დაკავშირება კოლექტიურ წინსვლასთან და ეროვნული/სახელმწიფოებრივი გავლენის ზრდასთან.

> საჭიროა მოქალაქის ჩართულობის მნიშვნელობის განცდის დაკავშირება კოლექტიურ და ეროვნულ გავლენასთან.

### ყველაფერი არც ისე მარტივადაა..

კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პარადოქსი აღმოჩნდა, რომ კონსპირაციული ნარატივების რწმენა ავტომატურად არ ნიშნავს ანტიდასავლურ ან პრორუსულ პოზიციას. იმავე საზოგადოებაში, 61% რუსეთს უკრაინის მთავარ საფრთხედ მიიჩნევდა, მხოლოდ 15% თვლიდა აშშ-ს ყველაზე დიდ საფრთხედ, ხოლო 80% მხარს უჭერდა ევროკავშირთან უფრო მჭიდრო ურთიერთობას.

ეს ნიშნავს, რომ ანტიდასავლური ნარატივი შეიძლება ცოცხლობდეს ადამიანში, რომელიც ამავე დროს რუსეთის მიმართ მკვეთრად უარყოფით დამოკიდებულებას ინარჩუნებს. 

შესაბამისად, კვლევა უკრაინულ საზოგადოებას კონსპირაციული პროპაგანდის პასიურ მსხვერპლად არ წარმოადგენს. პირიქით, ავტორები ხედავენ წინააღმდეგობის რესურსებსაც. ფოკუს-ჯგუფებში ადამიანები ხშირად ამაყობდნენ საკუთარი უნარით, ერთმანეთისთვის შეედარებინათ სხვადასხვა წყარო და დამოუკიდებლად გამოეტანათ დასკვნები. ანგარიშის ავტორები ამაში უფრო მედია-წიგნიერი აუდიტორიის ჩამოყალიბების ნიშნებს ხედავენ, აუდიტორიის, რომლის სკეპტიციზმს სიმართლის ძიებისადმი მიდრეკილებაც ახასიათებს.

 მკვლევარები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ყველა განსხვავებული აზრისთვის „პრო-რუსული პროპაგანდის“ იარლიყის მიწებება სახიფათოა. საერთაშორისო ინსტიტუტების როლი, IMF-ის სესხები, რეფორმების პირობები, მიწის რეფორმა, ევროკავშირთან ურთიერთობა - ეს ყველაფერი პოლიტიკური დებატებისთვის სრულიად ლეგიტიმური საკითხებია და არსებული უკმაყოფილების გამოხატვაც დემოკრატიის ნაწილია. პროცესი მაშინ იღებს არაჯანსაღ სახეს, როდესაც ამ საკითხების გარშემო მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ დისკუსიას, შეთქმულების თეორიები ანაცვლებს.

თუ მოქალაქეს არ აქვს დამაჯერებელი პასუხი კითხვაზე, „რატომ ვერ განხორციელდა რეფორმა ისე სწრაფად და ეფექტიანად, როგორც მოსალოდნელი იყო?“, შეთქმულების თეორია მარტივ პასუხს სთავაზობს: ასეც იყო ჩაფიქრებული. ამგვარად, რეალური პრობლემა კონსპირაციულ ახსნად გადაიქცევა.

> სწორედ ამიტომ ანგარიშის ავტორები გვაფრთხილებენ, რომ ყველა ლეგიტიმურ საკითხზე საუბრისას ავტომატურად „დეზინფორმაციას“ ავაფრიალებთ თანამოსაუბრის გასაშავებლად და ლეგიტიმურ კითხვებს უპასუხოდ დავტოვებთ, პრობლემა არა მხოლოდ გადაუჭრელი დარჩება, არამედ ადამიანებს აღარ ექნებათ სანდო სივრცე ამ პრობლემის გასაანალიზებლად. 

###   
როგორ ვრცელდება ნარატივი: ტელევიზიიდან Telegram-მდე

ანტიდასავლური გზავნილები მხოლოდ რუსეთის სახელმწიფო მედიის მიერ არ ვრცელდებოდა. ანგარიშის მიხედვით, პროპაგანდის გავრცელების წყარო იყო როგორც კრემლთან დაკავშირებული მედია და სხვა გარე წყაროები, ისე უკრაინული მედია, პოლიტიკოსები და რეფორმების შეფერხებით დაინტერესებული ბიზნესმენები. სოციალური მედიის სივრცეში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ გავლენიანი პიროვნებები, განსაკუთრებით პრორუსი YouTube-კონტენტკრეატორები, ხოლო Telegram ამ გზავნილების მნიშვნელოვან გამაძლიერებლად გვევლინება.

[„მოშინაურებული FIMI“ ანუ როგორ ხდება უცხოური პროპაგანდა ქართულიევროპის საგარეო ქმედებათა სამსახური უცხოურ ინფორმაციულ მანიპულაციასა და ჩარევას, შემოკლებით FIMI-ს, უცხოელი სახელმწიფო ან არასახელმწიფო აქტორის განზრახ და კოორდინირებულ მოქმედებად განმარტავს. ამ განმარტებიდან გამომდინარე, როცა საქმე ასეთ ჩარევებთან ბრძოლას ეხება, ევროპული ინსტიტუტები პირველ რიგში ცდილობენ დაადგინონ, თუ ვინ, რომელი მტრული ძალა დგას ამა თუ იმ საინფორმაციო ოპერაციის უკან. მაგრამ![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--4381e20d-0bb2-45a3-bc4e-4a4f06f1d177.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Domesticated-FIMI-adbfb502-55a2-4a4d-8d03-a23801e4d393.jpg)](https://evropis.moambe.eu/moshinaurebuli-fimi/)

ამავე თემაზე, ოღონდ ქართული გადმოსახედიდან

კვლევამ დაადასტურა, რომ მხოლოდ პროპაგანდისტური არხების დახურვა საქმეს არ შველის. პრორუს ოლიგარქ ვიქტორ მედვედჩუკთან დაკავშირებული ტელეარხების დახურვის შემდეგ მათი აუდიტორიის ნაწილი სხვა არხებზე გადავიდა. ამასთან, მსგავსი ნარატივები იმ მედიაშიც გვხვდებოდა, რომელიც რუსეთის სახელმწიფოსთან აშკარად არ იყო დაკავშირებული. პარალელურად, იცვლებოდა ინფორმაციული გარემოც - ტელევიზიის როლი სწრაფად შემცირდა და უკვე 2020 წელს უკრაინელების 62% სიახლეების მისაღებად სოციალურ ქსელებსაც იყენებდა ტელევიზიასთან ერთად. სწორედ ამ სივრცეებში ვრცელდებოდა კონსპირაციული შინაარსის შემცველი ინფორმაციაც.

თუ მოთხოვნა არსებობს, უნდობლობა და აუდიტორიისთვის მნიშვნელოვანი კითხვები პასუხგაუცემელი რჩება, ისინი გზავნილების სხვა მედიასა და პლატფორმებზე იპოვიან. 

დეზინფორმაციაზე პასუხის გაცემა და ნდობის აღდგენისათვის  
კვლევის თანახმად, მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ შეთქმულების თეორიების უარყოფა, არამედ იმ შიშების მართვა და კითხვებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც ამ თეორიების საძირკველს წარმოადგენს. 

ამისათვის, დისკუსიისთვის ისეთი საჯარო სივრცე უნდა შეიქმნას, სადაც მოქალაქეებს შეეძლებათ მიიღონ გასაგები, კონკრეტული და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პასუხები მედიის, საგანმანათლებლო პროექტებისა და საჯარო დისკუსიების საშუალებით. მიზანი არ უნდა იყოს მოქალაქის ბრმად „პროდასავლურ“ პოზიციაზე გადაყვანა. გაცილებით მნიშვნელოვანია მოქალაქემ შეძლოს გადასვლა კონსპირაციული აზროვნებიდან ჯანსაღ სკეპტიციზმამდე \- მდგომარეობამდე, სადაც საერთაშორისო ინსტიტუტების მიმართ კრიტიკული კითხვები დასაშვებია, მაგრამ პასუხები მტკიცებულებებს ეყრდნობა.

> მიზანი არ უნდა იყოს მოქალაქის ბრმად „პროდასავლურ“ პოზიციაზე გადაყვანა. გაცილებით მნიშვნელოვანია მოქალაქემ შეძლოს გადასვლა კონსპირაციული აზროვნებიდან ჯანსაღ სკეპტიციზმამდე

რადგანაც კონსპირაციული აზროვნების ერთ-ერთი საფუძველი ვითარებაზე კონტროლისა და გავლენის დაბალი განცდაა, მის წინააღმდეგ ერთ-ერთი პასუხი მოქალაქისთვის ვითარებაზე რეალური გავლენის მოხდენის შესაძლებლობის შექმნაა. ამის მიღწევა შესაძლებელია მოქალაქეების უფრო აქტიური ჩართულობით გადაწყვეტილების მიღების პროცესში, მათ შორის ციფრული სამყაროს ინსტრუმენტების გამოყენებით. ანგარიშში მაგალითად მოყვანილია მუნიციპალური ბიუჯეტის დაგეგმვაში მონაწილეობა და საზოგადოებრივი პრობლემების კოლექტიური გადაწყვეტა. მოქალაქემ უნდა დაინახოს, რომ მისი მონაწილეობა რეალურ შედეგს იძლევა. ამასთან, პროცესებში პირადი ჩართულობა უნდა დაუკავშირდეს კოლექტიურ მიზნებსა და ეროვნულ ამოცანებს. ადამიანს უნდა ჰქონდეს განცდა, რომ მისი მონაწილეობა მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ საკუთარი კეთილდღეობის გასაუმჯობესებლად, არამედ იმისთვის, რომ საზოგადოებამ და სახელმწიფომ შეინარჩუნონ იმის თავისუფლება, რომ თავად განსაზღვრონ საკუთარი მომავალი.

მედიის როლი ამ საქმეში მნიშვნელოვანია. მკვლევარების აზრით, მედიამ პრობლემასთან ერთად მისი გადაჭრის გზებიც უნდა აჩვენოს ხალხს.  მხოლოდ ფაქტების გადამოწმებით შეთქმულებების რწმენასთან ვერ იბრძოლებ. კვლევა მოუწოდებს მედიას, აუდიტორია უფრო აქტიურად ჩართოს სარედაქციო პროცესში გამოკითხვების, მომხმარებლის მიერ მოწოდებული მასალის, საზოგადოებრივი შეხვედრებისა და სხვა ფორმატების საშუალებით. ასეთი მიდგომა ხელს უწყობს ნდობისა და ჩართულობის გაზრდას. ამასთან, ჟურნალისტიკა პრობლემებთან ერთად მეტად უნდა საუბრობდეს მათი გადაჭრის გზებზეც. აჩვენოს არა მხოლოდ ის, თუ რა არის არასწორი, არამედ ისიც, თუ როგორ შეიძლება ვითარების გამოსწორება - ეს აუდიტორიას შეუქმნის განცდას, რომ ცვლილება შესაძლებელია.

კვლევა ასევე გვაჩვენებს, რომ მედია შეიძლება იყოს საზოგადოებისთვის მომსახურების, ურთიერთობებისა და თანამშრომლობის წახალისების ინსტიტუტი და არა მხოლოდ კონტენტის შექმნელი. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უკრაინაში, სადაც სახელმწიფოსა და ზოგადად მედიის მიმართ ნდობა დაბალია, ხოლო სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებისა და მოხალისეების მიმართ ნდობა შედარებით მაღალია. ამიტომ მედიასა და სამოქალაქო საზოგადოებას შორის თანამშრომლობის გაძლიერება შეიძლება ნდობის აღდგენის დამატებითი რესურსი გახდეს.

ადგილობრივ თემებზე ფოკუსირება საკმარისი არ არის. მედიამ უნდა შეძლოს გლობალური პოლიტიკის „დემისტიფიცირება“ და ახსნას, რატომ არის მნიშვნელოვანი ეროვნული და საერთაშორისო მოვლენების სწორი გააზრება იმისთვის, რომ ინფორმაცია ამ პროცესების შესახებ კონსპირაციული თეორიების ჩარჩოში აღარ მოექცეს. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთ საინფორმაციო გარემოში, სადაც Telegram, Facebook და YouTube კონსპირაციული ნარატივების გავრცელებისა და მოხმარების მნიშვნელოვანი სივრცეებია. ხარისხიანმა მედიამ ამ პლატფორმებთან კონკურენცია უნდა ისწავლოს, მედია წიგნიერება კი მხოლოდ ცალკეული ტრენინგებით არ შემოიფარგლოს, არამედ წაახალისოს დაბალანსებული, ფაქტებზე დაფუძნებული დისკუსია და ჯანსაღ სკეპტიციზმი. 

### დასავლეთის მხრიდან კომუნიკაციაც შესაცვლელია

კვლევა საერთაშორისო პარტნიორებსაც აკისრებს პასუხისმგებლობას. ერთ-ერთი მთავარი რეკომენდაციაა, რომ რეფორმები უსაფრთხოებასთან უნდა იყოს დაკავშირებული. თუ მოქალაქე რეფორმისგან მხოლოდ მოკლევადიან ტკივილსა და არასტაბილურობას ხედავს, ხოლო სარგებელი მხოლოდ გაურკვეველ მომავალშია დაპირებული, შეთქმულებების თეორია მიმზიდველი ხდება. ამიტომ საერთაშორისო ინტეგრაცია და რეფორმები უნდა აიხსნას არა მხოლოდ როგორც ინსტიტუციური ცვლილებები, არამედ როგორც პირადი და ეროვნული უსაფრთხოების გაძლიერების საშუალება.

დასავლეთის მხრიდან მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ინსტიტუტების სახელით საუბარი, არამედ ცოცხალი ადამიანების გავლით კომუნიკაცია. კვლევის მიხედვით, კონკრეტული პიროვნებები ხშირად უფრო მეტ ნდობასა და პოპულარობას იძენენ, ვიდრე აბსტრაქტული ინსტიტუციური „ბრენდები“. კონკრეტული ადამიანები, რომლებიც დასავლეთის პოზიციის შესახებ კომუნიკაციას ახორციელებენ ქმნიან ემოციურ კავშირს, საყრდენს. თუკი ამგვარი საყრდენი გაქრა, მხოლოდ პრეს-მდივნების სახელით გაჟღერებული ინფორმაცია ქმნის ემოციურ ვაკუუმს საინფორმაციო სივრცეში, რომელსაც ავსებს მითები „დასავლელი კურატორებისა“ და „სოროსელების“ შესახებ.

მნიშვნელოვანია თავად მეტაფორების გადახედვაც. კვლევა აღნიშნავს, რომ IMF უკრაინაში ზოგჯერ 1990-იანი წლების „მტაცებელ ბანკირებთან“ ასოცირდება, ხოლო ევროკავშირი უფრო იძულებით, თუმცა ნაცნობ საბჭოთა ბლოკთან. ამიტომ საერთაშორისო ინსტიტუტებმა უნდა იპოვონ ისეთი ენა, რომელიც ადგილობრივ გამოცდილებას ეხმიანება, მაგრამ ამავე დროს მათ რეალურ ფუნქციას უფრო ზუსტად ხსნის.

ასევე ნათქვამია, რომ კომუნიკაციამ უკრაინა მხოლოდ დახმარების მიმღებად არ უნდა წარმოაჩინოს. ანგარიშის მიხედვით, უკრაინის როლის წარმოჩენას საერთაშორისო პროექტებსა და ვაჭრობაში შეუძლია მოქალაქეების ჩართულობის განცდა გააძიეროს. დასავლელი პარტნიორები უკრაინას უნდა წარმოაჩენდნენ არა როგორც დახმარების პასიური მიმღებს, არამედ როგორც საერთაშორისო ურთიერთობებში საკუთარი წვლილის შემტანმოთამაშეს.

###
### ნატო ქვეყნების მედეგობის მოთხოვნებს აქვეყნებს
URL: https://evropis.moambe.eu/nato-medegobis-motxovnebi/
Last updated: 2026-09-25T15:32:39.000Z
ჩვენს წინა სტატიებში გესაუბრეთ [მედეგობის](https://evropis.moambe.eu/medegoba/) შესახებ, რომელსაც ნატო განსაზღვრავს, როგორც სახელმწიფოსა და საზოგადოების უნარს, მოემზადოს საგანგებო ვითარებებისთვის და გაუმკლავდეს მათ, სწრაფად აღიდგინოს ნორმალური ქმედუნარიანობა ისეთი კრიზისებისას, როგორიცაა სამხედრო თავდასხმა, კიბერ-შეტევა, ტერორისტული აქტები, ანდა ბუნებრივი კატასტროფები. 

[რა არის მედეგობა?ევროპული უსაფრთხოების ლექსიკონი![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--89703f10-3ede-40de-8f87-9545b6dd4961.png)ევროპის მოამბემეგი ბენია![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/resilience-5c7d2de2-cdd8-449b-a7c2-3aa2b3a776fb.png)](https://evropis.moambe.eu/medegoba/)

ალიანსმა ეროვნული მედეგობის შვიდი ძირითადი მოთხოვნა ჯერ კიდევ ნატოს 2016 წლის ვარშავის სამიტზე დაამტკიცა, მაგრამ მათი სრული, გაშლილი ვერსია 2026 წლის 17 სექტემბერს პირველად [გამოქვეყნდა](https://www.nato.int/en/about-us/official-texts-and-resources/official-texts/2026/09/15/2026-resilience-baseline-requirements?ref=evropis.moambe.eu). მსოფლიოში დღეს არსებულმა დაძაბულობამ და რუსეთიდან მომავალი საფრთხის გამძაფრებამ აშკარად უბიძგა ალიანსს, მთავრობებს ღიად სთხოვოს, რომ მოსახლეობა უკეთ მოამზადოს. 

მაშ, რა წერია ამ დოკუმენტში? შევეცადეთ ნატოს ჟარგონი გასაგებ ენაზე აგვეხსნა, ხოლო ვისაც ორიგინალის ხილვა გნებავთ - ბმულსაც აქვე დავურთავთ. 

[2026 Resilience Baseline RequirementsObjective 1: A formalised, tested and exercised plan or system for the continuity of government, including:![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/favicon-512-572271bf-b51e-4e6f-aba4-627418c21042.png)Official texts and resources | NATO![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/nato-7a709c4e-6784-46dd-9546-d6cd83f097ce.png)](https://www.nato.int/en/about-us/official-texts-and-resources/official-texts/2026/09/15/2026-resilience-baseline-requirements?ref=evropis.moambe.eu)

### როგორ ასაბუთებს მოთხოვნებს ნატო

როგორც ვთქვით, მედეგობის შვიდი მოთხოვნა უკვე ათი წელია ნატო-ს პოლიტიკის საფუძველს წარმოადგენს. ნატო ამბობს, რომ მისი მიზანი მარტივია - რაც არ უნდა მოხდეს, რა საგანგებო ვითარებაც არ უნდა შეიქმნას, მთავრობის მუშაობა უნდა გაგრძელდეს, მოსახლეობას აუცილებელი სერვისები უნდა მიეწოდებოდეს, ხოლო სამხედროებს სამოქალაქო პირების იმედი და მხარდაჭერა არ უნდა მოაკლდეთ. 

ნათქვამია, რომ ნატოს ქვეყნების უსაფრთხოების გარემო ბოლოხანს მკვეთრად გაუარესდა. წევრ სახელმწიფოებზე კიბერ-შეტევები, საბოტაჟი, კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმები, პოლიტიკურ პროცესებში ჩარევა, საინფორმაციო ჩარევები და სხვა მტრული მოქმედებები ნატოს მიერ თითქმის ყოველდღიურად აღირიცხება. ნატოს გენერალურმა მდივანმა 2025 წლის ანგარიშში ასეთი მოქმედებები „დესტაბილიზაციის კამპანიებად“ მოიხსენია. საპასუხოდ, თავდაცვითმა ალიანსმა განაახლა ამგვარი ზეწოლის წინააღმდეგ ბრძოლის სტრატეგია და გააძლიერა კიბერ-თავდაცვა და კრიტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვა. 

დოკუმენტში ნათლად წერია, რომ საფრთხე მხოლოდ სამხედრო და გასამხედროებულ ობიექტებს კი აღარ ემუქრება, არამედ მოქალაქეებსა და კრიტიკულ ინფრასტრუქტურასაც. საუბარია არაა მხოლოდ ფიზიკურ თავდასხმებსა და საბოტაჟზე - ტექნოლოგიების სწრაფი განვითარების პირობებში გაადვილდა კიბერ-შეტევების და მასშტაბური სადეზინფორმაციო კამპანიების განხორციელება, რაც მოქალაქეებზე პირდაპირ მოქმედებს. 

სტრატეგიული ეკონომიკური კავშირები ირღვევა, ტექნოლოგიები სწრაფად ვითარდება, მთავრობები და მოქალაქეები სულ უფრო დამოკიდებული ხდებიან კოსმოსურ სისტემებზე, ნავიგაციიდან კომუნიკაციამდე. ეს ყველაფერი ზრდის სტრატეგიული შოკების შესაძლებლობას. შესაბამისად, სახელმწიფოები და საზოგადოებები მზად უნდა იყვნენ იმისთვის, რომ შოკი გადაიტანონ და სწრაფად აღიდგინონ ნორმალურთან ახლო ცხოველქმედება. 

### **მედეგობის საბაზისო მოთხოვნები**

გამოქვეყნებული დოკუმენტის თანახმად, არსებულ გამოწვევებს ნატო მხოლოდ სამხედრო მიმართულებით ვერ გაუმკლავდება და აუცილებელია, სამხედროებს საზოგადოებაც ამოუდგეს მხარში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის გაცნობიერება, რომ ერთ რომელიმე მოკავშირე სახელმწიფოში თუ გაწყდა მედეგობის ჯაჭვი, პრობლემა შესაძლოა სხვებსაც გადაედოს. ხელისუფლებისა და საზოგადოების მზადყოფნა ერთიანი მოქმედებისათვის ის გზაა, რომელიც გაამყარებს ალიანსის სიმტკიცეს და მოწინააღმდეგეს არ მისცემს საშუალებას, სტრატეგიული დაშინებით გადატეხოს მოკავშირეთა ნება.

საბაზისო მოთხოვნების შესრულება მოკავშირე სახელმწიფოებისგან მოითხოვს:

1\. **სახელმწიფოს მართვის ჩარჩო კარგად მოერგოს ეროვნული მედეგობის უზრუნველყოფის ამოცანას.** მკაფიოდ უნდა იყოს განსაზღვრილი ერთი მხრივ, სახელმწიფო მმართველობის ყველა ორგანოს, მეორეს მხრივ კი საზოგადოების ყველა შესაბამისი რგოლის ფუნქციები და პასუხისმგებლობები ისე, რომ სამხედრო სტრუქტურებთან კოორდინაცია ხდებოდეს როგორც მშვიდობიანობისას, ისე კრიზისისა თუ კონფლიქტის დროსაც;

2\. **საიმედოდ და გრძელვადიანად დაიგეგმოს შესაბამისი რესურსებით ამ საქმის უზრუნველყოფა.** 2025 წლის ჰააგის სამიტზე მოკავშირეები შეთანხმდნენ, რომ თავდაცვისა და უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ხარჯებისთვის, მათ შორის მედეგობისა და სამოქალაქო მზადყოფნის სფეროებში, მშპ-ის 1,5%-მდე იქნება გათვალისწინებული;

3\. **სამოქალაქო ელემენტები ყველა დონეზე ჩაერთოს ნატო-ს სამხედრო გეგმების განხორციელების პროცესში.** განსაკუთრებით ხაზგასმულია მასპინძელი ქვეყნის მხრიდან ნატოს ღონისძიებების და სამხედროების მხარდაჭერის უზრუნველყოფა შესაძლო კონფრონტაციისას. 

ნატო თვლის, რომ თუკი მედეგობის განმტკიცების მისი გეგმები და ეროვნული გეგმები სინქრონიზებულია, სამოქალაქო და სამხედრო მდგენელები ერთმანეთს გააძლიერებს. ოღონდ ეს რომ მოხდეს, მრავალმხრივი კოორდინაციაა საჭირო. ნათქვამია, რომ უსაფრთხოების გარემოს უწყვეტი გაუარესება რისკების უფრო ხშირ და საფუძვლიან ანალიზს მოითხოვს. 

სწორედ ამ მიზნით, საბაზისო მოთხოვნები მოკავშირე სახელმწიფოებს სთხოვს, კრიტიკულად შეაფასონ რისკები და მათთან გამკლავების უნარები, მოემზადონ სტრატეგიული შოკებისა და შეფერხებებისთვის, დაგეგმონ, თუ როგორ აპირებენ მათთვის გაძლებას და რეაგირებას ისე, რომ ქვეყნის ცხოვრება ნორმალურთან მაქსიმალურად დაახლოებულ რეჟიმში გაგრძელდეს. 

**საბაზისო მოთხოვნა 1: მთავრობისა და კრიტიკული მნიშვნელობის სახელმწიფო სამსახურების უწყვეტი მუშაობის უზრუნველყოფა.** მთავრობის ფუნქციონირება უნდა ეფუძნებოდეს წინასწარ შემუშავებულ, გამოცდილ და პრაქტიკაში შემოწმებულ სისტემას, რომელიც კრიზისისა და კონფლიქტის დროსაც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილებების მიღების უწყვეტობას, კრიტიკული სახელმწიფო ფუნქციების შეუფერხებლივ შესრულებას და დააწესებს ხელისუფლების გადაბარების მკაფიო წესებს. მთავრობამ უნდა უზრუნველყოს სამოქალაქო თავდაცვის ეროვნული შესაძლებლობების განვითარება. უნდა არსებობდეს კრიზისების მართვის ფიზიკურად დაცული ცენტრები და გამოიცადოს ქვეყნის მართვისა და საზოგადოებასთან კომუნიკაციის ალტერნატიული მექანიზმები, თუკი ჩვეულებრივი საშუალებები შეფერხებულია ან აღარ მუშაობს. 

**საბაზისო მოთხოვნა 2: ენერგომომარაგების უწყვეტობა.** უწყვეტი და საიმედო ენერგომომარაგება, განსაკუთრებით კრიზისისა და კონფლიქტის დროს, უნდა ფარავდეს როგორც მოსახლეობის, ისე სამხედრო ოპერაციების საჭიროებებს. ამისთვის აუცილებელია ენერგეტიკული სისტემების რისკებისა და მოწყვლადობების წინასწარი შეფასება, შეფერხებების შემთხვევაში ენერგოწარმოების, გადაცემისა და მიწოდების აღდგენის შესაძლებლობებისთვის რესურსების დაბევება და პროცედურების დაგეგმვა, კრიტიკული რესურსების მიწოდების ჯაჭვებისა და ეროვნულ ეკონომიკაში არსებული საწარმოო ურთიერთკავშირების შესწავლა და კრიზისების მართვისას მათი გათვალისწინება.

**საბაზისო მოთხოვნა 3: ადამიანების კონტროლირებადი და არაკონტროლირებადი გადაადგილების მართვის შესაძლებლობა.** სახელმწიფოს უნდა ჰქონდეს წინასწარ შემუშავებული მექანიზმები და საგანგებო გეგმები როგორც ადამიანების მასობრივი შემოდინების, ისე კრიზისისა და კონფლიქტის ზონებიდან მოსახლეობის ევაკუაციის სამართავად. განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს სამოქალაქო მოსახლეობისა და სამხედრო ძალების გადაადგილების კოორდინაციას, რათა შეზღუდული სატრანსპორტო მარშრუტების პირობებში მათი საჭიროებები დაბალანსდეს.

**საბაზისო მოთხოვნა 4: სურსათისა და წყლის რესურსებით მომარაგების უზრუნველყოფა.** სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს სურსათისა და წყლის რესურსებისა და შესაბამისი კრიტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვა, რისკების შეფასება და ადრეული გაფრთხილების მექანიზმების არსებობა. კრიზისისა და კონფლიქტის დროს აუცილებელია სურსათისა და წყლის უწყვეტი მიწოდება როგორც სამოქალაქო მოსახლეობისთვის, ისე სამხედრო ოპერაციების მხარდასაჭერად, ასევე ამ სექტორში ფუნქციების მდგრადობის შენარჩუნება ხანგრძლივი კრიზისის პირობებშიც კი. 

**საბაზისო მოთხოვნა 5: მასობრივი მსხვერპლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რღვევის გამომწვევი კრიზისების პირობებში მართვის უნარის შენარჩუნება.** ჯანდაცვის სფეროს მზადყოფნა და მდგრადობა უნდა ეფუძნებოდეს ხელისუფლების ყველა რგოლისა და საზოგადოების ყველა სექტორის ერთიან მუშაობას და საერთო დაგეგმარებას. ამოცანაა მასობრივი მსხვერპლის, ან საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შემლახავი მსხვილმასშტაბიანი კრიზისისთვის მზადყოფნის უზრუნველყოფა ისე, რომ როგორც მოსახლეობისთვის, ისე შეიარაღებული ძალებისთვის სამედიცინო მომსახურება უწყვეტად ხორციელდებოდეს. ამ მოთხოვნის შესასრულებლად საჭიროა სამოქალაქო და სამხედრო სამედიცინო უწყებებს შორის ინფორმაციისა და რესურსების გაცვლის კოორდინაცია, გადაუდებელი სამედიცინო აუცილებლობების წინასწარი შეფასება, სამედიცინო მარაგებისა და მიწოდების უსაფრთხოების უზრუნველყოფა და პერიოდული ვარჯიშები სხვადასხვა წინასწარ დაგეგმილი სცენარისთვის მზადყოფნის შესამოწმებლად.

**საბაზისო მოთხოვნა 6: სამოქალაქო საკომუნიკაციო სისტემების მედეგობა.** კრიზისისა და კონფლიქტის დროს საიმედო, გამძლე და დაცულ საკომუნიკაციო საშუალებებზე უწყვეტი ხელმისაწვდომობა უნდა იყოს უზრუნველყოფილი. ამისთვის აუცილებელია საინფორმაციო ინფრასტრუქტურისადმი როგორც ფიზიკური, ისე ციფრული რისკების რეგულარული შეფასება, კრიტიკული მიწოდების ჯაჭვებისა და სხვა, პოტენციურად მტრულ ქვეყნებზე ტექნოლოგიური დამოკიდებულების შემცირება, კომუნიკაციის სარეზერვო სისტემების არსებობა და სამოქალაქო საკომუნიკაციო ქსელებზე პრიორიტეტული წვდომის უზრუნველყოფა კრიზისების შემთხვევაში. მთავრობას კრიტიკულ ვითარებაშიც უნდა შეეძლოს საზოგადოებას მიაწვდინოს ხმა, თუნდაც მინიმალურად, ადრეული გაფრთხილების და განგაშის სისტემების საშუალებით.

**საბაზისო მოთხოვნა 7: სამოქალაქო სატრანსპორტო სისტემების მედეგობა.** უნდა არსებობდეს შესაბამისი საკანონმდებლო ბაზა, ტარდებოდეს პოლიტიკა და პრაქტიკული ზომები იმისთვის, რომ სამოქალაქო სატრანსპორტო სისტემებმა კრიზისისა და კონფლიქტის დროსაც განაგრძონ მუშაობა და უზრუნველყონ როგორც მოსახლეობის, ისე სამხედრო ძალების გადაადგილება, პრიორიტეტების შესაბამისად. ამისთვის საჭიროა სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურისა და მარშრუტების დაცვა და დაზიანების შემთხვევაში მათი სწრაფი აღდგენის საშუალებების მომზადება, საზღვრის სწრაფი გადაკვეთის მექანიზმების არსებობა, ტრანსპორტისათვის კრიტიკული სატელეკომუნიკაციო და სხვა ტექნოლოგიური სისტემების მდგრადობა, სარეზერვო შესაძლებლობების გათვლა და ეკონომიკის სხვა სექტორებში არსებული სატრანსპორტო საშუალებების (მაგალითად, სოფლის მეურნეობაში) აღრიცხვა და კრიზისების დაგეგმვაში გათვალისწინება. 

### რას გვეუბნება ეს ყოველივე?

სამოქალაქო თავდაცვა ყოველთვის იყო ნატოს ერთ-ერთი საზრუნავი, თუმცა დიდწილად ეს საქმე ეროვნული მთავრობების ხელში რჩება. უკრაინაში მიმდინარე ომმა ნათლად უჩვენა ალიანსს, რომ კრიტიკული ინფრასტრუქტურა ფრონტის ხაზიდან მოშორებითაც შეიძლება დარტყმის ქვეშ აღმოჩნდეს. დრონების და ფრთოსანი რაკეტების ტექნოლოგიების გაიაფება, კიბერშეტევების გაიოლება ხელოვნური ინტელექტის განვითარებასთან ერთად ამგვარ რისკებს ზრდის. უკრაინის რკინიგზის უნიკალური გამოცდილება, რომელიც განუწყვეტელი დარტყმების პირობებშიც განაგრძობს მუშაობას, სატრანსპორტო სფეროს მედეგობის უნიკალური მაგალითია. რიგითი უკრაინელების, სამოქალაქო საზოგადოებისა და ადგილობრივი მთავრობების მიერ აგრესიის საწყის ეტაპზე გაწეულმა უზარმაზარმა სამუშაომ აშკარად უჩვენა ყველას, რომ საზოგადოებისა და სახელმწიფოს ურთიერთნდობა და მხარდაჭერა გადამწყვეტია მსგავსი ტიპის კრიზისებთან გასამკლავებლად.

ის გეგმები, რაც აქამდე სამხედროების და უმაღლესი სამოქალაქო ჩინოვნიკების მაგიდებზე და უჯრებში იდო, უსარგებლო გახდება თუ საზოგადოების ფართო ფენისგან ქმედითი მხარდაჭერა ვერ მიიღო. მედეგობის საბაზისო გეგმების გამოქვეყნება ამ მიმართულებით გადადგმული ერთი პატარა ნაბიჯია.
### ბერლინი: სწორება მარცხნივ
URL: https://evropis.moambe.eu/berlini-scoreba-marcxniv/
Last updated: 2026-09-21T08:49:51.000Z
„დღეიდან ერთად შევცვლით ბერლინს“ - გაბრწყინებული თვალებით მიმართა მხარდამჭერებს ელიფ ერალპმა, ბერლინელი მემარცხენეების თავქალმა, ადგილობრივი საპარლამენტო არჩევნების შედეგების გამოცხადებისას. შედეგი მისთვის მართლაც საზეიმო იყო, Die Linke-მ 25,7%, ანუ ამომრჩევლების მეოთხედის მხარდაჭერა მოიპოვა.

საქსონია-ანჰალთში მომხდარი [პოლიტიკური მიწისძვირის](https://evropis.moambe.eu/sak-soniashi-mosaxdeni-moxda/) შემდეგ სულ რაღაც ორიოდე კვირაა გასული და არჩევნების ციებ-ცხელებამ ამჯერად ბერლინს უწია. თუ საქსონია-ანჰალთმა მარჯვნივ გადადგა ნაბიჯი, ბერლინმა პირიქით - მარცხნივ ჰქნა პირი. AfD ბერლინში მესამე ადგილს დასჯერდა, მაგრამ პირველადგილოსანმა Die Linke-მ მისი წინა არჩევნების შედეგების გაორმაგება და ოდესღაც ბერლინის პოლიტიკაში თითქმის ხელშეუხებელი სოციალ-დემოკრატიული პარტიის კარგა გვარიანად უკან, მეორე ადგილზე ჩამოტოვება მოახერხა.

## გახდით ჩვენი გამომწერი - თუნდაც უფასოდ

სოციალური მედიის ალგორითმები თავისუფალ მედიას კლავს. პირდაპირი ხელმოწერა საშუალებას გვაძლევს, ჩვენი ნამდვილი მკითხველის სურვილებს მოვერგოთ და არა უსახო ტროლებისას

გამოიწერეთ მოამბე 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, მხოლოდ სტატიებს მიიღებთ.

### ელიფ ერალპი: მემარცხენეების ახალი სახე

ამ გამარჯვების მთავარი სახე მემარცხენეების საჭეთმპყრობელი ელიფ ერალპია - გერმანიაში დაბადებული, თურქული წარმომავლობის 45 წლის იურისტი ქალი. ის მთელი საარჩევნო კამპანიის განმავლობაში იმ პრობლემებზე საუბრობდა, რომლებიც ბერლინელებს მართლაცდა ყელში აქვთ ამოსული. AfD-სგან განსხვავებით, ეს არც მიგრანტების ქვეყნიდან გაძევებაა და არც გერმანელებში პატრიოტული სულისკვეთების გაძლიერება. მემარცხენეებმა აქცენტი ხელმისაწვდომი საცხოვრისის თემის გარშემო ააგეს და არჩევნების შედეგებს თუ შევხედავთ, რომ მათმა დაპირებებმა ბერლინელების დიდი ნაწილის გული მოიგო. 

არჩევნების შედეგებით, *Die Linke* ვერ შეძლებს ქალაქის ერთპიროვნულ მართვას და, როგორც ეს გერმანიაში თითქმის ყოველთვის ხდება, სხვა პარტიებთან მოუწევს კოალიციის შეკვრა. მიუხედავად ამისა, ერალპი ბერლინის მომავალი მთავრობის ფორმირებისთვის ბრძოლაში ცენტრალურ ფიგურად იქცა და სავარაუდოდ ქალაქის მერიც გახდება, რაც Die Linke-სთვის ნიშანდობლივი წარმატება იქნება. 

ერალპმა მისი წარმომავლობა საარჩევნო კამპანიის ერთ-ერთ ძლიერ მხარედ აქცია. მისი მშობლები 1980 წელს, სამხედრო გადატრიალების დროს თურქეთიდან გამოიქცნენ, გერმანიაში პოლიტიკური თავშესაფარი მიიღეს და მიუნხენში დასახლდნენ. ელიფი მიუნხენში, ჰამბურგსა და დორტმუნდში გაიზარდა და სკოლის დამთავრების შემდეგ ირიდიულ ფაკულტეტზე სწავლა გადაწყვიტა. როგორც თავად ამბობს, პროფესიის არჩევისკენ საკუთარმა ცხოვრებისეულმა გამოცდილებამ უბიძგა, რომლის დროსაც ხშირად აწყდებოდა უსამართლობას, რადგან უბრალო, ხელმოკლე მიგრანტების ოჯახიდან იყო. სწორედ ამ მწარედ ნაგემებმა გამოცდილებამ მასწავლაო ბრძოლა საკუთარი და სხვების უფლებებისთვის - გვიყვება ის თავის საარჩევნო ვიდეო-რგოლში.

ჰამბურგის უნივერსიტეტის სამართლის ფაკულტეტის დასრულებისა და ორი სახელმწიფო გამოცდის ჩაბარების შემდეგ ერალპმა კვალიფიცირებული იურისტის სტატუსი მიიღო და შრომას შეუდგა: მუშაობდა ჰამბურგის სასამართლოში, სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლეს კომისარიატში ბერლინში და გერმანიის საელჩოში კანადაში. 

2010 წლიდან მისი ცხოვრება ბერლინში, ბუნდესტაგში, *Die Linke*\-ს ფრაქციაში რეფერენტად მუშაობით გრძელდება. საინტერესოა, რომ თავად ამ დროს პარტიის წევრი არ გახლდათ და მას ოფიციალურად 2017 წელს შეუერთდა, ხოლო 2021 წელს ბერლინის ფედერალური მხარის პარლამენტის წევრიც გახდა. ასე რომ, ერალპს გამოუცდელ და პოლიტიკაში შემთხვევით მოხვედრილს ვერ ვუწოდებთ, თუმცა ის არც იმ კლასიკური კარიერული პოლიტიკოსების რიგს მიეკუთვნება, რომლებიც სკოლის მერხიდან ახალგაზრდულ პარტიულ ორგანიზაციაში გადადიან და იქიდან პირდაპირ დიდი პოლიტიკისკენ მიიწევენ. 

ერალპის პერსონა ასევე საკმაოდ უცხოა Die Linke-სთვის: ეს პარტია ხომ აღმოსავლეთ-გერმანიის მმართველი კომუნისტური პარტიის მემკვიდრეა და ძირითადად აღმოსავლელებითვე იყო ხოლმე სავსე და აღმოსავლეთის მხარეებში გააჩნდა გავლენა. თუმცაღა მას შემდეგ ბევრი რამ შეიცვალა. პარტიის დამრტყმელი ძალა ახლა სამი ქალი ლიდერია - თავად ერალპი, 38 წლის სოციალური მედიის ვარსკვლავი, ჰეიდი რეიშინეკი და 37 წლის ინეს შვერდტნერი. პარტიის ამომრჩეველიც შეიცვალა: საგრძნობლად გაახალგაზრდავდა (წევრების საშუალო ასაკი დღეს 38.6 წელია, ხოლო ჯერ კიდევ 2024 წელს 45 წელი იყო), ქალაქებისკენ გადაიხარა, მათ შორის მეტი ქალი და მიგრანტების ოჯახიდან წამოსული ხალხია, რომლებიც დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ თანასწორობისა და რასიზმის თემატიკას.

### **რას (უ)ჩივის ბერლინი?**

*Die Linke*\-ს საარჩევნო პროგრამა რამდენიმე თემაზე ამახვილებდა ყურადღებას: მეტი სახელმწიფოს მიერ სუბსიდირებული საცხოვრებელი, ბინების ქირის შემცირება, იაფი საზოგადოებრივი ტრანსპორტი, სოციალური პოლიტიკის გაძლიერება და სხვა, თუმცა, მათგან მთავარი თემა, მაინც საბინაო პოლიტიკა გახლდათ.

ბოლო წლებში ბერლინში ხალხის რაოდენობა გაიზარდა, საცხოვრისის პოლიტიკამ კი ფეხი ვერ აუწყო ამ ტემპს. ბინების ქირამ საგრძნობლად იმატა და ამას ბერლინელები საკმაოდ მწვავედ გრძნობენ საკუთარ ჯიბეზე, რადგან მათი თითქმის 80% ნაქირავებ ბინებსა თუ სახლებში ცხოვრობს. ხუმრობა არ გახლავთ ოთხმილიონიან ქალაქში ყველას თავისი ჭერი ჰქონდეს და თან მისი დაქირავებისთვის ცალი თირკმელის გაყიდვა არ იყოს საჭირო.

ბერლინში ბინის ძებნაც კარგა ხანია მხოლოდ უძრავი ქონების საიტზე რამდენიმე განცხადების დათვალიერებას აღარ ნიშნავს. ზოგისთვის ეს ნერვების გამძლეობის გამოცდაა - წერ ათობით ადამიანს, გზავნი დოკუმენტების მთელ დასტას, მიდიხარ ბინის დასათვალიერებლად და აღმოაჩენ, რომ იმავე ბინის სანახავად შენ გარდა ლამის საქორწილო მაყრიონია მოსული.

სწორედ ეს გახლდათ მთავარი საკითხი, რომელიც მემარცხენეებმა წინ წამოწიეს და მართალია, მთლად უფასო საცხოვრებელს (უფასო ფულისა არ იყოს) არ დაჰპირებიან ხალხს, მაგრამ მის საგრძნობლად შემცირებაზე კი გააკეთეს აქცენტი. ამ ფონზე ელიფ ერალპმა წინასაარჩევნო კამპანიის მთავარ სიტყვად „*Mietendeckel*“ - ანუ ქირის ზედა ზღვარი აქცია. იმდენად მთავარ სიტყვად, რომ პოლიტიკოსი კამპანიის დროს კისერზე ოქროსფერ ყელსაბამსაც კი ატარებდა ამ წარწერით. სწორედ ქირის ზედა ზღვარის დაწესება გახლავთ მემარცხენეების ერთ-ერთი მთვარი დაპირება.

გარდა ამისა, მემარცხენეები საცხოვრისის პოლიტიკის მიმართულებით სხვა რიგ ცვლილებებს გეგმავენ, კერძოდ, ბინების ქირის არაგონივრულად მაღალი ფასების შემთხვევების გამოვლენას ასევე სოციალური საცხოვრებლების მშენებლობასა და ზეწოლას ფედერალურ ხელისუფლებაზე, რათა ქირის ფასების უფრო მკაცრი რეგულირება მთელი გერმანიის მასშტაბით გახდეს შესაძლებელი. 

ყველაზე ხმაურიანი დაპირება - დიდი კომპანიების კერძო საკუთრებაში არსებული ბინების ნაწილის კომპენსაციის სანაცვლოდ საზოგადოებრივ საკუთრებაში გადატანაა. საუბარია დაახლოებით 220.000 საცხოვრებელზე, რომელიც კერძო მესაკუთრეების ხელშია. ამ იდეას ახალი არ ეთქმის: ჯერ კიდევ 2021 წელს ბერლინში ჩატარებულ რეფერენდუმზე მილიონზე მეტმა ადამიანმა დაუჭირა მხარი კერძო კომპანიების ხელში არსებული საცხოვრისების ნაწილის გასაზოგადოებრივებას. ამ რეფერენდუმს იურიდიული ძალა არ ჰქონია და მისი განხორციელება დღემდე პოლიტიკური დავის საგნად რჩება - ცენტრისტებიც და მემარჯვენეებიც ამ ნაბიჯს ექსპროპრიაციად ნათლავენ. ერალპი კი ამბობს, რომ ამომრჩევლის გადაწყვეტილება თაროზე შემოდებული ქაღალდად არ უნდა დარჩეს და რომ მისი განხორციელება მისი გუნდის უმნიშვნელოვანესი ამოცანაა. 

### **რას ამბობენ მემარცხენეების კრიტიკოსები?**

ის, რაშიც მემარცხენეები პრობლემიდან გამოსავალს ხედავენ, კრიტიკოსებისთვის დამატებითი პრობლემაა. მათი მთავარი არგუმენტი მარტივია - კერძო მესაკუთრეებიდან ბინების გამოსყიდვა და მათი საზოგადოებრივად გარდაქმნა ქალაქს მილიარდობით ევრო დაუჯდება და უკვე აშენებული ბინის კერძო მესაკუთრის ხელიდან საზოგადოებრივ საკუთრებაში გადასვლა ბერლინში ერთ ახალ ბინასაც ვერ გააჩენს. უმჯობესია თუ ეს თანხა არა მათ გამოსყიდვას, არამედ ახალი ბინების მშენებლობას მოხმარდებაო. სწორედ ამ საკითხმა შეიძლება გააჭიანუროს მმართველი კოალიციის ჩამოყალიბება, რისი შანსიც Die Linke-ს სოციალ-დემოკრატებთან და მწვანეებთან ერთად აქვს.

კრიტიკის კიდევ ერთი სამიზნე ერალპის საყვარელი სიტყვა - „*Mietendeckel*“, ანუ ქირის ზედა ზღვარია. სამშენებლო სექტორის წარმომადგენლები და ქრისტიან-დემოკრატები შიშობენ, რომ ქირის მკაცრი კონტროლი კერძო ინვესტორებს ახალი საცხოვრებლის მშენებლობის სურვილს დაუკარგავს და საბოლოოდ ბერლინიდან სულ გააქცევს, რაც იმ პრობლემას კიდევ უფრო გაამწვავებს, რომლის მოგვარებასაც მემარცხენეები გვპირდებიან.

ასე რომ, ბერლინელმა ამომრჩეველმა პრობლემის დანახვასა და მისი გადაჭრის გზების დასახვაში მემარცხენეებს კარგი ნიშანი დაუწერეს. ახლა კი, გაცილებით რთული ეტაპი იწყება - კოალიციის შექმნა და შემდეგ ისეთი პოლიტიკის გატარება, რომელიც დაპირებას დაპირებად არ დატოვებს და მას ფრთებს შეახსამს. მემარცხენეები გვპირდებიან, რომ ქირას მოთოკავენ და ბერლინში ცხოვრება ისევ ხელმისაწვდომი გახდება. დაე, ღმერთმა ქნას, ბერლინელი მდგმურებისთვის ეს წელი საარჩევნო სურვილების ახდენისა გამოდგეს.
### ევროპის კვირა (14-20 სექტემბერი)
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-september-14-20/
Last updated: 2026-09-20T10:11:18.000Z
კვირა მშვიდობისა, ძვირფასო მკითხველებო!

ბოლო კვირების განმავლობაში არაერთხელ ვახსენეთ [ურსულა ფონ დერ ლაიენის წლევანდელი მიმართვა](https://evropis.moambe.eu/soteu-2026/) და აი, ამ კვირაში მისი წარმოთქმის დროც დადგა. ევროკომისიის თავმჯდომარე ტრიბუნაზე ავიდა თუ არა, მყისიერ გამოაცოცხლა საზოგადოება.   
  
საკმარისი გახლდათ ეს ერთი ფრაზა დასცდენოდა: „მსურს, თქვენთან ერთად ვიღვაწო იმ კარის გასაღებად, რომლითაც კანადა ევროკავშირის პირველი „ასოცირებული წევრი“ გახდება“. რა წამს ითქვა, გამოცემების სათაურებიც აჭრელდა, ზოგი კი წერდა, კანადა ევროკავშირს უერთდებაო. ეს ინტერპრეტაცია, ცხადია, რეალობისგან შორსაა. ფონ დერ ლაიენს კანადისთვის სრულუფლებიანი წევრობა არ შეუთავაზებია; მხოლოდ „კარის გაღებაზე“ ისაუბრა, რაც ბრიუსელს არავითარ ვალდებულებას არ აკისრებს; „მსურს ვიღვაწოთ“ კი მოლაპარაკების მაგიდასთან მიწვევაა და არა უკვე მიღწეული შეთანხმების ზეიმი. დავუმატოთ ისიც, რომ ევროპული ხელშეკრულებები მსგავს სტატუსს საერთოდ არ იცნობს: 49-ე მუხლი გაწევრიანების უფლებას მხოლოდ „ევროპულ სახელმწიფოებს“ უტოვებს, 217-ე მუხლი კი მხოლოდ წევრობის გარეშე ასოცირებას ითვალისწინებს. 

შესაბამისად, ფონ დერ ლაიენის ეს ფორმულირება ორ მუხლს შორის მოქცეული, მიზანმიმართულად ბუნდოვანი ფორმულაა, რომელიც პოლიტიკურ ნებას სახელს არქმევს, თუმცა დეტალებს არ აზუსტებს. 

თუმცა, ლაიენის გამოსვლა მხოლოდ კანადა-ევროკავშირის ურთიერთობამდე არ ჩავიწროვებულა, ბევრი სხვა რამ ითქვა: ევროპის უსაფრთხოებიდან დაწყებული, ბავშვთა ციფრული აგრესორებისგან დაცვით დამთავრებული.

წინა კვირას შვედეთის არჩევნებზეც გიყვებოდით, ამ კვირაში ბევრი რამ გაცხადდა, ამასობაში ხელისუფლებაც შეიცვალა, ულფ კრისტერსონმა კი მარცხი აღიარა.

მოდი, სწორედ აქედან დავიწყოთ.

### **შვედეთი ხელისუფლებას იცვლის**

კვირის საარჩევნო ციებ-ცხელება დასრულდა: პრემიერ-მინისტრმა ულფ კრისტერსონმა, ბიულეტენების საბოლოო დათვლისთანავე, დატოვა თანამდებობა. გამარჯვება მაგდალენა ანდერსონისა და მისი სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ხელმძღვანელობით მოქმედმა ოთხპარტიულმა მემარცხენე-ცენტრისტულმა ალიანსმა იზეიმა; მემარცხენე ბლოკმა ოპონენტს 50 ათასი ხმით გაუსწრო და სასწორის პინა თავის სასარგებლოდ გადახარა.

მმართველი გუნდის მარცხს საზოგადოებაში ულტრამემარჯვენე „შვედი დემოკრატების“ მიმართ გაღვივებულ უკმაყოფილებას მიაწერენ. როგორც [ადრეც გიამბობდით, ამ პარტიის წარმომადგენლის კრემლთან კავშირების სკანდალმა წინასაარჩევნო ბოლო კვირა მთლიანად მოიცვა.](https://evropis.moambe.eu/shvedetis-archevnebi/) დაარსებიდან თითქმის ოთხი ათწლეულის განმავლობაში ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც „შვედი დემოკრატების“ რეიტინგმა იკლო. ანდერსონი ხელისუფლების სათავეში დასაბრუნებლად ემზადება, თუმცა მყარი კოალიციის ჩამოყალიბებას, შესაძლოა, გარკვეული დრო დასჭირდეს.

### **მერცის რთულო კვირა**

ქრისტიან-დემოკრატების პოლიტიკური შედეგების სისუსტემ წყალი შეუყენა გერმანიის კანცლერს, ფრიდრიხ მერცს. მან ნიუ-იორკში, გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე გამოსვლა გააუქმა და ამ კვირა დღეს ბერლინსა და მეკლენბურგ-წინა პომერანიის ადგილობრივ არჩევნებს დაუდარაჯდა. ბერლინში მერცის პარტია რადიკალურ მემარცხენე Die Linke-ს ჩამორჩება და ალბათ მეორე ადგილზე გავა, ოღონდ ხმების 8%-მდე დაკარგავს. მას შემდეგ, რაც საქსონია-ანჰალთში მემარჯვენე რადიკალებმა იგდეს ხელში ძალაუფლება, ქრისტიან-დემოკრატებმა შეიძლება ახალი სირცხვილი ჭამონ მეკლენბურგ-ქვემო პომერანიაში. აქ პირველობისთვის ბრძოლა სოციალ-დემოკრატებსა და ულტრამემარჯვენეებს შორის იქნება, მაგრამ საქმეს ისეთი პირი უჩანს, რომ ქრისტიან-დემოკრატებმა შეიძლება საარჩევნო ზღურბლი ვერც გადალახონ. 

თუ ასე მოხდა, ბევრი იტყვის მერცი უგერგილო თავკაცი აღმოჩნდაო. არადა როგორი ამბავი იქნება, ექვსი წლით არჩეულმა კანცლერმა, წელიწადნახევარიც ვერ გასტანოს პოსტზე? ეს მხოლოდ გერმანიის პრობლემა როდი იქნება, ევროპაშიც დიდ რეზონანსს გამოიწვევს, მით უფრო, რომ მომავალ წელს ემანუელ მაკრონი დატოვებს პოსტს და საფრანგეთის ლიდერის ვინაობაც გაურკვეველია.

### **ცვლილებები კი მინდა, მაგრამ ჩემს ცხოვრებას ხომ არ შეეხება?**

საფრანგეთის საპრეზიდენტო არჩევნებამდე შვიდი თვით ადრე, [Le Monde-ის დაკვეთით ჩატარებულმა მასშტაბურმა კვლევამ](https://evropis.moambe.eu/saprangets-cvlileba-surs/) (13 000 გამოკითხული) ამომრჩევლის უცნაური პარადოქსი გამოავლინა: 67% არჩევნებზე წასვლას გადაჭრით აპირებს, 71%-ს სურს, ამ არჩევნებმა გარდამტეხი ცვლილებები მოიტანოს, თუმცა საერთო განწყობა უკიდურესად ნეგატიურია: ნახევარზე მეტი შფოთავს, მესამედი გაბრაზებულია, მომავლის იმედი კი მხოლოდ 17%-ს შერჩა.

ხალხი გამოსავალს რადიკალურ პოლუსებზე ეძებს: მარინ ლე პენი ყველა სცენარით პირველ ადგილზეა (33–35%), მის მთავარ მეტოქედ კი ჟან-ლუკ მელანშონი რჩება. ამავდროულად, საზოგადოებას თავადვე აფრთხობს საკუთარი რადიკალიზმი: ვალის შემცირება სურთ ისე, რომ არც გადასახადები გაიზარდოს და საპენსიო ასაკიც შემცირდეს. ხოლო მაგიდის აყირავება ჭურჭლის დაუმსხვრევლად… აი, ასეთი რთული ამოცანის წინაშე დგას დღეს საფრანგეთი.

### **რუსეთი საზღვრებს (და ევროპელების ნერვებს) ეთამაშება**

პარიზში უსაფრთხოების საგანგებო თათბირის დასრულებისთანავე, ემანუელ მაკრონმა გამოაცხადა, ქვეყნის კრიტიკული ინფრასტრუქტურისა და თავდაცვის ობიექტების დასაცავად გადაუდებელი ზომები ამოქმედდებაო.

> „ბოლო პერიოდში საფრანგეთისა და მთელი ევროპის წინაშე არსებული საფრთხეები, უპირველესად კი რუსული ჰიბრიდული აგრესია, კიდევ უფრო გამწვავდა“

ელისეს სასახლის გადაწყვეტილებით იქმნება საგანგებო „ფარი“, რომელიც სტრატეგიულ ობიექტებს დრონებისა და კიბერშეტევებისგან დაიცავს. ამავდროულად, შინაგან საქმეთა მინისტრმა რეგიონულ პრეფექტებს სიფხიზლისკენ მოუწოდა. 

> „ეს (ჩრდილოვანი თავდასხმები) უპასუხოდ არ დარჩება, ის, რაც დღეს უკრაინაში სასწორზე დევს, ჩვენივე უსაფრთხოებაა“.

პოლონეთშიც მსგავსი განწყობაა: პრემიერმა დონალდ ტუსკმა სამხედრო და უსაფრთხოების შეფები შეკრიბა პოლონეთ-უკრაინის საზღვარზე ვითარების გამწვავების გეგმებზე სამუშაოდ:

> „პუტინი რაღაცას ამზადებს, ჩვენი საქმეა, მზად ვიყოთ“.

 საბაბი საზღვრიდან სულ ოთხ კილომეტრში, ვოლინის ოლქში, სასაზღვრო გამშვებ პუნქტებსა და ტრანსპორტზე რუსეთის ზედიზედ თავდასხმები გახდა. აქტიურდება საჰაერო ძალები, საჰაერო თავდაცვა და სწრაფი რეაგირების დანაყოფები; თავდაცვის მინისტრმა კი გააფრთხილა, ამ ზამთარს უკრაინის ენერგეტიკაზე რუსეთის კიდევ უფრო გამწვავებული დარტყმები გველისო.

ჩრდილოეთშიც საინტერესო ამბავი მოხდა: დანიელებმა ვერტმფრენიდან საერთაშორისო წყლებში მცურავი რუსული ფრეგატის გეგმური ფოტოგადაღება სცადეს, საპასუხოდ რუსებმა გემიდან ორი სასიგნალო რაკეტა ესროლეს. დანიამ ამაზე რუსეთის ელჩი დაიბარა; მოსკოვმა კი, ჩვეულებისამებრ, გამოძიებას დაჰპირდა, თან წინასწარვე დამნაშავედ დანიური ვერტმფრენი დაასახელა, რომელიც „მეტისმეტად პროვოკაციულად დაფრინავდაო“.   
  
იმავე დღეებში ლიეტუვის საჰაერო სივრცეში ასაფეთქებლით აღჭურვილმა რუსულმა დრონმა ნახევარსაათიანი „ექსკურსია“ მოაწყო, სანამ ნატოს იტალიურმა გამანადგურებელმა საბოლოოდ არ ჩამოაგდო. ლიეტუვის საგარეო საქმეთა მინისტრმა კი შეგვახსენა, ნატოს ამ რეგიონში ჯერ კიდევ ბევრი „საშინაო დავალება“ აქვს შესასრულებელიო.

### **ბალკანური უკმაყოფილება**

ჰააგაში კოსოვოს ყოფილ პრეზიდენტს, ერთ დროს ბელგრადისგან გათავისუფლების მებრძოლთა წინამძღოლს ჰაშიმ ტაჩის, ომის დანაშაულებისთვის 25 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. მის სინდისზეა 96 მკვლელობა, 385 უკანონო დაკავება, 303 წამება და 50-მდე მსხვერპლის მიმართ სასტიკი მოპყრობა. მოსამართლეებმა ტაჩი და სხვა ყოფილი მეთაურები ძალაუფლების ხელში ჩასაგდებად ორგანიზებულ ერთობლივ კრიმინალურ საქმიანობაში დამნაშავედ ცნეს, თუმცა კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულის ნაწილი მტკიცებულებების ნაკლებობის გამო მოეხსნა. ტაჩიმ ბრალდებები უარყო, განაჩენს კი მდუმარებით შეხვდა. ისე, კი გასაჩივრების უფლება აქვს... მრავალი კოსოვოელი ალბანელისთვის ტაჩი კვლავაც ეროვნული სიმბოლოა, თავად ჰააგის ტრიბუნალს კი საზოგადოება უნდობლობით შესცქერის. ამიტომაც ვერდიქტის გამოტანისთანავე განრისხებულნი პრიშტინაში გასაპროტესტებლად შეიკრიბნენ და ევროკავშირის კანონის უზენაესობის მისიის (EULEX) სათავო ოფისს ქვები დაუშინეს...

მეორე მხრივ, თითქმის ორწლიანი უწყვეტი ქუჩის პროტესტის შემდეგ სერბმა სტუდენტებმა არჩევნებს მიაღწიეს და 25 ოქტომბრის ვადამდელი არჩევნებისთვის საკუთარი საარჩევნო სიაც წარადგინეს: ექიმებით, ფილოსოფოსებით, ეროვნული ბანკის ყოფილი ხელმძღვანელითა და ვეტერანი კალათბურთელებით სავსე, პოლიტიკური სპექტრის ბოლომდე შესაჯანჯღარებლად. ვუჩიჩმა კი კვლავ ძველ ხერხს მიჰყო ხელი: რაკი კონსტიტუცია მესამე საპრეზიდენტო ვადას უკრძალავს, ის 27 სექტემბერს პრეზიდენტობიდან გადადგება, მმართველ პარტიას სათავეში ჩაუდგება და გამარჯვების შემთხვევაში პრემიერ-მინისტრის სავარძელს მოაჯდება. ოპონენტებს უკვე „უპროგრამო, უსახელო და უგეგმო“ ხალხი უწოდა, სტუდენტებს კი, ჩვეულებისამებრ, „უცხოეთიდან მართული სახელმწიფოს მტრებად“ ნათლავს. 

სამაგიეროდ, ვუჩიჩმა ფორმალურად უკვე გადამდგარი პრეზიდენტის სტატუსი გამოიყენა და ასე ჩააკითხა კიივს, სადაც უკრაინის ლიდერმა „კარპატების რვიანის“ პოლიტიკური გაერთიანების დაარსება გამოაცხადა. 

### **ფერმერთა რისხვა ბუქარესტში**

სამშაბათს რუმინეთის სხვადასხვა კუთხიდან დედაქალაქისკენ ათასობით მეცხვარე დაიძრა. მათი გულისწყრომის მიზეზი ცოცხალი საქონლის გატანაზე დაწესებული აკრძალვის წლის ბოლომდე გახანგრძლივება გახდა. ზომა ევროკომისიამ წვრილფეხა პირუტყვის ჭირის გავრცელების შემდეგ დააწესა, თავად რუმინეთის ხელისუფლების უღონო მცდელობების გამო. მათ გვერდით მემცენარე ფერმერებიც დადგნენ, გვალვის კომპენსაციის შემცირებით აღშფოთებულები; დაზარალებულ ჰექტარზე 100 ევრო შეჰპირდნენ, საბოლოოდ კი მხოლოდ 19 გაიღეს. პროტესტი მალევე მძვინვარე შეტაკებად იქცა: ბრბომ უსაფრთხოების რკალები გაარღვია და სამართალდამცველებს საგნები დაუშინა, სპეცრაზმმა კი ცრემლსადენი გაზი გამოიყენა. პრეზიდენტმა ნიკუშორ დანმა პროტესტის მონაწილეთა „მიუღებელი“ ძალადობა დაგმო.

**დაბოლოს…** 

### **ქალი საჭესთან**

გერმანიის სამხედრო-საზღვაო ძალების ისტორიაში პირველად, ფრეგატის მეთაურობა ქალმა ჩაიბარა. 15 სექტემბერს, ვილჰელმსჰაფენის პორტში, მე-4 ესკადრილიის მეთაურმა ხომალდ „რაინლანდ-პფალცის“ მართვა ოფიციალურად გადააბარა მეორე რანგის კაპიტან უტე ნიკლასს. „*ვიმედოვნებ, გოგონები დაინახავენ, რომ ქალს სავსებით შეუძლია ეკავოს წამყვანი პოზიცია იქ, სადაც ტრადიციულად კაცები ჭარბობენ*“, - აღნიშნა კაპიტანმა. 2001 წლამდე ბუნდერვერში ქალებისათვის ყველა სამხედრო თანამდებობა ხელმისაწვდომი არ იყო; დღეს გერმანიის შეიარაღებულ ძალებში 25 475 ქალი მსახურობს, რაც საერთო რაოდენობის 14%-ზე ნაკლებია.  
  
ესეც ასე, მომავალ კვირას გერმანიის არჩევნების განხილვით დავიწყებთ, ვნახოთ მერცის სავარძელი როგორ გაუძლებს...   
  
საკვირაო საკითხავად ორუელის 1947 წლის წერილს შემოგთავაზებთ:

[ჯორჯ ორუელი: ერთიანი ევროპისაკენეს წერილი 1947 წელს დაიწერა დღეს, იყო სოციალისტი ეს იგივეა, რაც იყო ექიმი, რომელიც უიმედო პაციენტს მკურნალობს. როგორც ექიმი, ვალდებული ხარ, პაციენტი აცოცხლო და შესაბამისად გჯეროდეს, რომ მას გამოჯანსაღების შანსი აქვს. როგორც მეცნიერი, ვალდებული ხარ, ფაქტებს თვალებში ჩახედო და შესაბამისად აღიარო, რომ პაციენტი ალბათ მოკვდება. ჩვენი, როგორც სოციალისტების საქმიანობას აზრი![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--2bd32539-5775-4c0d-a28d-41982f7c2aa8.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/orwell-SRUSE-e344538b-7ee0-43b3-9d4d-1a719844280c.png)](https://evropis.moambe.eu/orwell-ertiani-evropisaken/)

ხოლო იმათ, ვინც ფასიანი ხელმომწერია, შეუძლიათ საფრანგეთის საპრეზიდენტო ბრძოლის მემარჯვენე-ცენტრისტი კანდიდატის, გაბრიელ ატალის საპროგრამო სტატია სრულად წაიკითხონ, რომელშიც ისიც ერთიანი ევროპის აუცილებლობაზე საუბრობს. გარწმუნებთ, შედარება ფრიად საინტერესოა.

[ატალი: ევროპის შეერთებული შტატების დრო დადგაევროპის ამბები გასაგებ ენაზე![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--d0435c28-b0d2-4dca-ad04-623256e4baa7.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/attal-792ed664-2ceb-4160-83b8-717c901633b4.png)](https://evropis.moambe.eu/attal-useurope/)
### ატალი: ევროპის შეერთებული შტატების დრო დადგა
URL: https://evropis.moambe.eu/attal-useurope/
Last updated: 2026-09-21T16:19:28.000Z
*ემანუელ მაკრონის პარტიიდან საფრანგეთის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილე ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, *გაბრიელ ატალის* აზრით, მის თაობას ისტორიული პასუხისმგებლობა აკისრია - დააჩქაროს ერთიანი ევროპის მშენებლობა. ატალი მემარჯვენე ცენტრის ერთ-ერთი კანდიდატია. ამ ფლანგზე მას ჯერჯერობით კონკურენციას უწევს ემანუელ მაკრონის პირველი პრემიერ-მინისტრი - ედუარდ ფილიპი. ექსპერტები ვარაუდობენ, რომ რაღაც ეტაპზე მოსალოდნელია ორიდან ერთ-ერთმა მეორეს გამოუცხადოს მხარდაჭერა. ვითარებას პიკანტურობას ანიჭებს ის ფაქტი, რომ ატალის პარტნიორი - სტეფანე სეჟურნე - საფრანგეთის სახელით ევროკომისარია. ატალის კამპანიამ განაცხადა, რომ მას ამ პროექტის შემუშავებაში მონაწილეობა არ მიუღია.*

*გაბრიელ ატალმა ეს წერილი გუშინ გამოაქვეყნა. ხელმომწერებს ვთავაზობთ სრულ თარგმანს.*

_This post is for paying subscribers only._
### ჯორჯ ორუელი: ერთიანი ევროპისაკენ
URL: https://evropis.moambe.eu/orwell-ertiani-evropisaken/
Last updated: 2026-09-18T11:26:06.000Z
*ეს წერილი 1947 წელს დაიწერა*

დღეს, იყო სოციალისტი ეს იგივეა, რაც იყო ექიმი, რომელიც უიმედო პაციენტს მკურნალობს. როგორც ექიმი, ვალდებული ხარ, პაციენტი აცოცხლო და შესაბამისად გჯეროდეს, რომ მას გამოჯანსაღების შანსი აქვს. როგორც მეცნიერი, ვალდებული ხარ, ფაქტებს თვალებში ჩახედო და შესაბამისად აღიარო, რომ პაციენტი ალბათ მოკვდება. ჩვენი, როგორც სოციალისტების საქმიანობას აზრი მხოლოდ მაშინ აქვს, თუ გვჯერა, რომ სოციალიზმის დამყარება შესაძლებელია, მაგრამ თუკი გავაანალიზებთ, რისი ალბათობაა ახლა მაღალი, ვფიქრობ, უნდა ვაღიაროთ, რომ ჩვენი შანსები დაბალია. ბუკმეკერი რომ ვიყო, მხოლოდ ალბათობებს ვანგარიშობდე და ჩემი სურვილები გვერდით გადავდო, ფსონს არ ჩამოვიდოდი, რომ ჩვენი ცივილიზაცია მომავალი ას წელს გაატანდა. 

ჩემი ხედვით, სამი შესაძლებლობა არსებობს: 

**ვარიანტი 1**: ამერიკელები გამოიყენებენ ატომურ ბომბს მანამ, სანამ ის რუსებს არ აქვთ. ეს არაფერს გადაწყვეტს. იმ უშუალო საფრთხეს კი გაანადგურებს, რასაც ამჟამად სსრკ წარმოადგენს, მაგრამ შობს ახალ იმპერიებს, მოიტანს ახალ მტრობას, ახალ ომებს, ახალ ატომური ბომბებს. როგორც არ უნდა იყოს, ჩემი აზრით ეს სამიდან ყველაზე ნაკლებსავარაუდო ვარიანტია, რადგან პრევენციული ომის დაწყება ადვილი არ არის სახელმწიფოსთვის, რომელსაც დემოკრატიის ნატამალი მაინც შერჩენია.   
  
**ვარიანტი 2:** უკვე მიმდინარე ‘ცივი ომი’ მანამ გაგრძელდება, სანამ სსრკ და რამდენიმე სხვა ქვეყანა ატომურ ბომბს არ შექმნის. მერე, გავა სულ მცირე ხანი და *ბზზზზ!* გაფრინდება რაკეტები, *ბუუუმ!* ჩამოიყრება ბომბები, მსოფლიოს საწარმოო ცენტრები ისე განადგურდება, რომ მათი განახლება შეუძლებელი იქნება. ერთმა ან რამდენიმე სახელმწიფომ ამ ომის შედეგად გამარჯვება ტექნიკური თვალსაზრისით რომც მოიპოვოს, ისინი ვერ შეძლებენ მანქანური ცივილიზაციის ხელახლა აშენებას. მსოფლიო დაუბრუნდება მდგომარეობას, როცა რამდენიმე მილიონი, ან რამდენიმე ასეული მილიონი ადამიანიღა ცხოვრობს პლანეტაზე და თავს ძლივს ირჩენს სოფლის მეურნეობით. რამდენიმე თაობის შემდეგ, კაცობრიობის მთელი კულტურიდან შენადნობების დამზადების ტექნიკა თუ გადარჩება. ვიღაც ალბათ იტყვის, რომ ეს სასურველი ვარიანტია, მაგრამ აშკარაა, რომ ამ ვითარებას სოციალიზმთან არანაირი კავშირი არ ექნება.

## გინდათ ადამიანების ნაღვაწი იკითხოთ?

ჩვენ გვჯერა, რომ ხელოვნური ინტელექტი კარგი სამარჯვია, მაგრამ კარგი ავტორის ხელში. გამოგვიწერეთ და ჩვენი ნაშრომის გავრცელებაში დაგვეხმარებით 

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, მხოლოდ ჩვენს სტატიებს და დაიჯესტს მიიღებთ, არჩევანისამებრ

**ვარიანტი 3**: ატომური ბომბით და სხვა უახლესი იარაღით შეშინებული კაცობრიობა თავს შეიკავებს მათი გამოყენებისაგან. ჩემი აზრით, ეს ყველაზე უარესი ვარიანტია. ეს ნიშნავს, რომ მსოფლიოს ორი ან სამი სუპერ-სახელმწიფო გადაინაწილებს ისე, რომ არც ერთმანეთის დაპყრობის შესაძლებლობა ექნებათ და ვერც შიდა ამბოხება ვეღარ დაამხობს. დიდი შანსია, რომ ამგვარი სახელმწიფოების სტრუქტურა მკაცრად იერარქიული ხასიათისა იქნება: ღმერთების თანასწორი კასტა ზემოთ იბატონებს და მონობა გაბატონდება ქვემოთ, თავისუფლების განადგურების ხარისხი კი ბევრად გადააჭარბებს ყველაფერს, რაც დედამიწას აქამდე უნახავს. თითოეულ ჩაკეტილ სუპერ-სახელმწიფოში ფსიქოლოგიური ატმოსფერო გარესამყაროსგან სრული მოწყვეტით შეიქმნება და მტრული სახელმწიფოების წინააღმდეგ ფანტომური ომების შესახებ საუბრით შენარჩუნდება. ამგვარი ტიპის ცივილიზაციებმა შეიძლება ათასობით წელი უცვლელად, სტატიკურად გაძლონ. 

იმ საფრთხეების უმრავლესობა, რომელიც ზემოთ აღვწერე, ატომური ბომბის გამოგონებამდე არსებობდა და მათი წინასწარმეტყველება ადრეც შეიძლებოდა. ამის თავიდან აცილების ერთადერთი გზა შემიძლია წარმოვიდგინო - ესაა სადმე ისეთი თანამეგობრობის შექმნა, სადაც ხალხი შედარებით თავისუფალი და ბედნიერია და სადაც ცხოვრების მთავარი მიზანი არაა ფულის ან ძალაუფლების დევნა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, დემოკრატიული სოციალიზმი უნდა ამუშავდეს რაიმე დიდი ტერიტორიის ფარგლებში. ოღონდაც ერთადერთი ასეთი ტერიტორია, სადაც მისი ამუშავება უახლოეს მომავალში თეორიულად მაინც არის შესაძლებელი, დასავლეთი ევროპაა. ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის გამოკლებით, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ დემოკრატიული სოციალიზმის ტრადიცია არსებობს - სუსტად და მოწყვლადად მაინც - სკანდინავიაში, გერმანიაში, ავსტრიაში, ჩეხოსლოვაკიაში, შვეიცარიაში, ნიდერლანდებში, საფრანგეთში, დიდ ბრიტანეთში, ესპანეთსა და იტალიაში. სიტყვას ‘სოციალიზმი’ მხოლოდ ამ ქვეყნებში აქვს რაღაც მიმზიდველობა და უკავშირდება თავსუფლებას, თანასწორობას და ინტერნაციონალიზმს. სხვაგან მას ან არ გააჩნია საყრდენი, ანდა სხვა რამეს ნიშნავს. ჩრდილო ამერიკაში ხალხის მასები კმაყოფილი არიან კაპიტალიზმით და კაცმა არ იცის, საით წავლენ, როცა კაპიტალიზმი ჩამოშლას დაიწყებს. საბჭოთა კავშირში ოლიგარქიული კოლექტივიზმი გვაქვს სახეზე, რომლისგანაც დემოკრატიული სოციალიზმი მხოლოდ მმართველი უმცირესობის ნების წინააღმდეგ თუ დაიბადება. აზიაში ამ სიტყვას თითქმის არ შეუღწევია. აქაური ნაციონალისტური მოძრაობები ან ფაშისტურია თავისი ხასიათით, ან მოსკოვისკენ უჭირავთ თვალი, ანდა ახერხებენ ამ ორივე თვისების შეთავსებას: თანამედროვეობის ყველა პოლიტიკური მოძრაობა ფერადკანიანებს შორის ისედაც რასობრივი მისტიციზმითაა შეფერილი. სამხრეთ ამერიკაში დაახლოებით მსგავსი ვითარებაა. ასევეა აფრიკასა და ახლო აღმოსავლეთშიც. 

სოციალიზმი არსად არსებობს პრაქტიკულად, მაგრამ თეორიულადაც კი, როგორც იდეა, ის მხოლოდ ევროპაშია მიღებული. ბუნებრივია, ვერ ვიტყვით, რომ სოციალიზმი დამყარდა, სანამ ის მთელს მსოფლიოში არ დამყარდება, მაგრამ პროცესი სადღაც ხომ უნდა დაიწყოს და მე ვერ წარმომიდგენია ეს დასაწყისი როგორც რაიმე სხვა ერთობა, გარდა დასავლეთ ევროპული სახელმწიფოების ფედერაციისა, რომლებიც გარდაიქმნებიან სოციალისტურ რესპუბლიკებად კოლონიების გარეშე. შესაბამისად, ევროპის სოციალისტური შეერთებული შტატები ჩემი აზრით ერთადერთი მიზანია დღეისათვის, რომლისთვისაც ბრძოლა ღირს.

ამგვარი ფედერაცია 250 მილიონ ადამიანს გააერთიანებს, მათ შორის, მსოფლიოს კვალიფიციური სამრეწველო მუშახელის დაახლოებით ნახევარს. არც კი მჭირდება გითხრათ, თუ რამდენად უზარმაზარი და შემზარავი იქნება ის სირთულეები, რომლებიც ასეთი ერთობის შექმნას დასჭირდება. ცოტა ქვემოთ რამდენიმეს მაინც ჩამოვთვლი. მაგრამ არ უნდა ჩავთვალოთ, რომ ასეთი რამე სრულიად შეუძლებელია, რომ ასეთი განსხვავებული ქვეყნები საკუთარი ნებით ვერ გაერთიანდებიან. დასავლეთ ევროპული კავშირი ხომ თავისი არსით ბევრად უფრო ბუნებრივი წარმონაქმნი იქნება, ვიდრე საბჭოთა კავშირი ანდა ბრიტანეთის იმპერიაა. 

ახლა კი სირთულეებს მივუბრუნდეთ. ყველაზე დიდი წინაღობაა ხალხის აპათია და კონსერვატიზმი - ის, რომ ისინი ვერ იაზრებენ საფრთხეს, არ შეუძლიათ წარმოიდგინონ რაიმე ახალი. როგორც ბერტრან რასელმა ამასწინათ თქვა, ადამიანების ჯიში არაა თავსებადი თვითგადარჩენასთან. გარდა ამისა, არსებობენ ბოროტი ძალები რომლებიც ევროპული ერთიანობის წინააღმდეგ იღწვიან; და არსებობს ეკონომიკური ურთიერთობების ფორმები, რომლებიც ევროპელი ხალხებისთვის მნიშვნელოვანია თავისი ცხოვრების დონის შესანარჩუნებლად, მაგრამ შეუთავსებელია ნამდვილ სოციალიზმთან. ოთხ ძირითად წინაღობას ჩამოვთვლი და შევეცდები თითოეული მათგანი იმდენად მოკლედ დავახასიათო, რამდენადაც ამას შევძლებ: 

**1\. რუსეთის მტრული დამოკიდებულება.** რუსეთი ნებისმიერი ევროპული ერთობის მტერი იქნება, რომელიც მის კონტროლს არ დაექვემდებარება. ამის როგორც ნამდვილი, ისე გამოგონილი მიზეზები აშკარაა. ამდენად, მოგვიწევს პრევენციული ომის მუდმივი საფრთხის ქვეშ ცხოვრება: მზად უნდა ვიყოთ იმისთვის, რომ რუსეთი სისტემატურ ტერორში ამყოფებს მცირე ერებს და კომუნისტური პარტიები კი საბოტაჟის გზაზე იდგებიან ყველგან. ყველაზე მთავარი კი ისაა, რომ ევროპაში ხალხის მასებს კვლავაც სჯერათ რუსეთის მითისა - სანამ ხალხს ამისა სჯერა, სოციალისტურ ევროპას ვერ ექნება საკმარისი მიმზიდველობა იმისთვის, რომ ევროპელმა ხალხმა \[მის შესაქმნელად\] აუცილებელი ძალისხმევა გასწიოს.   
  
**2\. ამერიკის მტრული დამოკიდებულება**. სანამ აშშ კაპიტალისტურად დარჩება და ექსპორტისთვის ბაზრები დასჭირდება, ის სოციალისტურ ევროპას მეგობრული თვალით ვერ შეხედავს. უეჭველია, რომ სსრკ-სთან შედარებით აშშ-სგან შიშველი ძალით ჩარევა ნაკლებ სავარაუდოა, მაგრამ ამერიკული ზეწოლა მნიშვნელოვანი ფაქტორი იქნება, ხოლო ამ ზეწოლის განხორციელება ყველაზე ადვილი იქნება დიდ ბრიტანეთზე - ანუ ევროპის ერთადერთ ქვეყანაზე, რომელიც რუსული ორბიტის მიღმაა. 1940 წლიდან ბრიტანეთი ევროპელი დიქტატორების წინააღმდეგ ბრძოლაში გადარჩა, მაგრამ აშშ-ს თითქმის დანამატად ქცევის ფასად. ბრიტანეთს მხოლოდ მაშინ შეუძლია აშშ-სგან გათავისუფლება, თუკი უარყოფს ევროპის მიღმა თავისი სუვერენიტეტის გავრცელების პრეტენზიას. ინგლისურენოვანი დომინიონები, კოლონიები, გარდა, ალბათ, აფრიკისა, ისევე, როგორც ბრიტანეთის ნავთობი - ყველაფერი ეს ამერიკას მძევლად ჰყავს აყვანილი. ამდენად, ყოველთვის იარსებებს საფრთხე, რომ აშშ გახლეჩს ნებისმიერ ევროპულ კოალიციას, გადაიბირებს რა ბრიტანეთს. 

**3\. იმპერიალიზმი.** ევროპის ხალხები და, განსაკუთრებით ბრიტანელები, საკუთარი ცხოვრების მაღალ დონეს უკვე დიდი ხანია უნდა უმადლოდნენ ფერადკანიანი ხალხების პირდაპირ და არაპირდაპირ ექსპლუატაციას. ამის შესახებ ოფიციალური სოციალისტური პროპაგანდა ყოველთვის სდუმდა. იმის მაგივრად, რომ ბრიტანელი მუშისთვის ეთქვათ, რომ მსოფლიო სტანდარტებით, ის თავისი შემოსავლების დონეზე უკეთესად ცხოვრობს, მას სულ უჩიჩინებდნენ, რომ ზედმეტხანს მუშაობს და მონასავით შრომობს. ხალხის მასებისთვის სოციალიზმი დაკავშირებულია უფრო მაღალ ხელფასებთან, შემოკლებულ სამუშაო საათებთან, გაუმჯობესებულ საცხოვრისთან, საყოველთაო სოციალურ დაცვასთან და ა.შ. ოღონდაც არანაირი გარანტია არ არსებობს, რომ ყველაფერი ეს მიღწევადია, თუკი უკუვაგდებთ ყველა იმ უპირატესობას, რომლითაც კოლონიური ექსპლუატაციის შედეგად ვსარგებლობთ. რაც არ უნდა თანაბრად გადანაწილდეს ეროვნული შემოსავალი, თუკი შემოსავლის ზოგადი რაოდენობა შემცირდება, მუშათა კლასის ცხოვრების დონეც მასთან ერთად დაიწევს. საუკეთესო შემთხვევაში, დაგვჭირდება ხანგრძლივი და რთული რეკონსტრუქციის პერიოდი, რომლისთვისაც საზოგადოებრივი აზრი არავის მოუმზადებია. არადა. ევროპის ერებმა უნდა შეწყვიტონ ექსპლუატატორობა საზღვარგარეთ, თუკი სახლში ნამდვილი სოციალიზმის აშენება სურთ. ევროპული სოციალისტური ფედერაციის შენების პირველი ნაბიჯი ბრიტანელების ინდოეთიდან გასვლა უნდა იყოს. მაგრამ ეს მიდგომა სხვა რამესაც გულისხმობს. ევროპის შეერთებული სტატები თვითმკმარი რომ გახდეს და სსრკ-სა და ამერიკის წინააღმდეგ თავისი ინტერესების დაცვა შეეძლოს, მას აფრიკა და ახლო აღმოსავლეთი სჭირდება. ეს გულისხმობს, რომ ავტოქტონი ერების მიმართ მიდგომა მათი დამოუკიდებლობის აღიარებით უნდა შეიცვალოს - მაროკო, ნიგერია თუ აბისინია აღარ უნდა იყოს კოლონიები და ნახევრადკოლონიები, არამედ ავტონომიური რესპუბლიკები, სრულიად თანასწორი ევროპულ ერებთან. ამგვარი გიგანტური ცვლილება გულისხმობს მწარე, რთულ ბრძოლას, რომელიც სისხლის გარეშე ვერ ჩაივლის. როცა საქმე საქმეზე მიდგება, იმპერიალიზმის მხარდამჭერი ძალები ძალიან ძლიერი იქნებიან, ხოლო ბრიტანელი მშრომელი, რომელიც შეჩვეულია სოციალიზმზე მატერიალისტური გამორჩენის კუთხით მსჯელობას, ალბათ გადაწყვეტს, რომ ჯობია ბრიტანეთი დარჩეს იმპერიად და ამერიკისადმი მორჩილების ფასი იხადოს. სხვადასხვა ხარისხით, იგივე პრობლემის წინაშე დადგებიან სხვა ევროპული ერებიც, რომლებიც შეიძლება მომავალი \[ევროპული\] კავშირის ნაწილად მოვიაზროთ.   
  
**4\. კათოლიკური ეკლესია.** რაც უფრო გამძაფრდება მეტოქეობა აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის, მით უფრო რეალური შეიქნება საფრთხე, რომ დემოკრატიულ სოციალისტებსა და ჩვეულებრივ რეაქციონერებს შორის მოხდეს დაახლოება რაიმე სახის „სახალხო ფრონტის“ ფორმით. ეკლესია ამ ორს შორის ყველაზე უფრო ბუნებრივი ხიდი იქნება. ამ შემთხვევაში ეკლესია ყველაფერს გააკეთებს იმისთვის რომ ხელში ჩააგდოს და გაანეიტრალოს ევროპული ერთიანობისკენ ნებისმიერი მოძრაობა. ეკლესიის შემთხვევაში ხიფათი ის კი არაა, რომ ეკლესია ტრადიციული გაგებით რეაქციულია. არა, ის არაა გადაჯაჭვული ლიბერალურ კაპიტალიზმთან, არც არსებულ კლასობრივ სისტემასთან და არც ამ ორის დაღუპვა გადაიყოლებს. ეკლესიას მშვენივრად შეუძლია სოციალიზმთან შეგუება, ან თავის მოჩვენება მაინც, თუკი მის მდგომარეობას არაფერი დაემუქრება. ოღონდ თუკი ის გადარჩა ძლიერი ორგანიზაციის სახით, ნამდვილი სოციალიზმის დამყარება შეუძლებელი გახდება, რადგანაც ეკლესიის გავლენა ყოველთვის იმოქმედებს აზრისა და სიტყვის თავისუფლების, ადამიანების თანასწორობის და ნებისმიერი ისეთი საზოგადოების წინააღმდეგ, რომელიც ბედნიერების დამყარებას ამქვეყნადვე ცდილობს. 

როცა ამ და სხვა სირთულეებზე ვფიქრობ, როცა დავფიქრდები იმ უზარმაზარ მენტალურ ცვლილებაზე, რომელიც ამ ცვლილებას დასჭირდება, ევროპის სოციალისტური შეერთებული შტატების შექმნა უაღრესად ნაკლებსავარაუდოდ მიმაჩნია. იმის თქმა კი არ მინდა, რომ ხალხის უმრავლესობა ამისთვის მზად არაა, თუნდაც პასიურად. იმას ვამბობ, რომ ვერ ვხედავ პიროვნებას, ან პიროვნებათა ჯგუფს, რომელსაც ხელისუფლების მოპოვების უმცირესი შანსი მაინც გააჩნია და ამავე დროს აქვს საკმარისი წარმოსახვის უნარი იმისთვის, რომ მიხვდეს რისი გაკეთებაა საჭირო და საკუთარ მომრდეებს ამ მიზნისათვის გასაღები მსხვერპლი მოსთხოვოს. თუმცა ამავე დროს, დღეს სხვა იმედის ღირს მიზანს ვერა ვხედავ. იყო დრო, როცა მჯეროდა, რომ ბრიტანული იმპერიის სოციალისტური რესპუბლიკების ფედერაციად გარდაქმნა შეიძლებოდა, მაგრამ თუკი ამის შანსი ოდესმე მაინც არსებობდა, მაშინ დავკარგეთ, როცა ინდოეთი არ გავათავისუფლეთ და ზოგადად, ფერადკანიანი ხალხებისადმი ჩვენი დამოკიდებულება არ შევცვალეთ. ეგებ, ევროპამ დრო მოჭამა და დიდი ხნის შემდეგ ინდოეთი ან ჩინეთი უკეთეს საზოგადოებას შექმნიან. მაგრამ მე მაინც მჯერა, რომ თუკი სადმეა ეს შესაძლებელი, მხოლოდ ევროპაში შეიძლება დემოკრატიული სოციალიზმი შეიქმნას საკმარისად მცირე დროში იმისთვის, რომ ატომური ბომბების ცვენა არ დაიწყოს. 

ბუნებრივია, არსებობს მიზეზები თუ არა ოპტიმიზმისთვის, ყოველ შემთხვევაში პესიმიზმში ჩავარდნისგან თავის შესაკავებლად. ჩვენს სასარგებლოდ მუშაობს ის, რომ, დიდი ალბათობით, დიდი ომი დაუყოვნებლივ არ დაიწყება. შეიძლება ისეთი ომი დაიწყოს, რომლის დროსაც რაკეტებს ისვრიან, მაგრამ არა ისეთი, როცა ათობით მილიონი კაცის მობილიზაცია გახდება საჭირო. დღეს ნებისმიერი დიდი არმია უბრალოდ გაწვევისთანავე დაიშლება და ასეთი ვითარება შეიძლება კიდევ ათი ან ოცი წელი გაგრძელდეს. ამ ხნის განმავლობაში შეიძლება მოულოდნელი რამეც მოხდეს. მაგალითად, ამერიკაში შეიძლება პირველად დაიბადოს სოციალისტური მოძრაობა, რომელიც ჯერ იტყვის, რომ ისიც 'კაპიტალისტურია' ანუ იგულისხმებს, რომ კაპიტალიზმი ისეთივე უალტერნატივო სისტემაა, როგორც ადამიანის თვალების ან თმის ფერი. მაგრამ სინამდვილეში, ის არ შეიძლება შეუცვლელი იყოს, რადგან კაპიტალიზმს ამ სახით აშკარარდ მომავალი არა აქვს და ამიტომ დარწმუნებული ვერ ვიქნებით, რომ შეერთებული შტატები უკეთესობისკენ არ შეიცვლება. 

ჩვენ არც ის ვიცით, რაც ცვლილებები მოხდება სსრკ-ში იმ შემთხვევაში, თუკი შემდეგი თაობის სიცოცხლის განმავლობაში ომის თავიდან აცილება მოვახერხეთ. სსრკ-სნაირ საზოგადოებაში რადიკალური ცვლილება ნაკლებსავარაუდოა, არა მხოლოდ იმიტომ, რომ ღია ოპოზიცია არა არსებობს, არამედ იმიტომაც, რომ რეჟიმს სრული კონტროლი აქვს დამყარებული განათლებაზე, ახალ ამბებზე, რითაც ის ცდილობს თავიდან აიცილოს თაობებს შორის მოსაზრებების ქანქარისებული მერყეობა, რომელიც ლიბერალურ საზოგადოებებში ბუნებრივად ხდება. მეორე მხრივ, ჩვენ ისიც ვიცით, რომ ახალი თაობის მიერ წინა თაობის იდეების უარყოფა იმდენად მდგრადი ადამიანური თვისებაა, რომ მისი აღმოფხვრა შინსახკომსაც კი გაუჭირდება. თუ ასე მოხდე, 1960-იანი წლებისთღვის შეიძლება მილიონობით ახალგაზრდა რუსს ყელში ამოუვიდეს დიქტატურა და დადგმული პარადები, მოისურვოს მეტი თავისუფლება და უფრო მეგობრული დამოკიდებულება დასავლეთთან. 

ანდა, ისიც შესაძლებელია, რომ მსოფლიო სამი სუპერ-სახელმწიფოს გარშემო დაიყოს, რომლებსაც ერთმანეთის დაპყრობა არ შეეძლებათ, ხოლო ლიბერალური ტრადიცია იმდენად მყარი აღმოჩნდეს ანგლო-ამერიკულ სექტორში, რომ აქ თავისუფალი ცხოვრება მაინც შესაძლო დარჩეს და ეგებ გარკვეული პროგრესის იმედმაც იარსებობს. მაგრამ ეს ყველაფერი ვარაუდებია. მომავლის ყველაზე რეალური სურათი, იმდენად, რამდენდაც მე ალბათობის გათვლა შემიძლია, ფრიად შავბნელია და ნებისმიერმა სერიოზულმა ადამიანმა ანალიზი ამ ფაქტიური ამოსავალი წერტილიდან უნდა დაიწყოს. 

*თარგმნა ჯაბა დევდარიანმა*
### ევროკომისიის თავმჯდომარის ყოველწლიური მიმართვა
URL: https://evropis.moambe.eu/soteu-2026/
Last updated: 2026-09-16T14:27:50.000Z
დღეს, სტრასბურგში, ევროკომისიის თავმჯდომარემ, ურსულა ფონ დერ ლაიენმა ევროპარლამენტს და ევროპის მოქალაქეებს ტრადიციული შემაჯამებელი გამოსვლით მიმართა. 

ეს ტრადიცია 1999 წლიდან არსებობს და მისი ამოცანაა ევროპარლამენტის პოლიტიკური ჯგუფების წინაშე გაწეული საქმიანობის შეჯამება და მომავალი წლის განრიგის გაწერა. როგორც წესი, ევროკომისიის პრეზიდენტის გამოსვლა საკმაოდ ტექნიკურია და იმ საკანონმდებლო თუ სარეგულაციო თემატიკას ეხება, რაც მისი და პარლამენტის საზიარო კომპეტენციას წარმოადგენს.

თუმცა, უკანასკნელ ხანებში ურსულა ფონ დერ ლაიენი უფრო პოლიტიკური ხასიათის განცხადებებსაც აკეთებს ხოლმე: არა მხოლოდ იმიტომ, რომ მისი ხედვა იმთავითვე „გეოპოლიტიკური კომისიის“ იდეას უკავშიდებოდა, არამედ იმიტომაც, რომ კავშირი უპრეცედენტო გამოწვევების წინაშე დგას - უკრაინის ომი იქნება ეს, კლიმატური ცვლილებების მოტანილი საგანგებო ვითარებები, თუ მსოფლიოში მიმდინარე დესტაბილიზაცია.

იქედან გამომდინარე, რომ ევროკავშირის ბევრ ქვეყანაში პოლიტიკური არასტაბილურობაც სუფევს, რისი ერთ ერთი სიმპტომი გერმანიაში ულტრამემარჯვენეების გამარჯვება იყო თავისი [რადიკალური პროგრამით](https://evropis.moambe.eu/afd-partiis-programa/), იქმნებოდა შეგრძნება, რომ ფონ დერ ლაიენი ამჟამად პირდაპირ მოქალაქეებსაც მიმართავდა. 

გამოსვლის ძირითადი თეზისები ასეთი იყო:

### ევროპის სიძლიერე და სუვერენიტეტი

**ევროპის ორმაგი რეალობა**: ევროპა დღეს უფრო ძლიერი და დამოუკიდებელია, ვიდრე ოდესმე, მაგრამ უპრეცედენტო გამოწვევებისა და გლობალური არასტაბილურობის წინაშე დგას.

**სტრატეგიული ავტონომია:** ევროპამ შეწყვიტა დამოკიდებულება რუსულ წიაღისეულ საწვავზე, ხუთ წელიწადში თითქმის 80%-ით გაზარდა თავდაცვის ხარჯები და უსაფრთხოების თვალსაზრისით ეხმარება უკრაინასა და სხვა მოკავშირეებს.

### ეკონომიკური ზრდა და რეფორმები

**ერთიანი ბაზრის რეფორმა**: თავმჯდომარემ აიღო ვალდებულება, დასრულდეს საგზაო რუკაზე მუშაობა, რომელიც გააერთიანებს კაპიტალს, ქსელებსა და მსყიდველობითუნარიანობას. 

**ინვესტიციები და ინოვაციების წახალისება**: ახალი საბანკო და საინვესტიციო პაკეტები, ღრმა ტექნოლოგიების სტარტაპების მხარდაჭერა და Scaleup Europe-ის ფონდი მეწარმეობის ხელშესაწყობად.

**ბიუროკრატიის შემცირება**: წინადადებები ნებართვების გაცემის დაჩქარების, ადმინისტრაციული ტვირთის შემცირებისა და წევრი სახელმწიფოების წახალისების შესახებ, რათა თავიდან აიცილონ ზედმეტი რეგულაციები.

**ენერგეტიკული დამოუკიდებლობა**: განახლებადი ენერგიის, ბირთვული ენერგიისა და ელექტრიფიკაციის განვითარების გაძლიერება წიაღისეული საწვავის იმპორტის შესამცირებლად და ენერგიის ფასის შესამცირებლად.

**სავაჭრო და სამრეწველო პოლიტიკა**: ჩინეთთან სავაჭრო დისბალანსის მოგვარება, კრიტიკულად მნიშვნელოვან ნედლეულზე დამოკიდებულების შემცირება და კრიტიკული ნედლეულის ევროპული კორპორაციის დაარსება.

### კლიმატი და ტექნოლოგია

**კლიმატური მდგრადობა**: ახალი ჩარჩოები კლიმატთან ადაპტაციისთვის, წყლის რესურსების უსაფრთხოებისთვის, ტყის ხანძრებზე რეაგირებისთვის და კლიმატის დაზღვევის ალიანსის შექმნა.

**ხელოვნური ინტელექტი**: ხელოვნური ინტელექტის შესაძლებლობებისა და რისკების დაბალანსება, ხელოვნური ინტელექტის აქტის (AI Act) მიღება და განხორციელება, ინდუსტრიულ ხელოვნურ ინტელექტზე ფოკუსირება ძირითად სექტორებში (ჯანდაცვა, ტრანსპორტი, სოფლის მეურნეობა-კვების მრეწველობა, წარმოება, თავდაცვა/კოსმოსი).

#### აქაც ამერიკის გარეშე

თავმჯდომარემ ყველა ხელოვნურ ინტელექტზე მომუშავე ყველა წამყვანი კომპანია ბრიუსელში მოიწვია ამ ტექნოლოგიის განვითარების მიმართულებებზე და ტემპებზე სასაუბროდ. ახსენა დიდ ბრიტანეთთან, კანადასთან და „სხვა ქვეყნებთან“ თანამშრომლობა საფრთხეების თავიდან ასაცილებლად, თუმცა არც აშშ და არც ჩინეთი პირდაპირ არ უხსენებია.

**ციფრული სამართლიანობა და ბავშვთა დაცვა**: ევროკავშირის KIDS ACT-ის (ბავშვთა დაცვის აქტის) წინადადება არასრულწლოვნების ინტერნეტ სივრცეში დაცვისთვის და უფრო ფართო ციფრული სამართლიანობის აქტის (Digital Fairness Act) ინიცირება დამოკიდებულების გამომწვევი პლატფორმების საკითხის მოსაგვარებლად.

#### აკრძალვების ცვენა

სოციალურ მედიაზე წვდომის აკრძალვა 13 წლის ასაკამდე, პირადი ანგარიშების ქონის აკრძალვა 15 წლის ასაკამდე და „დიზაინით უსაფრთხო“ პლატფორმები 18 წლის ასაკამდე, რაც გულისხმობს, მაგალთად, ე.წ. „უსასრულო ჩამოფურცვლის“ ფუნქციის გაუქმებას. 

### სოციალური საკითხები და ჩართულობა

**სოციალური საყრდენი**: მუდმივი ინვესტირება რეგიონებში, მზრუნველობის ინდუსტრიაში, საცხოვრისის განვითარებაში და ამ საკითხების წინ წამოწევა, როგორც უფლებებისა და არა პრივილეგიის. გენდერული თანასწორობისადმი ერთგულება და ფუნდამენტური ღირებულებების დაცვა.

**ხარისხიანი სამუშაო ადგილები და უნარები**: "ხარისხიანი სამუშაო ადგილების აქტის" და ახალგაზრდების უნარებისა და დასაქმების ინიციატივების დაწყება, განსაკუთრებით ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში.

### უსაფრთხოება და თავდაცვა

**უსაფრთხოების სტრატეგია**: ევროპული უსაფრთხოების ახალი სტრატეგიის, ჰიბრიდული საფრთხეების საწინააღმდეგო გეგმის შემუშავება და ევროპული უშიშროების საბჭოს შექმნა. 

#### უშიშროების საბჭო - ძველი იდეის დაბრუნება

ამაზე საუბარი დიდი ხანია მიდის, თუმცა ნატოს პარალელურად ასეთი სტრუქტურის შექმნის შესახებ კონსენსუსი არ არსებობდა. აშშ-ს მიმდინარე პოლიტიკამ, ისევე, როგორც უკრაინაში მიმდინარე ომის სულ უფრო ხშირმა გადადინებამ ევროკავშირის ტერიტორიაზე საკითხი დღის წესრიგში დააბრუნა. თავმჯდომარემ თქვა, რომ საბჭოში ევროკავშირის წევრებთან ერთად უნდა შედიოდნენ დიდი ბრიტანეთი, კანადა, უკრაინა და ნორვეგია (აშშ არ უხსენებია). მისი მთავარი ამოცანა კი უნდა იყოს საფრთხეზე რეაგირების ახალი პროტოკოლის განხორციელება, რომელიც ნატოს ხელშეკრულების მეოთხე მუხლის (ურთიერთდახმარება სამხედრო დახმარების გარეშე) ანალოგი იქნება.

**ინვესტიციები თავდაცვის სფეროში**: სტრატეგიული შესაძლებლობების განმტკიცების ევროპული ინსტრუმენტის ამოქმედება და ნატოსთან თანამშრომლობის გაძლიერება.

**უკრაინის მხარდაჭერა**: უკრაინის მხარდაჭერის კიდევ უფრო გაძლიერება, მათ შორის, ჰუმანიტარული დახმარება, საჰაერო თავდაცვა და ერთობლივი თავდაცვის პროექტების განვითარება.

#### დაუხარჯავი ფული - უკრაინას

ევროკავშირის წევრების შეიარაღებისთვის ევროკავშირმა სპეციალური ფონდი SAFE შექმნა, რომელიც 150 მილიარდ ევროს გრძელვადიან სესხებს პირდებოდა წევრებს ერთობლივი სამხედრო შეკვეთებისთვის. ეს ფული ბოლომდე არ გახარჯულა და ნარჩენს უკრაინისკენ გადაისვრიან, კერძოდ უკრაინულ თავდაცვის კომპანიებთან ერთობლივი პროექტების გასავითარებლად.

### გლობალური პარტნიორობა და გაფართოება

**სავაჭრო შეთანხმებები**: ახალი შეთანხმებები ინდოეთთან, მერკოსურთან, მექსიკასთან, ავსტრალიასთან და ინდონეზიასთან; განსაკუთრებით იყო ნახსენები „შუა დერეფნის“ პროექტი, რომელიც სამხრეთ კავკასიასა და შუა აზიას ევროპულ ბაზრებთან დააკავშირებს. ითქვა, რომ „გლობალური კარიბჭის“ ინსტრუმენტის წყალობით, ევროკავშირი შეეცდება 12 მილიარდი ევროს საჯარო და კერძო ინვესტიცია მოიზიდოს ამ პროექტში დასაბანდებლად. 

**კანადასთან პარტნიორობა**: მუშაობის დაწყება, კანადის, როგორც ევროკავშირის პირველი ასოცირებული წევრის სტატუსის შესახებ. თანამშრომლობის გაღრმავება ტექნოლოგიების, თავდაცვისა და ენერგეტიკის სფეროებში.

#### მოულოდნელი წინადადება

„ეს არაა პარტნიორობა ვინმეს წინააღმდეგ, არამედ ჩვენი საერთო გაძლიერებისათვის,“- ფონ დერ ლაიენმა ამ სიტყვებით აშკარად აშშ-ს პრეზიდენტს, დონალდ ტრამპს მიმართა. თავად ასოცირებული წევრობის წინადადება უპრეცედენტოა - ასეთი სტატუსი ოფიციალურად არ არსებობს. პირველი რეაქცია რაც ჟურნალისტებმა ევროპული დედაქალაქებიდან მოისმინეს, გაკვირვება იყო - რაიმე ახალი ფორმალური სტატუსი ევროკავშირის ხელშეკრულებების შეცვლას მოითხოვს, რაც ამჟამად არაა შესაძლებელი. ამიტომაც, განცხადება, ჩანს სიმბოლურად დარჩება - რეალური დაახლოვების რეალური პერსპექტივა ღრმა და ყოვლისმომცველი ვაჭრობის ხელშეკრულება და სექტორული შეთანხმებებია, იმის მსგავსი, რაც ევროკავშირს სამეზობლოს პარტნიორ ქვეყნებთან აქვს.

**ევროკავშირის გაფართოება**: რეფორმებით მოწინავე კანდიდატი ქვეყნებისთვის საგზაო რუკების შეთავაზება გაწევრებისთვის, პროგრესის წახალისება დამსახურების მიხედვით. ხაზი გაესვა უკრაინის, მოლდოვის და დასავლეთ ბალკანეთის სწრაფვას წევრობისაკენ (საქართველო არ იყო ამ კონტექსტში ნახსენები). თავმჯდომარემ გააჟღერა ევროკავშირის ღირებულებების პატივისცემის შეუვალი მოთხოვნა და თქვა რომ „შემზარავი იყო“ სამხედრო დამნაშავის, რატკო მლადიჩის სამხედრო პატივით დაკრძალვა ბელგრადში. 

### მიგრაცია და საზღვრები

**მიგრაციის პაქტი**: მიგრაციისა და თავშესაფრის პაქტის განხორციელება, არალეგალური ჩამოსვლების შემცირება და საგანგებო ვითარებებზე რეაგირების ახალი ჩარჩოების დადგენა.

**საზღვრის უსაფრთხოება**: ფრონტექსის (ევროპის სასაზღვრო სააგენტოს) გაძლიერება, ადრეული გაფრთხილების სისტემების გაუმჯობესება და მიგრაციის გამომწვევი მიზეზების აღმოფხვრა.

#### თავშესაფრის უფლების შესუსტება

თავმჯდომარე მიგრაციის თემატიკაზე მკაცრი იყო, რაც მისი პარტიული ოჯახის, EPP-ს, პოზიციის გამკაცრებასაც ეხმიანება. ფრონტექსის გაძლიერებასთან ერთად ითქვა, რომ თავშესაფრის პროცედურებში წევრ ქვეყნებს „მოქნილობა“ უნდა ჰქონდეთ სეუტას მსგავს კრიზისებზე რეაგირებისთვის. რაც ნიშნავს, რომ მიგრანტების გაძევება თავშესაფრის პროცედურების გვერდის ავლით წესად იქცევა. 

### დემოკრატია და კანონის უზენაესობა

**დემოკრატიის დაცვა**: დეზინფორმაციასთან, უცხოურ ჩარევასთან და კოგნიტურ ომთან ბრძოლა; დემოკრატიული მედეგობის ცენტრის გაძლიერება.

**კანონის უზენაესობა**: ევროკავშირის ფონდებზე წვდომის დაკავშირება კანონის უზენაესობისა და ფუნდამენტური უფლებების პატივისცემასთან, მტკივნეული საკითხების ადრეული გამოვლენისა და მათზე დიალოგის გზით.

### ხედვა და ღირებულებები

**ევროპული იდენტობა**: აქცენტი გაკეთდა ერთიანობაზე, ევროპისადმი ერთიანი კუთვნილების გრძნობაზე და ევროპული ღირებულებების — დემოკრატიის, თავისუფლებისა და მშვიდობის — დაცვაზე.

**ევროპის კონგრესი**: იგეგმება ევროპის კონგრესის მოწვევა, სადისკუსიო ფორუმისა, მომავალი თაობის შთაგონებისა და კავშირის მომავალი ხედვის ჩამოყალიბების მიზნით.
### შვედეთის არჩევნები: ძალაუფლება ჰაერში გამოეკიდა
URL: https://evropis.moambe.eu/shvedetis-archevnebi/
Last updated: 2026-09-17T17:53:53.000Z
შვედეთში არჩევნები გასულ კვირადღეს ჩატარდა და თუ ამაზე აქამდე არაფერი დაგვიწერია, იმის ბრალია, რომ საბოლოო შედეგები და, შესაბამისად მმართველი კოალიციის პოლიტიკური შეფერილობა ბოლო ხმის დათვლამდე ვერ იქნება ცნობილი. 

ეს პირველად არ ხდება: ოთხი წლის წინ შვედეთის 349-დეპუტატიან რიკსდაგში (პარლამენტში) მანდატები 176-173-ზე გაიყო, მაშინ მემარჯვენე ბლოკის სასარგებლოდ. შედეგად პრემიერად ქრისტიან დემოკრატი ულფ კრისტერსონი მოგვევლინა, მაგრამ უმცირესობის მთავრობთ. საქმე ისაა, რომ მისმა მემარჯვენე კოალიციამ მაშინ ულტრამემარჯვენე „შვედეთის დემოკრატები“ სამთავრობო პორტფელების გარეშე დატოვა, თუმცა მათგან მმართველი კოალიციის მხარდაჭერა კი უზრუნველყო. 

გასულ კვირას კი, ჩანს იგივე მოხდა, ოღონდ პირიქით: ახლა უკვე მემარცხენე პოლუსს - სოციალ-დემოკრატებსა და მათ მოკავშირეებს ექნებათ დაახლოებით სამმანდატიანი უპირატესობა. 

საბოლოო სიტყვას საარჩევნო კომისია ხვალ, ხუთშაბათს იტყვის, მას შემდეგ, რაც საზღვარგარეთიდან გამოგზავნილ 300 000 ბიულეტენს გადათვლის. ტრადიციულად ქვეყნის გარეთ მცხოვრები შვედი ამომრჩეველი მემარჯვენე ფლანგისადმი სიმპათიით გამოირჩევა. ხოლო როდესაც ორ პოლიტიკურ ბანაკს შორის სხვაობა ასე მცირეა, ეს ხმები გაცილებით მეტ წონას იძენს. სწორედ ეს ხმები გადაწყვეტს, ვის ხელში გადავა ქვეყნის მართვის სადავეები.

ჯერჯერობით კი საარჩევნო შედეგები ასე გამოიყურება.

2022 

2026 

30% 20 10 28.1% 19.9% 17.5% 8.3% 7.1% 6.2% 6.1% 5.4% 1.6% სოციალ- დემოკრატები ზომიერები შვედი დემოკრატები მემარცხენე პარტია ცენტრისტული პარტია ქრისტიან- დემოკრატები მწვანეები ლიბერალები სხვები \-2.3 +0.8 \-3.0 +1.5 +0.3 +0.9 +1.0 +0.8 ±0 

### **მთავარი (დრამატული) პერსონაჟი**

**მაგდალენა ანდერსონის** „სოციალ-დემოკრატები“ პირველ ადგილზე არიან ხმების 28.1%-ით, მაგრამ ეს გამარჯვება მწარეა. მისი პარტია და ბლოკი მთელი კამპანიის განმავლობაში ლიდერობდა და როგორც წინასწარი გამოკითხვებით, ასევე ეგზიტ პოლების შედეგების თანახმად გადამწყვეტი გამარჯვების იმედი ჰქონდა. ეს იმედები წყალში ჩაიყარა. პარტიამ პირველი ადგილი კი შეინარჩუნა, მაგრამ ოპოზიციაში ყოფნისას დაკარგა ხმები: 2022 წლის 30.3%-თან შედარებით მათი მხარდაჭერა შემცირდა და 2018 წლის ისტორიულ მინიმუმზე (28.3%) ოდნავ დაბალიც კი აღმოჩნდა და შედეგად დაახლოებით შვიდ მანდატს შეელევიან წინა მოწვევის პარლამენტთან შედარებთ.

ეს ანდერსონისთვის პრემიერობისკენ რთულ მოლაპარაკებებს მოასწავებს, პირველ რიგში თავისივე ბლოკის წარმომადგენლებთან, რომლებმაც მდგომარეობა გაიუმჯობესეს. იმატა მწვანეთა პარტის მხარდაჭერამ, რომელიც ოთხამდე ახალ მანდატს უნდა ელოდოს, გვარიანად „მემარცხენე პარტიამ“ ასევე ხუთი მანდატი აიმატა, ხოლო ლიბერალურმა ცენტრის პარტიამ ერთი, მაგრამ სამაგიეროდ თავისი 25 ხმით გადამწყვეტი როლის თამაში შეუძლია.

ამაზე ცოტა მოგვიანებით, ოღონდ ჯერ მემარჯვენეების მხარეს არსებული ვითარება მიმოვიხილოთ.

### **ყავისფერი ტალღის მიქცევა?** 

ევროპაში არსებული შფოთვების გამო, ამ არჩევნების წინ ბევრი საუბარი იყო ულტრამემარჯვენე „შვედეთის დემოკრატების“ გარშემო. „შვედი დემოკრატების“ ფესვები 1980-იანი წლების იმ მოძრაობებთანაა გადაჯაჭვული, სადაც ნეონაცისტებიც ფუთფუთებდნენ. 2005 წელს პარტიის სათავეში ჯიმი ოკესონი ჩაუდგა და რეპუტაციის გამოსწორებას შეუდგა: აშკარად რასისტული შეხედულებების მქონე წევრები გარიცხა, შარშან კი წარსული ცოდვების გამო ოფიციალურად ბოდიშიც მოიხადა.

გასული ოთხი წელიწადი კრისტერსონის მემარჯვენე-ცენტრისტულმა სწორედ კოალიციამ „შვედეთის დემოკრატების“ მხარდაჭერით მოახერხა ძალაუფლებაში დარჩენა. მთავრობის ერთგული მხარდაჭერით - თუმცა სამინისტრო პორტფელების გარეშე - რადიკალურმა მემარჯვენე პარტიამ სახელმწიფოს მიგრაციულ კურსსა და მართლწესრიგის სადავეებზე უდიდესი გავლენა მოიპოვა.

ამ პარტიამ ოთხი წელი მთავრობის შემადგენლობაში მოსახვედრად მუხლჩაუხრელად იბრძოლა. საქმეს ისეთი პირი უჩანდა, რომ ოკესონის კურსი ზომიერებისკენ შედეგს მოიტანდა: კრისტენსონმა აღუთქვა კიდეც პარტნიორებს, რომ თუ მისი მემარჯვენე ფრთა არჩევნებში გაიმარჯვებდა, „შვედეთის დემოკრატები“ სამთავრობო პორტფელებს მიიღებდნენ და ოფიციალურად შევიდოდნენ მმართველ კოალიციაში.

თუმცა პარტიას მიზანი ხელიდან გაუსხლტა: მათ ხმების 17.5% და 62 ადგილი ერგოთ (2022 წელს, მათ თავად პრემიერის პარტიას აჯობეს 20.5%-ით). დაარსებიდან თითქმის ოთხი ათწლეულის განმავლობაში, პირველი შემთხვევაა, როცა ამ პარტიის მხარდაჭერამ იკლო. 

ამაზე გავლენა რამდენიმე ფაქტმა მოახდინა. ჯერ სკანდალით დავიწყოთ: 3 სექტემბერს საგამოძიებო გამოცემა „Expo“-მ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ „შვედეთის დემოკრატების“ საპარლამენტო თანაშემწე, რუსეთში დაბადებული და შვედეთის მოქალაქეობის მქონე პოლინა მალაბერგი, 2017 წელს პარტიის დეპუტატთან ერთად კრემლის მიერ დაფინანსებული ვიზიტით მოსკოვში იმყოფებოდა. გამოცემის ცნობით, ის რუსულ ქსელებთან კავშირს ინარჩუნებდა და სოციალურ სივრცეში მოსკოვის ოფიციალურ პროპაგანდას ავრცელებდა. მალაბერგი უკანა პლანზე გადაწიეს, პრემიერმა კრისტენსსონმა მოკავშირე გაკიცხა. იმისდა მიუხედავად, რომ უსაფრთხოების სამსახურის განცხადებით მალაბერგს საიდუმლოებთან წვდომა არ ჰქონდა, ამან ულტრამემარჯვენეების ამომრჩეველი შეაყოყმანა.

მეორე საკითხი ისაა, რომ ულტრამემარჯვენეების საყვარელი თემა - მიგრაცია - კონსენსუსის საგნად იქცა. ულფ კრისტერსონის მთავრობამ გულიანად გაატარა ასეთი პოლიტიკა: გაართულა მოქალაქეობის მიღება თუ ოჯახების გაერთიანება და შემოიღო ის, რასაც ედინბურგელი პოლიტოლოგი პონტუს ოდმალმი „ძალისმიერ ინტეგრაციას“ უწოდებს: შვედური ენის სავალდებულო ცოდნა სანქციების მუქარით, რაც ტრადიციული ფასეულობების დაცვის საბაბითაა დასაბუთებული. შედეგად შვედეთმა ახალშემოსულების რეკორდული ვარდნა მიიღო. შვედეთმა დანიისგან ისიც ისწავლა, რომ მიგრაციასთან მკაცრი დამოკიდებულება მხოლოდ მემარჯვენეების კუთვნილება არაა. დანიაში ხომ სწორედ სოციალ-დემოკრატებმა დაამკვიდრეს საზღვრის მკაცრი კონტროლისა და საზოგადოებრივი ინტეგრაციის ხისტი პოლიტიკის სინთეზი. 

„შვედეთის დემოკრატებს“ სხვა თემებზე დიდად სათქმელი არაფერი აღმოაჩნდათ და მათმა წონამაც იკლო. არჩევნების ღამეს პარტიის ლიდერს, ჯიმი ოკესონს, შედეგების შელამაზება არც უცდია, მხარდამჭერებს მოკლედვე მოუჭრა, რომ საბოლოო პასუხს ჯერ ვერ გაიგებდნენ. როგორც აღმოჩნდა, ეს გაურკვევლობა იმაზე ბევრად დიდხანს გაგრძელდა, ვიდრე ვინმე წარმოიდგენდა.

### მეფისმქმნელი პარტია?

აი, სწორედ ამიტომ სურს ყველას ცენტრისტების თავისკენ გადაბირება. პარტიის 54 წლის ლიდერის, ელიზაბეტ თანდ რინგკვისტის ტელეფონი განუწყვეტლივ რეკავს. მან „ცენტრისტული პარტიის“ საჭე ერთ წელზე ნაკლები ხნის იგდო ხელთ და დღეს მასზეა დამოკიდებული, რომელი ფლანგი გაიმარჯვებს. ცენტრი იმის ცენტრია, რომ როგორც მარცხნივ, ისე მარჯვნივ გადახრა შეუძლია. რინგკვისტმა კამპანია სოციალ-დემოკრატების გვერდით გაატარა და ბევრად უფრო დიდი შანსი არსებობს, რომ სწორედ მათთან ერთად გადაიბარებს მართვას.

თუმცა საკუთარი წონა რინგკვისტმა იგრძნო და პირობა დააყენა - ბლოკების რადიკალურ მხარეებთან არ ვითანამშრომლებო: ამაში ერთ ბანაკში „მარცხენა პარტიას“ გულისხმობს, მეორე მხარეს კი „შვედეთის დემოკრატებს“. საუბარი რთული იქნება, რადგან მარცხენა პარტიის 29 მანდატის გარეშე სოციალ-დემოკრატები ისეთივე დღეში ჩავარდებიან, როგორც წინა მთავრობაში კრისტერსონი - უმრავლესობის გარეშე და რადიკალების იმედზე. შედეგებთ ფრთაშესხმული „მემარცხენე პარტია“ სამთავრობო სავარძლებს უკვე დაუფარავად ითხოვს. როგორც მათმა მოადგილემ, იდა გაბრიელსონმა აღნიშნა, ეს სწორედ ის საფასურია, რომლის გადახდაზეც ანდერსონის მომავალ კაბინეტს ჯერ კიდევ მოუწევს თავის მტვრევა.

### **კამპანია იდეების გარეშე და ერთი სკანდალით**

შედეგების შეწონილობა იმასაც ასახავს, რომ წინასაარჩევნო პროცესი არსობრივ პროგრამულ დაპირისპირებას თითქმის მოკლებული იყო. კრიმინალური ბანდების ძალადობა, რაც 2022 წელს ქვეყნის მთავარ გამოწვევას წარმოადგენდა, მკვეთრად შემცირდა; თავშესაფრის მაძიებელთა რიცხვი კი უკანასკნელი ოთხი ათწლეულის მანძილზე ყველაზე დაბალ ნიშნულამდე დავიდა. ეს გარდატეხა მთავრობის მიერ ლტოლვილთათვის მუდმივი ბინადრობის უფლების გაუქმებასა და სოციალურ შემწეობებზე წვდომის გამკაცრებას მოჰყვა. ამ მიღწევებს კრისტერსონი სწორედ ოკესონთან ალიანსს უკავშირებს.  
  
კვლევითი ცენტრ „Novus“-ის მონაცემებით, საზოგადოებრივი ინტერესის სათავეში ჯანდაცვა, განათლება და კანონის უზენაესობა მოექცა, მიგრაციის თემამ კი მეოთხე პოზიციაზე გადაინაცვლა. ეს დღის წესრიგი კი ისტორიულად მემარცხენე ფრთას აძლევდა ხოლმე ხელს. სტოკჰოლმის უნივერსიტეტის სოციოლოგი ზეტ ისაკსონი განმარტავს, როდესაც კრიმინალიც და ინფლაციაც იკლებს, არსებით თემებზე სადავო ცოტაა. სწორედ ამიტომ, კამპანია იმაზე ფოკუსირდა, თუ ვინ იქნება ხელისუფლებაში, და არა იმაზე, თუ რას გააკეთებენ ისინი მმართველობისას.

### **გაუცემელი პასუხები**

ამ არჩევნებს, წესითა და რიგით, საბოლოოდ უნდა გადაეწყვიტა, შევიდოდნენ თუ არა ულტრამემარჯვენეები მთავრობაში. ეს კითხვა ახლა მეორეხარისხოვნად მოჩანს. მკაფიო შედეგის ნაცვლად გაურკვევლობა მივიღეთ: მხარეებმა თანაბარი ხმები დააგროვეს, თუმცა ყველა მაინც თავს გამარჯვებულად აცხადებს.

ხმების დათვლა დროში ძალიან გაიწელა. მთავარ გადამწყვეტ ფიგურად კი იქცა ადამიანი, რომელიც სულ რაღაც ათი თვის წინ ჩვეულებრივი, უცნობი დეპუტატი იყო.

შვედეთი წინასწარ სურათს ხუთშაბათს დაინახავს, მაგრამ ვინ გახდება მმართველი, ჯერაც არავინ იცის. ანალიტიკოსები წარსული გამოცდილების მოშველიებით ვარაუდობენ, რომ მთავრობის დაკომპლექტებაზე დავა შეიძლება შობამდეც გაგრძელდეს. ასე რომ, საბოლოო პასუხს მალე არ უნდა ველოდოთ…
### ფრანგებს მაგიდის აყირავება სურთ...
URL: https://evropis.moambe.eu/saprangets-cvlileba-surs/
Last updated: 2026-09-15T11:44:59.000Z
ფრანგების დიდ უმრავლესობას მომავალი წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგად ნამდვილი სოციალური და პოლიტიკური ცვლილების ხილვა სურს. ამასთან ნახევარზე მეტი შეშფოთებისა და გაურკვევლობის გრძნობებითაა შეპყრობილი, მესამედი კი დაღლილობისა და ბრაზის გრძნობებს განიცდის. იმედით ფრანგების მხოლოდ 17 პროცენტია აღვსილი.

ასეთია განწყობა არჩევნებამდე შვიდი თვით ადრე. ამაზე გუშინ საფრანგეთში [გამოქვეყნებული](https://www.lemonde.fr/politique/article/2026/09/13/enquete-electorale-presidentielle-2027-marine-le-pen-entame-la-campagne-sur-un-socle-inedit-au-c-ur-d-un-electorat-inquiet-et-en-colere%5F6772946%5F823448.html?ref=evropis.moambe.eu) საზოგადოებრივი აზრის უდიდესი კვლევა მოგვითხრობს. გაზეთ *Le Monde*\-ს დაკვეთით კვლევა მოწინავე კვლევითმა ინსტიტუტებმა ჩაატარეს. სულ მონაწილეობა 13 ათასმა ფრანგმა მიიღო, რაც ცდომილებას მინიმუმამდე ამცირებს და საარჩევნო ტენდენციების დეტალური ანალიზის საშუალებას იძლევა. 

კვლევის ერთ-ერთი მთავარი მიგნებაა, რომ მომავალი არჩევნები ფრანგების უდიდეს უმრავლესობას აინტერესებს: 67% ამბობს, რომ აუცილებლად წავა არჩევნებზე, რაც 2017 და 2022 წლების მაჩვენებლებთან შედარებით სერიოზული ზრდაა. ათიდან შვიდი ამომრჩეველი ამბობს, რომ უნდა ამ არჩევნებმა „ნამდვილი სოციალური და პოლიტიკურლი ცვლილება მოიტანოს“ - ასე ფიქრობს ყველა პოლიტიკური ოჯახის ორ მესამედზე მეტი მხარდამჭერი გარდა ერთისა: მმართველი პარტიის მხარდამჭერების 41%-ს სურს, რომ არჩევნებმა „ქვეყანა დააშოშმინოს“. 

### ვისი სული გსურს

რაც შეეხება პრეზიდენტობის კანდიდატებს, გამოკითხვაში რამდენიმე სცენარი წარუდგინეს მკითხველებს, რადგან რადიკალური პარტიების კანდიდატების სახელები ცნობილია: მარინე ლე პენი ულტრამემარჯვენე „ეროვნული ერთობიდან“ იყრის კენჭს, ჟან-ლუკ მელანშონი კი რადიკალური მემარცხენე „დაუმორჩილებელი საფრანგეთის“ ლიდერია. სამაგიეროდ სოციალისტებსა და ცენტრისტებს ამ ეტაპზე რამდენიმე კანდიდატი ჰყავთ და არაა ნათელი, თითოეულ ბანაკში ერთზე შეჯერდებიან, თუ არჩევნების პირველ ტურში ერთმანეთს გაუწევენ კონკურენციას. 

თავიდანვე უნდა ითქვას, რომ ნებისმიერ სცენარში პირველ ადგილზე მარინე ლე პენი გადის 33-35%-ით და აქ შესაძლო ცდომილება ძალიან მცირეა - 0.9%. მკვლევარები ამბობენ, რომ ლე პენის ამომრჩეველი გადაწყვეტილია და აზრს არ შეიცვლის. 

ასევე მტკიცეა მემარცხენე რადიკალის, ჟან-ლუკ მელანშონის ამომრჩეველთა ბაზა - მისთვის ხმის მიცემას 15.5-17% აპირებს, 0.7%-იანი ცდომილებით. მელანშონის საყრდენი 18-34 წლის ასაკობრივი ჯგუფია. მარინე ლე პენი მას ფეხდაფეხ მისდევს 25-34 წლის ასაკობრივ ჯგუფში, თუმცა მნიშვნელოვნად აგებს მელანშონთან 18-24 წლის ახალგაზრდებს შორის. სამაგიეროდ, ლე პენის მხარდაჭერა მტკიცეა 40-იანებსა და 60 წელზე უფროსებს შორის - 38%. ეს ნიშანდობლივი ცვლილებაა - პენსიონერები საფრანგეთში ადრე ულტრამემარჯვენეების წინააღმდეგ გამოდიოდნენ და მათ ხელისუფლებაში მოსვლას ხელს უშლიდნენ, მაგრამ თაობები შეიცვალა. 

ახლა ცენტრისკენ მოვბრუნდეთ: ედუარდ ფილიპი, მაკრონის პირველი პრემიერ-მინისტრი, რომელიც პარტია „ჰორიზონტებს“ წარმოადგენს, 14-21%-ის მხარდაჭერით სარგებლობს და მისი რეალური ამომრჩევლის რაოდენობა იმაზეა დამოკიდებული, მიიღებს თუ არა პირველ ტურში მონაწილეობას მის მსგავს იდეოლოგიურ პლატფორმაზე მდგომი გაბრიელ ატალი (რენესანსი), ანდა მემარცხენე ცენტრისტი ოლივიე ფორე (სოციალისტები). 

ამომრჩევლებისთვის წარდგენილი ექვსი სცენარიდან ოთხში მეორე ადგილზე **მელანშონი** გადის (თუკი არჩევნებში გლუკსმანი, ატალი და ფილიპი მონაწილეობენ, ანდა გლუკსმანი და ატალი, ანდა ფორე, ატალი და ფილიპი, ან მარტო ფორე და ატალი). ორ სცენარში კი მეორე ადგილზე **ედუარდ ფილიპია** \- თუკი ის გლუკსმანს დაუპირისპირდება (ამ სცენარში გლუკსმანი მელანშონს ართმევს ხმებს) ან თუ მარტო ფორეს (ამ სცენარში ატალის ამომრჩეველი ფილიპს აძლევს ხმას).

გამოკითხვით, მარცხენა ცენტრისტულ ფრთაზე გლუკსმანის მხარდაჭერის ზედა ზღვარი 13.5%-ია, ხოლო ოლივერ ფორესი- 4.5-5.5%. ცოტა კიდევ უფრო მარცხნივ მდგომი მწვანეების ლიდერი, მარინე ტონდელიე 4-5.5%-ით იწონებს თავს, ხოლო კომუნისტი ფაბიენ რუსელი 2.5-3.5%-ს თუ დასჯერდება.

მემარჯვენე ცენტრში, ატალი ფილიპთან პირველ ტურშივე შეჯახების შემთხვევაში 7.5%-ს ვერ ასცდება, მაგრამ თუკი მარტო იქნება მემარჯვენე ცენტრისტების კანდიდატი, 15.5%-ს შეუძლია მიაღწიოს. 

კიდევ უფრო მარჯვნივ, რესპუბლიკელების ბრუნო რეტაიო 7-10.5%-ს ეთამაშება, ექსტრემისტი ერიკ ზემური კი 4.5%-ს სჯერდება. 

### ვის რა აწუხებს

ფრანგების ხვაშიადი ეკონომიკური პრობლემები უფროა, ვიდრე სოციალური, გარემოსდაცვითი თუ იდენტობისა. თითქმის ყველა თანახმაა, რომ სახელმწიფო ვალი უნდა შემცირდეს (ამა თუ იმ პარტიისადმი სიმპატიის მიხედვით, 75%-დან 94%-მდე). 65%-დან 95% ფიქრობს, რომ სახელმწიფო ხარჯები უნდა შემცირდეს. თუმცაღა რაში უნდა დაზოგოს ქვეყანამ ფული, ამაზე ფრანგები ვერ თანხმდებიან. 

განსაკუთრებით მტკივნეულია საპენსიო ასაკის თემა: რადიკალი მემარცხენეების მომხრეებს (მელანშონი, კომუნისტები) უნდათ, საპენსიო ასაკი შემცირდეს. მათ შედარებით დონდლოდ ეთანხმებიან მწვანეები (43%). აი, მარინე ლე პენის პარტიაში კი ამ საკითხზე აშკარა განხეთქილებაა: თავად ლიდერს უნდა, რომ საპენსიო ასაკი შემცირდეს. მას თავისი პარტიის მომხრეების 37% ემხრობა, თუმცა ლე პენის ამომრჩევლის 39% თანახმაა, რომ საპენსიო ასაკი უცვლელი დარჩეს - 64 წლის ასაკიდან. გამოკითხულების სამ მეოთხედს სურს საწვავზე გადასახადების შემცირება.

აი, სამაგიეროდ კერძო გადასახადების გაზრდა არავის უნდა. მხოლოდ დიდი საწარმოების მოგებაზე გადასახადების გაზრდას ჰყავს მომხრეების უმრავლესობა.

### დაპირისპირებული ბანაკები

ორი რადიკალური პარტიისა და მათი ლიდერების - მელანშონისა და ლე პენის - მხარდაჭერებს შორის მკვეთრი ანტაგონიზმი სუფევს, თუმცა ორივე პარტიის მომხრეობა სხვებისგან გარიყვას იწვევს. გამოკითხულთა ნახევარი ამბობს, რომ არ უყვარს მელანშონის მომხრეები. ლე პენის მომხრეები კი 35%-ს არ ეხატება გულზე. თავად ლე პენი ზედმეტად რადიკალურად მიაჩნია უმრავლესობას (ათქულიან სკალაზე 8.2 ქულა), მელანშონი კი ცოტა უფრო ნაკლებად რადიკალურად აღიქმება (7.6 ქულა). 

ზომიერი პოლიტიკოსები უფრო მემარცხენეებში ეგულება ამომრჩეველს: რაფაელ გლუკსმანი და ოლივიე ფორე (27% თითოეულს). აი ზომიერების მეფე კი ის კაცია, რომელიც ჯერ არ გვიხსენებია - ფრანსუა ოლანდი. მას გამოკითხულთა 38% მიიჩნევს ძალიან ზომიერი ან ზომიერი იდეების მომხრედ, ხოლო 45% არც ზომიერად და არც რადიკალად. 

ოლანდი პრეზიდენტობის კანდიდატი არაა, ყოველ შემთხვევაში, ჯერჯერობით, თუმცა მემარცხენე ფლანგზე არსებობს ვარაუდი, რომ რაღაც მომენტში ყოფილმა პრეზიდენტმა შეიძლება თავისი ამბიციის შესახებ განაცხადოს და ამით მემარცხენე-ცენტრისტულ ბანაკში კანდიდატის შესახებ დავას წერტილი დაუსვას. 

### მოჭოჭმანე საფრანგეთი

სოციოლოგები აღნიშნავენ, რომ საფრანგეთს ვერ გადაუწვეტია საით წავიდეს. ნახევარზე ცოტა ნაკლები ამბობს, რომ ქვეყანაში არასაკმარისად ხედავს „რადიკალურ მოქმედებას, რომელიც ახალი გზების მოძებნაში დაგვეხმარება და წინ წასწევს საქმეს“. სწორედ ამით აიხსნება, რომ მელანშონის და ლე პენის მხარდამჭერები ყველაზე მტკიცედ შედუღაბებული ჯგუფებია. კვლევითი სამსახურ *Ipsos*\-ის გენერალური დირექტორის მოადგილე ბრის ტენტურიე *ლე მონდთან* ინტერვიუში ამბობს, ხალხს უნდა „მაგიდა ისე ააყირავოს, რომ ჭურჭელი არ დალეწოსო“.

სწორედ ამაშია საფრანგეთის მომავალი არჩევნების წრის კვადრატურა. პარტიებს რთული კამპანია ელით, მაგრამ კიდევ უფრო რთულად მოჩანს გამარჯვებულის ბედი - მას მოუწევს ამომრჩევლის არარეალისტურ მოთხოვნებს უპასუხოს.
### ევროპის კვირა (7-13 სექტემბერი)
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-7-13-sektemberi/
Last updated: 2026-09-13T10:35:34.000Z
კვირა მშვიდობისა, ძვირფასო მკითხველებო!

დაპირებისამებრ, პირველი საქსონია-ანჰალტის არჩევნების შედეგებს მოგახსენებთ. ამ კვირაში პარტიამ „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ ისტორიული გამარჯვება იზეიმა და გერმანიის მიწის მთავრობას სათავეში პირველად ჩაუდგა. როგორც გამოჩნდა, კანცლერის მერცის თავგანწირულ სულისკვეთებასა და კოალიციის შიგნითა გადალაგებებს ცუდად ჩაუვლია. ბერლინის მთავარ პარტიებში შოკის ტალღამ უკვე ჩაიარა, ანალიტიკოსები ახლა მომავლის ჭვრეტაზე არიან გადართულნი, ნეტა როგორ შეიცვლება გერმანიის პოლიტიკური რუკა 2029 წლის არჩევნებამდე?

ალბათ უკვე მიხვდებოდით, ბოლო დღეებში გამოცემების მთავარი გვერდები რომელი თემის გარშემო ტრიალებდა. ჰოდა, არც ჩვენ დაგვიზოგავს თავი, ყველაფერს ანიდან ჰოემდე თავი მოვქუჩეთ და ცალკეული სტატიებიც მივუძღვენით. [როგორ გაიმარჯვეს](https://evropis.moambe.eu/sak-soniashi-mosaxdeni-moxda/) ულტრამემარჯვენეებმა, რატომ ატყდა ამხელა ამბავი, ვინ არის პარტიის თანათავმჯდომარე [ალის ვაიდელი](https://evropis.moambe.eu/alice-weidel-paradox/), რას გვეუბნება „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ [პროგრამა](https://evropis.moambe.eu/afd-partiis-programa/) და ვინ არიან მისი [იდეოლოგიური ლიდერები](https://evropis.moambe.eu/afd-ideologiuri-liderebi/).   
  
ამ კვირაში არც დანარჩენ ევროპას დაჰკლებია მოვლენების სიმძაფრე, რომელიშიც, როგორც უკვე ჩეული ამბავი გახდა, რუსეთს თავისი წვლილის შეტანა არ დავიწყებია. 

## **რუსეთს გამჩენი არ ასვენებს**

10 სექტემბერს ხელოვნური ინტელექტის, Claude-ის შემქმნელმა კომპანიამ Anthropic-მა გაგვანდო, რომ რუსმა ენთუზიასტებმა მათი კოდი კამიკაძე-ფრენიების გუნდური ნადირობის დასაპროგრამებლად გამოიყენეს. საუბარია როგორც ფრენის მართვაზე, ისევე სამიზნეების, მათ შორის ადამიანების, სულიერი ოპერატორისაგან დამოუკიდებლად შერჩევასა და განადგურებაზე.

_This post is for subscribers only._
### AfD-ს იდეოლოგიური ლიდერები
URL: https://evropis.moambe.eu/afd-ideologiuri-liderebi/
Last updated: 2026-09-14T08:52:11.000Z
ჩვენს წინა სტატიაში [გაგაცანით ](https://evropis.moambe.eu/afd-partiis-programa/)გერმანული მემარჯვენე პოპულისტური პარტიის, „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD) პროგრამა, რომლითაც მან საქსონია-ანჰალთში გამართულ არჩევნებში ხმების 44% დაიბევა. ამ პროგრამას და მის სხვადასხვა ელემენტებს პარტიის იდეოლოგების აზრები განსაზღვრავს.

ბენედიქტ კაიზერი, გეც კუბიჩეკი და მარკ იონგენი - აი ის სამი მოაზროვნე, რომლის იდეებსაც პარტია „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD) ეყრდნობა. სამივე მონათესავე იდეოლოგიური წყაროდან იკვებება და მსგავსი მიდგომები ახასიათებს - იმიგრაციისადმი მტრული დამოკიდებულება, ეთნო-კულტურული იდენტობის დაცვისადმი ერთგულება. თუმცაღა, მათშორის არის საკმარისი განსხვავებაც და მათი იდეებია პარტიის წიაღში სხვადასხვა მიმდინარეობას კვებავს. მოდით, სათითაოდ მივყვეთ:

## ბენედიქტ კაიზერი: „მოზაიკური სტრატეგია“

ბენედიქტ კაიზერი (*Benedikt Kaiser*) დაბადებულია 1987 წელს. 2025 წლიდან AfD-ის დეპუტატ რობერტ ტესკეს აპარატის წევრი და გერმანიის მემარჯვენე ფლანგის აღმავალი ფიგურაა. ნეონაცისტად მიჩნეული კაიზერი გერმანიის ეთნო-ნაციონალისტური ხედვის მომხრე და მოამაგეა. იმავდროულად, ის მტრულადაა განწყობილი ნეოლიბერალიზმისა და მულტინაციონალური კომპანიების მიმართ (მის ნაშრომებში, კაიზერი წერს, რომ სახელმწიფო უნდა „გათავისუფლდეს კაპიტალის მარწუხებისგან“) და მხარს უჭერს სოციალური რედისტრიბუციის - ანუ ქონების გადანაწილების - პოლიტიკას. გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე პოლიტიკური ნაშრომი, მათ შორის *„ჰეგემონიისკენ. მეტაპოლიტიკური ბრძოლა გერმანიის გადასახედიდან“.* 

### **იდეოლოგიური გავლენები**

კაიზერზე დიდ გავლენას ახდენს ფრანგული „ახალი მემარჯვენეობის“ (*Nouvelle Droite*) მოძრაობა, კერძოდ ალენ დე ბენუა. ისევე, როგორც თანამედროვე ულტრამემარჯვენეობის ბევრი იდეოლოგისთვის, კაიზერის ტაქტიკური შთაგონება მოდის კომუნისტი ფილოსოფოსის ანტონიო გრამშისაგან, რომლისგანაც მან „კულტურული ჰეგემონიის“ დამყარებისთვის ბრძოლის აუცილებლობის იდეა ისესხა. გრამშისგან განსხვავებით, კაიზერი ამ გზით ანტი-ლიბერალური „კონტრჰეგემონიის“ მშენებლობას აპირებს. 

### **იდეები**

კაიზერი „რევოლუციური რეალიზმის“ მიმდევარია და ამბობს, რომ პოლიტიკური წარმატება მხოლოდ საარჩევნო პროცესში გამარჯვებით ვერ შემოიფარგლება. „ბუნდესტაგის ერთ ცალკე აღებულ ფრაქციას არ ძალუძს ქვეყნის განახლება“, - წერს კაიზერი. მისი თქმით, საჭიროა უფრო ფართო, მდგრადი კულტურული, სოციალური და იდეოლოგიური ცვლილება. ამის გასაკეთებლად, იდენტობაზე აგებულ მემარჯვენე მოძრაობას სჭირდება „ავანგარდი“ (*Vorfeld),* რომელიც პოლიტიკურ ველზე „დათესავს იდეებსა და კონცეფციებს \[…\] პარტია კი მას შემეგ მოიმკის ხმების სახით“. 

თავად ეს ავანგარდული ველი, კაიზერის თქმით, შედგება სხვადასხვა სივრცისგან, რომლებშიც ერთდროულადაა საჭირო მოქმედება. მათ შორისაა, იდეების წარმოების ინტელექტუალური სივრცე (მეტაპოლიტიკა), იდეების გავრცელების სივრცე, ასოციაციები, პროფკავშირები, აქტივიზმი და ა.შ. 

## მკითხველი ხარისხიან ანალიზს იმსახურებს

მაგრამ თქვენ მას ვერ ნახავთ, თუ მხოლოდ სოციალური მედიის ალგორითმს მიენდობით

გამოგვიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

და ჩვენს სტატიებს თქვენს ელექტრონული ფოსტაზე მიიღებთ

კულტურული ჰეგემონიის დასამხობად საკმარისი არაა იდეოლოგიური მსჯელობები ვიწრო წრეში, ფართო გამოძახილის გარეშე: მემარჯვენე იდეები უნდა გავრცელდეს საზოგადოების ყველა სფეროში. ამ იდეების გავრცელებას სჭირდება მედია და ქსელები, რომლებსაც შეეძლებათ გავლენის კამპანიების წარმოება საჯარო დებატებში გარკვეული თემების დასამკვიდრებლად. ამასთან ერთად, საჭიროა ორგანიზებული აქტივისტები, რომლებსაც შეუძლიათ ამ იდეების რეალურ სამყაროში შემოტანა დემონსტრაციებით, ძალის დემონსტრირებით და ა.შ. ყველაფერ ამას სჭირდება იდეოლოგიური მომზადების სტრუქტურები: „საჭიროა ელიტების ფორმირება \[პარტიის\] შიგნით და მაქსიმალური რაოდენობრივი ზრდა გარეთ“, — აჯამებს კაიზერი. 

> „საჭიროა ელიტების ფორმირება \[პარტიის\] შიგნით და მაქსიმალური რაოდენობრივი ზრდა გარეთ“

მისი თვალით, სხვადასხვა სივრცის დაპყრობა არ უნდა ხდებოდეს ერთი პარტიის ეგიდით: პირიქით, ფსონი უნდა დაიდოს „მოზაიკურ მემარჯვენეობაზე“, ანუ „მემარჯვენეობაზე, სადაც რამდენიმე მემარჯვენე მიმდინარეობას აქვს თავ-თავისი ადგილი“, რათა „სტრატეგიულად უბიძგონ ერთმანეთს წინ და იმავდროულად შეასწორონ ერთმანეთის ტაქტიკა“. 

მოზაიკა იძლევა შრომის დანაწილების საშუალებას და თავიდან აცილებს მოძრაობას სექტარიანიზმის საფრთხეს, ანუ მცირე, ჩაკეტილი ჯგუფების ფორმირებას, რომლებიც უფრო იდეოლოგიური სიწმინდის დაცვის იდეით არიან შეპყრობილნი, ვიდრე პოლიტიკური ვითარების რეალური ცვლილებით. 

კაიზერისთვის აუცილებელია ამ პოლიტიკურ ეკოსისტემაში „სხვადასხვა მოძრაობისა და მიმდინარეობის ავტონომიის“ მხარდაჭერა. მოძრაობის სხვადასხვა ფრთას უნდა ჰქონდეს საერთო საძირკველი („მეობის“ პრიმატი, ინდივიდუალიზმის უარყოფა და ა.შ.), მაგრამ მოზაიკამ უნდა „დაუშვას შინაარსობრივი წინააღმდეგობების არსებობა და გზა მისცეს იდეების მრავალფეროვნებას“. 

დღეს კაიზერს სწორედ AfD ესახება ყველაზე პერსპექტიულ პარტიად ანტისისტემური მემარჯვენეობის გამარჯვების უზრუნველსაყოფად. მას მოსწონს, რომ AfD ჯერ კიდევ „ჰეგემონიური აპარატის“ მიღმაა, განსხვავებით „ნორმალიზებული“ კონსერვატიული პარტიებისგან, რომლებიც რეგულარულად მონაწილეობენ მმართველ კოალიციებში. მისი აზრით, AfD ახერხებს ხალხის ზოგიერთი ფუნდამენტური ღირებულების გარშემო გაერთიანებას და იმავდროულად ინარჩუნებს ჰეტეროგენულობას, საკუთარ თავში აერთიანებს ფრთებს, „რომელთა იდეოლოგიური პოზიციებიც ზოგჯერ შეიძლება მკვეთრად განსხვავდებოდეს“, რაც უზრუნველყოფს ისეთ საარჩევნო მასშტაბს, რომელსაც კაიზერის აზრით ვერასოდეს მიაღწევენ დოგმატური იდეოლოგიის მიმდევარი ჯგუფები.

### გეც კუბიჩეკი: პროვოკაციული მეტაპოლიტიკა

  
გეც კუბიჩეკი (Götz Kubitschek), გამომცემელი, ესეისტი და ჟურნალისტი, დაბადებულია 1970 წელს. 2003 წლიდან ის ჟურნალ *Sezession*\-ის თანარედაქტორია. არის სახელმწიფო პოლიტიკის ინსტიტუტის (კვლევითი ცენტრის, რომელიც „ახალი მემარჯვენეობის“ იდეების მხარდასაჭერად შეიქმნა) თანადამფუძნებელი, რამდენიმე პოლიტიკური კამპანიის ინიციატორი (როგორიცაა „კონსერვატიულ-სუბვერსიული აქცია“). ის აქტიურად მონაწილეობდა 2015 წელს *Pegida*\-ს აქციებში, რომლებიც ეთნიკური ნაციონალიზმის იდეებით იყო დადაღული. AfD-ში გაწევრიანებაზე მას უარი უთხრეს, რადგანაც პარტიამ მისი იდეები ზედმეტად ექსტრემალურად ჩათვალა. თუმცაღა, კუბიჩეკი ამ პარტიის შიგნით მხარს უჭერს და იდეოლოგიურად ამაგრებს ბიორნ ჰოკეს მიერ ჩამოყალიბებულ ფრთას, რომელიც ბიოლოგიურ რასიზმს ემხრობა. კუბიჩეკი ხალხოსნური (*völkisch*) გერმანული ნაციონალიზმის მიმდევრების მიერ ორგანიზებულ რამდენიმე ღონისძიებაში მონაწილეობდა. AfD-ის ლიდერმა, ალის ვაიდელმა თავად აღიარა, რომ კუბიჩეკი „ძალიან მნიშვნელოვანი ფიგურაა ჩვენი პარტიის კონსერვატიული მემარჯვენე ფრთისთვის“. კუბიჩეკი ამბობს, რომ AfD წარმოადგენს „პოლიტიკურ ქვაკუთხედს წინააღმდეგობის იმ გარემოსათვის, რომელიც სტრუქტურულად სულ უფრო სტაბილური ხდება“.

## იდეოლოგიური გავლენები

გრამშის იდეები მისთვისაც შთაგონების წყაროა, თუმცა კუბიჩეკი განსაკუთრებით ახლოსაა 1918 წელს დაარსებული „კონსერვატიული რევოლუციის“ მოაზროვნეების, ერნსტ იუნგერის, მოელერ ვან დენ ბრუკის, ედგარ იულიუს იუნგის იდეებით, რომლებიც დემოკრატიის, ლიბერალური პარლამენტარიზმისა და განმანათლებლობის წინააღმდეგ გამოდიოდნენ. ის ასევე ახლოსაა ისტორიკოს არმინ მოჰლერის იდეებთან, რომელიც ევროპული ცივილიზაციის კვლევისა და შესწავლის დაჯგუფების სათავეებთან იდგა - ეს კვლევითი კოლექტივი SS-ის იდეოლოგებთანაა კავშირში და ფრანგული „ახალი მემარჯვენეობის“ ავანგარდს წარმოადგენს. როგორც სახელიდანაც ჩანს, ჯგუფი ევროპის ცივილიზაციული ერთობის, ერთიანი მითოლოგიის, ტრადიციებისა ერთობაზე საუბრობს და წარმართული რელიგიებით და ეზოთერიკითაც ინტერესდება. კუბიჩეკი AfD-ის საპარლამენტო ჯგუფის თავკაცის, ერიკ ლენერტის ახლო მეგობარია: მასთან ერთად დააარსა ჟურნალი *Sezession.* ლენერტი ამჟამად სახელმწიფო პოლიტიკის ინსტიტუტს უდგას სათავეში.

## მისი იდეები

„მეტაპოლიტიკა არის მოქმედება, ეს არაა წმინდად ინტელექტუალური საქმიანობა, რომელიც არანაირ ვალდებულებას არ იღებს საკუთარ თავზე“, – ამბობს კუბიჩეკი. თუკი კაიზერი სტრატეგიულ ხედვას ავითარებს, რომლის საბოლოო მიზანიც ძალაუფლების ხელში ჩაგდებაა, კუბიჩეკი იდეების წარმოების მეტაპოლიტიკურ სფეროზე ამახვილებს ყურადღებას და მსჯელობს საჯარო სივრცეში ამ იდეების გაიმარჯვების უზრუნველყოფის გზებზე („გამომცემლობების, ჟურნალების, გაზეთებისა და საგანმანათლებლო დაწესებულებების შექმნა; კონფერენციების, ფესტივალების, კონცერტებისა და საჯარო კითხვის ორგანიზება“). 

მისი მიზანი გაბატონებული ჰეგემონიის გარღვევაა, ხოლო მიდგომა ხაზს უსვამს „თქმადობის სივრცის“ საზღვრების თანდათანობით გაფართოებას, ანუ რისი თქმაც ადრე არ შეიძლებოდა, პოლიტიკურმა მოძრაობამ შესაძლებელი უნდა გახადოს. კუბიჩეკის აზრით, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია „მოქმედება იმ სასაზღვრო ზონებში, რაც რაღაცეების თქმა და კეთება ჯერ მხოლოდ მორცხვად თუ შეიძლება“. 

პროვოკატორმა საჯარო სფეროში უნდა შემოაგდოს რადიკალური წინადადება, რომელსაც მანამდე არავინ მოუსმენდა. თავდაპირველად იდეა შოკს იწვევს. ოცი, ოცდაათი, ორმოცდაათი გამეორების შემდეგ რეაქცია ბლაგვდება: ის, რაც მიუღებელი იყო, უკვე განსახილველად ლეგიტიმური გახდა. კუბიჩეკის აზრით, სწორედ ასე, ნაბიჯ-ნაბიჯ, შეიძლება „პროგრესისტულ-ლიბერალური ჰეგემონიის“ შერყევა. 

„თვით ის კატეგორიები უნდა შეიცვალოს, რომლებსაც დებატები ეყრდნობა \[…\] ჩვენი მიზანი დისკუსიაში მონაწილეობა კი არ არის“, რადგან მისი იდეოლოგიური ჩარჩო მიკერძოებულია მემარცხენე იდეების მიმართო, ამბობს კუბიჩეკი, „არამედ დისკუსიის კონსენსუსზე დამყარებული ფორმის დასრულებაა; ჩვენი მიზანია არა საუბარში მონაწილეობის მიღება, არამედ სხვა ენის შემოტანა“. 

> „ჩვენი მიზანია არა საუბარში მონაწილეობის მიღება, არამედ სხვა ენის შემოტანა“

პროვოკაციის ტაქტიკას თან უნდა ახლდეს „საკუთარი თავის უწყინარად წარმოჩენა“. კუბიჩეკი მომხრეებს ურჩევს, გარკვეულ მომენტამდე სახიფათოდ არ გამოიყურებოდნენ. მისი თქმით, ჰეგემონიის დამხობა კლდის პირზე სიარულის ჰგავს: მეტისმეტი რადიკალიზმი იზოლაციამდე მიგიყვანს, მეტისმეტი ზომიერება — სისტემის მიერ გადაყლაპვამდე.

რაც შეეხება თავად იდეებს, რომელთა დამკვიდრებასაც კუბიჩეკი აპირებს, ისინი საერთოა ეთნონაციონალისტური მემარჯვენეობისთვის. ხალხი არის „ისტორიულად და ეთნოკულტურულად შემოსაზღვრული ერთეული და სოლიდარობის საზოგადოება“, - აცხადებს ის, „გერმანია გერმანელების ქვეყანაა“. რაც შეეხება იმიგრაციას: „აუცილებელია მკაცრი შერჩევა კულტურული დისტანციის კრიტერიუმის მიხედვით“ და გადაწყვეტილება იმის მიხედვით უნდა მივიღოთ, რამდენად „ასიმილაციისუნარიანია“ ესა თუ ის კულტურა თუ პიროვნება. 

კუბიჩეკი ინდივიდუალიზმის წინააღმდეგია, მისი ღირებულებებია „პროდუქტიულობა, დისციპლინა, განვითარება, წესრიგზე მორგება და ორიენტაცია იმაზე, რაც უზენაესია.“ ლიბერალიზმისადმი მტრულად განწყობილი კუბიჩეკი პრუსიული სულით შთაგონებულ სახელმწიფოს იდეას იცავს: „სახელმწიფო, რომელიც ბევრს მოითხოვს, მაგრამ დახმარების გარეშე არავის ტოვებს“.

## მარკ იონგენი: ეროვნული სულის ჩივილი

მარკ იონგენი (Marc Jongen) დაბადებულია 1968 წელს იტალიაში. მარკ იონგენი მიიჩნევა AfD-ის ერთ-ერთ „შიდაპარტიული“ იდეოლოგია. 2017 წელს ბუნდესტაგის დეპუტატი გახდა, 2024 წელს კი ევროდეპუტატი.

### იდეოლოგიური გავლენები

იონგენმა დისერტაცია დაწერა პეტერ სლოტერდიკის ([Peter Sloterdijk](https://www.philomag.com/philosophes/peter-sloterdijk?ref=evropis.moambe.eu)) ხელმძღვანელობით, რომლის ასისტენტიც იყო. სწორედ მასწავლებლისგან ისესხა იონგენმა *thymos*\-ის ცნება - მოსაზრება, რომ პოლიტიკური ისტორიის განმსაზღვრელია თითოეული ადამიანისთვის დამახასიათებელი კოლექტიური რისხვის შეგრძნება. გერმანელი დეპუტატის სადოქტორო ნაწილობრივ მიეძღვნა ლეოპოლდ ციგლერს, გერმანელ ფილოსოფოსს, რომელიც კავშირში იყო რენე გენონთან, ეზოთერიკოსთან, ტრადიციონალიზმისა და [დასავლეთის სულიერი კრიზისის](https://evropis.moambe.eu/dasavletis-dagmasvla/) პოსტულატების ავტორთან. იონგენი ასევე იზიარებს რენო კამიუს[ „დიდი ჩანაცვლების“ თეზისს](https://evropis.moambe.eu/didi-chanacvleba/).

### იდეები

საითაც არ უნდა გაიხედოო, ჩივის იონგენი, „თანამედროვეობის აღვირახსნილობამ“ დაანგრია ტრადიციული სტრუქტურები, რომლებიც ყოფიერებას საზრისს აძლევდა - ოჯახი, ეკლესია, ერი. მიტოვებული ადამიანი დინებას მიჰყვება, დეგრადაციას განიცდის. საჭიროა ხელახლა შეიქმნას ისეთი რამ, რაც „მომავალი თაობებისთვის გადაცემის ღირსია“. 

> „დღეს თუ გინდა ჭეშმარიტად ლიბერალი იყო \[…\] კონსერვატორი უნდა იყო, ზოგჯერ რეაქციონერიც კი“

„ამდენად, დღეს თუ გინდა ჭეშმარიტად ლიბერალი იყო \[…\] კონსერვატორი უნდა იყო, ზოგჯერ რეაქციონერიც კი“, ამბობს იონგენი. მას სძაგს ის, რასაც ის დამანგრეველ ლიბერალიზმს უწოდებს, აბსტრაქტული უნივერსალიზმი, რომელიც ადამიანების გათითოკაცებას და ფესვებიდან მოწყვეტას იწვევს, ასუსტებს ეროვნულ ცნობიერებას. ლიბერალიზმთან მჭიდროდ გადაჯაჭვულმა მულტიკულტურალიზმმა და პროგრესიზმმა ეს პროცესები დააჩქარეს. (გერმანელი) ერი გაზავდა და სასიცოცხლო ენერგია გამოეცალა: მან დაკარგა თავისი *thymos*\-ის დიდი ნაწილი - სიამაყე, სიმამაცე, ენერგია. ერის აღარ აქვს „საკუთარი ძალების ჯანსაღი და თავდაჯერებული რწმენა, რომელიც გასწავლის, თუ როგორ დაიცვა თავი და შესაბამისად მოეპყრო სხვებს“. სწორედ ამის გამოა, იონგენის თქმით, რომ გერმანელები უიმედოდ ებღაუჭებიან უარყოფით „თიმოსურ აფექტს“: „მრისხანე აღშფოთებას“, „ტოქსიკურ ზიზღს“, „მოქალაქეობრივ აღშფოთებას“. „როცა ჩვენ ასე უმწეოდ გამოვიყურებით იმიგრანტების ნაკადის წინაშე \[…\] გასაკვირი არ უნდა იყოს, რომ მოსახლეობაში რისხვა გადმოდუღს“. 

ზოგიერთი დამკვირვებელი ამბობს, რომ იონგენის ხედვა ბიორნ ჰოკეს ბიოლოგიური რასიზმისგან განსხვავებულია. თუმცა იონგენსაც ახასიათებს ღრმად მტრული დამოკიდებულება იმიგრაციისადმი და მკვეთრად გამოხატული ეთნოკულტურული დიფერენციალიზმი - გერმანული ეთნო-კულტურის სხვებზე მაღლა დაყენება. 

იონგენი ანგელა მერკელის იმიგრაციის პოლიტიკას „ისტორიულ დანაშაულად“ მოიხსენიებს, რადგან მან, გერმანიას „საკუთარი კულტურის, საკუთარი ხალხის გაუქმებისკენ“ უბიძგა. „მიგრაციული შემოჭრის“ საფრთხის წინაშე, „ერის თვითგადარჩენა უზრუნველყოფილი აღარ არის“, - აცხადებს იონგენი და ამტკიცებს, რომ მხოლოდ „ეთნიკური ჰომოგენურობა არის დემოკრატიის საფუძველი“. 

„ეროვნული სული“, მისი ხედვით, არის „ფსიქოპოლიტიკური სტრუქტურა“, რომელსაც „არ შეუძლია არსებობა სტაბილური გარეგანი გარსის \[საზღვრების\] გარეშე“. 

იონგენი ასევე ითხოვს „კულტურის სექტორის გაჯანსაღებას“: თეატრები, მუზეუმები, კინო, უნივერსიტეტები თუ მედია, ყველა ეს სფერო, იონგენის მიხედვით, დააზიანა მავნე პროგრესისტულმა ხედვამ და გასაწმენდია ამ გავლენებისაგან.

---

ასეთია AfD-ს იდეოლოგიური გუნდი, სადაც იონგენი — დეპუტატია, კუბიჩეკი - მეტაპოლიტიკოსი, კაიზერი კი სტრატეგოსი. მათგან იონგენი, ალბათ, ყველაზე ლიბერალურია ეკონომიკური გაგებით, ის აკრიტიკებს „საერთაშორისო ფინანსურ კაპიტალს“, მისი აზრით სახელმწიფო ჩარევა აუცილებელია, მაგრამ შეზღუდული უნდა იყოს. კუბიჩეკი და კაიზერი ორივენი ძლიერ სახელმწიფოს იცავენ, მაგრამ კაიზერის შემთხვევაში „სოციალური“ და ანტიკაპიტალისტური განზომილება უფრო მკვეთრადაა გამოკვეთილი. სამივე მტრობს ევროკავშირის ბიუროკრატიას. კაიზერი სამიდან ყველაზე უფრო თანმიმდევრულად იცავს საერთო-ევროპულ ცნობიერებას. მისი თქმით, მისი იდენტობა სამდონიანია: „წარმოშობის მხარე, ერი, ევროპა“. კუბიჩეკი სუვერენული „სამშობლოების ევროპას“ ემხრობა. იონგენი კი მხარს უჭერს „სახელმწიფოთა კონფედერაციის“ იდეას. 

როგორც ხედავთ, სამი იდეოლოგის პოზიცია ბევრ რამეში ემთხვევა ერთმანეთს, თუმცა განსხვავებებიც ნათელია. თუ კაიზერის მოზაიკური სტრატეგია ეფექტური აღმოჩნდება, სწორედ ამ განსხვავებებმა შეიძლება შეუწყოს ხელი AfD-ს შემდგომ ზრდა-განვითარებას.

***ამავე თემაზე:***

[პარტიის პროგრამა: რას გეგმავს AfD?პარტიის 156 გვერდიანი პროგრამა გერმანული შინნაზარდი იდეების და MAGA-სგან ნასესხები თემების ნაზავია![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--156f6f53-3d62-44d3-919d-9fc47cbd8e5c.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/AFD-Program-3049bbc0-6e72-41f3-94fd-5fea1f60285e.png)](https://evropis.moambe.eu/afd-partiis-programa/)

[ალის ვაიდელის პარადოქსიმემარჯვენე პოპულისტების პირადი არჩევანი საკუთარი პარტიის პროგრამას ცუდად ეხამება![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--f4e651e3-789e-48af-85ef-b0d8b48febbb.png)ევროპის მოამბესალომე სალაძე![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Weidel-update-42a00c37-5e34-4ad4-8b9f-dc5f86bb3f61.png)](https://evropis.moambe.eu/alice-weidel-paradox/)

[საქსონიაში მოსახდენი მოხდამემარჯვენე პოპულისტების წარმატება ევროპას ემუქრება![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--71e9e33c-fb3d-4abf-b086-e32a25ad5b22.png)ევროპის მოამბესალომე სალაძე![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/sax-anhalt-1-bc79da81-0a02-4da5-ac9c-ca2bc8f3c978.png)](https://evropis.moambe.eu/sak-soniashi-mosaxdeni-moxda/)

##
### პარტიის პროგრამა: რას გეგმავს AfD?
URL: https://evropis.moambe.eu/afd-partiis-programa/
Last updated: 2026-09-11T08:27:55.000Z
მას შემდეგ, რაც პარტიამ „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD) საქსონია ანჰალტის მხარეში დამაჯერებლად გაიმარჯვა (ამაზე [ჩვენს სტატიაში ](https://evropis.moambe.eu/sak-soniashi-mosaxdeni-moxda/)გიყვებოდით), იმატა ინტერესმა პარტიის პროგრამის მიმართ. მართლაც, ამ არჩევნების წინ, ამა წლის 11 აპრილს, მაგდებურგში გამართულ კონგრესზე პარტიამ 156 გვერდიანი [პროგრამა ](https://afd-regierungsprogramm.de/?ref=evropis.moambe.eu)დაამტკიცა. მისი სიდიდე, დეტალურობა და რადიკალიზმი ყურადღებას იმსახურებს.

პროგრამის პოპულისტურ ბუნებაზე თუნდაც ის მიუთითებს, რომ თვალმახვილი ჟურნალისტების გადათვლით დოკუმენტში ძახილის ნიშანი 512-ჯერაა გამოყენებული, ანუ ყოველ მეათე სტრიქონზე ერთი ძახილის ნიშანი მოდის. პარტია ცდილობს, ემოციებზე ითამაშოს და ამას ხშირად გერმანული ულტრამემარჯვენეობის იდეოლოგიურ საფუძვლებზე და ნაცნობ თემებზე დაყრდნობით აკეთებს.

გერმანული ულტრამემარჯვენეობა ისტორიულად გამოირჩეოდა ხოლმე ლექსიკური ინოვაციებით. ამაზე დეტალურად საუბრობდა ვიქტორ კლემპერერი, თავის ცნობილ [ნაშრომში ](https://en.wikipedia.org/wiki/LTI%5F%E2%80%93%5FLingua%5FTertii%5FImperii?ref=evropis.moambe.eu)„*Lingua Tertii Imperii - მესამე რაიხის ენა*“. არც AfD-ს პარტიული პროგრამა აკლებს გერმანულ ენას ხელს და რამდენიმე პროპაგანდისტულ იარლიყს აყალიბებს: „გადასახადებიჭამია ეკლესიები“ (*Kirchensteuerkirchen),* „იმპორტირებული ექიმები“ (*Importärzte*), „კლიმატორელიგიის აკრძალვები“ ანდა „ცისარტყელის დოქტრინა“ (*Regenbogendoktrin*). 

ადრეც გიყვებოდით, რომ ეს პარტია საკმაოდ პარადოქსულ და ერთმანეთთან ერთი შეხედვით რთულად შეთავსებად იდეებს აერთიანებს, ლიბერტარიანულიდან მემარჯვენე ექსტრემისტულის ჩათვლით. პოლიტიკურად წინააღმდეგობრივია მისი ლიდერის, ალის ვაიდელის ბიოგრაფია და პირადი ცხოვრებაც.

[ალის ვაიდელის პარადოქსიმემარჯვენე პოპულისტების პირადი არჩევანი საკუთარი პარტიის პროგრამას ცუდად ეხამება![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--71c7181b-372a-4dac-bf5c-97738c7d906e.png)ევროპის მოამბესალომე სალაძე![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Weidel-update-c0183f04-ff7b-4361-8c16-38e6c0767fa9.png)](https://evropis.moambe.eu/alice-weidel-paradox/)

რადგანაც გერმანია ფედერალური სახელმწიფოა, პარტიებსაც ახასიათებთ რეგიონული სპეციფიკა. AfD ყოფილი აღმოსავლეთ გერმანიის პროვინციებში მკვეთრად გამოხატული ნაციონალ-პოპულისტური მიდრეკილებებით ხასიათდება, გერმანული ექსტრემიზმისთვის ტრადიციული   *völkisch* ანუ ხალხოსნური შეფერილობით. ამ მიმდინარეობას ეროვნული და კულტურული სიწმინდისადმი მიდრეკილება და „უცხო სხეულებისადმი“ აგრესია ახასიათებს. მისი ფესვების შესახებ მეტის გასაგებად ჩვენს კიდევ ერთ სტატიას გირჩევთ.

[ულტრამემარჯვენეების ლექსიკონი: დიდი ჩანაცვლებამეცნიერულ ფაქტად შეფუთული ტყუილი![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--56a29dd2-7812-4cae-bb55-94f41d0f3371.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/barbarians-9933ffbb-748f-4b0f-9381-216232c23204.jpg)](https://evropis.moambe.eu/didi-chanacvleba/)

პარტიის პროგრამა იმის შეხსენებით იწყება, რომ ისინი თითქოს იდევნებიან, რის საბუთადაც საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაა მოტანილი, რომელმაც ის ექსტრემისტულად აღიარა. პრეამბულაში ნათქვამია, რომ ამ დევნისდა მიუხედავად, სწორედ AfD წარმოადგენს ხალხის ჭეშმარიტ ნებას, და სწორედ ამიტომ იდევნება მმართველი კლასისა და ინტელექტუალური, კულტურული და აკადემიური ელიტების მიერ. ამაზეც გიყვებოდით ჩვენს სტატიაში: ულტრამემარჯვენე პოპულისტები ხშირად სახავენ მმართველ ელიტას, როგორც „ანტი-ერს“, ხოლო საკუთარ თავს წარმოაჩენენ, როგორც ერის ჭეშმარიტი ნების გამომხატველს.

[ულტრამემარჯვენე ლექსიკონი: „ანტი-ერი“შიდა მტრის ხატის შექმნა ულტრამემარჯვენეებისთვის ყოველთვის იყო ძალაუფლების ხელში ჩაგდების აუცილებლობის დასაბუთების ერთ-ერთი რიტორიკული საშუალება.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--c4e08713-6ade-4085-b9a2-152b8e49b60c.png)ევროპის მოამბესარედაქციო![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/janus-db58e87b-2e65-4465-b66e-159354e6d129.jpg)](https://evropis.moambe.eu/ultramemarjvebis-lek-sikoni-anti-eri/)

ამდენად, პარტიის პროგრამაში რადიკალური მემარჯვენეობისთვის დამახასიათებელი ყველა ელემენტი სახეზეა. კლასიკურია რეცეპტიც: ხალხის ნების პირდაპირ აღმასრულებელი პარტია აპირებს მოშალოს ის სახელმწიფო ინსტიტუტები, რომლებსაც აბრალებს ხალხის ნების იგნორირებას და მარცხნივ ზედმეტად გადახრას, მემარცხენეობის კულტურული ჰეგემონიის გატარებას. ბუნებრივია, არის ტრადიციული გერმანული ულტრამემარჯვენეობის კოლორიტიც: ისტორიით გატაცება, მოდერნისტული ხელოვნებისადმი ზიზღი, ფიზიკური სიჯანსაღისა და დისციპლინის კულტი... მოდით, ცოტა დაწვრილებით შევავლოთ თვალი პროგრამას. 

## „ვიაზროვნოთ გერმანულად“ - კულტურული ომის დაბრუნება 

კულტურული ელიტებისა და აზროვნების წესის საფუძვლიანი შეცვლის მოთხოვნილება, რასაც პარტიული პროგრამის მთავარ დევიზშიც აისახება - „ვიაზროვნოთ გერმანულად“. პროგრამაში გადმოცემული ზომები მოიცავს ერთი მხრივ, არსებული კულტურული და ინტელექტუალური ელიტისა და მათი პროგრამების შეზღუდვას, მათ შორის საუნივერსიტეტო და სამეცნიერო სფეროებში და, მეორე მხრივ, უფრო მკაცრი სახელმწიფო კონტროლის დაწესებას სოციალურ-კულტურულ ცხოვრებაზე. 

## უფასო გამოწერაც საქმეა

სოციალური მედია სიღრმეს არ სწყალობს. დაფიქრება გიყვართ? გამოიწერეთ ჩვენი ცნობის ფურცელი, თუნდაც უფასოდ. 

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ და როცა მოგესურვებათ, შეგიძლიათ გამოწერა გააუქმოთ.

ამაზე თუნდაც რამდენიმე კურიოზული წინადადება მიუთითებს, რომლებიდანაც კარგად ჩანს, რომ პარტიას ზოგადად საზოგადოების ცხოვრებაში ჩარევა სურს: პროგრამაში ნათქვამია, რომ 1990-იან წლებში აშენებული შენობები საშინელებაა და არქიტექტურა „უნდა გალამაზდეს“. წერია, რომ ფეიერვერკები გერმანული კულტურის მემკვიდრეობაა და ამიტომ უნდა დაიცვან, და რომ აქტიური ბრძოლაა საჭირო გერმანულის „სწორი ორთოგრაფიის“ განსამტკიცებლად. პარტია ასევე ითხოვს ყველა კატის დაკოდვას და ტვირთმზიდი ველოსიპედების აკრძალვას. 

პროგრამაში მოყვანილი ზოგიერთი თემა აშკარად გადმოწერილია თანამედროვე უცხოური მემარჯვენე რეაქციული მოძრაობების დღის წესრიგიდან და ზოგჯერ რთული სათქმელია, როგორ და რამდენად უკავშირდება ყოველივე ეს თავად საქსონია-ანჰალთის საჭიროებებს ან რამდენად შესაძლებელია ადგილობრივი არჩევნების მოგებით ამ საკითხების გადაჭრა. მაგალითად, საუბარია გენდერული სწავლების, კოლონიალიზმის წინააღმდეგ საგანმანათლებლო და კულტურული პროგრამების შეზღუდვაზე და ე.წ. „ვოუქიზმთან“ ბრძოლაზე, რაც მხარის მთავრობის კომპეტენციას სცილდება. ზოგიერთი წინადადება უფრო ადაპტირებულია აღმოსავლეთ გერმანიაში აქტუალურ საკითხებთან - მაგალითად, პარტია ითხოვს იარაღის ტარების უფლების გაფართოებას და აბორტის უფლების შეზღუდვას.

რამდენიმე ტერმინი და იდეა პირდაპირ ეხმიანება გერმანული ნაციონალიზმის წარსულს, კერძოდ კი ოტო ფონ ბისმარკის დროინდელ *Kulturkampf-*ს (კულტურულ ბრძოლას), რაშიც მაშინ პრუსიული სახელმწიფოს მიერ კათოლიკური ეკლესიის გავლენის წინააღმდეგ ბრძოლას მოიცავდა ოჯახსა და სკოლაში. ეყრდნობა რა ამ ტრადიციას, თანამედროვე პარტიული პროგრამა ეჭვით უცქერს საზოგადოებასთან შუამავლის როლის შემსრულებელ ისეთ ინსტიტუტებს, როგორიცაა ეკლესია და სკოლა. 

პროგრამაში წერია, რომ ქრისტიანული ეკლესია ზოგადად ვეღარ ასრულებს მორალური კომპასის როლს, რომ მან ზედმეტად აუწყო ფეხი თანამედროვე ცხოვრებას. შესაბამისად, პარტია მოითხოვს შეწყდეს ეკლესიის დაფინანსება, ხოლო ღირებულებებზე უფრო მტკიცე კონტროლი სახელმწიფო ორგანოებმა განახორციელონ. 

პროგრამაში ალაგ-ალაგ ჟონავს ნაცისტური პერიოდის ლექსიკა, მაგალითად, როცა საუბარია „ანტი-გერმანულ“ ხელოვნებასა და თეატრზე, რომლის სახელმწიფო დაფინანსებაც უნდა შემცირდეს ან შეწყდეს. ძველი დროის დაბრუნებას ჰგავს შეტევა *Bauhaus*\-ის წინააღმდეგ - ეს მოდერნისტული მოძრაობა სწორედ საქსონია-ანჰალტის კულტურული მემკვიდრობაა, თუმცა მას ნაცისტები ვერ იტანდნენ. AfD ამბობს, რომ „გერმანულად აზროვნების“ კულტურულმა კამპანიამ საქსონიაში ბაუჰაუსი კი არ უნდა განადიდოს, არამედ ამავე რეგიონთამ დაკავშირებული ჰენრიხ პირველი, ოტონ პირველი, ბისმარკი და ნიცშე. პარტიის თქმით, უნდა შეწყდეს კოლონიურ, ნაცისტურ და საბჭოთა ეპოქაში გერმანიაში გადმოტანილი ხელოვნების ნიმუშების წარმოშობის ანალიზი მუზეუმებში და მათი პატრონებისთვის დაბრუნებაზე საუბარი, თუკი კონკრეტული დაზარალებული მემკვიდრე არ არსებობს. AfD მოითხოვს, განახლდეს გერმანიისთვის დაღუპული მებრძოლების მემორიალები (ხაზგასმულია „ყველა ომში“ დაღუპული მებრძოლები). 

განათლების სისტემა პროგრამის ზრუნვის განსაკუთრებული საგანია. საუბარია იმაზე, რომ სკოლებში შეაღწია „ვოუქიზმმა“ რაც უნდა შეიზღუდოს, მეტი აქცენტი უნდა გაკეთდეს გერმანული სახელმწიფოს წარმოშობის ისტორიაზე და ნაკლები მეოცე საუკუნეზე. პარტია ამბობს, რომ სკოლაში მეტი საუბარი უნდა იყოს პატრიოტიზმზე, ყოველ დილას უნდა აღიმართებოდეს გერმანული დროშა და აიკრძალოს ცისარტყელას დროშის გამოჩენა. უნდა დაიხუროს ტოლერანტობის მხარდამჭერი პროგრამები, ხოლო შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ბავშვები აღარ უნდა იყონ ინტეგრირებული ჩვეულებრივ კლასებში. მნიშვნელოვანი აქცენტი კეთდება ფიზიკურ კულტურაზე და ფიზიკურ სიჯანსაღეზე. თუმცა, განათლების სისტემასთან არაერთმნიშვნელოვან დამოკიდებულებასა და მასწავლებლებისადმი უნდობლობაზე მიუთითებს წინადადება, რომ სკოლაში სიარული სავალდებულო არ უნდა იყოს და მშობლებს უნდა შეეძლოთ ბავშვებისთვის განათლების სახლში მიცემა. 

პროგრამაში მრავლადაა მოწოდება, შეწყდეს „მემარცხენეების გაუკუღმართებული პროპაგანდა“ - ეს თემა განსაკუთრებით სკოლებთან და ბავშვებთან დაკავშირებულ თემებზე საუბრისას იჩენს თავს. პარტიის თქმით, უნდა გაუქმდეს რასიზმის წინააღმდეგ, დემოკრატიისა და ტოლერანტობის სწავლებისკენ მიმართული პროგრამები სკოლებში, რადგან სინამდვილეში ისინი მემარჯვენეობის პოლიტიკურად დათრგუნვას ემსახურება. პარტია ამტკიცებს, რომ სასკოლო მასალები უნდა წარმოაჩენდეს ოჯახს (ქალისა და მამაკაცის კავშირს), როგორც „საზოგადოების პირველად უჯრედს“ და უნდა აღმოიფხვრას ალტერნატიული ცხოვრების წესზე ნებისმიერი მითითება, რასაც პარტია „ბავშვების ნაადრევ სექსუალიზაციას“ უწოდებს. სკოლამდელი ბავშვების აღზრდა, პარტიის აზრით, უფრო ფართოდ უნდა გავრცელდეს და უნდა გაღრმავდეს აკადემიური დისციპლინა და ფიზიკური აღზრდის კულტურა, რათა გერმანელების ჯანსაღი თაობა გაიზარდოს. 

განათლების სისტემაში ჩარევა მხოლოდ სკოლებს არ ეხება. საუნივერსიტეტო სისტემისათვის მრავალი წინადადებაა ჩამოყალიბებული. პირველ რიგში, ბოლონიის პროცესიდან გამოსვლაა თურმე აუცილებელი, რასაც პროგრამა იმით ასაბუთებს, რომ „ანგლო-საქსონურ სისტემასთან ჰარმონიზაციამ“ გერმანიას მისი საუნივერსიტეტო კულტურა დააკრგვინა. პარტია აპირებს აღადგინოს უნივერსიტეტში მისაღები გამოცდები, პროფესორებს პირდება ხელფასების გაზრდას, აპირებს საუნივერსიტეტო ცხოვრებაში სტუდენტების როლის გაუქმებას (რადგან ისინი „ჰიპერაქტრიური ულტრამემარცხენე ჯგუფების გავლენის ქვეშ არიან“) და სრული კონტროლის გადაცემას პროფესურისთვის. პარტია თვლის, რომ უნდა გაუქმდეს გენდერის და პოსტკოლონიალიზმის სწავლება, სამაგიეროდ კი გაიხსნას დემოგრაფიული მეცნიერებებისა (აქცენტით იმიგრაციაზე) და ისლამის კრიტიკული ანალიზის ფაკულტეტები. 

ნათქვამია, რომ უნდა შეწყდეს ანტიფაშიზმის პოლიტიკა, რომელიც წარმოჩენილია როგორც მემარცხენე, რადიკალიზებული ექსტრემისტების ბუდე და მძიმე დანაშაულის წყარო. პარტია დონალდ ტრამპის მსგავსად აპირებს „ანტიფას“ ტერორისტულ ორგანიზაციად გამოცხადებას.

### მიგრაცია - უპირველესი საზრუნავი

როცა საქმე მიგრაციას ეხება, ყველაფერი ნათელია - პარტია მაქსიმალურად რეპრესიური რეჟიმის დაწესებას აპირებს. პროგრამის ყველაზე გრძელი თავი - სულ 43 პუნქტი - ე.წ. „რემიგრაციას“ ანუ მიგრანტებისა და თავშესაფრის მაძიებლების, მათ შორის ორმაგი მოქალაქეების გარკვეული კატეგორიების, ქვეყნიდან გაყრას შეეხება. დაგეგმილია არალეგალური მიგრანტების ქვეყნიდან გაძევება, უსაფრთხო ქვეყნებიდან მიგრაციის სრული აკრძალვა, რელიგიური მოტივით თავშესაფრის გაუქმება. ევროკავშირის მოქალაქეებისთვის გერმანიაში დასახლების უფლების შეზღუდვაცაა ნაგულისხმევი, ჩვენი სოციალური დაცვის სისტემით სარგებლობენო. უფრო მეტიც, საუბარია თავშესაფრის უფლების კონსტიტუციური გარანტიის გაუქმებაზე, რომელიც 1949 წლიდან მოქმედებს. საინტერესო ისაა, რომ თავად საქსონია-ანჰალთი გერმანიის მასშტაბით მიგრაციის თვალსაზრისით ნაკლებადაა გამორჩეული (აქ უცხოეთში დაბადებულების წილი 9%-ია, მთელი გერმანიის მასშტაბით კი - 15%), თუმცა პარტიის პროგრამა ამ საკითხზე მაინც ვრცლად საუბრობს.

მთელი ტექსტი გამსჭვალულია სულისკვეთებით, რომ ყველა სფეროში უცხოელები საფრთხეს წარმოადგენენ - იქნება ეს განათლება, უსაფრთხოება, გარემოს დაცვა თუ მედიცინა. პარტია აპირებს შექმნას ანტიიმიგრაციული სამუშაო ჯგუფი და დააწესოს სამოქალაქო პატრულები უსაბუთო მიგრანტების გამოსავლენად. პროგრამა იმიგრაციასთან ბრძოლის პოლიციის ოფიცრებს „ჩვენი დროის გმირებად“ მოიხსენიებს და მეტ უფლებებს პირდება - დაგეგმილია ამერიკული ICE-ს მსგავსი რეიდები, საპასპორტო შემოწმებების უფლების უფლების გაფართოება პოლიციისთვის, იარაღის გამოყენების უფლებების გაფართოება და სასურველადაა მიჩნეული წინასწარი პატიმრობის უფრო ხშირად გამოყენება. 

იმ თავშესაფრის მაძიებლებს, რომლებიც მაინც არიან ან აწი შემოვლენ ქვეყანაში, მინიმალური კონტაქტი უნდა ჰქონდეთ ადგილობრივებთან: პარტია ვარაუდობს, რომ მათ ცენტრალიზებულ ცენტრებში გამოკეტავს და საჯარო სამუშაოებზე დაასაქმებს, რითაც ეს ცენტრები ძალიან წააგავს დაკავებისა და შრომით ბანაკებს. პროგრამა ამბობს, რომ თავშესაფრის მაძიებლებსა და მათ, ვისაც ამ უფლებას მაინც მიანიჭებენ, სამუშაოს ფულის ნაცვლად ნატურით აუნაზღაურებენ, რომ სახლში ფული არ გადარიცხონ. მიგრანტების ბავშვებს არ ექნებათ ადგილობრივ სკოლებში სწავლის საშუალება. სამშობლოში ერთი მგზავრობაც კი საკმარისი იქნება თავშესაფარზე უარის სათქმელად. 

პარტიის აზრით მოქალაქეობის მიღება მაქსიმალურად უნდა გართულდეს, ხოლო „მიწის უფლება“ ანუ გერმანიაში დაბადებულებისთვის მოქალაქეობის უფლება უნდა გაუქმდეს. ამ კონტექსტში პარტია თვლის, რომ ლტოლვილ უკრაინელებს არ უნდა ჰქონდეთ მოქალაქეობის მიღების უფლება და რომ მათი უმრავლესობა უნდა დაბრუნდეს სამშობლოში. AfD-ს პროგრამა ამას იმით ასაბუთებს, რომ თურმე უკრაინის უდიდეს ნაწილში ომი არ არის და ამიტომ ლტოლვილად წასვლის აუცილებლობაც არ არსებობს. ვინც საბრძოლო მოქმედებებს გაურბის, ისინი უკრაინაში უნდა დარჩნენ და დასავლეთ უკრაინაში დასახლდნენ, როგორც დევნილებიო.

AfD აღიარებს, რომ პროფესიულ სფეროებშიც კვალიფიციური უცხოელები არიან დასაქმებული, მაგრამ ამას არასწორად თვლის. პარტია გერმანელებს მოუწოდებს „ისწავლონ ცხოვრება მათ გარეშე“ და ამბობს, რომ უცხოელების ნაცვლად ხელოვნური ინტელექტით უნდა შეივსოს წარმოქმნილი დანაკლისი შრომის ბაზარზე. 

### მეტი კავშირი რუსეთთან

AfD პროგრამის საინტერესო ელემენტებია რუსეთთან კავშირების გაღრმავება. ოპროგრამის თანახმად, უნდა შეწყდეს „ანტირუსული“ პოლიტიკა, რომელიც მათი აზრით გერმანიის ინტერესებს ეწინააღმდეგება და უნდა გაღრმავდეს კულტურული კავშირები რუსეთთან. კერძოდ, პროგრამის თანახმად საქსონია-ანჰალთში უნდა დაწესდეს გაფართოვდეს რუსულის სწავლება სკოლებში, რაშიც აქტიურად უნდა ჩაერთონ რუსული წარმოშობის გერმანელი მოქალაქეეები. ამასთანავე, ნავარაუდევია რუსეთთან სასკოლო გაცვლის პროგრამების აღდგენა და განვითარება. 

პარტიის აზრით აუცილებელია რუსეთზე დაწესებული ეკონომიკური სანქციების სრული მოხსნა, რუსული ენერგიის იმპორტის განახლება და განსაკუთრებით, „ჩრდილოეთის ნაკადის“ გაზსადენის აღდგენა. 

### რეპრესიული მართლმსაჯულება

ალბათ არ გაგიკვირდებათ, რომ პარტიული პროგრამით მართლმსაჯულებისა და სასჯელების მკვეთრი გამკაცრება იგეგმება. პროგრამა ამბობს, რომ სამართალი მაქსიმალურად სწრაფად უნდა განხორციელდეს, მოსამართლეებმა ნაკლებად უნდა გამოიყენონ ალტერნატიული სასჯელები და მეტი მისჯილი გაგზავნონ ციხეში. ამისთვის, საქსონია-ანჰალთში პარტია დახურული ციხის ხელახლა გახსნას ითხოვს. 

პროგრამით, სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის ქვედა ზღვარი 14-დან 12 წლამდე უნდა შემცირდეს და მიზეზად პარტია იმას ასახელებს, რომ აღმოსავლეთევროპული კრიმინალური ბანდები მოზარდებითააო სავსე. ამავე მიზნით, ითხოვს „ახალგაზრდა ზრდასრულის“ კატეგორიის (18-21 წელი) გაუქმებას სისხლის სამართლის ზოგიერთი კატეგორიის საქმეებისთვის სასჯელის მოხდის ფორმების შემამსუბუქებელ გარემოებად. პროგრამა ასევე ითხოვს „გერმანული იდენტობის წინააღმდეგ მიმართული“ სისხლის დანაშაულის შემოღებას - პროგრამის თქმით, ვინც გერმანულ სახელმწიფოს, მის ისტორიულ და კულტურულ მემკვიდრეობას ან ერს შეურაცხყოფს, სისხლის სამართლის წესით უნდა დაისაჯონ.

მთელი ამ სიმკაცრის ფონზე, ორი გამონაკლისია: პირველ რიგში, პარტია ამნისტიას ითხოვს მათთვის ვინც დაჯარიმდა კოვიდის პანდემიისას რეგულაციების დარღვევის გამო. მეორე, ზიზღის გაღვივების დანაშაული პარტიის თქმით ზედმეტად ბუნდოვანია და იმ ელიტების მოგონილია, რომელიც თავისი დოგმების კრიტიკას ვერ იტანდაო. ამიტომაც, სიტყვის თავისუფლების დაცვის სახელით, პარტია ამბობს რომ ყველაფერს გააკეთებს ამგვარი კანონების შესასუსტებლად. 

## პროგრამა, რომლის განხორციელებაც (ჯერ) სათუოა

უამრავი რამ, რაც AfD-ს პროგრამაში უწერია, ან გერმანიის კონსტიტუციასა და კანონებს ეწინააღმდეგება ანდა უბრალოდ ერთი მხარის კომპეტენციაში არ შედის და ფედერალური კომპეტენციის სფეროა, ენერგეტიკას ეხება ეს თუ სოციალური დაცვის საკითხებს, თავი რომ გავანებოთ რუსეთთან კავშირების აღდგენას. 

თუმცაღა, საქსონია-ანჰალთის არჩევნებისთვის შექმნილ ამ პროგრამას ვიწროდ არ უნდა შევხედოთ. პირველად ხდება, რომ გერმანული ულტრამემარჯვენე პოპულისტური პარტია აყალიბებს ამდენად დეტალურ და არტიკულირებულ პროგრამას. ის ამბიცია, რომელიც მასში გამოსჭვივის, ზოგადსახელმწიფოებრივი ხასიათისაა და საკმაოდ აშკარად უჩვენებს, თუ როგორი მომავალი სურს AfD-ს გერმანიისათვის.
### „მოშინაურებული FIMI“ ანუ როგორ ხდება უცხოური პროპაგანდა ქართული
URL: https://evropis.moambe.eu/moshinaurebuli-fimi/
Last updated: 2026-09-11T14:00:57.000Z
ევროპის საგარეო ქმედებათა სამსახური უცხოურ ინფორმაციულ მანიპულაციასა და ჩარევას, შემოკლებით FIMI-ს, უცხოელი სახელმწიფო ან არასახელმწიფო აქტორის განზრახ და კოორდინირებულ მოქმედებად [განმარტავს](https://www.eeas.europa.eu/eeas/information-integrity-and-countering-foreign-information-manipulation-interference-fimi%5Fen?ref=evropis.moambe.eu). ამ განმარტებიდან გამომდინარე, როცა საქმე ასეთ ჩარევებთან ბრძოლას ეხება, ევროპული ინსტიტუტები პირველ რიგში ცდილობენ დაადგინონ, თუ ვინ, რომელი მტრული ძალა დგას ამა თუ იმ საინფორმაციო ოპერაციის უკან. მაგრამ როგორ უნდა მოიქცნენ, თუკი მოცემულ სახელმწიფოში პროპაგანდისტული იდეები იმდენად გათავისებულია, რომ „უცხოური ძალის“ ჩარევა საჭირო აღარ არის?

### **„მოშინაურებული“ რუსული იდეები**

2025 წლის დეკემბერში „ქართულმა ოცნებამ“ უკრაინას ცხრა სამრეწველო გენერატორი [გაუგზავნა](https://civil.ge/archives/716198?ref=evropis.moambe.eu). მოგვიანებით უკრაინულმა მხარემ [დაადასტურა](https://mfa.gov.ua/en/news/gruziya-peredala-ukrayini-9-promislovih-generatoriv?ref=evropis.moambe.eu), რომ გენერატორები სუმის ოლქში ჩაიბარა. ერთი თვის შემდეგ კი ტელეკომპანია „იმედმა“ [გაავრცელა](https://www.facebook.com/story.php?story%5Ffbid=1346090580879239&id=100064349305267) ინფორმაცია, თითქოს ეს გენერატორები უკრაინულ საიტზე იყიდებოდა. მტკიცებულებად მაყურებელს მხოლოდ გენერატორის ფოტო აჩვენეს. მასზე არც სერიული ნომერი ჩანდა და არც სხვა დოკუმენტი იყო მითითებული, რომელიც ინტერნეტში გასაყიდ ტექნიკას საქართველოს მიერ გადაცემულ გენერატორებთან დააკავშირებდა.

## გამოიწერეთ ევროპის მოამბე

უფასო გამოწერა საშუალებას მოგვცემს მკითხველებს პირადად ვიცნობდეთ და სოც. მედიის ალგორითმს დავეხსნათ.

გამოწერა 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით

ამის შემდეგ, ეს ამბავი რუსულმა მედიამ „იმედზე“ დაყრდნობით [გაავრცელა](https://life.ru/p/1836220?ref=evropis.moambe.eu), შემდეგ კი რუსულენოვანმა ანგარიშებმა [Facebook](https://www.facebook.com/photo/?fbid=122187640010593112&set=a.122097334394593112)\-სა და [Telegram](https://t.me/ukr%5F2025%5Fru/291187?ref=evropis.moambe.eu)\-ზე გადააზიარეს და ვირუსული ტალღაც აგორდა. საგულისხმოა, რომ იმავე შინაარსის ცნობა რამდენიმე დღით ადრე პოლონეთიდან უკრაინაში გაგზავნილ გენერატორების შესახებაც გავრცელდა, თუმცა პოლონურმა მხარემ, გენერატორების მახასიათებლებზე და სერიულ ნომრებზე დაყრდნობით, ინფორმაცია მალევე [უარყო](https://www.polskieradio.pl/395/7784/artykul/3641344%2Cpolish-generators-sent-to-kyiv-not-being-sold-online-officials-say?ref=evropis.moambe.eu).

ქართულ შემთხვევაში საინტერესო ისაა, რომ დეზინფორმაციის პირველწყარო საქართველო იყო და არა რუსეთი: ამბავი თბილისში შეიქმნა და უკვე მერე რუსეთის საინფორმაციო სივრცემ აიტაცა, როგორც უკრაინის საწინააღმდეგოდ მიმართული პროპაგანდა.

სწორედ ესაა „მოშინაურებული FIMI“: დეზინფორმაციის სამიზნე ქვეყანაში მის გარეთ, მტრულ ქვეყანაში შექმნილი ნარატივების მნიშვნელოვანი ნაწილი ადგილობრივმა პოლიტიკურმა და მედიასისტემამ იმდენად გაითავისა, რომ თვითონვე აწარმოებს. პოლიტიკური ენა და არგუმენტები რუსული საინფორმაციო გამოცდილებიდან მოდის, თუმცა ქართულ რეალობას არის მორგებული და უკვე ადგილობრივი პოლიტიკური მიზნებისთვის გამოიყენება. გავრცელების ინფრასტრუქტურა წმინდად ადგილობრივია. საქართველოში „იმედი“, „რუსთავი 2“, თუ POSTV, საზოგადოებრივ მაუწყებელთან ერთად, უნისონში ეწევიან პრო-რუსული გზავნილების პროპაგანდას. ამასთან, ეს მედია საშუალებები ყველაზე [მეტ თანხასაც გამოიმუშავებენ](https://civil.ge/archives/734666/amp?ref=evropis.moambe.eu) \- გინდ ხაზინიდან და გინდაც რეკლამიდან. 

დეზინფორმაციული ნარატივების პირველწყაროს პოვნა რთული არაა: „სუვერენული დემოკრატიის“ იდეა პუტინის რუსეთში [გაჩნდა](https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03932720802057125?ref=evropis.moambe.eu), იქვე დამკვიდრდა „ფერადი რევოლუციების“ შესახებ შეთქმულების თეორიები, 2012 წელს რუსეთმა „უცხოელი აგენტების“ კანონი [მიიღო](https://apnews.com/article/5927d8932736636a9339fdcbaebd2331?ref=evropis.moambe.eu), ერთი წლის შემდეგ კი LGBT „პროპაგანდის“ აკრძალვის შესახებ კანონი. ათი წლის შემდეგ იმავე შინაარსის კანონები „ქართულმა ოცნებამაც” მიიღო, დასავლური დაფინანსების მქონე ორგანიზაციები რევოლუციის მომზადებაში ჩართულ ჯგუფებად გამოაცხადა, ადამიანის უფლებების დაცვა „გარყვნილი დასავლეთის“ იდეოლოგიად შერაცხა, დასავლეთის მხარდაჭერა კი ხელისუფლების დამხობის მცდელობად მონათლა.

თუმცა პრობლემა ისაა, რომ უცხო ქვეყნიდან წამოსული პროპაგანდისტული გზავნილები და ადგილობრივი საინფორმაციო სივრცე ერთმანეთში იხლართება. დასავლეთის დემონიზაცია, „მეორე ფრონტის“ შიში, „გარყვნილი ევროპის“ მიმართ სიძულვილის თესვა, სუვერენიტეტის დაცვა უჩინარი მტრებისგან და არასამთავრობო ორგანიზაციების „აგენტებად“ წარმოჩენა იმავე ეთერში ხვდება, სადაც ადგილობრივი ამბები, სპორტული და საეკლესიო ამბები და ხელისუფლებისთვის ხელსაყრელი საერთაშორისო რეიტინგები გადაიცემა. ერთი და იგივე წამყვანი, ერთი და იგივე ტონი და ერთი და იგივე საინფორმაციო გამოშვება რუსეთში შექმნილ ნარატივებს ადგილობრივ პოლიტიკურ გზავნილებში აზელს. „მოშინაურებული FIMI“ ოპერაციების წარმოებას ყოველ ჯერზე უცხოეთიდან მითითება აღარ სჭირდება, გარედან ნასწავლი მეთოდი ადგილობრივ პოლიტიკურ ინსტრუმენტად იქცევა. 

### ევროკავშირის თავსატეხი

საქართველოს ხელისუფლება ეფექტურად იყენებს ასეთ დეზინფორმაციას ანტი-ევროპული კურსის გასამართლებლად. განსაკუთრებით ეფექტიანია დასავლეთის ქვეყნების პრობლემების შერჩევითად გამოყენება საქართველოს ხელისუფლების პოლიტიკის გასამართლებლად. ხელისუფლება ხშირად იშველიებს გერმანიაში AfD-ის მიმართ მიღებულ ზომებს, აშშ-ში FARA-ს გამოყენებას, დანიაში აქციების დაშლას ან ბრიტანეთის გადატვირთულ ციხეებს. აქცენტი გადატანილია ევროპის არა უარყოფაზე, არამედ მიმართ ნდობის შესუსტებაზე, რაც ზედგამოჭრილია ტაქტიკაა ქვეყნისთვის, სადაც ევროკავშირში გაწევრებას მოსახლეობის 71% [ემხრობა](https://www.gov.uk/government/publications/list-of-russia-sanctions-targets-24-february-2026/list-of-russia-sanctions-targets-24-february-2026?ref=evropis.moambe.eu).

როგორ უნდა უპასუხოს ამას ევროკავშირმა, და აქვს კი მას საამისო ინსტრუმენტები? 

ევროკავშირის FIMI-სთან ბრძოლის ინსტრუმენტები ოთხ ძირითად მიმართულებას [ეყრდნობა](https://www.eeas.europa.eu/eeas/tackling-disinformation-foreign-information-manipulation-interference%5Fen?s=2803&ref=evropis.moambe.eu): 

- საფრთხეების გამოვლენასა და ანალიზს,
- საზოგადოების [მედეგობის ](https://evropis.moambe.eu/medegoba/)გაძლიერებას,
- ოპერაციების ჩაშლასა და რეგულირებას და
- საგარეო-პოლიტიკურ მოქმედებებს.

პრაქტიკაში ეს გულისხმობს უცხოელი აქტორების ქსელების აღმოჩენას, სოციალური მედიის პლატფორმებთან თანამშრომლობას, ფაქტების გადამოწმებისა და მედიაწიგნიერების მხარდაჭერას, ჩარევის შემთხვევების დაწვრილებით გამოძიებას და ავტორების საჯაროდ დასახელებას და, საჭიროების შემთხვევაში, სანქციების დაწესებას. ეს სისტემა იმ ვარაუდს ეფუძნება, რომ საინფორმაციო ოპერაციას აქვს ხილული უცხოური კვალი და მისი ინიციატორია მტრული სახელმწიფოს უწყება, მათი დაფინანსებული შუამავალი, ყალბი ანგარიშების ქსელი, პროქსი-ვებგვერდი ან სხვა ინფრასტრუქტურა, რომელსაც საბოლოოდ უცხოელ აქტორთან მივყავართ.

„მოშინაურებული FIMI“ სწორედ მტკიცების ამ კვალს აქრობს. ნარატივს შეიძლება რუსული წარმოშობა ჰქონდეს, მაგრამ მას საქართველოში ან სხვაგან ადგილობრივი ტელევიზია ქმნიდეს და ავრცელებდეს, ადგილობრივი ჟურნალისტი ახმოვანებდეს, ადგილობრივი პოლიტიკოსი იმეორებდეს და ადგილობრივი სარეკლამო ბაზარი აფინანსებდეს. მის გასავრცელებლად აღარ არის საჭირო არც რუსული დავალება და არც რუსული ფული. 

შედეგად, ევროკავშირი კლასიფიკაციის პრობლემის წინაშე დგება, რადგან თუ ასეთ საქმიანობას FIMI-ს უწოდებს, მკაცრი საგარეო-პოლიტიკური ზომების გამოსაყენებლად უცხოელ აქტორთან კავშირი უნდა დაასაბუთოს. ხოლო თუ ევროკავშირი მას მხოლოდ შიდა პროპაგანდად მიიჩნევს, საკითხი FIMI-ს ინსტრუმენტებში აღარ ჯდება და პოლიტიკური პლურალიზმის, მედიის თავისუფლების, კონკურენციის ან დემოკრატიული უკუსვლის შედარებით რუტინულ კონტექსტში გადადის. დეზინფორმაციის მწარმოებლების დასჯა რთული ხდება.

იგივე ხარვეზი ჩანს საფრთხეების აღრიცხვის დროსაც. ევროპის საგარეო ქმედებათა სამსახურის 2026 წლის მეოთხე [ანგარიში](https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/2026/documents/EEAS%204th%20Threat%20Report%5Fweb.pdf?ref=evropis.moambe.eu) 540 FIMI-ინციდენტს აღწერს, თუმცა თავადვე აღნიშნავს, რომ შერჩეული შემთხვევები უცხოურ ინფორმაციულ მანიპულაციასთან მათი საჯაროდ დადასტურებული ან ანალიტიკურად მიკუთვნებული კავშირის საფუძველზეა შესწავლილი. ქართულ სატელევიზიო ეთერებში ყოველდღიურად წარმოებული პრო-რუსული შინაარსი ამ აღრიცხვაში ვერ მოხვდება, თუ კონკრეტულ რუსულ აქტორთან მისი კავშირი არ დასტურდება.

ასევე რთულია რამის გაკეთება სოციალური მედია-პლატფორმების მხრიდან. ევროკავშირის ციფრული სერვისების აქტი ონლაინ შუამავლებსა და პლატფორმებზე [ვრცელდება](https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/faqs/digital-services-act-questions-and-answers?ref=evropis.moambe.eu), მაგრამ ის ვერ ახდენს გავლენას ქართული ტელევიზიის, სარეკლამო ბაზრის, ან ადგილობრივი მარეგულირებლების ქცევაზე. Facebook-ზე ერთი მანიპულაციური პოსტის წაშლა არაფერს ცვლის, თუ მისი პირველწყარო ეროვნული მაუწყებელია, რომელიც იმავე გზავნილს მეორე დღეს ახალ სიუჟეტად გამოუშვებს. ვერც ასჯერ ფაქტების გადამოწმება გაუწევს კონკურენციას სისტემას, რომელსაც არც აცხადებს ფაქტების სიზუსტეზე პრეტენზიას.

[რა არის მედეგობა?ევროპული უსაფრთხოების ლექსიკონი![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--c009a359-100d-4e99-8367-8537aeaebff8.png)ევროპის მოამბემეგი ბენია![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/resilience-cb719d6a-46c7-449e-b2d7-1b0f90b4fef1.png)](https://evropis.moambe.eu/medegoba/)

თუმცა ეს ყველაფერი არ ნიშნავს, რომ ევროკავშირს რამის გაკეთება არ შეუძლია. თავად ევროკავშირის საბჭო [აღიარებს](https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/06/21/council-conclusions-on-a-framework-for-a-coordinated-eu-response-to-hybrid-campaigns/?ref=evropis.moambe.eu), რომ შიდა და გარე საფრთხეებს შორის ზღვარი სულ უფრო ბუნდოვანი ხდება და ჰიბრიდულ კამპანიაზე რეაგირების ყველა ზომა კონკრეტული სახელმწიფოსთვის პასუხისმგებლობის დაკისრებას არ მოითხოვს. „მოშინაურებული FIMI-ს“ პრობლემის მოსაგვარებლად მხოლოდ მცდარი შინაარსის და პროპაგანდის კონტექსტში ამ ფენომენის განხილვა საკმარისი აღარაა. ევროკავშირს მოუწევს უფრო ღრმა ანალიზი და ყურადღების მიქცევა ამგვარი დეზინფორმაციის გამავრცელებელ ინფრასტრუქტურაზე, მედიის მფლობელობაზე, სარეკლამო ბაზრის განაწილებაზე, სახელმწიფო და ხელისუფლებასთან დაკავშირებული კომპანიების ფინანსურ როლზე, საგადასახადო შეღავათებზე, მარეგულირებლის დამოუკიდებლობასა და კრიტიკული მედიის გადარჩენაზე.

თუ ევროკავშირისთვის უცხო აქტორის არსებობა კვლავაც დეზინფორმაციაზე რეაგირების მთავარი წინაპირობა იქნება, „მოშინაურება“ პროპაგანდისტული სისტემების მთავარ დამცავ მექანიზმად შეიძლება გადაიქცეს. რაც უფრო წარმატებით აითვისებს ადგილობრივი ხელისუფლება რუსულ (ან სხვა) ნარატივს, მით უფრო ნაკლებად „უცხოურად“ გამოჩნდება ის ევროპული ინსტრუმენტებისთვის. ევროკავშირს დარჩება ინსტრუმენტები რუსული ყალბი ანგარიშების და ნარატივების წინააღმდეგ, მაგრამ თითქმის უძლური იქნება ეროვნული მაუწყებლების წინაშე, რომელიც იმავე საქმეს გაცილებით დიდ აუდიტორიასთან კავშირით, გაცილებით დიდი ფულით და გაცილებით მეტი ეფექტიანობით გააკეთებენ.
### ალის ვაიდელის პარადოქსი
URL: https://evropis.moambe.eu/alice-weidel-paradox/
Last updated: 2026-09-09T09:02:45.000Z
ცისფერი თვალების გამჭოლი მზერა, შეკრული ქერა თმა, კლასიკური პერანგი, ხშირად პიჯაკიც, მარგალიტის მძივი, საუბრის მკაცრი, შიგადაშიგ ცინიკური ტონი - ასეთად იცნობენ გერმანელები **ალის ვაიდელს** (Alice Weidel), რომელიც პარტიას „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD) უძღვება და ევროპელი მემარჯვენე პოპულისტების ერთ-ერთ იმედადაც ითვლება. სულ უკანასკნელ ხანებში ვაიდელი კვლავაც მოხვდა მსოფლიო მედიის ყურადღებიც ცენტრში, როცა მას საჯაროდ და აგრესიულად მისცა მხარი **ილონ მასკმა** და თავის მედია პლატფორმაზეც უმასპინძლა. როგორც ამბობენ, ინტერვიუ უღიმღამო გამოვიდა: მასკმა ევროპული პოლიტიკის სრული უცოდინრობა გამოიჩინა იმდენად, რომ ვაიდელიც კი დააბნიაო, საუბრობენ მიმომხილველები. თუმცაღა, გერმანიის არჩევნები კარზეა მომდგარი და მის პარტიას კიდევ ერთი წარმატების საფუძვლიანი იმედი აქვს.

ევროსკეპტიციზმი, მიგრანტებზე პრობლემების გადაბრალება თუ სექსუალური უმცირესობებისადმი ზიზღი მემარჯვენე პოპულისტური მოძრაობებისა თუ პარტიების საერთო თვისებაა. ისინი არც „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ გახლავთ უცხო. პარტიის პოლიტიკურ მიდრეკილებებს შორისაა მიგრანტების გაძევება, გერმანიის ევროკავშირიდან გამოსვლა, ევროს გაუქმება და ათასი სხვა რამ, რაც ნებისმიერი ხელისუფლებამოწყურებული პოპულისტი ულტრამემარჯვენის განჯინაშია. ამ პოლიტიკურ ხედვებს, გამოკითხვების მიხედვით, უკვე გერმანიის მოსახლეობის თითქმის 18 პროცენტი უჭერს მხარს.

ალის ვაიდელი ამ ხედვებს იზიარებს და პარტიის გენერალურ ხაზსაც ერთგულად მიჰყვება, მაგრამ, როგორ იქცა დასავლეთ-გერმანელი, საერთაშორისო კარიერის მქონე ეკონომისტი, ლესბოსელ პარტნიორთან ოჯახად უცხო ქვეყანაში მცხოვრები ქალი ულტრამემარჯვენე პოპულისტური პარტიის ვარსკვლავად, გამოცანად რჩება.

## ბავშვობა ფიურერის ჩრდილქვეშ?

45 წლის წლის წინ, ალის ვაიდელი გერმანიაში, გუთერსლოჰში, ერთ ჩვეულებრივ, მაგრამ მაინც უჩვეულო ოჯახში დაიბადა. უჩვეულო ის გახლდათ, რომ ბაბუა, ჰანს ვაიდელი, ნაცისტების ერთგული სამხედრო მოსამართლე ყოფილა, რომლის კისერზეც ბევრი ადამიანის სიკვდილია.

ალის ვაიდელი ბაბუის იდეოლოგიის გავლენას ყოველთვის უარყოფდა, მეტიც, დღემდე ამბობს. რომ მასთან სიცოცხლეში კონტაქტიც კი არ ჰქონია და არც მისი გარდაცვალების შემდეგ უსაუბრია ოჯახის წევრებთან ამ თემაზე.

ვის ოჯახში არ ყოფილა სამარცხვინო ნათესავი, სახელი რომ არ ითქმის და მოდით, ნურც ალის ვაიდელს განვსჯით. თუმცა კი, გერმანელების ერთ ნაწილს მიაჩნია, რომ პარტიას „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ ბევრი რამ აქვს საერთო ნაციონალ-სოციალისტურ იდეოლოგიასთან და თუკი ვაიდელი ნაციონალ-სოციალისტური პარტიის მიერ ჩადენილი დანაშაულებების შერბილებას ცდილობს, ამის მიზეზი სწორედ ბაბუამისის წარსულიაო.

## სიყვარულო, ძალსა შენსა...

არ გაგიკვირდებათ თუ გეტყვით, რომ სხვა დანარჩენთან ერთად, „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ გულმოდგინედ ქადაგებს, რომ ქორწინება მხოლოდ ქალისა და კაცის ურთიერთობაა და ალმაცერად უცქერს სექსუალურ უმცირესობებს.

AfD ჯერ კიდევ 2018 წელს მოითხოვდა, გერმანიას უარი ეთქვა ერთი სქესის ადამიანების ქორწინებაზე, მაგრამ მაშინ ხმები არ ეყო. არ არის გამორიცხული, რომ თებერვლის არჩევნების შემდეგ პარტიამ კიდევ ერთხელ სცადოს ამ საკითხის დაყენება. პარტია და მისი თავმჯდომარე დიდის გულმოდგინებით საუბრობენ ოჯახურ ღირებულებებსა და ოჯახში როლთა ტრადიციულ განაწილებაზე, ანუ ჩვენებურად რომ ვთქვათ, იმაზე, რომ ქალი ქალია და კაცი კაცია.

არადა, ალის ვაიდელი უკვე თითქმის 17 წელია საყვარელ ქალთან, სარა ბოსარდთანაა სამართლებრივ კავშირში (მაგრამ არა ქორწინებაში), მასთან ერთ ჭერქვეშ ცხოვრობს და ერთად ორ აყვანილ ბიჭუნასაც ზრდიან.

ვაიდელი ჟურნალისტებს მის ოჯახურ საქმეებში დიდად არ ახედებს და არც პირად გრძნობებზე საუბრობს ხშირად, მაგრამ, სულ ცოტა ხნის წინ, სიტყვით გამოსვლის დროს, გულისტკივილი გამოთქვა, ჩემი პოლიტიკოსობის გამო მშვიდად ვეღარსად გავსულვარ ჩემს თანამეცხედრესთან ერთადო. ემოციებმოზღვავებულმა, პუბლიკაში მჯდომ მეუღლეს მადლობა გადაუხადა გვერდით დგომისთვის და კიდევ ერთხელ შეახსენა, რომ უყვარს.

ხშირად უკითხავთ ჟურნალისტებს მისთვის, თუ რატომ ცდილობს მისი პარტია ხალხში ჰომოფობიური განწყობის გაღვივებას, როცა თავად მშვენივრად სარგებლობს ამ მხრივ ლიბერალური კანონებით, მაგრამ პირდაპირი და ამომწურავი პასუხი ვაიდელს არავისთვის გაუცია. როცა 2017 წელს ჰკითხეს ამის შესახებ, მოკლედ უპასუხა, ჩვენს პარტიას ადამიანების სექსუალური ორიენტაცია არ აინტერესებს, მაგრამ ტრადიციულ ოჯახებს კი ადიდებსო. როცა თავისი პარტიული კოლეგების აშკარად ჰომოფობიური გამონათქვამები დაუდეს წინ ტუჩმოკუმულმა უპასუხა "ოჯახი იქაა სადაც ბავშვები იზრდებიანო." მიდი და მოედავე.

## ჩემი ოქრო ჩემთან

ეს ერთადერთი შემთხვევა არაა, როცა პარტიის ხედვა და მისი თავიქალის ცხოვრება ერთმანეთს ეწინააღმდეგება. „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ ცნობილია მიგრანტებისადმი მტრული დამოკიდებულებითა და რასისტული გამონათქვამებითაც. მათი პოლიტიკის ნაწილს წარმოადგენს მიგრანტების გაძევებაზე საუბარი და მიგრანტთა თემით მანიპულირებაც.

პარტია ეჭვის თვალით უყურებს ყველას, ვისაც მიგრაციული წარსული აქვს და ხშირად განასხვავებს ერთმანეთისგან „ნამდვილ გერმანელებსა“ და „პასპორტით გერმანელებს“. სამომავლოდ იმასაც კი აპირებენ, რომ მხარი დაუჭირონ თავშესაფრის მიღების პოლიტიკის გამკაცრებას. კერძოდ, ამბობენ მსურველებს აღარ უნდა ჰქონდეთ უფლება გერმანიაში ჩამოვიდნენ და იქ მოითხოვონ თავშესაფარი, ისინი საზღვრის გადმოკვეთისთანავე განაწილდებიან იქვე მდებარე სპეციალურ ბანაკებშიო.

გარდა ამისა, „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ ხშირად ავრცელებს შეთქმულების თეორიებს იმის შესახებ, რომ ხალხის მიგრაცია „ზემოდან“ დაგეგმილი პროცესია და გარკვეული ძალები ამას განგებ აკეთებენ, ერების ერთმანეთთან შერევის მიზნით.

ყოველივე ამის ფონზე, ისევ თეთრი ყვავივით გამოიყურება ალის ვაიდელი, რომელიც თავის პარტიასთან ერთად მიგრანტების მიმართ ზიზღს აღვივებს და ამ დროს მისი გულისსწორი სარა ბოსარდი, შვეიცარელი კია, მაგრამ შვილად ნორჩ ასაკში აიყვანეს და წარმოშობით შრი-ლანკიდანაა. ერთხელ, ჟურნალისტმა მოურიდებლად ჰკითხა ვაიდელს, კი მაგრამ, მიგრანტებს რომ არ სწყალობთ და გერმანელებადაც მხოლოდ თეთრკანიანებს თვლით, თქვენ მეუღლეს რომ მუქი კანის ფერი აქვს, ამაზე რას გვეტყვითო, ვაიდელმა მშვიდად უპასუხა, მე ჩვენ შორის კანის ფერის განსხვავებას მე ვერ ვხედავო.

ამას გარდა, მის ამომრჩევლებსაც კი აღიზიანებს ხოლმე ვაიდელის გადაწყვეტილება, გერმანულ პოლიტიკაში დარჩეს და ამავე დროს ოჯახთან ერთად ცხოვრობდეს შვეიცარიაში.

არადა, თვითონაც და მისი პარტიაც მუდმივად იმას უსვამენ ხაზს, რომ გერმანიამ ჩაკეტილი პოლიტიკა უნდა აწარმოოს და შეზღუდოს მიგრაცია. თავად ვაიდელი გულში მუშტს იცემს, გერმანელი პატრიოტი ვარო, მაგრამ რატომღაც შვეიცარიაში, თვალწარმტაცი კონსტანსის ტბის ნაპირებზე ურჩევნია ცხოვრება და ხშირად იქაურ პრესას უფრო ესაუბრება, ვიდრე გერმანულს.

## როგორ მოხვდი მანდა?

პირად ცხოვრებას რომც დავეხსნათ, ვაიდელი პროფესიული წარსულითაც ისეთი ადამიანია, რომელიც ულტრამემარჯვენეებს სძაგთ ხოლმე. თავისი პარტიის მხარდამჭერების უმრავლესობისაგან განსხვავებით, ის დასავლეთ გერმანიაშია დაბადებული. განათლებით ეკონომისტია. კარიერა საერთაშორისო დონეზე გაიკეთა, ჩინურად საუბრობს, ერთი წელი ჩინეთში ცხოვრობდა და მუშაობდა ჩინეთის ბანკში. დაბრუნების შემდეგ გოლდმან საქსის კომპანიაში მსახურობდა ფრანკფურტში და ქრისტიან-დემოკრატების კონრად ადენაუერის ფონდის სტიპენდიით მიიღო დოქტორის ხარისხი ეკონომიკაში. ამის შემდეგაც კერძო სექტორში მუშაობდა, ხოლო პარტიას 2013 წელს, დაარსებისთანავე შეუერთდა.

საწყის ეტაპზე, ვაიდელის პარტიული არჩევანი სწორედ ეკონომიკურმა თემატიკამ განაპირობა. მაშინ AfD მკაცრად გამოდიოდა საბანკო კრიზისისას სამხრეთ ევროპის დახმარების წინააღმდეგ. სწორედ ამ საკითხებს - ევროზონისა და ფინანსებისას - უძღვებოდა ვაიდელი. პარტიის მკვეთრად ანტიიმიგრაციული და ქსენოფობიური სახე კი 2015 წლის კრიზისის დროს გამოჩნდა, სორედ მაშინ წარმოაჩინა ვაიდელმაც თავისი უფრო რადიკალური არსი - "ისლამისტი კრიმინალების" წინააღმდეგ ბრძოლით. მის ზოგიერთ ზიზღნარევ გამონათქვამს ვაიდელი ასე ხსნის: პოლიტიკაში აგრესია "იყიდება" და მეც ვცდილობ ისე ვისაუბრო, რომ ჩემზე რაც შეიძლება ბევრმა ისაუბროსო. ჯერერობით, მისი ტაქტიკა ამართლებს. მაგრამ რის ფასად?!

ასეა, საკმაოდ უცნაური და წინააღმდეგობებით სავსე ადამიანია ალის ვაიდელი, მაგრამ ფაქტი ფაქტად რჩება, დღეს ის თავისი პარტიის ყველაზე წონიანი პოლიტიკოსი და ამდენად გერმანიის კანცლერობის მათეული კანდიდატია.

თუ როგორ დასრულდება გერმანიაში არჩევნები და რამდენად შესწვდება ალის ვაიდელი კანცლერობას, სულ რაღაც ორ კვირაში შევიტყობთ.\~

**ეს სტატია პირველად 2025 წლის 11 თებერვალს გამოქვეყნდა**
### გაუძლებს ევროკავშირის გაფართოება ისლანდიით გამოცდას?
URL: https://evropis.moambe.eu/gauzlebs-evrokavshiris-gap-art-oeba-islandiit-gamoc-das/
Last updated: 2026-09-07T16:33:55.000Z
ისლანდიაში, ქვეყანაში, სადაც საქართველოს მოსახლეობაზე თითქმის ათჯერ ნაკლები, 400 ათასამდე ადამიანი ცხოვრობს, ევროკავშირთან გაწევრების მოლაპარაკებების განახლების საკითხმა ისეთი მობილიზაცია გამოიწვია, როგორითაც ევროკავშირის ბევრი წევრი ქვეყანა ვერ დაიკვეხნის. მართალია რეფერენდუმამდე ჩატარებული [გამოკითხვების მიხედვით,](https://icelandmonitor.mbl.is/news/news/2026/03/10/tensions%5Frun%5Fhigh%5Fover%5Feu%5Faccession%5Fnegotiations/?ref=evropis.moambe.eu) მოლაპარაკებების გახსნის მხარდამჭერებს მინიმალური უპირატესობა ჰქონდათ, თუმცა, საბოლოო შედეგი კი საპირისპირო დადგა.

---

**ავტორი**: **ვანო ჩხიკვაძე**, ევროკავშირის პოლიტიკას უძღვება ადამიანის უფლებებზე მომუშავე გერმანულ ორგანიზაციაში Araminta.

ამ სტატიის თავდაპირველი, ინგლისური ვერსია ჩვენი პარტნიორის, ჟურნალ GEOPolitics-ის აპრილის ნომერში გამოქვეყნდა.

[Iceland’s EU Referendum: A Turning Point for Europe’s Next Enlargement Wave? - GEOpoliticsIn November 2024, a new coalition government composed of the Social Democratic Alliance, the Reform Party, and the People’s Party came to power in Iceland. One of its key campaign promises was to hold a national referendum on whether the country should resume accession negotiations with the European Union. The coalition pledged that such a \[…\]![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/Favicon4-300x300-aa94ad9a-0f22-4a34-a470-93b70325ea89.png)GEOpoliticsGEO politics![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Vano-Chkhikvadze-copyright-fa94c2e6-5b96-44d8-841d-f80058c73f0c.jpg)](https://politicsgeo.com/icelands-eu-referendum-a-turning-point-for-europes-next-enlargement-wave/?ref=evropis.moambe.eu)

---

29 აგვისტოს ისლანდიელებმა ევროკავშირთან გაწევრების შესახებ მოლაპარაკებების განახლებაზე [უარი თქვეს.](https://www.bbc.com/news/articles/c70le8ed1plo?ref=evropis.moambe.eu#google%5Fvignette) რეფერენდუმის ბედი 12 600 ათასმა ხმამ გადაწყვიტა - ევროინტეგრაციის მოწინააღმდეგეთა 52.8% მომხრეთა 47.2%-ის წინააღმდეგ. რეფერენდუმში მონაწილეობა ამომრჩეველთა 82%-მა მიიღო, რაც ქვეყნის ისტორიაში ერთ-ერთი მაღალი მაჩვენებელია.

ამ გადაწყვეტილების გავლენა ისლანდიის საზღვრებს სცდება და დღის წესრიგში აბრუნებს ევროკავშირის გაფართოების პოლიტიკის ირგვლივ არსებულ კითხვებს, კერძოდ რას ეფუძნება დღეს ის - დამსახურებას, თუ პოლიტიკურ მიზანშეწონილობას.

_This post is for subscribers only._
### საქსონიაში მოსახდენი მოხდა
URL: https://evropis.moambe.eu/sak-soniashi-mosaxdeni-moxda/
Last updated: 2026-09-09T09:03:45.000Z
6 სექტემბერს, საღამოს 6 საათს მაგდებურგის თეატრში შეკრებილი „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD) პარტიული აქტივი სიხარულის ჟრიამულით შეეგება. საქსონია-ანჰალთის მიწაზე ჩატარებული არჩევნების შედეგად, გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ (1949) პირველი შემთხვევა მოხდა, როცა ფედერაციული მხარის მთავრობის სათავეში მოსვლის რეალური შანსი ამავე მხარის სასამართლოს მიერ ულტრამემარჯვენე ექსტრემისტულად აღიარებულ პარტიას ექნება. 

საბოლოო შედეგებით, ახდა მემარჯვენე პოპულისტების დიდი ხნის წადილი: „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ პირველ ადგილზეა 43,8 პროცენტით. მას გვარიანი მანძილის მოშორებით, 17,2 პროცენტით უკან მოჰყვება გერმანიის ქრისტიან დემოკრატიული პარტია (CDU), რომელიც ბოლო 24 წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა საქსონია-ანჰალთის მთავრობას და წინა არჩევნებიდან ხმების წილის ნახევარი დაკარგა. მესამე ადგილზეა სოციალ-დემოკრატიული პარტია (SPD) 9,3 პროცენტით, მეოთხეზე მწვანეთა პარტია (Grünen) 8,9 პროცენტით ხოლო მეხუთეზე პოპულისტი მემარცხენეები (Die Linke) გავიდნენ 8,6 პროცენტით, საარჩევნო ბარიერი ძლივს გადალახა კიდევ უფრო მემარცხენე და პრო-რუსულმა სარა ვაგენკნეხტის პარტიამ (BSW) და 5.3% მოიპოვა.

## ულტრამემარჯვენეები მთავრობაში?

AfD-ს ბანაკში ზეიმია, თუმცა სრული უმრავლესობით ძალაუფლებაში მოსვლა მათ ვერ მოახერხეს - სულ რაღაც სამი ადგილიღა დააკლდათ. მათ 83 მანდატიდან 39 ერგებათ. ყველა სხვა დიდი პარტია არჩევნებამდე კატეგორიულად გამორიცხავდა მათთან კოალიციის შეკვრის საშუალებას.

ზოგიერთებს AfD-ში იმედი აქვთ, რომ ქრისტიან-დემოკრატებისგან მოახერხებენ სამი დეპუტატის გადაბირებას. მაგრამ ყველაზე რეალურად მაინც სარა ვაგენკნეხტის BSW მოსჩანს, რომელსაც ხუთი მანდატი ექნება. ეს პარტია ერთადერთი იყო, რომელიც არ გამორიცხავდა AfD-სთან თანამშრომლობას. თავად ვაგენკნეხტი უპარტიო პრემიერის მომხრეა, თუმცა AfD იმის ჩიტი არ არის, ამხელა გამარჯვება დათმოს. არსებობს შესაძლებლობა, BSW უმცირესობის მთავრობის შექმნაში შეეშველოს გამარჯვებული პარტიის ლიდერს, ულრიხ ზიგმუნდს, თუმცა ესეც საკმაოდ მყიფე კავშირი იქნება. თავად ზიგმუნდი ამ შესაძლებლობას ეჭვით უყურებს.

[ალის ვაიდელის პარადოქსიმემარჯვენე პოპულისტების პირადი არჩევანი საკუთარი პარტიის პროგრამას ცუდად ეხამება![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--8869dad7-784a-46e4-893b-7284489d2e98.png)ევროპის მოამბესალომე სალაძე![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Weidel-update-6d7f670a-8f3a-4ddd-9513-7e035a58fb4e.png)](https://evropis.moambe.eu/alice-weidel-paradox/)

რადგან მხარის კანონებით ახალი მთავრობის შესაქმნელად ბოლო ვადა არაა განსაზღვრული, სანამ გამარჯვებული AfD კოალიციის შექმნაზე ჩალიშობს, მთავრობის სათავეში კვლავაც ძველი პრემიერი, ქრისტიან დემოკრატების სვენ შულცე დარჩება. 

მალე ვნახავთ, როგორ დასრულდება ეს თამაშები, მაგრამ AfD-ს დიდი გამარჯვება და გერმანიის კლასიკური პარტიების კრახი სახეზეა. რამ გამოიწვია საქსონია-ანჰალთის მიწაზე AfD-ს ასეთი პოპულარობა? ამ კითხვებზე ჩვენებურ პასუხს ქვემოთ იპოვით. 

## რატომ აღზევდა AfD საქსონია-ანჰალთის მიწაზე?

AfD-ს მიერ წინასწარი მონაცემებით, არჩევნებში მიღებული ხმების წილი ნამდვილად შთამბეჭდავია, თანაც იმის ფონზე, რომ პარტიამ ხუთი წლის წინ, წინა არჩევნებში, სულ რაღაც 20 პროცენტის მოგროვება შეძლო. ნიშანდობლივია, რომ ამომრჩევლის აქტივობა ძალიან მაღალი, 75% იყო. რამ განაპირობა ხალხის ესოდენ დიდი იმედგაცრუება მმართველი გუნდით და რადიკალური ოპოზიციის მხარდაჭერა? 

### **Ost VS West**

ბერლინის კედლის დაცემიდან 35 წელი გავიდა, გერმანია გაერთიანდა, რუკაზე აღმოსავლეთ და დასავლეთ გერმანიას შორის საზღვარიც გაქრა, მაგრამ კედლის ჩრდილი გერმანულ პოლიტიკას დღემდე დაჰყვება. საქმე ყბადაღებული „ოსტალგია“ ნაკლებადაა. სინამდვილეში, ერთადერთი ასაკობრივი ჯგუფი, სადაც AfD-ს უპირატესობა არ ჰქონდა 60 წლის ასაკზე უფროსი ამომრჩეველია. რომ არა 70 წელს გადაცილებული ამომრჩევლის სკეპტიციზმი, რომლებიც მხარის მოსახლეობის 25%-ს შეადგენენ, მემარჯვენე პოპულისტები უმრავლესობას მოიპოვებდნენ. სამაგიეროდ, აღსანიშნავია გაერთიანების ეკონომიკური შედეგები, რომლებიც ადამიანების მეხსიერებიდან და პოლიტიკური განწყობებიდან ასე იოლად ვერ გაქრა. 

აღმოსავლეთ გერმანიას წლების განმავლობაში მოუწია სხვადასხვა ეკონომიკური თუ სოციალური სირთულის გავლა, რომლის დროსაც, უკეთესი პირობების გამო, ათასობით ახალგაზრდა გადაბარგდა დასავლეთ გერმანიაში სასწავლებლად თუ სამუშაოდ. ეს პროცესი განსაკუთრებით შეეხო საქსონია-ანჰალთს, რომელმაც, შიდა მიგრაციის გამო 2000 წლიდან დღემდე თითქმის ნახევარი მილიონი მცხოვრები დაკარგა. ამას ემატება განცდა, რომ, თითქოს, აღმოსავლეთ გერმანიის მოსახლეობის პრობლემები ბერლინის პოლიტიკური ელიტისთვის ხშირად მეორეხარისხოვანია. AfD სწორედ ამ უკმაყოფილებას იყენებს და საკუთარ თავს იმ ძალად წარმოაჩენს, რომელიც „დავიწყებული აღმოსავლეთის“ სახელით საუბრობს. 

საინტერესო პარადოქსია მაგრამ, საქსონია-ანჰალთის მონიტორის გამოკითხვა გვეუბნება, რომ გამოკითხული მოსახლეობის 90% კმაყოფილია საკუთარი ცხოვრებით, მაგრამ საკუთარი ფედერალური მიწის მომავალს მხოლოდ 17% უყურებს პოზიტიურად. სწორედ მომავლის მიმართ ეს უნდობლობა და განცდა, რომ არსებული პოლიტიკური სისტემა პრობლემების გადაჭრას ვეღარ ახერხებს, იქცა AfD-სთვის მნიშვნელოვან და მომგებიან პოლიტიკურ რესურსად. 

> მოსახლეობის 90% კმაყოფილია საკუთარი ცხოვრებით, მაგრამ ფედერალური მიწის მომავალს მხოლოდ 17% შესცქერის იმედით. 

ამასთან, აღმოსავლეთ გერმანიაში ტრადიციული პარტიებისადმი დამოკიდებულებაც განსხვავებულია. დასავლეთ გერმანიაში CDU-სა და SPD-ს მსგავსი პარტიები ათწლეულების განმავლობაში მყარ სოციალურ ფენებს ეყრდნობოდნენ და პოლიტიკურ სტრუქტურებში ამდენადაც იყვნენ ფესვგადგმული. აღმოსავლეთში კი დასავლეთგერმანული პარტიული სისტემა მხოლოდ გაერთიანების შემდეგ დამკვიდრდა და სუსტი ფესვები აქვს. პროტესტის ნიშნად სრულიად სხვა პოლიტიკური ძალისთვის ხმის მიცემა აქ უფრო მარტივია. შემთხვევითი არაა, რომ AfD-მ მოახერხა და საარჩევნო ყუთებთან ის ხალხი მიიყვანა, ვისაც საარჩევნო პოლიტიკის არ, ან აღარ სჯეროდა.

### **საყრდენი კედლების ნგრევა და CDU-ს დაღმასვლა**

უკანასკნელი 25 წლის განმავლობაში გერმანიის ეკონომიკურ წარმატებას სამი საყრდენი ჰქონდა: იაფი რუსული გაზი, ამერიკული თავდაცვის ქოლგისქვეშ მყუდროდ ყოფნით საბიუჯეტო რესურსების თავდაცვიდან გამოთავისუფლება და ჩინეთთან სარფიანი ვაჭრობა-ინვესტიცია. ეს სამივე საყრდენი გერმანიას გამოეცალა: რუსეთის აგრესიის გამო შეწყდა გაზის იმპორტი, დონალდ ტრამპმა წყალი შეუყენა ამერიკულ გარანტიებს და სამხედრო ბიუჯეტის ზრდის აუცილებლობა გააჩინა, ხოლო ჩინეთმა ისარგებლა ტექნოლოგიების გადაცემით და თავად იქცა გერმანიის კონკურენტად ტრადიციულ დარგებში, როგორიცაა ავტო და მანქანათმშენებლობა. გასულ კვირას „ფოლკსვაგენმა“ გამოაცხადა, რომ მის ქარხნებში კიდევ 50 ათასი სამუშაო ადგილი დაიკარგება. 

ამ დაღმასვლამ ტრადიციული პარტიების, განსაკუთრებით კი CDU-ს დასუსტება გამოიწვია. ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში, საგრძნობლად შემცირდა იმ ადამიანების რაოდენობა, რომლებიც მზად არიან საკუთარი ფედერალური მხარის ანდა ზოგადად ქვეყნის მართვის სადავეები CDU-ს ჩააბარონ. არცაა გასაკვირი - ფრიდრიხ მერცმა დაპირებები ვერ შეასრულა, რეფორმები დაპირებებად დარჩა. მისი ნაბიჯები, მკვლევარების ნაწილის თქმით, წარსულის გახსენებისკენ უფრო იყო მიმართული ვიდრე მომავლისკენ: შიდა წვის ძრავზე ევროპული შეზღუდვების მოხსნა იქნებოდა ეს, შრომითი უფლებების შეკვეცა თუ ოჯახურ ღირებულებებზე საუბარი. ამასობაში კი ბიუჯეტის დაბალანსებით გერმანულმა მანიამ გამორიცხა რე-ინდუსტრიალიზაციის წახალისება.

თავად საქსონია-ანჰალთში წინასაარჩევნოდ განსაკუთრებით მნიშვნელოვან პრობლემებად მიგრაცია, განათლება და ეკონომიკა სახელდებოდა. ასეთ ვითარებაში კი ოპოზიციურმა AfD-მ გაცილებით მარტივად შეძლო მთავრობის მიმართ არსებული, წლების განმავლობაში დაგროვებული უკმაყოფილების მობილიზება და ეს დღევანდელ შედეგშიც აისახა. 

უცნაურია, რომ გამოკითხვების მიხედვით, არჩევნების გზით რომ მთავრობის მეთაური პირდაპირ აერჩიათ, ადგილობრივები დიდი უმრავლესობით ძველ ხელმძღვანელს, სვენ შულცეს აირჩევდნენ, მაგრამ მისი პარტიის ჩამოშლილმა რეიტინგმა პოპულარული ეს პოლიტიკოსიც თან ჩაიყოლა. 

### **AfD-ს დაპირებები**

AfD-ს მიერ მიღებული ხმები, მათი პროგრამის დამსახურებაცაა, რომელიც 258 გვერდს მოიცავს და სავსეა [რადიკალური იდეებით](https://afd-lsa.de/wp-content/uploads/2026/07/AfD%5FSachsen-Anhalt%5FRegierungsprogramm%5F2026%5F230726-web.pdf?ref=evropis.moambe.eu). სწორედ ამ პროგრამით შეძლო პარტიამ რამდენიმე მნიშვნელოვანი თემის ირგვლივ მოეკრიბა მხარდამჭერები. მათგან მთავარი, რა თქმა უნდა, მიგრაციის თემაა. კერძოდ, AfD-ს პროგრამას თუ გადავხედავთ, მათი ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტია დეპორტაციების მკვეთრად დაჩქარება - იმ უცხოელების უფრო სწრაფად გაძევება, რომელთაც გერმანიაში დარჩენის სამართლებრივი უფლება არ აქვთ და ასევე, ახალი პოლიტიკური დევნილების მიღების შეზღუდვა. უკრაინელებთან დაკავშირებითაც პროგრამა ბევრად უფრო მკაცრია: AfD მიიჩნევს, რომ თუ საბრძოლო მოქმედებები ძირითადად აღმოსავლეთ უკრაინაში მიმდინარეობს, უკრაინელებმა თავშესაფარი დასავლეთ უკრაინაში უნდა ეძებონ და არა ევროპის სხვა ქვეყნებში და ამიტომაც, გერმანიის მიერ მათი მფარველობა უნდა შეჩერდეს.

პროგრამის მნიშვნელოვან ნაწილს იკავებს საგანმანათლებლო სფეროს რეფორმაც, რომლის მიხედვითაც, გაუქმდება საკოლაში ბავშვების მიყვანის ვალდებულება და მშობლებს შეეძლებათ ბავშვები სახლშიც ამეცადინონ. სწავლის პროცესში მეტი ყურადღება მიექცევა გერმანიის ისტორიის სწავლებას, სკოლაც ყოველდღე გერმანიის დროშის აღმართვითა და ჰიმნის ერთობლივად შესრულებით უნდა დაიწყოს, ხოლო მიგრანტი მოსწავლეებისთვის ცალკე კლასები უნდა არსებობდეს და მათ არ უნდა შეექმნათ შთაბეჭდილება, რომ გერმანიაში დიდხანს დარჩებიან. გარდა ამისა, AfD გეგმავს გერმანული იდენტობის გაძლიერებას დიდი ყურადღება დაუთმოს და ამბობს, რომ სახელმწიფოს ფული უნდა მიიღონ მხოლოდ იმ კულტურულმა დაწესებულებებმა, რომლებიც ხელს უწყობენ ახალგაზრდებში გერმანული პატრიოტიზმის გაძლიერებას.

### რუსეთის კვალი

არ უნდა დავივიწყოთ გარე ჩარევებიც და უნდა ვახსენოთ ის ამბავიც, რომ ბოლო ხანებში აშკარად შეინიშნებოდა დეზინფორმაციული კამპანიის ზრდა - ყალბი ვიდეოები, ბოტებისა და ტროლების შემოსევები, პოლიტიკოსების წინააღმდეგ გამოგონილი ბრალდებები. ამ ყველაფრის კვალს კი, გერმანულ უსაფრთხოების სამსახურს თუ დავუჯერებთ, ჩვენს ჩრდილოელ მეზობელთან მივყავართ. ამ ეჭვის განსამტკიცებლად ბოლო დღეებში უცნაურად გააქტიურებული თავდასხმებიც გავიხსენოთ, რომელზეც რამდენიმე დღის წინ ვრცლად ვსაუბრობდით სტატიაში [უცნაური ომი გერმანიის წინააღმდეგ](https://evropis.moambe.eu/ucnauri-omi-germaniis-cinaagmdeg/) და ისიც აღვნიშნოთ, რომ AfD ღიად პრორუსული პარტიაა, რომელიც საარჩევნო პროგრამაშივე აღნიშნავს რომ მოითხოვს რუსეთთან ეკონომიკური ურთიერთობების აღდგენას, უკრაინისადმი გერმანიის მხარდაჭერის შეწყვეტასა და რუსული ენის სწავლების გაძლიერებას სკოლებში.

## ევროპის ავადმყოფი?

1999 წელს დიდი სკანდალი გამოიწვია ბრიტანული „ეკონომისტის“ გარეკანმა, რომელმაც გერმანიას „ევროზონის ავადმყოფი წევრი“ უწოდა. დღეს საქმეს ისეთი პირი უჩანს, რომ გერმანია „ევროკავშირის ავადმყოფი წევრია“ და მისი სატკივარი ეკონომიკური კრიზისისა და პოლიტიკური უძრაობის სიმპტომებით გამოიხატება.

ევროპის საგარეო ურთიერთობების საბჭოს მკვლევარები იანკა ორტელი და იანა პულიერინი აგვისტოს ბოლოს გამოქვეყნებულ [კვლევაში ](https://ecfr.eu/article/actually-maybe-how-german-angst-could-become-europes-nightmare/?ref=evropis.moambe.eu)წერდნენ, რომ AfD-ს აღმავლობა გერმანული დაავადების მხოლოდ სიმპტომია და არა მიზეზი. მათი თქმით, ამჟამინდელი კრიზისი ევროპისთვის ფრიად მნიშვნელოვანია, რადგან გერმანიის ეკონომიკური და პოლიტიკური წონა იმხელაა, რომ ევროკავშირის მომავალზე უდიდეს გავლენას მოახდენს. 

თუკი გერმანელი პოლიტიკოსები სწრაფად არ იპოვიან გამოსავალს, გერმანული პოლიტიკური ველის დაბნელება მთლიანად ევროპის დღის წესრიგზე მოახდენს გავლენას. დღეს კანცლერი მერცი პრესასთან ისაუბრებს. მოახერხებს კი ის, უარი თქვას იმ ერთ დროს მომგებიან „გერმანულ მოდელზე“ რომელიც დღეს ყავლგასულია და ქვეყანას პოპულიზმის მახისკენ ექაჩება?

20 სექტემბერს ბერლინი და მეკლენბურგ-წინა პომერანია ჩაატარებენ არჩევნებს. AfD-ს იმედი აქვს, რომ საქსონიის წარმატებას გამარჯვების ტალღად აქცევს.
### ევროპის კვირა (31 აგვისტო-1 სექტემბერი)
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-31-agvisto-1-sektemberi/
Last updated: 2026-09-06T13:37:17.000Z
_This post is for subscribers only._
### ჯორჯ ორუელი: მწერლები და ლევიათანი
URL: https://evropis.moambe.eu/jorj-orueli-mcerlebi-da-leviatani/
Last updated: 2026-09-08T14:07:21.000Z
*ეს წერილი 1948 წელს დაიწერა...*

სახელმწიფოს მიერ კონტროლის საუკუნეში მწერლის მდგომარეობის შესახებ უკვე ბევრი რამ დაიწერა, თუმცა ბევრი ფაქტი, რაც ამ საკითხის განსახილველად შეიძლება ღირებული იყოს, ჯერაც არ ვიცით. ამ წერილში არ მინდა მოსაზრება გამოვთქვა სახელმწიფოს მხრიდან ხელოვნების პატრონაჟის სასარგებლოდ ანდა მის საწინააღმდეგოდ. მსურს მხოლოდ ის აღვნიშნო, რომ ის, თუ *როგორი სახელმწიფო* გვმართავს, ნაწილობრივ დამოკიდებულია გაბატონებურ ინტელექტუალურ კლიმატზე, კერძოდ კი, არსებულ კონტექსტში თავად მწერლებისა და ხელოვანი ხალხის დამოკიდებულებაზე და მათ ნებაზე, აცოცხლონ ლიბერალური სულისკვეთება. თუკი ათი წლის შემდეგ ვიღაც ჟდანოვისებურის წინაშე მოგვიწია მუხლის მოდრეკამ, ეს ალბათ იმიტომ მოხდება, რომ თავადვე დავიმსახურეთ. აშკარაა, რომ ინგლისის ლიტერატურულ ინტელიგენციაში დღეს ძლიერია ტოტალიტარიზმისკენ მიდრეკილება. მაგრამ ამ წერილში არ ვეხები ორგანიზებულ, გაცნობიერებულად ტოტალიტარული მოძრაობებს, როგორც, მაგალითად კომუნიზმია. მხოლოდ იმაზე მსურს საუბარი, თუ რა გავლენას ახდენს კეთილი ნების ადამიანებზე პოლიტიკური აზროვნება და პოლიტიკურ ბრძოლაში მხარეების არჩევის მოთხოვნილება. 

#### ანდრეი ალექსანდრეს ძე ჟდანოვი (1896-1948)

საბჭოთა პოლიტიკური მოღვაწე, სტალინის ერთ-ერთი თანამებრძოლი, რომელიც საბჭოთა პროპაგანდას უდგა სათავეში მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ. მან 1946 წელს ჩამოაყალიბა დასავლეთში „ჟდანოვის დოქტრინად“, ხოლო სსრკ-ში „ჟდანოვშჩინად“ცნობილი პოლიტიკა კულტურის სფეროში. მისი არსი იყო, რომ საბჭოთა ხელოვნებს, მწერლებსა და ინტელიგენციას პარტიული ხაზი უნდა გაეტარებინათ და პარტიული მიზნების მსახური ყოფილიყვნენ. მის სახელს უკავშირდება ვანო მურადელის, ანა ახმატოვას, სერგეი პროკოფიევის და სხვათა დევნა. ბრძოლა მიმართული იყო ე.წ. „ფორმალიზმის“ (ხელოვნება ხელოვნებისათვის) და „კოსმოპოლიტიზმის“ (კულტურის გლობალური გაგების) წინააღმდეგ. 

ჩვენ პოლიტიკის ეპოქაში ვცხოვრობთ. ომი, ფაშიზმი, საკონცენტრაციო ბანაკები, რეზინის ხელკეტები, ატომური ბომბები და მისთანანი ისაა, რაზეც ჩვენ ვწერთ, მაშინაც კი, როცა პირდაპირ მათ არ ვასახელებთ. ამას ვერაფერს ვუშველით. როცა ფსკერისკენ მიმავალ გემზე ხარ, ბუნებრივად ფსკერისკენ მიმავალ გემებზე ფიქრობ. საქმე მხოლოდ ის კი არაა, რომ ჩვენი თემატური ველი დავიწროვდა, არამედ ისიც, რომ ჩვენი ლიტერატურა შეფერილია რაღაცისადმი ერთგულებით, იმისადმი რაც, როგორც დროდადრო ვაცნობიერებთ კიდეც, ლიტერატურასთან კავშირში არაა. ხშირად მაქვს განცდა, რომ საუკეთესო შემთხვევაშიც კი, ლიტერატურულ კრიტიკას შარლატანობის ელფერი დაჰკრავს, რადგანაც არ არსებობს არანაირი საერთო სტანდარტი, არანაირი გარეშე საზომი, რომელიც მნიშვნელობას მიანიჭებდა მტკიცებას, რომ ესა თუ ის წიგნი „კარგია“ ან „ცუდი“. ლიტერატურის კრიტიკის ნებისმიერი მცდელობა იშველიებს ამა თუ იმ წესს მხოლოდ იმისთვის, რომ ნაშრომის ინსტინქტური მოწონება ან დაწუნება გაამართლოს. ადამიანის ჩვეულებრივი რეაქცია წიგნის წაკითხვის შემდეგ - თუკი მას რაიმე რეაქცია აქვს - არის „ეს წიგნი მომეწონა“ ან „ეს წიგნი არ მომეწონა“, ყველაფერი რაც დამატებით ითქმება, უბრალოდ საკუთარი დამოკიდებულების გამართლების მცდელობაა. მე არ ვთვლი, რომ ფრაზა „ეს წიგნი მომწონს“ რამენაირად არალიტერატურული რეაქციაა; მე ვფიქრობ, რომ არალიტერატურული რეაქციაა „ეს წიგნი ჩემს მხარესაა, ჩემიანის დაწერილია და ამიტომ ნებისმიერ ფასად მისი ღირსებები უნდა ვიპოვო“. 

> არალიტერატურული რეაქციაა „ეს წიგნი ჩემს მხარესაა, ჩემიანის დაწერილია და ამიტომ ნებისმიერ ფასად მისი ღირსებები უნდა ვიპოვო“. 

რა თქმა უნდა, შეიძლება წიგნს პოლიტიკური მიზეზებით აქებდე და გულწრფელი იყო, იმ გაგებით, რომ მართლაც გულით ეთანხმებოდე მის სულისკვეთებას, მაგრამ ისეც ხშირად ხდება, რომ პარტიული სოლიდარობა ღიად მოითხოვს ტყუილის თქმას. ყველამ, ვისაც გაზეთისთვის წიგნის მიმოხილვა ოდესმე დაუწერია, ეს კარგად იცის. როგორც წესი, თუკი იმ გაზეთისთვის წერ, რომელიც პოლიტიკურად შენს მხარესაა, ქმედებით სცოდავ და თუ იმ გაზეთისთვის, რომელიც საპირისპირო შეხედულებისაა, უმოქმედებით - ერთ შემთხვევაში იმას აქებ, რისი ქებაც არ გსურს, და მეორე შემთხვევაში არ აძაგებ იმას, რაც საძაგებელია. ფაქტია, რომ უამრავ წიგნს, რომელიც აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს - საბჭოთა რუსეთის მომხრეს ან საწინააღმდეგოს, სიონიზმის მომხრეს ან საწინააღმდეგოს, კათოლიკური ეკლესიის მომხრეს ან საწინააღმდეგოს და ა.შ - მანამდე განსჯიან, ვიდრე წაიკიხავდნენ. მეტიც, მანამ, სანამ ეს წიგნები დაიწერება, ყველამ წინასწარ იცის, როგორ შეაფასებენ მას გაზეთები. და მაინც, ჯიუტად, ფარისევლობით, რომელიც ხშირად მეოთხედითაც კი არაა გაცნობიერებული, ყველა ისეთ სახეს იღებს, თითქოს რაღაც ჭეშმარიტი ლიტერატურულ სტანდარტების მიხედვით განსჯიდეს ამ წიგნების ხარისხს. 

რასაკვირველია, ლიტერატურაში პოლიტიკის შემოჭრა გარდაუვალი იყო. ეს მოხდებოდა, ტოტალიტარიზმის ძალიან კონკრეტული პრობლემა რომც არ არსებულიყო. ეს იმიტომ, რომ ჩვენში ჩასახალებულია სინდისის ქენჯნა, რომელიც ჩვენს ბაბუებს არ აწუხებდათ და რომელიც მოიტანა მსოფლიოში არსებული უზარმაზარი უსამართლობისა და სიღარიბის არსებობის გაცნობიერებამ. დანაშაულის გრძნობა, იმის განცდა, რომ ამ ვითარებას რაღაცნაირად უნდა ვშველოდეთ, ცხოვრების წმინდად ესთეტიკურ ხედვას შეუძლებლად ხდის. დღეს ვეღარავინ შესწირავს საკუთარ თავს ლიტერატურას ისე სრულად, როგორც ამას ჯოისი ან ჰენრი ჯეიმსი აკეთებდნენ. 

> ჩვენში ჩასახალებულია სინდისის ქენჯნა, რომელიც ჩვენს ბაბუებს არ აწუხებდათ და რომელიც მოიტანა მსოფლიოში არსებული უზარმაზარი უსამართლობისა და სიღარიბის არსებობის გაცნობიერებამ.

ოღონდაც, სამწუხაროდ, პოლიტიკური პასუხისმგებლობის გათავისება ჩვენს დროში ასევე გულისხმობს დოგმებისა და პარტიული ხაზებისადმი ერთგულებას, მთელი იმ მორჩილებითა და ფარისევლობით, რასაც ეს საქციელი. ვიქტორიანული ეპოქის მწერლებისაგან უარყოფითად ის გამოგვარჩევს, რომ მკვეთრად გამოხატული პოლიტიკური იდეოლოგიების ეპოქაში ვცხოვრობთ, სადაც თვალის ერთი შევლებითაც ვიცით, რომელი აზრები ითვლება ჩვენიანებს შორის მწვალებლურად. თანამედროვე ინტელექტუალი ლიტერატორი მუდმივ შიშში ცხოვრობს და წერს - არა, მას ფართო საზოგადოებრივი აზრის კი არ ეშინია, არამედ თავისი ჯგუფის აზრისა. კიდევ კარგი, რომ ჩვეულებრივ, ერთზე მეტი ასეთი ჯგუფის წევრია ადამიანი. მაგრამ სამაგიეროდ, ნებისმიერ მოცემულ მომენტში არსებობს ერთი გაბატონებული დოგმაც, რომლის წინააღმდეგ წასვლაც მოითხოვს სქელ კანს და ზოგჯერ გულისხმობს შემოსავლის კარგა ხნით განახევრებასაც. 

> თანამედროვე ინტელექტუალი ლიტერატორი მუდმივ შიშში ცხოვრობს და წერს - არა, მას ფართო საზოგადოებრივი აზრის კი არ ეშინია, არამედ თავისი ჯგუფის აზრისა.

აშკარაა, რომ ბოლო თხუთმეტი წლის განმავლობაში გაბატონებული დოგმა, განსაკუთრებით ახალგაზრდებს შორის, „მემარცხენეობაა“. საკვანძო ზედსართავი სახელებია „პროგრესული“, „დემოკრატიული“ და „რევოლუციური“. ნებისმიერ ფასად უნდა ეცადოთ, არ მოგაწებონ ისეთი იარლიყები, როგორიცაა „ბურჟუაზიული“, „რეაქციული“ ან „ფაშისტური“. დღეს ყველა - მათ შორის კათოლიკეებისა და კონსერვატორების უმრავლესობა – „პროგრესულია“. ან ყოველ შემთხვევაში, სურს, რომ იყოს. მე პირადად არავის ვიცნობ, საკუთარ თავს რომ „ბურჟუაზიულად“ ახასიათებდეს. ზუსტად ასევე, არავინ, ვისაც იმდენი განათლება მაინც აქვს, რომ ეს ტერმინი ერთხელ მაინც გაეგო, არ აღიარებს რომ ანტი-სემიტური აზრები აწუხებს. 

ჰოდა ყველანი ვართ ასე, კარგი დემოკრატები, ანტი-ფაშისტები, ანტი-იმპერიალისტები, გვძაგს კლასობრივი განსხვავებები, ვერ გვეკარება კანის ფერთან დაკავშირებული ცრურწმენები და ა.შ. დიდად ეჭვი არავის ეპარება, რომ დღევანდელი, მემარცხენე დოგმა იმ სნობურ, ყალბმორწმუნე კონსერვატიულ დოგმას მაინც სჯობია, რომელიც ოცი წლის წინ გვქონდა, როცა გაზეთები *Criterion* და (უფრო ქვედა დონეზე) *London Mercury* ითვლებოდა წამყვან ლიტერატურულ გამოცემებად. სხვა თუ არაფერი, ახლანდელი დოგმა ისეთი საზოგადოების შექმნას მაინც ისახავს მიზნად, რომლისკენაც ადამიანების დიდი ჯგუფები მართლა მიისწრაფიან. მაგრამ ამ ხედვასაც ახასიათებს თავისი წილი სიყალბე და რადგანაც დოგმის სიყალბის აღიარება არ შეიძლება, არსებობს კითხვები, რომლების სერიოზულად განხილვაც ვერ ხერხდება. 

მთელი მემარცხენე იდეოლოგია, მეცნიერულიდან დაწყებული და უტოპიურით დამთავრებული, შეიქმნა ისეთი ხალხის მიერ, ვისაც ძალაუფლების ხელში ჩაგდების რეალისტური შესაძლებლობა არ ჰქონდათ. ამ მიზეზით, ის ექსტრემისტული იდეოლოგია იყო, სავსე ზიზღით: მეფეების, მთავრობების, კანონების, ციხეების, პოლიციის, არმიის, დროშების, საზღვრების, პატრიოტიზმის, რელიგიის, საზოგადო მორალის, და - პირდაპირ ვთქვათ - ზოგადად, არსებული სისტემისადმი. ჩვენ ჯერ კიდევ კარგად გვახსოვს დრო, როცა მემარცხენე ძალები ყველა ქვეყანაში იბრძოდნენ ისეთი ტირანიის წინააღმდეგ, რომელიც ხელშეუვალად გამოიყურებოდა. ამდენად, ადვილი იყო დასკვნის გაკეთება, რომ თუკი ეს კონკრეტული ტირანია - კაპიტალიზმი - დაემხობოდა, მაშინვე სოციალიზმი დამყარდებოდა. მეტიც, მემარცხენეობამ ლიბერალიზმისგან მემკვიდრეობად რამდენიმე საკმაოდ საეჭვო ხარისხის დოგმა მიიღო: მაგალითად რწმენა იმისა, რომ სიმართლე მაინც გაიმარჯვებს და რომ მოძალადეები საკუთარ თავს უთხრიან საფლავს; რომ ადამიანი ბუნებით კეთილია და მას მხოლოდ გარემო რყვნის. სრულყოფილებისკენ ეს სწრაფვა ყველა ჩვენთაგანშია ჩაბუდებული და სწორედ მისი სახელით გამოვთქვამთ პროტესტს, როცა (მაგალითისთვის) ლეიბორისტული მთავრობა მეფის ქალიშვილებისთვის მაღალ პენსიას აწესებს, ანდა მეტალურგიის მრეწველობის ნაციონალიზაციას არ ჩქარობს. ამასობაში, ჩვენს ტვინში გროვდება რეალობასთან შეჯახებით შექმნილი, მაგრამ ხმამაღლა გამოუთქმელი ლოგიკური წინააღმდეგობების მთელი სერია.

> მემარცხენეობამ ლიბერალიზმისგან მემკვიდრეობად რამდენიმე საკმაოდ საეჭვო ხარისხის დოგმა მიიღო: მაგალითად რწმენა იმისა, რომ სიმართლე მაინც გაიმარჯვებს და რომ მოძალადეები საკუთარ თავს უთხრიან საფლავს; რომ ადამიანი ბუნებით კეთილია და მას მხოლოდ გარემო რყვნის.

პირველი ასეთი შეჯახება რუსეთის რევოლუცია იყო. რაღაც მანქანებით, ინგლისური მემარცხენეების დიდმა უმრავლესობამ ჩათვალა, რომ რუსული რეჟიმი „სოციალისტურია“, თუმცა გულში კი აღიარებდა, რომ თავისი სულისკვეთებითა და საქმით ეს რეჟიმი სრულაც არ შეესაბამებოდა იმას, რასაც ჩვენს ქვეყანაში „სოციალიზმს“ ვუძახით. აქედან წარმოიშვა აზროვნების გარკვეულწილად შიზოფრენული მანერა, რომელშიც ისეთ სიტყვებს, როგორიცაა მაგალითად, „დემოკრატია“, ერთმანეთთან შეუთავსებადი ორი მნიშვნელობა გააჩნიათ და როცა ისეთი რაღაცეები, როგორიცაა საკონცენტრაციო ბანაკები და მასობრივი დეპორტაციები შეიძლება ერთდროულად მისაღებიც იყოს და მიუღებელიც. 

მემარცხენე იდეოლოგიისთვის მეორე ალიყური ფაშიზმის აღმასვლა გახდა, რამაც მემარცხენეების პაციფიზმისა და ინტერნაციონალიზმის პედესტალი კი შეაჯანჯღარა, მაგრამ ამ დოქტრინების ღია გადახედვა არ გამოუწვევია. გერმანული ოკუპაციის გამოცდილებამ ევროპელ ერებს ასწავლა ის, რაც კოლონიზებულმა ერებმა უკვე კარგად იცოდნენ: კერძოდ, რომ კლასობრივი ანტაგონიზმი არაა ყველაფერ სხვაზე მნიშვნელოვანი რამ და რომ მართლა არსებობს ისეთი რაღაც, რასაც ეროვნული ინტერესი ეწოდება. ჰიტლერის შემდგომ გართულდა იმის მტკიცება, რომ „შენი მთავარი მტერი შენივე ქვეყანაა“ და რომ ეროვნულ დამოუკიდებლობას არანაირი ღირებულება არა გააჩნია. დღეს ეს ყველამ ვიცით და შესაბამისადაც ვიქცევით, მაგრამ მაინც ისეთი შეგრძნება გვაქვს, რომ ამას ხმამაღლა თუ ვიტყვით, ვიღაცას ან რაღაცას ვღალატობთ. 

და ბოლოს, მთავარი სირთულე ის ფაქტია, რომ მემარცხენეები ახლა ხელისუფლებაში არიან და, შესაბამისად, ვალდებული არიან პასუხისმგებლობით მოიქცნენ და ნამდვილი გადაწყვეტილებები მიიღონ. 

მემარცხენე მთავრობები თითქმის გარდაუვლად უცრუებენ იმედებს თავის მომხრეებს იმიტომ, რომ მათ მიერ შეპირებული კეთილდღეობა შესაძლებელი რომც იყოს, ყოველთვის იარსებებს საკმაოდ უხერხული გარდამავალი პერიოდის აუცილებლობა, რომლის შესახებ ადრე არავის ულაპარაკია. დღეს ვუცქერთ საკუთარ \[ლეიბორისტულ\] მთავრობას, რომელიც ურთულეს ეკონომიკურ ვითარებაშია და ფაქტიურად საკუთარ ადრინდელ პროპაგანდასთან ბრძოლა უწევს. დღევანდელი კრიზისი რაღაც მოულოდნელი ბუნებრივი კატასტროფა არაა, მიწისძვრის მსგავსი. ის არც ომს არ გამოუწვევია, უბრალოდ დააჩქარა. ათწლეულების წინ შესაძლებელი იყო წინასწარმეტყველება, რომ რაღაც ასეთი მოხდებოდა. 

მეცხრამეტე საუკუნიდან მოყოლებული ჩვენი ეროვნული შემოსავალი, რომელიც ნაწილობრივ მაინც საგარეო ინვესტიციებიდან შემოსულ დივიდენდებს, კოლონიების საიმედო ბაზარს და იქედან მომავალ იაფ ნედლეულს ეყრდნობოდა, ძალიან მყიფე იყო. აშკარა იყო, რომ ადრე იქნებოდა თუ გვიან, ვითარება უარესობისკენ შეიცვლებოდა და მოგვიწევდა ექსპორტისა და იმპორტის დაბალანსება, და როცა ეს მოხდებოდა, ბრიტანელების ცხოვრების დონე, მათ შორის მუშათა კლასის ცხოვრების დონეც, დაეცემოდა, დროებით მაინც. ამისდა მიუხედავად, მემარცხენე პარტიებს, მათ შორის აგრესიულად ანტი-იმპერიალისტურებსაც, არასოდეს ნათლად არ აუხსნიათ ეს ფაქტი ხალხისთვის. კი, ისინი ხანდახან აღიარებდნენ, რომ ბრიტანელმა მშრომელებმაც რაღაც დონეზე იხეირეს აზიისა და აფრიკის ძარცვით, მაგრამ ყოველთვის ისე ეჭირათ თავი, რომ ამ ძარცვის შეჩერების შემდეგ კეთილდღეობის შენარჩუნება რაღაც მანქანებით მოხერხდებოდა. მნიშვნელოვანწილად, მუშათა კლასი სოციალიზმს მხარს იმიტომ უჭერდა, რომ ეუბნებოდნენ, რომ ისინი იყვნენ ექპლუატირებული, მაშინ, როცა მწარე სინამდვილე ისაა, რომ მსოფლიო მასშტაბით თუ შევხედავთ, ისინი იყვნენ ექსპლუატატორები. 

> მუშათა კლასი სოციალიზმს მხარს იმიტომ უჭერდა, რომ ეუბნებოდნენ, რომ ისინი იყვნენ ექპლუატირებული, მაშინ, როცა მწარე სიმართლე ისაა, რომ მსოფლიო მასშტაბით თუ შევხედავთ, ისინი იყვნენ ექსპლუატატორები. 

ახლა აშკარაა, რომ მივედით წერტილში, როცა მუშათა კლასის ცხოვრების დონის არათუ გაზრდა, მისი შენარჩუნებაც კი შეუძლებელია. მდიდრები სულაც რომ გავაქროთ, ხალხის მასამ ან ნაკლები უნდა მოიხმაროს, ან მეტი უნდა აწარმოოს. ვაჭარბებ, როცა ამას ვამბობ? გამეხარდება თუკი აღმოჩნდა, რომ ვცდები. უბრალოდ იმის თქმა მინდა, რომ ამ საკითხების ნამდვილად განხილვა იმ ხალხთან, რომელიც თავს მემარცხენე იდეოლოგიის ერთგულად მიიჩნევს, შეუძლებელია. ხელფასების დაწევა და სამუშაო საათების გაზრდა იმდენად ფუნდამენტურად ანტი-სოციალისტური ზომებია, რომ მათ სერიოზულად არც კი განიხილავენ, როგორიც არ უნდა იყოს ეკონომიკური ვითარება. მათთვის უფრო ადვილია, თვალი აარიდონ რეალობას და ისე მოგვაჩვენონ თავი, თითქოს ვითარების გაუმჯობესება არსებული შემოსავლის გადანაწილებით შეიძლებოდეს. 

> დოგმის აღიარება ყოველთვის გულისხმობს ჯერაც გადაუჭრელი წინააღმდეგობების მემკვიდრეობით მიღებას.

დოგმის აღიარება ყოველთვის გულისხმობს ჯერაც გადაუჭრელი წინააღმდეგობების მემკვიდრეობით მიღებას. მაგალითად, ავიღოთ ფაქტი, რომ ყველა მგრძნობიარე ადამიანს აღაშფოთებს გაქანებული ინდუსტრიალიზაცია და მის მიერ წარმოებული პროდუქტები, მაგრამ ამავე დროს, ყველამ იცის, რომ სიღარიბის დაძლევა და მუშათა კლასის ემანსიპაცია მოითხოვს არა ნაკლებ, არამედ სულ უფრო და უფრო მზარდ ინდუსტრიალიზაციას. ანდა ის ფაქტი გავიაზროთ, რომ არის გარკვეული ტიპის სამშაო, რომელიც ვიღაც აუცილებლად უნდა აკეთებდეს, არადა არავის სურს, თუკი რაიმე სახის იძულება არ იქნა. ანდა ფაქტი, რომ პოზიტიური საგარეო პოლიტიკის ქონა შეუძლებელია, თუკი ძლიერი შეიარაღებული ძალები არ გყავს. კიდევ ბევრი ასეთი მაგალითის მოყვანა შეიძლება. თითოეულ ამ შემთხვევაში, დასკვნა მარტივია, მაგრამ ამ დასკვნამდე მისვლა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, თუკი საკუთარ იდეოლოგიას უღალატებ. ადამიანის ჩვეულებრივი რეაქცია ასეთ ვითარებაში ისაა, რომ კითხვა უპასუხოდ დატოვოს, საკუთარი ტვინის ბნელ კუთხეში გამოკეტოს, და განაგრძოს წინააღმდეგობრივი, დაზეპირებული ლოზუნგების გამეორება. გაზეთების და ჟურნალების ფურცვლა დიდხანს არ მოგვიწევს იმისთვის, რომ ასეთი აზროვნების დამადასტურებელი მაგალითი მრავლად აღმოვაჩინოთ. 

მე არ ვამტკიცებ, რომ აზრობრივი ფარისევლობა მხოლოდ სოციალისტებს ანდა ზოგადად, მემარცხენეებს ახასიათებთ, ანდა მათ შორის ამ თვისებას უფრო ხშირად ვაწყდებით. იმის თქმა მინდა, რომ *ნებისმიერი იდეოლოგიის* პოლიტიკური დისციპლინის აღიარება შეუთავსებელია ლიტერატურულ პატიოსნებასთან. ეს თანაბრად ეხება ისეთ მოძრაობებს, როგორიციაა პაციფიზმი და პერსონალიზმი, მიუხედავად მათი მტკიცებისა, რომ ისინი პოლიტიკური ბრძოლის მიღმა დგანან. ისკიარა, ნებისმიერი სიტყვას, რომელიც *\-იზმით* მთავრდება პროპაგანდის სურნელი ასდის. ჯგუფისადმი ერთგულება მათთვის აუცილებელია, მაგრამ ლიტერატურისთვის ეს საწამლავია, იმიტომ, რომ ლიტერატურა ინდივიდის პროდუქტია. როგორც კი ჯგუფისადმი ერთგულებას საშუალება ეძლევა, რამენაირი გავლენა მაინც ჰქონდეს შემოქმედებით წერაზე, შედეგად ვიღებთ არა მხოლოდ სიყალბეს, არამედ ხშირად თავად ავტორის შემოქმედებითი პოტენციალის გაქრობას. 

> როგორც კი ჯგუფისადმი ერთგულებას საშუალება ეძლევა, რამენაირი გავლენა მაინც ჰქონდეს შემოქმედებით წერაზე, შედეგად ვიღებთ არა მხოლოდ სიყალბეს, არამედ ხშირად თავად ავტორის შემოქმედებითი პოტენციალის გაქრობას. 

მაშ, რა უნდა ვქნათ? უნდა დავასკვნათ რომ ნებისმიერი მწერალი „პოლიტიკაში არ უნდა ჩაერიოს“? რა თქმა უნდა, არა! როგორც ზემოთ ვამბობდი, ვერც ერთი მოაზროვნე ადამიანი ვერ აარიდებს თავს პოლიტიკაში გარევას, მითუმეტეს ჩვენს დროში. მხოლოდ იმის თქმა მსურს, რომ იმაზე უფრო მკვეთრად უნდა გავავლოთ გამყოფი ხაზი ჩვენს პოლიტიკურ და სალიტერატურო სიმპათიებს შორის ვიდრე ამას დღემდე ვაკეთებდით და ვაღიაროთ, რომ გარკვეული არასასიამოვნო, მაგრამ აუცილებელი რაღაცეების კეთება ავტომატურად არ ნიშნავს იმ ღირებულებების აღიარებას, რაც ამგვარ მოქმედებებს ჩვეულებრივ ახლავს. როცა მწერალი პოლიტიკაში ერთვება, ამას უნდა აკეთებდეს როგორც მოქალაქე, როგორც ადამიანი, მაგრამ არა როგორც *მწერალი*. მე არა მგონია, რომ მწერალს აქვს უფლება თავი აარიდოს პოლიტიკის ჩვეულ შავ სამუშაოს მხოლოდ იმიტომ, რომ განსაკუთრებული მგრძნობელობითაა დაჯილდოვებული. ისევე, როგორც ყველა სხვა, მწერალიც მზად უნდა იყოს მიმართოს აუდიტორიას ფარღალალა დარბაზებში, ცარცით ჩხაპნოს ლოზუნგები კედლებსა თუ ქვაფენილზე, ესაუბროს ამომრჩევლებს და გაავრცელოს ბუკლეტები; სამოქალაქო ომებშიც კი მიიღოს მონაწილეობა, თუ ეს აუცილებელი გახდა. ნებისმიერი რამ შეუძლია გააკეთოს თავისი პარტიისთვის, მაგრამ ის არასოდეს არ უნდა წერდეს პარტიისთვის. ნათლად უნდა აუხსნას ყველას, რომ წერა ცალკე რამაა. მწერალს ასევე უნდა ჰქონდეს საშუალება ითანამშრომლოს \[პოლიტიკურ მოძრაობასთან\] ისე, რომ თუ საჭიროდ ჩათვლის, სრულიად უარყოფდეს მის ოფიციალურ იდეოლოგიას. მან ზურგი არასოდეს უნდა აქციოს საკუთარი აზრების ბუნებრივ მდინარებას მხოლოდ იმიტომ, რომ ნააზრევს პოლიტიკური ერესად ჩაუთვლიან; და არც უნდა ადარდებდეს, თუკი დოგმისადმი მისი რწმენის არასრულყოფილებას იყნოსავს ვინმე, ეს ალბათ საკმაოდ სწრაფად მაინც მოხდება. დღეს ეგებ ცუდის ნიშანიცაა, თუკი მწერალს რეაქციული ტენდენციების ქონას არ გაბრალებენ - ზუსტად ისევე, როგორც ცუდი ნიშანი იყო ოცი წლის წინ, თუ კომუნისტებისადმი სიმპათიებს არ გაბრალებდნენ.

> დღეს ეგებ ცუდის ნიშანიცაა, თუკი მწერალს რეაქციული ტენდენციების ქონას არ გაბრალებენ - ზუსტად ისევე, როგორც ცუდი ნიშანი იყო ოცი წლის წინ, თუ კომუნისტებისადმი სიმპათიებს არ გაბრალებდნენ.

ნიშნავს თუ არა ყოველივე ეს, რომ მწერალმა არა მხოლოდ უარი უნდა უთხრას პოლიტიკური ბოსების დიქტატს, არამედ ასევე თავი უნდა შეიკავოს პოლიტიკის შესახებ წერისგან? კიდევ ერთხელ - არავითარ შემთხვევაში! არანაირი მიზეზი არ არსებობს, ღიად პოლიტიკური ტექსტები არ შეთხზას, თუკი ამის სურვილი ექნება. ოღონდ ამას უნდა აკეთებდეს როგორც ერთი პიროვნება, განზე მდგომი ისე, როგორც არასასურველი პარტიზანი რეგულარული არმიის ფლანგზე. ამგვარი დამოუკიდებლობა შეუთავსებელი სულაც არაა პოლიტიკურ სარგებლიანობასთან. სრულიად ლოგიკურია, გსურდეს იბრძოლო ომში, რადგან თვლი, რომ ეს ომი მოსაგებია და, ამავე დროს, უარს ამბობდე პოლიტიკური პროპაგანდის წერაზე. ისეც ხდება ხოლმე, რომ თუკი მწერალი გულწრფელია, მისი ტექსტები და მისი პოლიტიკური საქმიანობა შეიძლება ერთმანეთს ეწინააღმდეგებოდეს. ზოგჯერ ეს აშკარად არასასურველია, მაგრამ მწერლისგან სწორი საქციელი ასეთ შემთხვევაში ნაწარმოებში საკუთარი იმპულსების გაყალბება კი არა, გაჩუმებაა. 

ჩემი წინადადება, რომ შემოქმედი მწერალი კონფლიქტის დროს თავის სიცოცხლეს ორ ნაწილად უნდა მიჯნავდეს ზოგმა შეიძლება კაპიტულანტობად ან კაპრიზად ჩამითვალოს. მაგრამ პრაქტიკული თვალსაზრისით ვერ ვხედავ, სხვა რა გზა არსებობს. კოშკში თავის გამოკეტვა და ზემოდან ყურება არც სასურველია და თანაც შეუძლებელია. შენი ინდივიდუალობის ჩაყენება არა მხოლოდ პარტიული მანქანის, არამედ ჯგუფური იდეოლოგიის სამსახურში ნიშნავს შენს თავში მწერლის განადგურებას. ეს დილემა მტკივნეული იმიტომაა, რომ პოლიტიკაში ჩართვა აუცილებელია და ამავე დროს ვაცნობიერებთ, რა ბინძური საქმეა ეს. 

> ყოველ ჩვენთაგანში ჯერაც ცოცხლობს განცდა, რომ ნებისმიერი არჩევანი, მათ შორის პოლიტიკური არჩევანი, არის არჩევანი კეთილსა და ბოროტს შორის, და რომ რაც აუცილებელია, ის სწორიცაა. მე მგონია, რომ ამ რწმენისგან უნდა გავთავისუფლდეთ, რომ მისი ადგილი საბავშვო ბაღშია. 

პოლიტიკაში შესაძლებელია არჩევანი მხოლოდ ორიდან უმცირეს ბოროტებას შორის და არსებობს სიტუაციები, რომლებიდან თავის დაღწევაც მხოლოდ მაშინ შეიძლება, თუ ან გიჟად მოაჩვენებ სხვებს თავს ან ხორცშესხმულ ეშმაკად. ავიღოთ ომი, მაგალითად - ის შეიძლება აუცილებელი იყოს, მაგრამ არც სიკეთეა და არც ჭკუასთან ახლოს მდგომი საქციელი. საყოველთაო არჩევნებზეც ვერ ვიტყვით, რომ განსაკუთრებით სასიამოვნო ან მამოტივირებელი სპექტაკლია. თუკი ასეთ მოვლენებში მონაწილეობა გიწევს - და ჩემი აზრით, ეს აუცილებელიცაა თუკი ასაკი, ჭკუასუსტობა ან ფარისევლობა არ გვეღობება წინ - მაშინ შენი თავის რაღაც ნაწილი მაინც შეურყვნელად უნდა გადაარჩინო. ადამიანების უმრავლესობისათვის საკითხი ასე არ დგას, იმიტომ, რომ მათი ცხოვრება ისედაც გამიჯნულია - ისინი ჭეშმარიტად მხოლოდ დასვენების საათებში ცოცხლობენ, სამსახურთან ან პოლიტიკურ აქტივობასთან კი არანაირი ემოციური კავშირი არ გააჩნიათ. მათ არც არავინ სთხოვს, რომ პოლიტიკური მოტივით თავი დაიმცირონ, როგორც მშრომელებმა. ხელოვანს და, განსაკუთრებით, მწერალს კი ხშირად სწორედ ამას სთხოვენ, კაირადა პოლიტიკოსები მწერლებს *მხოლოდ* თავის დამცირებას სთხოვენ. თუკი მწერალი უარს ეტყვის, ეს არ ნიშნავს რომ ის უმოქმედობისთვისაა განწირული. მისი არსების ნახევარს, რომელიც რაღაც გაგებით მისი საზოგადოებრივი მეობის მთლიანობააცაა, შეუძლია იმოქმედოს ისევე გადამჭრელად და თუ საჭირო გახდა, ძალადობრივადაც, როგორც ნებისმიერ სხვას. მაგრამ მისი ნაწერი, თუ უნდა რომ ამ ნაშრომს რაღაც ღირებულება გააჩნდეს, მისი არსების იმ ნახევრის შექმნილი უნდა იყოს, რომელიც უფრო ბრძენია, რომელიც განზე დგას, აღნუსხავს იმას რაც ხდება, აცნობიერებს იმის აუცილებლობას, რასაც აკეთებს, მაგრამ არასოდეს იტყუებს თავს, ხედავს რა ჩადენილის ჭეშმარიტ ბუნებას. 

*ინგლისურიდან თარგმნა ჯაბა დევდარიანმა*
### უცნაური ომი გერმანიის წინააღმდეგ
URL: https://evropis.moambe.eu/ucnauri-omi-germaniis-cinaagmdeg/
Last updated: 2026-09-04T16:57:19.000Z
გერმანია პოლიტიკური ციებ-ცხელებითაა შეპყრობილი. კვირას, 6 სექტემბერს საქსონია-ანჰალტის ფედერალურ მხარეში არჩევნებია, რომელშიც - თუ რაიმე სასწაული არ მოხდა - ულტრამემარჯვენე AfD უმრავლესობას მოიპოვებს და სულ რაღაც ორ ნაბიჯშია მხარეზე სრული კონტროლის მოპოვებისგან. ანტიუკრაინული, ანტი-იმიგრანტული და პრო-რუსული პოზიციით გამორჩეული პარტიის გამარჯვება თავისთავად მძიმე გამოცდაა გერმანიისთვის. მხარის აღმასრულებელი ხელისუფლების ულტრამემარჯვენე ძალის ხელში ჩაგდება, რაც მას პოლიციაზე გავლენასაც აძლევს, ძილს უფრთხობს იმ გერმანელებს, რომლებსაც ნაცისტური პარტიის აღმავლობის მსგავსი ტრაექტორია არ დავიწყებიათ. მაგალითი გადამდებია - კენჭისყრისთვის მალე მეკლენბურგ-წინა პომერანიაცა და ბერლინიც ემზადებიან.

ამ სტრესულ ვითარებას ბოლო დღეებში სახიფათო თავდასხმების სერია დაერთო. შეტევები და ინციდენტები მძაფრსიუჯეტიანი ფილმის დასაწყისის ტემპით განვითარდა. 

რა არის ეს? კოორდინირებული თავდასხმა, რომელსაც ზოგი ჰიბრიდულ ომს, ზოგი კი უბრალოდ ომს უწოდებს? თუ ქაოსური მოვლენების თანხვედრა? გერმანელი გამომძიებლები დასკვნის გაკეთებას არ ჩქარობენ. სანამ კომენტატორების კაკაფონია საინფორმაციო სივრცეს ავსებს, პოლიტიკოსებს თავი ქუდში აქვთ - მწარე სიტყვები სიტყვებად, მაგრამ მკვეთრი ნაბიჯების გადადგმას ჯერჯერობით, ჩანს, არავინ აპირებს. 

### დარტყმა დარტმაზე

ახალი ამბების ბოლო, შემაშფოთებელი ციკლი 1 სექტემბრის დილას, ბრანდენბურგში დაიწყო. უცნობმა თავდამსხმელებმა იენშვალდეს ქვანახშირის ელექტროსადგურის მახლობლად მდებარე ქვესადგურის მაღალი ძაბვის ხაზების მიმართულებით დაახლოებით ოცი თვითნაკეთი, პიროტექნიკური რაკეტა გაისროლეს, რომელთა მიზანიც მოკლე ჩართვის გამოწვევა იყო. შედეგიანი მხოლოდ ერთმი გასროლა გამოდგა და ენერგობლოკის მკვებავი ხაზი დროებით მწყობრიდან გამოვიდა, თუმცა მომხმარებლისთვის დენი არ გათიშულა. ბრანდენბურგის შინაგან საქმეთა მინისტრმა, იან რედმანმა აღნიშნა, რომ რეგიონს „აშკარად გაუმართლა“ და ხაზგასმით დასძინა, რომ გამომძიებლებს ისეთი ხელჩასაჭიდი სამხილი არ უპოვიათ, რომელიც პირდაპირ რუსეთზე ან ადგილობრივ მემარცხენე ექსტრემისტებზე მიუთითებდა. ამის მიუხედავად, ფედერალურმა პროკურატურამ გამოძიება სწორედ ტერორიზმის მუხლით წამოიწყო.

იმავე საღამოს, 150 კილომეტრის მოშორებით, კიოლნთან ახლოს, ბერგჰაიმში მსგავსი ინციდენტი მოხდა. პოლიციამ სიმინდის ყანის დათვალიერებისას ექვსი პიროტექნიკური გასაშვები მოწყობილობა აღმოაჩინა, რომლებიც ისინი გამტარი მავთულის ელექტროგადამცემ ხაზებზე გადასაგდებად იყო მომარჯვებული, მოკლე ჩართვის გამოსაწვევად. რამდენიმე ესეთი კუსტარული რაკეტის გასროლა უცნობ დამნაშავეებს უკვე მოესწროთ - შედეგად, ელექტროსადგურის რამდენიმე ბლოკი გაითიშა. ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის შინაგან საქმეთა მინისტრმა, ჰერბერტ როილმა „ანტიკონსტიტუციური საბოტაჟის პირველადი ეჭვი“ გვაქვსო განაცხადა და დასძინა, რომ სამინისტრო ერთდროულად ორ ვერსიას განიხილავს: უცხო სახელმწიფოს ჩარევას ან ადგილობრივ მემარცხენე ექსტრემიზმს.

ბოლოს გავრცელებული ცნობით, მსგავსი ინციდენტები ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში, კერძოდ, დორმაგენისა და ვისვაილერის ელექტროქვესადგურებზეც მოხდა. ტექნიკური შეფერხება დაფიქსირდა ქვემო საქსონიაში, განდერკეზეში მდებარე ენერგეტიკული კომპანია EWE-ს ობიექტზეც. სამართალდამცავი უწყებები შემთხვევებს აქტიურად იძიებენ და დივერსიის შესაძლებლობას არ გამორიცხავენ, თუმცა ამ ეტაპზე ცალკეულ ინციდენტებს შორის პირდაპირი კავშირის არსებობას ვერავინ ადასტურებს. 

ბერგჰაიმის შემდეგ, 2 სექტემბრის გამთენიისას, აუგსბურგის ცენტრალურ სადგურთან მდებარე გადასასვლელთან რაღაც აფეთქდა. შედეგად, ორ გამვლელს სმენა დაუზიანდა, მიმდებარედ კი ფანჯრები ჩაიმსხვრა. აღმოაჩინეს მეორე საეჭვო ნივთიც, რის გამოც სადგურის მუშაობა მცირე ხნით შეჩერდა, თუმცა მოგვიანებით ეს საგანი უსაფრთხოდ გამოცხადდა. სხვა შემთხვევებისგან განსხვავებით, აუგსბურგის ოფიციალური ვერსია საერთოდ არ გავრცელებულა. გაჩნდა ვარაუდი, რომ ეს რიგითი კრიმინალური აქტი იყო და არა საბოტაჟი, თუმცა დაზუსტებით არაფერია ცნობილი. 

ბოლო შემთხვევა უფრო ძველია, მაგრამ სხვებისგან იმით გამოირჩევა, რომ ის ერთადერთია, სადაც ბერლინმა პირდაპირ დაადანაშაულა რუსეთი. 1 სექტემბერს, შინაგან საქმეთა მინისტრმა ალექსანდერ დობრინდტმა 4 აგვისტოს, ლაიფციგ/ჰალეს აეროპორტში უკრაინული სატვირთო თვითმფრინავის მახლობლად ასაფეთქებელი ნივთიერებით დატვირთული დრონების აღმოჩენა ოფიციალურად დააბრალა რუსეთს, რის დასტურადაც პოლიციის მოკვლევის დასკვნები, მოქმედების დამახასიათებელი ხელწერა და დაზვერვის მონაცემები მოიყვანა. საპასუხოდ, გერმანიამ ბონში რუსეთის საკონსულო დახურა, რუსული საგანმანათლებლო ცენტრიც მიაყოლა და ქვეყანაში რუსეთის დიპლომატიურ წარმომადგენლობას მოქმედება შეუზღუდა. მოსკოვში ყველაფერი უარყვეს. 

როგორია პოლიტიკოსების პასუხი?

### პოლიტიკა ალთა-ბალთას

გერმანიის პოლიტიკური ელიტის ნაწილისა და უსაფრთხოების სამსახურების თვალში ეს ოთხი ეპიზოდი ერთ სურათად ადვილად იკინძება. მათი ხედვით, რუსეთმა მიზანში ამოიღო გერმანია, როგორც უკრაინის მთავარი ფინანსური დონორი და აწარმოებს ჩრდილოვან, ძნელად დასაფიქსირებელ დივერსიულ კამპანიას. გავლენიანი გამოცემების, მათ შორის *Tagesspiegel*\-ის ფურცლებს თუ გადავხედავთ, ლაიფციგის ინციდენტი ჯაჭვის მხოლოდ ერთი რგოლია: აქაა ჯაშუშური დრონების ფრენა, საჰაერო მიმოსვლის პარალიზებისკენ მიმართული კიბერიერიშები და რეგიონულ არჩევნებზე მორგებული დეზინფორმაციული ტალღები. ამ აზრის მიმდევრები დარწმუნებული არიან: დიპლომატიური სანქციები თუ საკონსულოების დახურვა უკვე დაგვიანებული ნაბიჯია და თავდასხმის შესაჩერებლად დიდს ვერაფერს გააკეთებს.   
  
მოგვიანებით აღნიშნული პოზიცია ოფიციალურ დონეზეც განმტკიცდა. გერმანიის შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელმა გამართულ პრესკონფერენციაზე ხაზგასმით განაცხადა, რომ საქსონია-ანჰალტის არჩევნების წინ გააქტიურებული ჰიბრიდული თავდასხმების ტალღა შემთხვევითი ხასიათის არ არის: „მოახლოებული არჩევნების ფონზე გვაქვს საფუძველი ვივარაუდოთ, რომ მათი რიცხვი შესაძლოა კიდევ უფრო გაიზარდოს“. პარალელურად, კანცლერ ფრიდრიხ მერცის პრესსპიკერმა აღნიშნა, რომ აღკვეთილი თუ ჩაშლილი იერიშების სიმრავლე სწორედ ქვეყნის უსაფრთხოების სისტემის გამართულ ფუნქციონირებასა და მის რეალურ ეფექტიანობაზე მეტყველებს.

თუმცა ზოგიერთ პროფესიონალი დარდობს, რომ ასეთი ხედვა დამნაშავეს ზედმეტად ჰაიჰარად, მტკიცებულებების გარეშე ასახელებს. ბუნდესტაგის სპეცსამსახურების საზედამხედველო კომიტეტის ხელმძღვანელმა, მარკ ჰენრიხმანმა, მანამდე საზოგადოებას თავშეკავებისკენ მოუწოდა და შეახსენა, რომ სანამ ხელისუფლება საჯაროდ დასდებდა რუსეთს ბრალს, ლაიფციგის აეროპორტის საქმეზე მტკიცებულებებს საკმაოდ დიდი ხანი აგროვებდა. თუმცა ჰენრიხმანი ეჭვგარეშედ მიიჩნევს, რომ ბერგჰაიმსა და იენშვალდეში ერთსა და იმავე დღეს მომხდარი აფეთქებები იმას ნამდვილად მოწმობს, რომ ქვეყანა თავდასხმების ცივი გონებით იყო მოფიქრებული და მინიმალური დანახარჯით დაგეგმილი. კუსტარული რაკეტები სამხედრო აღჭურვილობის ნაცვლად, მოკლე ჩართვა აფეთქებების ნაცვლად - ან ვიღაც შეეცადა, მაქსიმალური ზიანი ისე მიეყენებინა, რომ სამხედრო ესკალაცია არ გამოეწვია, ანდა მართლაც არასახელმწიფო აქტორების ხელი ურევია ამ საქმეშიო, ეჭვობს ჰენრიხმანი. 

პოლიტიკური ცენტრისგან დაშორებულ (და კრემლისადმი მეგობრულად განწყობილ) ფლანგებზე ამასობაში მთავრობისადმი სრული უნდობლობა სუფევს. მემარცხენე-პოპულისტური ალიანსის (BSW) ლიდერმა, სარა ვაგენკნეჰტმა მთავრობა უმკაცრესად გააკრიტიკა და განაცხადა, რომ ხელისუფლებამ დრონის ინციდენტი, რომელსაც ზიანი არ მოჰყოლია, მოსკოვის წინააღმდეგ „სახიფათოდ ესკალაციური“ რიტორიკის გასამართლებლად გამოიყენაო. იქვე მიუთითა, ბერლინს „ჩრდილოეთის ნაკადის“ მილსადენების აფეთქებაში უკრაინულ კვალთან დაკავშირებით ხმა დიდად არ ამოუღიაო. თავის მხრივ, „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD) საპარლამენტო მდივანმა ყოველგვარი მტკიცებულების გარეშე თქვა, რომ შესაძლოა უკრაინულ თვითმფრინავზე თავდასხმა თავად უკრაინის მიერ დადგმული პროვოკაცია იყოო.

ჩვენ რატომღა დავავიწყდით ყველასო და საერთო მღელვარებას გამოეხმაურა ის მემარცხენე ექსტრემისტული დაჯგუფებაც, რომელმაც 2026 წლის იანვარში ბერლინის ენერგოქსელის გადაწვაზე აიღო პასუხისმგებლობა. მათი თქმით, ყოველი დივერსიის უკან უცხო ქვეყნის სპეცსამსახურების კვალს რომ ვეძებთ, ცუდი ჩვევააო - ამ ნათქვამით კი საზოგადოებას ისიც შეახსენეს, რომ საკუთარ ინფრასტრუქტურაზე ხელის აღმართვის მწარე გამოცდილება თავად გერმანიის ადგილობრივ ექსტრემისტებსაც საკმაოდ გააჩნიათ.

### რაღაც ხომ უნდა გაკეთდეს?!

ძირითადი პოლიტიკური ძალები, სკეპტიკოსები თუ უსაფრთხოების დამოუკიდებელი მკვლევრები დიდწილად თანხმდებიან: ვინც არ უნდა მდგარიყო თითოეული კონკრეტული ინციდენტის უკან, გერმანიის კრიტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვა კრიტიკას ვერ უძლებს და ეს უკვე წლებია, რაც გრძელდება. 

მანუელ ატუგმა, ინფრასტრუქტურის უსაფრთხოების ცნობილმა გერმანელმა ექსპერტმა თქვა, რომ სპეციალისტები დიდი ხანია აფრთხილებენ მთავრობას, რომ ამგვარი „ჩუმი ომის“ წინააღმდეგ ინფრასტრუქტურა დაუცველია და მწვავედ გააკრიტიკა ხელისუფლება - მათ მიერ გადადგმული ნაბიჯები - მაგალითად ინტერნეტიდან ინფრასტრუქტურის მონაცემების წაშლა - სრულიად არასაკმარისი, ფუჭი ჟესტია და მხოლოდ მოქმედების ილუზიას ქმნისო. აგუგის თქმით, გერმანიის კრიტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვის კანონის მარეგულირებელი ნორმები ჯერ კიდევ ბოლომდე არ არის შემუშავებული. აკადემიური წრეებიდან, ბუნდესვერის უნივერსიტეტის პროფესორი, კარლო მასალა კიდევ უფრო მძიმე დიაგნოზს სვამს: მისი თქმით, გერმანია რუსეთთან გამოუცხადებელი, „უცნაური ომის“ მდგომარეობაშია, რომელსაც საერთაშორისო სამართალი ჯერ კიდევ არ ცნობს ომად.

კრიტიკა სამართლიანად ჟღერს, რადგან უკვე წლებია, რაც გერმანიის ინფრასტრუქტურაზე შედეგიანი თავდასხმები ხდება. 2022 წელს კაბელების კოორდინირებულმა გადაჭრამ გერმანიის სარკინიგზო ქსელის ნაწილი პარალიზებული დატოვა. 2024 წელს მართლმსაჯულების წინაშე წარდგნენ პირები, რომლებიც რუსულმა დაზვერვამ სწორედ რკინიგზისა და თავდაცვის ობიექტების ასაფეთქებლად გადმოიბირა. იმავე წელს რუსეთის სამხედრო დაზვერვასთან დაკავშირებულმა სახიფათო ამანათებმა გერმანიის, პოლონეთისა და ბრიტანეთის ლოგისტიკურ ცენტრებში ხანძრების კერები გააჩინა. ხოლო 2026 წლის იანვარში განზრახ გაჩენილმა ხანძარმა ბერლინში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ელექტროენერგიის ყველაზე ხანგრძლივი გათიშვა გამოიწვია და ამაზე პასუხისმგებლობა ადგილობრივმა ექსტრემისტულმა დაჯგუფებამ აიღო.

სანამ გერმანელები იმაზე დაობენ, შინაურის გაკეთებულია ბოროტი საქმე, თუ გარეულის, ექსპერტები დიდი ხანია მიუთითებენ, რომ რუსული სპეცსამსახურები კარგა ხანია „ერთჯერადი აგენტების“ იგივე „საბოტაჟის გამოძახებით“ მოდელზე გადავიდნენ: სოციალურ ქსელებში, ხშირად Telegram-ში ქირაობენ ფულის გაკეთების მსურველ მოზარდებს, წვრილ ქურდბაცაცებს ანდა ორგანიზებული დანაშაულის ქსელებს, რომ მათი ბინძური საქმე გაცნობიერებულად თუ მოტყუებით გააკეთებინონ - კედლებზე წარწერების გაკეთებით დაწყებული და აფეთქებებით თუ მკვლელობებით დამთავრებული. 

### ტალღა, რომელიც შემთხვევითობას არ ჰგავს

ერთი დეტალის გვერდის ავლით ყურება შეუძლებელია, თავდასხმების დროში ამდენად უცნაურ კონცენტრაცია უკიდურესად საეჭვო ამბავია.

ბოლო ხანებში, რუსეთი აქტიურად გადავიდა უკრაინის სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის განადგურებაზე იმ იმედით, რომ წყლის, კანალიზაციის და საკვები პროდუქტების მარაგების განადგურებით დიდ ქალაქებს ზამთრისთვის საცხოვრებლად გამოუსადეგარს გახდის.

პარალელურად, რუსეთის საგარეო სამინისტროდან ღიად გაისმა მუქარა უკრაინის დამხმარე სახელმწიფოების წინააღმდეგ. ამას დაემთხვა ლიეტუვაში, ესტონეთში, პოლონეთში, ბულგარეთსა და სლოვაკეთში სამხედრო და დრონების მწარმოებლებზე თავდასხმების სერია. 

 ამდენად, გერმანიაში მიმდინარე მოვლენები ამ ჯაჭვში ლოგიკურად ჯდება. თუმცა ისიც მართალია, რომ პოლიტიკური დაძაბულობისა და საქსონია-ანჰალტში გადამწყვეტი კენჭისყრის წინ, წყლის ამღვრევა რუსეთის სპეცსამსახურებსაც აწყობთ და ადგილობრივ რადიკალებსაც. სოლიდურობის პრეტენზიის მქონე გერმანული მედია ჯერ ვერ ბედავს გადაჭრით საუბარს, პოლიტიკოსებიც ცდილობენ, უდანაშაულობის პრეზუმფცია არ დაარღვიონ.

არადა, გერმანულმა საზოგადოებამ მღელვარება უკვე სრულად შეისისხლხორცა. 2026 წლის გაზაფხულის სოციოლოგიური კვლევები ცხადყოფს: გერმანელთა ორ მესამედს ჰიბრიდული საფრთხეები მოსვენებას უკარგავს, მაშინ როცა რუსეთთან პირდაპირი სამხედრო შეჯახების შიში წინა წელთან შედარებით საგრძნობლად განელდა. გერმანული ბიზნესსექტორის გამოკითხვა ადასტურებს, რომ კომპანიების აბსოლუტური უმრავლესობა ჰიბრიდული ომის შედეგად გარდაუვალ, მძიმე კრიზისს ელის, ხოლო სახელმწიფოს მზადყოფნის ხარისხს უმეტესობა საგანგაშოდ არასაკმარისად მიიჩნევს.
### ულტრამემარჯვენეების ლექსიკონი: დიდი ჩანაცვლება
URL: https://evropis.moambe.eu/didi-chanacvleba/
Last updated: 2026-09-17T17:55:49.000Z
2026 წლის მაისის ბოლოს, ათეულზე მეტი ქვეყნიდან ჩამოსული რამდენიმე ასეული ადამიანი შეიკრიბა პორტუგალიის სანაპიროზე, ფიგეირა-და-ფოშის მიდამოებში მდებარე მამულში, „რემიგრაციის მეორე სამიტზე“.

სცენაზე ერთმანეთს ენაცვლებოდნენ ავსტრიელი აქტივისტი მარტინ ზელნერი, რომელიც ათწლეულზე მეტია ცდილობს სიტყვა „რემიგრაცია“, რაც არაადგილობრივების გაძევებას გულისხმობს, საჯარო პოლიტიკისთვის მისაღებ ტერმინად აქციოს; გრეგორი ბოვინო - აშშ-ის სასაზღვრო სამსახურის, ICE-ს მაღალჩინოსანი, რომელიც ხელმძღვანელობდა ტრამპის ადმინისტრაციის მიერ ჩატარებულ მასობრივი დეპორტაციის ოპერაციებს 2025 წლის ოქტომბრიდან 2026 წლის იანვრამდე; და ჯოი მანარინო - კვლევითი ცენტრის, Overton Institute-ის წარმომადგენელი და MAGA-ინფლუენსერი, რომელიც სოციალურ ქსელებში ავრცელებს ვლად ცეპეშის (დრაკულას პერსონაჟის პროტოტიპის) მადიდებელ სურათებს და ხოტბას ასხამს მის განსაკუთრებილ სისასტიკეს დამპყრობელი ოსმალების მიმართ. 

---

**ავტორი**: **სერგი სოლერ ლოპესი** ბარსელონის ავტონომიური უნივერსიტეტის თანამედროვე ინსტიტუტის ფაკულტეტის მკვლევარია. ის ევროკავშირის ჰორიზონტის პროექტ ARENAS-ში იკვლევს ულტრამემარჯვენე ნარატივებს

---

თუ 2025 წლის მაისში, მილანის მახლობლად გამართულ პირველ ასეთ შეხვედრაზე ისეთი ამბავი ატყდა, რომ პოლიციას დელეგატების საკონფერენციო დარბაზამდე მიცილებამ მოუწია, 2026 წლის კონფერეციამ მშვიდად და სოლიდურად ჩაიარა. ერთ წელიწადში ფუნდამენტურად შეიცვალა ვითარება - „რემიგრაციაზე“ საუბარი მხოლოდ ტვინგაცხელებული რადიკალების კუთვნილება აღარაა: ახლა უკვე აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტში არსებობს „რემიგრაციის ბიურო“, თანაც იმ უწყების შემადგენლობაში, რომელიც ისტორიულად ლტოლვილების განსახლებაზე იყო პასუხისმგებელი.

### ეროვნული სიწმინდის მეტაფიზიკა

როგორ მოხდა, რომ დაახლოებით თხუთმეტ წელიწადში ერთ დროს ექსტრემისტულმა ლოზუნგმა თავი აშშ ფედერალური სააგენტოს საორგანიზაციო სისტემაში დაიმკვიდრა? ამის გასაგებად საჭიროა მისი მამოძრავებელი ნარატივის ბიოლოგიური, სოციალური და პოლიტიკური შრეების მიმოხილვა. ნარატივის სახელია „დიდი ჩანაცვლება“ (*Le Grand Remplacement, Great Replacement*).

_This post is for subscribers only._
### ისლანდიამ ევროპასთან ქორწინებას თანაცხოვრობა არჩია
URL: https://evropis.moambe.eu/islandiam-evropast-an-k-orcinebas-t-anac-xovroba-arch-ia/
Last updated: 2026-09-04T08:39:28.000Z
დედაქალაქსა და რამდენიმე საქალაქო საარჩევნო ოლქში 55% 45%-ის წინააღმდეგ, სოფლის რაიონებში 40% 60%-ის წინააღმდეგ, ხოლო ჯამში კი 43% 57%-ის წინააღმდეგ: ისლანდიამ ევროკავშირში გაწევრიანების შესახებ მოლაპარაკებების განახლებაზე უარი თქვა. ადვილია ამ ციფრების უკვე ნაცნობ ჩარჩოში მოქცევა, იმავეს თქმა, რასაც „ბრექსიტის“ შემდეგ ვამბობდით: რომ ქალაქელები დაუპირისპირდნენ „ნაღდ ისლანდიელებს“, პროგრესული იდეებით შეპყრობილი კოსმოპოლიტები - გონებაშეზღუდულ სოფლელებს. თუმცა, ეს მხოლოდ სტერეოტიპია, რომელსაც სინამდვილესთან ცოტა რამ აკავშირებს. 

ბრექსიტის კატასტროფიდან ათი წლის შემდეგ, არჩევნებისა და რეფერენდუმების შედეგების უფრო ღრმა ანალიზია საჭირო და ისლანდიური რეფერენდუმის შედეგი ამისთვის კარგი შესაძლებლობაა.

### ოლიგარქები და პოლიტიკოსები

ისლანდიაში რაც მოხდა, არ იყო ბრძოლა „ელიტასა“ და „ხალხს“ შორის. ამ ამბის დასაბამი 20 წლის წინ უნდა ვეძებოთ, მაშინ, როცა ისლანდია დანიისგან დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ (1918 წელს) ყველაზე მძიმე ფინანსურ კრიზისში აღმოჩნდა. 2008 წლის ისლანდიური ფინანსური კრახის სათავე რამდენიმე ბანკის კატასტროფულად ჩაფლავებული პრივატიზაცია იყო 1998-2003 წლებში. იმდროინდელი მთავრობის თვალსაჩინო პოლიტიკოსები ამ გარიგებით გამდიდრდნენ, ისევე, როგორც ბანკირები, რომლებსაც მოგვიანებით პატიმრობა მიესაჯათ.

სწორედ ამ უზარმაზარი კორუფციული სკანდალის გამოა, რომ პაწაწინა ისლანდიის დაახლოებით 600 მოქალაქის სახელი ამოტივტივდა *Panama Papers*\-ში - პანამური საგადასახადო საკონსულტაციო ფირმის, *Mossack Fonseca*\-დან მოპარულ მონაცემებში, რომლებმაც გამოააშკარავეს გადასახადებისგან თავის არიდებისა და ფულის გათეთრების გლობალური სისტემა და მისი მასშტაბი. აქ იპოვნით იმდროინდელი პრემიერ-მინისტრის ზიგმუნდურ გუნლაუგსსონის სახელს, რომელიც მაშინ აგრარულ „პროგრესის პარტიას“ წარმოადგენდა, აქვეა მისი კაბინეტის ფინანსთა მინისტრი ბიარნი ბენედიქტსსონიც. პანამური სკანდალის დაწყებისთანავე ისინი იძულებულნი გახდნენ თანამდებობიდან გადამდგარიყვნენ. ეს 2016-ში, ბრექსიტის რეფერენდუმის წელს მოხდა. 

მაშინ განცდილი შოკის ნიადაგზე ისლანდიური პოლიტიკის გაწმენდა ვერ მოხერხდა. 2012 წელს ისლანდიელთა 67%-მა მხარი დაუჭირა ახალ კონსტიტუციას, რომელიც უზრუნველყოფს მეტ დემოკრატიულ კონტროლს. ამავე კონსტიტუციით, თევზჭერის უფლებები ერის საკუთრებად უნდა ქვეულიყო. გამოხდა თოთხმეტი წელი და პარლამენტს ეს კონსტიტუცია ჯერაც არ დაუმტკიცებია. 

### „თევზჭერის ბარონები“ ევროკავშირის წინააღმდეგ

როცა პლებესციტით მიღებული კონსტიტუციის დაბრკოლებაზე, ევროკავშირის რეფერენდუმის შედეგებსა და ისლანდიელებს შორის ამ საკითხზე გამოკვეთილ გეოგრაფიულ განსხვავებებზეა საუბარი, ისლანდიელი ეკონომისტი თორვალდურ გილფასსონი „თევზჭერის ბარონების“ პოლიტიკურ გავლენაზე მიუთითებს. პოლიტიკოსებთან გადაჯაჭვული ოლიგარქების ეს ჯგუფი თითქმის უფასოდ ფლობს ისლანდიის ტერიტორიულ წყლებში თევზჭერის უფლებების დაახლოებით 90%-ს. ამ ხალხს არანაირი ინტერესი არ აქვთ, რომ ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესში მათი პრივილეგიები შეიკვეცოს.

სწორედ „ზღვის ბარონებმა“ დააფინანსეს კამპანია ევროკავშირთან მოლაპარაკებების განახლების წინააღმდეგ. უკვე ნახსენებმა ექს-პრემიერმა გუნლაუგსსონმა, რომელმაც *Panama Papers*\-ის სკანდალის შემდეგ თანამდებობა დატოვა, დააარსა მემარჯვენე-კონსერვატიული და აგრარული ორიენტაციის „ცენტრის პარტია“ და ევროკავშირში გაწევრიანების შესახებ მოლაპარაკებების განახლების წინააღმდეგ კამპანიის ერთ-ერთი ლიდერი გახლდათ. გუნლაუგსსონი ამტკიცებს, რომ სკანდალი, რომელმაც მას თანამდებობა დააკარგვინა, ჯორჯ სოროსისა და მის მიერ დახელფასებული ბოროტგანზრახული გამომძიებელი ჟურნალისტების ბრალია. ნაცნობი სურათია, ხომ?!

ამდენად, ისლანდიის რეფერენდუმი კიდევ ერთი საბაბია, უფრო ახლოდან შევათვალიეროთ ის პოლიტიკური ძალები, რომლებიც თავს „ჭეშმარიტი ხალხის“ დამცველებად წარმოაჩენენ. ძალიან ხშირად, ასეთი პოპულისტური პოზიციის უკან ბანალური ფინანსური ინტერესები იმალება და ეს ფენომენი მხოლოდ ისლანდიისთვის არ არის დამახასიათებელი.

### დარტყმა ევროკომისიისთვის

ევროკავშირისთვის ისლანდიური „არა“ საგრძნობი დარტყმაა. თვეების განმავლობაში ბრიუსელის უფროსობას თავი ისე ეჭირათ, თითქოს ისლანდიის გაწევრიანება თავისთავად ცხადი მოვლენა იყო. ჯერ კიდევ წინა კვირას, გაფართოების საკითხებში ევროკომისარი, მარტა კოსი ამბობდა, ისლანდია ევროკავშირს შეიძლება უკვე 2028 წელს შეუერთდესო. არადა, ისლანდიის პროევროპულმა მთავრობამ ევროკომისიას თავიდანვე სთხოვა, არ ჩარეულიყო რეფერენდუმისწინა კამპანიაში.

ევროკომისიაში თვლიდნენ, რომ ისლანდიელებს ლოგიკურად არ შეეძლოთ უარი ეთქვათ მეტი ინტეგრაციისათვის. დიახ, ისლანდია ევროპის ეკონომიკური თანამეგობრობის (EEA) წევრია, რაც ქვეყანას კაპიტალის, საქონლის და მომსახურების თავისუფალი ცირკულაციის, ხოლო მოქალაქეებს ევროპულ ბაზარზე თავისუფლად გადაადგილების, ცხოვრების და მოქმედების საშუალებას ანიჭებს. ისლანდია აქტიურად მონაწილეობს ევროპის კვლევით და სტუდენტების გაცვლის პროგრამებში, არის შენგენის უვიზო ზონაში. ბოლოსდაბოლოს, ის ნატოს დამფუძნებელი წევრიცაა. თუმცაღა ყველაფერ ამასთან ერთად, ბრიუსელში თვლიდნენ, რომ მხოლოდ ევროს შეუძლია იხსნას ისლანდია ჯიუტად მაღალ დონეზე გაჭედილი ინფლაციისა და საბანკო სესხებზე მაღალი საპროცენტო განაკვეთებისგან. შეცვლილ გეოპოლიტიკურ გარემოში, პუტინისა და ტრამპის მხრიდან არქტიკისადმი გაზრდილი ინტერესის ფონზე, მაშინ, როცა ნატოს გარანტიები მთლად საიმედოდ ვეღარ ითვლება, ბრიუსელის გადმოსახედიდან ისლანდიელებს ლოგიკურად უნდა აერჩიათ დიდ ევროპულ ოჯახში უფრო მჭირდროდ ინტეგრირება. 

ევროკავშირის ლიდერებს იმედი ჰქონდათ, რომ 1995 წელს ავსტრიის, შვედეთისა და ფინეთის გაწევრიანების შემდეგ პირველად, კავშირში ახალი მდიდარი წევრი შევიდოდა, რომლის მშპ ერთ სულ მოსახლეზე საშუალო-ევროპულზე ბევრად უფრო მაღალია. ის იდეაც ტრიალებდა, რომ ისლანდიის გაწევრიანების მონტენეგროსთან სინქრონიზება თავს მოუქონავდა იმ წევრ სახელმწიფოებს და მათ მოქალაქეებს, რომლებსაც არ ეპიტნავებათ გაფართოვება - მაგალითად საფრანგეთსა ან ნიდერლანდებს.

ეს გეგმები ახლა წარსულს ჩაბარდა. პრემიერ-მინისტრმა კრისტრუნ ფროსტადოტთირმა მკაფიოდ განაცხადა - „ეს მთავრობა ამ საკანონმდებლო ორგანოს ვადაში არ გააგრძელებს გაწევრიანების შესახებ მოლაპარაკებებს“. მომდევნო არჩევნები 2028 წელს გაიმართება. რეფერენდუმზე წარმატებით ფრთაშესხმული ოპოზიციური ანტიევროპული პარტიები თვლიან, რომ მათი დრო მოვიდა. 

ევროკომისიაში დარტყმა თავშეკავებით მიიღეს. „ევროკომისია ითვალისწინებს ისლანდიაში გამართული რეფერენდუმის შედეგს. კომისია პატივს სცემს ისლანდიელი ხალხის არჩევანს. ისლანდია ევროკავშირის ახლო პარტნიორად რჩება“, - განუცხადა ჟურნალისტებს ევროკომისიის თავმჯდომარის პრეს-სპიკერმა. 

თავად ურსულა ფონ დერ ლაიენი პრესასთან არ გამოჩენილა და ამ თემაზე კომენტარი არ გაუკეთებია. „გეოპოლიტიკური კომისიის“ კომისიის იდეოლოგიის შემოქმედს აშკარად სურდა, რომ ახალი სამუშაო სეზონი ისლანდიური წარმატების ფონზე განეახლებინა - 16 სექტემბერს, მისი ტრადიციული ყოველწლიური გამოსვლა მაჟორული ნოტით გაეხსნა, მაგრამ ისლანდიამ თავისი სიტყვა თქვა.

### ახლა საით?

ზოგიერთი მკვლევარი ამბობს, რომ ისლანდიის უარში დადებითი მხარეც უნდა დავინახოთ. კვლევითი ცენტრ „ბრიუგელის“ მკვლევარი ჰითერ გრაბბე [წერს](https://substack.com/redirect/28ce5dcd-3287-4e19-a78f-9e4846dd25cf?j=eyJ1IjoiMnkzczkifQ.bV1nFON%5FZKrByNE8Z0DsAjGsS5safpwiu2iFzLBrGPM&ref=evropis.moambe.eu), რეფერენდუმის შედეგი გვიჩვენებს, რომ „ქვეყნებს არა აქვთ შავ-თეთრი არჩევანი, ან იყონ წევრები ან არა. მრავალი ალტერნატივა არსებობს ევროპის შიგნით ფორმალური და არაფორმალური კავშირების გასავითარებლადო.“ მართლაც, ეგებ ისლანდიას თანაცხოვრება ურჩევნია ქორწინებას? ევროკავშირთან ისედაც ღრმად ინტეგრირებულმა ისლანდიამ მარტში კიდევ ერთი ნაბიჯი გადადგა და თავდაცვის და უსაფრთხოების სფეროებში თანამშრომლობის შესახებაც მოაწერა ხელი ხელშეკრულებას, რაც ქვეყანას გზას გაუხსნის ევროპული შეიარაღების შესყიდვის პროგრამისკენაც.

ეგებ სწორედ ევროპის ეკონომიკური სივრცე შეიძლება იქცეს ერთგვარ „სამოქალაქო ქორწინებად“ იმ ქვეყნებისათვის, ვისაც არ სურს სრული წევრობა? ასეთებს შორისაა ნორვეგია, დიდი ბრიტანეთი, შვეიცარია... აქამდეე ევროპელი ლიდერები ამბობდნენ - განსაკუთრებით ლონდონთან საუბრებში - რომ არ შეიძლება ევროპული ფუნთუშიდან მხოლოდ ქიშმიში გამოარჩიოო. თუმცა ვითარება იცვლება - ევროპის გეოპოლიტიკური ავტონომიის შენარჩუნება, განსაკუთრებით არქტიკულ ჩრდილოეთში, უფრო მჭიდრო თანამშრომლობას მოითხოვს. ამ თვალთახედვით, ისლანდიური უარი შეიძლება სამომავლო ევროპული მოდელის - ე.წ. „ცვალებადი გეომეტრიის ევროპის“ საცდელ პოლიგონადაც იქცეს.

თუმცა სკეპტიკოსები ამბობენ, რომ ევროკავშირის გარშემო შეკრული ევროპული პროექტის ფრაგმენტაცია არასასურველია. მართლაც, რა შეუშლის ხელს მარინე ლე პენს, თუკი ის მომავალი არჩევნების შემდეგ საფრანგეთის სათავეში მოვიდა, რომ თქვას - ჩვენც ისლანდიასავით ევროკავშირის გარედან გვინდა ევროპასთან თანამშრომლობაო? აკი რეფერენდუმის შედეგების გაცხადებიდან სწრაფადვე განაცხადა სოციალურ მედიაში - „ამ რეფერენდუმმა გვიჩვენა, რომ სხვაგვარი ევროპაც შესაძლებელია, ევროპა თავისუფალი, სუვერენული ერებისა, რომლებიც თავისი ნებით თანამშრომლობენ საერთო ინტერესის საკითხებზეო“.
### ევროპის კვირა (24-30 აგვისტო)
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-24-30-agvisto/
Last updated: 2026-09-03T16:57:00.000Z
გამარჯობათ ძვირფასო მკითხველებო! საზაფხულო არდადეგები დასასრულს უახლოვდება და ევროპული პოლიტიკაც ნელ-ნელა ცოცხლდება. თუმცაღა უკრაინაში მიმდინარე ომის გრიგალი ბევრს არც ზაფხულში აძლევდა მოსვენების საშუალებას. გასული კვირაში სამხედრო ამბები ბლომად დაგროვდა და ამისთვის საკმარისი მიზეზიც არსებობდა - როგორც უკრაინაში, ისე მის მიღმაც. მოდით, ამბებს დალაგებით მივყვეთ.

### დიდი დღე ისლანდიაში

შაბათს 272 ათასმა ისლანდიელს საშუალება ჰქონდა რეფერენდუმში მიეღო მონაწილეობა, რათა გადაეწყვიტათ, განეახლებინა თუ არა ქვეყანას ევროკავშირში გაწევრების შეწყვეტილი პროცესი. წინასწარი გამოკითხვით ხმები თითქმის თანაბრად იყო გაყოფილი. რეფერენდუმში 80%-იანი აქტივობა დაფიქსირდა. ამ წუთისთვის არსებული მონაცემებით საქმეს ისეთი პირი უჩანს, რომ 51.5%-ით 48.5%-ის წინააღმდეგ უარის ბანაკმა გაიმარჯვა. რეიკიავიკში გამოკითხულების ორ მესამედამდე მიემხრო ევროკავშირთან საუბრის გაგრძელებას, თუმცა ქალაქებს მიღმა ორი მესამედივე წინააღმდეგი იყო.

ეს არცაა გასაკვირი, რადგან 2013 წელს გაწევრიანების შესახებ მოლაპარაკებების შეწყვეტის ძირითადი მიზეზი თევზჭერასთან დაკავშირებული უთანხმოება გახლდათ. ახლაც, ძირითადი დავა ეკონომიკურ თემებზე მიდიოდა - თევზჭერის თემას ევროს შესაძლო შემოღება ემატება. თუმცაღა რეფერენდუმის საკითხი დღის წესრიგში ხელახლა არქტიკის რეგიონში გამწვავებულმა გეოპოლიტიკურმა შეჯიბრმა, კერძოდ კი დონალდ ტრამპის გრინლანდიულმა ამბიციებმაც დააყენა.

ყველა თანხმდება, რომ თუკი ახლა ისლანდია უარს იტყვის ევროკავშირზე, ეს საკითხი დღეის წესრიგში აღარ დადგება.

_This post is for subscribers only._
### კრიზისი, კონტროლი,  ლაშქრობა
URL: https://evropis.moambe.eu/krizisi-kontroli-lashkroba/
Last updated: 2026-09-04T08:39:37.000Z
2024 წლის აგვისტოში, როდესაც უკრაინულმა ძალებმა რუსეთის კურსკის ოლქში მოულოდნელი ოპერაცია წამოიწყეს, რუსეთის საინფორმაციო სისტემას ერთიანი პასუხის შესამუშავებლად რამდენიმე საათი დასჭირდა. სახელმწიფო მედიამ კონსოლიდირებული ნარატივის შექმნა დაახლოებით შვიდ საათში მოახერხა, ხოლო კრემლის კოორდინირებული პოზიცია 18 საათზე მეტი ხნის შემდეგ გამოჩნდა მედიაში. ამ შუალედში Telegram-ზე უკვე ვრცელდებოდა ურთიერთისაგან განსხვავებული ვერსიები, რომელთა საშუალებითაც მოსახლეობის განწყობის მოსინჯვა ხდებოდა. რამდენიმე დღის განმავლობაში კი კრიზისის ირგვლივ გავრცელებულმა პროპაგანდისტულმა გზავნილებმა უკრაინისა და დასავლეთის წინააღმდეგ მორალური და ცივილიზაციური დაპირისპირების სახე მიიღეს. ეს შემთხვევა ცხადად მოწმობს, რომ თანამედროვე რუსული პროპაგანდის უმთავრეს იარაღად, ცრუ ინფორმაციასთან ერთად, დროის ფაქტორის სათანადოდ გამოყენებაც იქცა.

ნატო-ს სტრატეგიული კომუნიკაციების ცენტრის [კვლევა ](https://stratcomcoe.org/publications/crisis-control-crusade-russias-propaganda-architecture/347?ref=evropis.moambe.eu)„კრიზისი, კონტროლი, ჯვაროსნული ომი: რუსეთის პროპაგანდის არქიტექტურა“ ცხადყოფს თუ როგორ იყენებს რუსეთის პროპაგანდის თანამედროვე არქიტექტურა კრიზისის პირველ საათებს ნარატივების მოსინჯვის, შეჯერებისა და საბოლოოდ განმტკიცებისათვის. ეს პროცესი ორ ურთიერთდაკავშირებულ მოდელშია გაერთიანებული: 

- „კრიზისი → კონტროლი → ლაშქრობა“ (Crisis → Control → Crusade (3C) აღწერს ნარატივის გარდაქმნოს დინამიკას, ხოლო
- „დაყოვნება → ტესტირება → კონსოლიდაცია → რეზონანსი“ (Delay → Test → Consolidate → Amplify (DTCA) ხსნის იმ მექანიზმს, რომლის ძალითაც ნარატივი მოქმედებას იწყებს.

### **კრიზისი → კონტროლი → ლაშქრობა: რუსეთის კრიზისული კომუნიკაციის სამი ფაზა**

„კრიზისი → კონტროლი → ლაშქრობა“ (Crisis → Control → Crusade (3C) სქემატურად აღწერს რუსეთის საინფორმაციო რეაქციას კრიზისის დასაწყისიდან მის საბოლოო მორალურ და იდეოლოგიურ განმარტებამდე. ამ მოდელის თანახმად, მოულოდნელი მოვლენა თავდაპირველად საინფორმაციო დეზორგანიზაციას წარმოშობს, რის შემდეგაც სისტემა ცდილობს ამ გაურკვევლობის მართვასა და ურთიერთსაწინააღმდეგო განმარტებების ერთ ნარატივად შეკვრას, ბოლოს კი ცალკეულ მოვლენას უფრო ფართო, მორალური თუ ცივილიზაციურ დაპირისპირების კონტექსტში აქცევს.

**პირველი ფაზა, „კრიზისი“,** დაახლოებით 0-18 საათს მოიცავს. ამ პერიოდში საინფორმაციო სივრცე დეზორგანიზებულია, ოფიციალური გზავნილი ჯერ კიდევ საბოლოოდ ჩამოყალიბებული არ არის და სხვადასხვა მოქმედი პირი მოვლენას სხვადასხვაგვარად განმარტავს. ეს ეტაპი ხასიათდება ურთიერთსაწინააღმდეგო განცხადებებით. არაფორმალური საინფორმაციო არხები (სოციალური მედია, ინფლუენსერები, ტელეგრამი...) ოფიციალურებზე უფრო აქტიურად არიან ჩართული და სწრაფად რეაგირებენ.

_This post is for subscribers only._
### კუდმომპალი მსოფლიო
URL: https://evropis.moambe.eu/kudmompali-msop-lio/
Last updated: 2026-09-04T08:39:47.000Z
ამბავს შორიდან დავიწყებ: ხუთი წლის წინ, ჩინეთის სამშენებლო ბუმის ფინანსური ბუშტი უცაბედად გასკდა. ათასობით ბინა დაუმთავრებელი დარჩა. ჩინელების მთელმა თაობამ, რომელმაც მთელი ცხოვრების დანაზოგი ამ საქმეში დააბანდა, უბინაოდ და უფულოდ გაიღვიძა. გამოხდა ხანი და ხალხმა მაღლივი შენობების დაუმთავრებელ ჩონჩხებში ცხოვრების გზას მიაგნო: ზოგმა კარვები გაშალა, ზოგმა თავად ამოიყვანა მარტივი ტიხრები, ზოგმა კი უბრალოდ ზეწრები გადაჭიმა. ჩინელები ამ დაუმთავრებელ სახლებს კუდმომპალ შენობებს უძახიან - თავში რომ კარგად დაიწყო და კუდში გაცუდდა. კუდმომპალ შენობებში ცხოვრება იქაურებმა იმპროვიზაციის წყალობით მიწყვეს და ეკონომიკური ქარიშხალს ასე გადაურჩნენ. 

---

**ავტორი**: **მარკ ლეონარდი** ევროპის საგარეო ურთიერთობების საბჭოს თანადამფუძნებელი და დირექტორია. 

---

ეს ამბავი იმიტომ გამახსენდა, რომ ჩინური კუდმომპალი შენობები ძალიან წააგავს ამერიკის შეერთებული შტატების თაოსნობით შექმნილ წესებზე დამყარებულ საერთაშორისო წესრიგს. ათწლეულების განმავლობაში, ეს სისტემა სულ იზრდებოდა, მაგრამ ახლა კი შუა გზაში მიტოვებულ შენობას ჰგავს. ჩინეთი და რუსეთი არასოდეს იწონებდნენ ამ შენობის არქიტექტურას. მისი კონტურები ის სულ უფრო მეტად ეჯავრებოდათ მოძლიერებულ საშუალო ძალის სახელმწიფოებსაც. მაგრამ ახლა, მშენებლობის მთავარმა დამფინანსებელმა - ამერიკელმა ხალხმა - პროექტისადმი ინტერესი დაკარგა. ისევე, როგორც ჩინეთის უძრავი ქონების გამსკდარი ბუშტის შემთხვევაში, ახალი ინვესტორი არც აქ გამოჩნდა, რომ მიტოვებული შენობის დასრულებაზე ეზრუნა. 

ხელში შეგვრჩა ფარღალალა კუდმომპალი მსოფლიო, რომელშიც ქვეყნებს უწევთ ცხოვრება და ორპირ ქართან ბრძოლა: ძველი წესრიგის ჯერაც გამოსადეგი აგურების ახალი მიზნებისთვის გამოყენება, ჩამონგრეული ან აუშენებელი ტიხრების გარეშე ცხოვრებასთან შეგუება. სამწუხაროდ, ბევრი ლიდერი ჯერ კიდევ ისე იქცევა, თითქოს ძველი შენობის დასრულება გადარჩენა შეიძლებოდეს. ზოგს მისი საწყისი გეგმის გაუმჯობესებაც კი სურს. 

## გამოწერა უფასოა

ამბები კი მნიშვნელოვანი

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით

გაეროს გენერალური ასამბლეა ყოველ წელს იკრიბება, იმისდა მიუხედავად, რომ მსოფლიო დიპლომატის გული აქ აღარ ფეთქავს. ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაცია კვლავაც განიხილავს სავაჭრო დავებს, მაგრამ სინამდვილეში მრავალი ქვეყანა პროტექციონიზმის გზას ადგას. გაეროს კლიმატის ცვლილების კონფერენციებზე ნულოვანი გამონაბოლქვის გეგმებს კვლავაც წერენ, თუმცა მათი შესრულების შანსები სულ უფრო კლებულობს. საერთაშორისო სამუშაო ჯგუფები ისრაელ-პალესტინის "ორი სახელმწიფოს გადაწყვეტილების" განსახორციელებლად რუკებს აფერადებენ, მაშინ, როცა ახლო აღმოსავლეთი ცეცხლის ალშია გახვეული. 

> აშშ-ს მოკავშირეებმა ბოლომდე ჯერაც ვერ გაითავისეს, რომ ვაშინგტონი აღარც ძველი წესრიგს უჭერს მხარს და აღარც ძველ მოკავშირეებს. 

აშშ-ს მოკავშირეებმა ბოლომდე ჯერაც ვერ გაითავისეს, რომ ვაშინგტონი აღარც ძველი წესრიგს უჭერს მხარს და აღარც ძველ მოკავშირეებს. ამასწინათ, მათგან ერთ-ერთმა, ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ, დასცინა კიდეც და სიზმრებში გართულები უწოდა იმ ევროპელებს, რომლებიც ამბობდნენ, ამერიკის დახმარების გარეშე ცხოვრება უნდა ვისწავლოთო. ნატოს 2026 წლის ივლისის სამიტი აღქმითი დისონანსის სურეალისტური მაგალითი იყო: ევროპელი ლიდერები გავეშებით ცდილობდნენ, აშშ პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი დაერწმუნებინათ, თავდაცვის ხარჯებს ვზრდითო. ამ ციფრების რახარუხში ისინი თავიანთივე ანალიტიკოსების სრულიად განსხვავებულ შეფასებებს არაფრად აგდებდნენ იმის იმედით, ეგება და აშშ-მ ალიანსი არ დატოვოსო. ტრამპის მოთაფლვის იმედით, დიდმა ბრიტანეთმა კიდევ უფრო გაზარდა დამოკიდებულება აშშ-ზე და გამანადგურებელი თვითმფრინავები შეუკვეთა. თავად დანიამაც კი, იარაღის დიდი პარტია შეიძინა ვაშინგტონისგან მაშინ, როცა პრეზიდენტი ტრამპი მას ტერიტორიის, გრენლანდიის ანექსიით ემუქრება. ავსტრალია ჯიუტად აგრძელებს დიდ ბრიტანეთთან და აშშ-სთან სამმხრივი ალიანსის (AUKUS) მხარდაჭერას და აშშ-ს სამხედრო მრეწველობას აფინანსებს მაშინ, როცა ამერიკის რეალური მხარდაჭერა კლებულობს. 

> რაც ახლა ხდება, არაა ხანმოკლე გარდამავალი ფაზა, რომლის შემდეგაც აშშ-ს ჰეგემონიას ჩინური ჩაანაცვლებს. არა, მსოფლიო კარგა ხანი დარჩება წესრიგის გარეშე.

ეს ლიდერები რეალობას თვალს ვერ უსწორებენ და ამით დათვურ სამსახურს უწევენ თავიანთ ქვეყნებს. დროა შეიგნონ, რომ ძველი წესრიგი მართლაც უკანმოუბრუნებლად დასრულდა და ახალი გეოპოლიტიკური გეზი დასახონ. რაც ახლა ხდება, არაა ხანმოკლე გარდამავალი ფაზა, რომლის შემდეგაც აშშ-ს ჰეგემონიას ჩინური ჩაანაცვლებს. არა, მსოფლიო კარგა ხანი დარჩება საერთოდ წესრიგის გარეშე - მისი მახასიათებლები იქნება ფრაგმენტაცია, ვირუსულობა და ერთმანეთის მოხრჩობა, მთელი რიგი ქვეყნების დაუოკებელი სწრაფვა, იარაღად გამოიყენონ გეოგრაფიული, ეკონომიკური და ტექნოლოგიური "ვიწრობები". დიდი სტრატეგიების დრო წავიდა, ქვეყნებს ამ ახალ რეალობაში ბევრად უფრო მოქნილი და შინნაზარდი მიდგომები დასჭირდებათ, უსახლკაროდ დარჩენილი ჩინელებისა არ იყოს. 

### რეალობას თვალებში ჩავხედოთ

აშშ სახელმწიფო მდივანმა, ჰენრი კისინჯერმა ერთხელ თქვა, მსოფლიო წესრიგი ორ სვეტს ეყრდნობაო: ერთია ძალთა მეტნაკლებად სტაბილური ბალანსი, მეორე კი საზოგადო შეთანხმება იმის შესახებ, თუ რისი გაკეთების უფლება აქვთ ქვეყნებს და რისი არა. დღეს, ორივე ეს სვეტი იფშვნება და არანაირი იმედი არ არსებობს, რომ მათ უახლოეს მომავალში ვინმე შეადუღაბებს ან ახალ ბოძს შეაშველებს. აშშ დღესაც მსოფლიოს უპირველესი სახელმწიფოა სამხედრო, ეკონომიკური და ტექნოლოგიური ძალით. ოღონდაც, სულ უფრო აშკარა ხდება, რომ ვაშინგტონს აღარც კონფლიქტების თავიდან აცილება შეუძლია და აღარც თავისუფალი ვაჭრობის უზრუნველყოფა. აშშ ჰორმუზის სტრუტის გახსნასაც ვეღარ ახერხებს მას შემდეგ, რაც სამხედრო თვალსაზრისით გალახულმა ირანმა მისი ჩაკეტვა გადაწყვიტა . 

[The Abandoned OrderLearning to live in a post-American world.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/favicon-live-a68c8fb4-5c3f-409c-8960-987396127a45.png)Foreign Affairs MagazineMark Leonard![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/FA_InternationalUnOrder_rgb-d3f9d043-6d83-4da2-a3b1-d3d2699be81f.jpg)](https://www.foreignaffairs.com/united-states/abandoned-order-world-mark-leonard?ref=evropis.moambe.eu)

სტატიის ორიგინალი

 აშშ ჯერ კიდევ სიძლიერის ზენიტში იყო, როცა ავღანეთის და ერაყის მაგალითზე გამოჩნდა, რომ სუსტ მოწინააღმდეგეებს შეეძლოთ ასიმეტრიული წინააღმდეგობის გაწევით ჰეგემონისთვის ცხოვრების მოწამლვა. გამოხდა ხანი, ტექნოლოგიური ცვლილებები დაჩქარდა, იაფიანი რაკეტები და დრონები მომრავლდა, რამაც აშშ სამხედროების მიერ საზღვაო და საჰაერო სივრცეების კონტროლი შეასუსტა, ამას კი შედარებით მშვიდობიანობის აღსასრული მოჰყვა. ჯერ კიდევ ტრამპის მეორედ მოსვლამდე, ალიანსების სისტემას, რომელსაც აშშ ეყრდნობოდა მსოფლიო წესრიგის დასამყარებლად, გვარიანად აჯანჯღარებდნენ ჩინეთი, რუსეთი და მზარდი ძალის ქვეყნები. მათ არ მიუღიათ მონაწილეობა ამ წესების შექმნაში და სულ უფრო აშკარად ეწინააღმდეგებოდნენ ვაშინგტონის ნებას. 

შემდეგ კი ტრამპი შიგნიდან აუჯანყდა აშშ-ს ლიდერობაზე დამოკიდებულ მსოფლიო წესრიგს და სულაც მოუთავა ხელი - მოკავშირეებზე ზეწოლით იქნებოდა ეს, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციიდან გასვლით, აშშ საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს დახურვით, თუ პოლიტიკურ სასჯელად ტარიფების უკონტროლო გამოყენებით. ტრამპმა ნების არაჩვეულებრივი სიმტკიცე გამოავლინა აშშ-ს მიერ შექმნილი მსოფლიო წესრიგის გულდასმით დასაშლელად. 2029 წელს, როცა მისი საპრეზიდენტო ვადა ამოიწურება, ნაკლებად მოსალოდნელია, რომ აშშ ძველ როლს დაუბრუნდეს. ამერიკელებმა დაკარგეს ინტერესი, მათ აღარ უნდათ დარჩნენ მსოფლიოსთვის საჯარო სიკეთეების ნომერი პირველი მწარმოებელად, იყვნენ მსოფლიოს პოლიციელი და თავისუფალი ვაჭრობის გუშაგი. მეტიც, არც ერთ სხვა სახელმწიფოს არა აქვს სურვილი, მხრებზე მოისხას ლიდერის მიერ კუთხეში მიგდებული საიმპერატორო მანტია. 

გასულ წელს მსოფლიოს ათობით ლიდერს ვესაუბრე და ერთადერთი რამ, რაზეც ყველა თანხმდება ისაა, რომ არ იციან, რა მოხდება ხვალ. ზოგი ისტორიას ებღაუჭება, ზოგი თეორიას, ეგებ რაღაცნაირად მაინც განჭვრიტონ მომავალი. ის მიმოხილვები, რომელთაც მათ საკუთარი სადაზვერვო და დიპლომატიური სამსახურები აწვდიან, ნათელს ვერ ჰფენს სურათს. ნატოს ყოველი სამიტის წინ ევროპელი ლიდერები მობილურზე მიგზავნიან მესიჯებს, ხომ არ იცი, რა მოხდებაო. სპარსეთს ყურის ერთ-ერთი სახელმწიფოს ლიდერმა ამასწინათ გამიმხილა, რომ წარმოდგენა არ აქვს, პრინციპში მაინც როგორი შეიძლება იყოს ჰორმუზის ყურის გასახსნელად საჭირო შეთანხმება. წყნარი ოკეანის აუზში აშშ-ს ერთ-ერთი მოკავშირის მრჩეველი ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში მეუბნება, რომ მისი მთავრობა აღარაა დარწმუნებული, რომ კრიზისის შემთხვევაში აშშ მათ დაიცავს. 

ყველა ამ საუბრიდან მხოლოდ ერთი დასკვნის გამოტანა შემიძლია - მსოფლიო გაურკვევლობის ხანაშია შესული. არსებობს განცდა, რომ მსოფლიოში რაც ახლა ხდება, გასულია აქამდე ცნობილი ჩარჩოებიდან, სცდება აქამდე არსებული გაგების ფარგლებს. ადრე წესების ეპიზოდური დარღვევა გამონაკლისი იყო, რომელიც მხოლოდ ამყარებდა არსებულ წესრიგს, ზოგადი ჩარჩო მაინც ხელშეუხებელი რჩებოდა. ვინც არღვევდა წესებს, ამასთან ერთად აღიარებდა ამ წესების არსებობას. დღეს ვითარება შეცვლილია: დაკარგულია აღქმა, რომ ყველასათვის საერთო წესრიგი ბუნებაში არსებობს. 

### მსოფლიო ნატეხ-ნატეხ

წესების გარეშე მოქმედ მსოფლიოში მომავლის განჭვრეტა შეუძლებელია, შემორჩენილ საერთაშორისო სისტემას კი სამი ტენდენცია აყირავებს: ფრაგმენტაცია, კრიზისების ვირუსულობა და ერთმანეთის მოხრჩობის ტაქტიკის გავრცელება. 

ტრამპის მტაცებლური ინსტინქტები დასავლური პოლიტიკური თანამეგობრობის ფრაგმენტაციას იწვევს. ალიანსები ირღვევა და თანაც არა მხოლოდ დასავლეთში - საკმარისია სპარსეთის ყურის თანამშრომლობის საბჭოში (Gulf Cooperation Council, GCC) არსებულ არეულობას შევავლოთ თვალი. სავაჭრო ბარიერები მსოფლიო ბაზრის დახლეჩას იწვევს, ოღონდაც ეს ხლეჩა რეგიონული ჰეგემონის გარშემო შეკრულ ბლოკებად არ ხდება, როგორც ზოგიერთი ვარაუდობდა. გლობალურ პრობლემებს აღარ აქვს გლობალური, გრძელვადიანი გადაწყვეტა. სამაგიეროდ, მრავლადაა სისტემის სახელდახელო შეკეთების მცდელობა. 

ფრაგმენტაციის ყველაზე ღრმა ფორმა შემეცნებითი ხასიათისაა. ციფრულად დაკავშირებული სამყარო მხოლოდ ფაქტების ინტერპრეტაციის შესახებ კი არაა სხვადასხვა აზრზე, არა, აქ უკვე თავად ფაქტებზე ვეღარ თანხმდებიან, რაც არღვევს რეალობის ერთიანობის შეგრძნებას. არადა რეალობის ეთიანობის აღქმა აუცილებელია დიპლომატიისათვის. აშშ-სა და ისრაელის მიერ ირანის წინააღმდეგ თებერვალში დაწყებული ომი ამის მაგალითია - მხარეები ვერ თანხმდებიან, არსებობს თუ არა ცეცხლის შეწყვეტის ხელშეკრულება, ვინ მოიგო და ვინ წააგო. 

ერთიანი მსოფლიო წესრიგის დამყარების ამბიცია აღარავის აქვს, სამაგიეროდ გვაქვს რეალობა, რომელშიც არსებობს და თანაცხოვრობს სახელმწიფოთა შორის ურთიერთობების მომაწესრიგებელი სხვადასხვა სისტემა. ზოგიერთი ასეთი სისტემა რეგიონული ხასიათისაა. სხვები, თემატური ველების - ტექნოლოგიის, ვაჭრობის ან უსაფრთხოების - რეგულირებას ცდილობს: ასეთებია მაგალითად *Pax Silica* (ახალი ინიციატივა, რომლის ამოცანაცაა ტექნოლოგიური სავაჭრო ჯაჭვის ურღვევობის უზრუნველყოფა), ტრანს-წყნაროკეანური პარტნიორობის ერთიანი და პროგრესული შეთანხმება, და AUKUS. 

წავიდა ის დრო, როცა ვფიქრობდით, რომ გაეროს ანდა თავად აშშ-ს შეუძლია სამშვიდობო შეთანხმებების დასადებად შუამავლობა, ტერიტორიული პრეტენზიების საკითხების გადაჭრა, ომისშემდგომი სამართლიანობის აღდგენა და აღმშენებლობის უზრუნველყოფა. ასეთი ყოვლისმომცველი შეთანხმებების ნაცვლად, ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებები და მოკლევადიანი ზავები შეგვრჩა ხელში, რომლების შესახებაც მოლაპარაკებებს დიპლომატები კიარა, ათასი ჯურის შუამავლები აწარმოებენ: ამერიკელი უძრავი ქონების მაგნატი სტივ ვიტკოფი, რუსი ბანკირი კირილ დიმიტრიევი თუ პაკისტანელი გენერალი ასიმ მუნირი. ამ შეთანხმებების მიზანი კონფლიქტის გაყინვაა და არა გადაჭრა. როცა მოკავშირეებს ვერ ენდობი, თავის დასაზღვევი ვარიანტები მომარაგებული უნდა გქონდეს. სავარაუდოდ, ატომური იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება გერმანიას, ირანს, პოლონეთს, საუდის არაბეთს და სამხრეთ კორეას ვეღარ შეაკავებს - უახლოესი ორი ათწლეულის განმავლობაში ისინი ატომურ სახელმწიფოებად მოგვევლინებიან.

> ატომური იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება გერმანიას, ირანს, პოლონეთს, საუდის არაბეთს და სამხრეთ კორეას ვეღარ შეაკავებს - უახლოესი ორი ათწლეულის განმავლობაში ისინი ატომურ სახელმწიფოებად მოგვევლინებიან.

წარსულსვე ჩაბარდა ის დრო, როცა მსოფლიო ეკონომიკას რაღაც წესები მართავდა. ეკონომიკური ნაციონალიზმი და პროტექციონიზმი ფართოდ გავრცელდა: ევროკავშირმა ნახშირბადის სასაზღვრო შესწორების მექანიზმი შემოიღო, ტრამპმა ტარიფები, ჩინეთმა საექსპორტო კონტროლი - ეს ყველაფერი გლობალური ეკონომიკური სისტემის ფრაგმენტაციას იწვევს. ნავთობის ერთი და იგივე კასრს სხვადასხვა ფასი ადევს - გააჩნია სად იყიდება, რომელი საგადასახადო სისტემის მეშვეობით, ვინაა მყიდველი და სანქციების როგორი რეჟიმი მოქმედებს. აპრილში ბრენტის კლასის ნედლი ნავთობის ერთი ბარელის სამომავლო ფასი 113 დოლარი იყო, ხოლო ფიზიკურად უკვე არსებული ამდენივე ნავთობი 144 დოლარად იყიდებოდა. სამომავლო და მიმდინარე (ფიუჩერსულ და სპოტ) ფასს შორის განსხვავება ჩვეულებრივი ამბავია, მაგრამ წესით რამდენიმე დოლარს არ აჭარბებს. ლონდონის და ნიუ იორკის ბირჟებზე ასეთივე უჩვეულო განსვლა შეინიშნება ოქროს ფასების შემთხვევაში. ბაზრების ფრაგმენტაციის ეს ნიშნები მალე ჩვეულებრივი ამბავი გახდება. დოლარი ნელ-ნელა დაკარგავს დომინანტური ვალუტის ფუნქციას. სავარაუდოდ, მსოფლიო რეზერვებში დოლარის წილი 50%-ზე ქვემოთ ჩამოვა. პარალელურად ბაზარზე გაიზრდება ორმხრივი ფინანსური გარიგებების წილი და გაგრძელდება ნედლეულის ფასების ფრაგმენტაცია. ეს გაზრდის აშშ-სთვის საერთაშორისო ბაზრებიდან ფულის სესხების განაკვეთს. ფინანსური და სავალუტო ბაზრების ფრაგმენტაცია კი თავის მხრივ გაზრდის საერთაშორისო გადახადების წარმოების ღირებულებას და მსოფლიო ეკონომიკას ტვირთად დააწვება.

### აწყვეტილი არტახები

მეორე პრობლემა კრიზისების ვირუსული გავრცელებაა. საერთაშორისო სამართალი იმისთვის არსებობს, რომ ქვეყნის მოქმედების თავისუფლება შეზღუდოს. დიდი ქვეყნები საერთაშორისო სამართლის წესებს ზოგჯერ კი არღვევდნენ, მაგრამ სამაგიეროდ სხვებს აიძულებდნენ მათ შესრულებას. შესაბამისად იქმნებოდა მოლოდინი, რომ მსოფლიო განჭვრეტადი წესებით თამაშობდა. დღეს საერთაშორისო სამართლის არტახები აწყვეტილია: სულ უფრო მეტი მოქმედი პირი თვლის, რომ მათ ქცევას არანაირი საზღვარი არ უდევს, მეტიც, ყველაზე ძლიერი სახელმწიფოები ისე იქცევიან, ვითომ არც კი იცოდნენ, რომ თავიანთვე დადგენილ წესებს არღვევენ. 

ამის გამო, კრიზისების არეალის შემოზღუდვა, მათი ერთმანეთისგან იზოლირება სულ უფრო რთული ხდება. მაგალითი ავიღოთ: 2003 წელს საფრანგეთი და გერმანია არ ეთანხმებოდნენ აშშ-ს მიერ ერაყელი დიქტატორის, სადამ ჰუსეინის წინააღმდეგ წამოწყებულ ომს. ამისდა მიუხედავად პარიზი და ბერლინი აგრძელებდნენ სადაზვერვო ინფორმაციის ვაშინგტონისთვის გაზიარებას, არც სავაჭრო კავშირები გაუწყვეტიათ და არც ნატოში სხვადასხვა საკითხებზე თანამშრომლობა დაზარალებულა. დღეს კი ტრამპი ტარიფებით დაემუქრა ევროპელ მოკავშირეებს, რომლებიც გრენლანდიის ანექსიის იდეას შეეწინააღმდეგენ. ამით მან აშშ-მ უჩვენა, რომ მოკავშირეებს შორისაც კი აღარ არსებობს გამყოფი ზღვარი ეკონომიკურ და უსაფრთხოების სფეროებს შორის. როცა ევროპული ქვეყნების ნაწილი ირანთან ომის დაწყების აუცილებლობას არ დაეთანხმა, ტრამპი მათთან ვაჭრობის მთლიანად გაჩერებით დაიმუქრა და რამდენიმე ქვეყნიდან ამერიკელი ჯარისკაცებიც გაიყვანა. 

ნიშანდობლივია, რომ მას შემდეგ, რაც აშშ-მ და ისრაელმა ირანს შეუტიეს, ისლამურმა რესპუბლკამ და მისმა მოკავშირეებმა საპასუხო დარტყმები მიაყენეს ამერიკის პარტნიორებს - ბახრეინს, ომანს, იორდანიას, ქუვეითს, ყატარს, საუდის არაბეთს, თურქეთს, არაბეთის გაერთიანებულ საემიროებს და ევროპასაც კი - კვიპროსის სახით. იმის მაგივრად, რომ ძველებურად მხოლოდ აშშ-ს და ისრაელს დაპირისპირებოდა, ირანმა გადაწყვიტა გლობალური ვაჭრობა მაქსიმალურად შეეფერხებინა. კონფლიქტი ერთი რეგიონიდან მეორეზე, ერთი სფეროდან მეორეზე ვირუსულად გავრცელდა: ირანთან პაკისტანის სიახლოვეზე აღრენილმა არაბეთის საემიროებმა ისლამაბადს 3.5 მილიარდი დოლარის ვალის დაუყოვნებლივ გადახდა მოსთხოვეს და ათასობით პაკისტანელი მუშის დეპორტაცია წამოიწყეს. 

მსგავსადვე აღვირახსნილია ქცევა ომის წარმოების თვალსაზრისითაც. მოიშალა ბევრი ძველი ტაბუ - პოლიტიკოსებისა და დიპლომატების მკვლელობაზე, მშვიდობიანი მოქალაქეების ჟლეტაზე, ტერიტორიების ძალით მიერთებაზე. ნიუ იორკ ტაიმს-ის ცნობით, ისრაელი ირანის საგარეო მინისტრის და პარლამენტის თავმჯდომარის მკვლელობას აპირებდა მაშინ, როცა ეს ადამიანები აშშ-სთან მოლაპარაკებებს აწარმოებდნენ. ღაზაში ისრაელმა სამხედრო დარტყმა მიაყენა ისეთ სამიზნეებს, რომლებიც ადრე ლეგიტიმურად არ ითვლებოდა: ჟურნალისტებს, საავადმყოფოებს, კულტურული მემკვიდრეობის ცენტრებს, რელიგიურ ინსტიტუტებსა და სამოქალაქო ინფრასტრუქტურას იმ მოტივით, რომ ჰამასი ამ ადგილებს სამალავად იყენებდა. რუსეთი მუდმივად ანგრევს სამოქალაქო ინფრასტრუქტურას უკრაინასთან გაჩაღებულ ომში და ორივე მოწინააღმდეგე არ ერიდება ერთმანეთის და მესამე ქვეყნების ტერიტორიაზე ერთმანეთის მოქალაქეების მკვლელობას. 

თითქმის გარანტირებულია, რომ ესკალაციის ასეთი ვირუსულობა კიდევ უფრო მეტ ომსა და კონფლიქტს გამოიწვევს. აშშ-ს გარდა, სხვა ქვეყნებსაც გაუჩნდებათ ყოფილი მოკავშირეების შანტაჟის ცდუნება. ატომური თავდასხმით დაშინება შეიძლება ნორმად იქცეს. რაც კიდევ უფრო უარესია, ტერიტორიისთვის მცირე ომების რიცხვი ალბათ მოიმატებს. ამისთვის კანდიდატები მრავლადაა: ჩინეთს შეუძლია ტაივანი მიიერთოს; ვენესუელამ გადაწყვიტოს, რომ გაიანას რესურსებით მდიდარი დასავლეთი ნაწილი, ესსეკიბო წაართვას; ეთიოპიას წითელ ზღვაზე ერითრეის კონტროლს ქვეშ არსებულ პორტებზე უჭირავს თვალი; რუსეთს კი შეიძლება ესტონეთის სასაზღვრო ქალაქის, ნარვას ოკუპაცია მოესურვოს. 

### აქტივებით მოხრჩობა

როცა საქმე განქორწინებამდე მიდის, ის, რაც წყვილს ბედნიერების წლებში ერთმანეთთან ფიზიკურად და ემოციურად აკავშირებდა, ის ზეწოლის იარაღად იქცევა ხოლმე - სახლი იქნება ეს, ბავშვები, თუ ძაღლი. დღევანდელ გეოპოლიტიკაშიც ასეა საქმე: ის სისტემები, რომლებიც კარგ დროს ქვეყნებს ერთმანეთთან აკავშირებდა - ენერგოგადამცემი ხაზები, ნახევარგამტარების წარმოების ჯაჭვი, ფინანსური ინფრასტრუქტურა, საზღვაო ვაჭრობის ხაზები - იარაღად ქცეულა. რომელიმე კრიტიკული ვიწრობის კონტროლს - გინდ ფიზიკურის და გინდაც ვირტუალურის - დღეს ისეთივე ფასი აქვს, როგორც მთლიანი შიდა პროდუქტის რაოდენობასა და სამხედრო სიძლიერეს. 

დასავლური ქვეყნები ამგვარი ვიწრობების გამოვლენისა და იარაღად გამოყენების საქმეში ყველაზე წინ წავიდნენ, განსაკუთრებით იმის გამო, რომ სწორედ ისინი აკონტროლებენ მსოფლიო ფინანსურ სისტემას და საკვანძო ტექნოლოგიებს. ტრამპის პირველმა ადმინისტრაციამ შეუზღუდა ჩინურ კომპანიებს რთულ მიკროპროცესორებთან წვდომა. ბაიდენის ადმინისტრაციამ ეს პოლიტიკა განავრცო და უფრო ფართო საექსპორტო კონტროლი დააწესა, რადგანაც სწორედ აშშ და მოკავშირეები აკონტროლებენ მიკროპროცესების მაწარმოებელი მოწყობილებების და საპროგრამო უზრუნველყოფის წარმოებას. 2022 წელს, რუსეთს მიერ უკრაინის წინააღმდეგ განხორციელებული სამხერო აგრესიის შემდეგ, ევროპული და ჩრდილოამერიკული ქვეყნების კოალიციამ თავად დოლარი გამოიყენეს მათრახად, რუსული ბანკები მოკვეთეს SWIFT-ის საგადასახადო სისტემიდან და 300 მილიარდი აშშ დოლარის რეზერვები გაუყინეს რუსეთის ცენტრალურ ბანკს.

ჩინეთმა გაკვეთილი სწრაფად აითვისა და ვიწრობებზე საკუთარი კონტროლის დემონსტრირება მალევე მოახდინა. 2010 წელს, ექსპერიმენტის სახით, ჩინეთმა იაპონიას შეუწყვიტა მწირი მიწების ექსპორტი, ტერიტორიული დავის მომიზეზებით. აღმოჩნდა, რომ ჩინური ადმინისტრაცია ამ შეზღუდვის ეფექტურად განსახორციელებლად არ იყო მზად. შეცდომების გასასწორებლად, ჩინეთმა ექსპორტის კონტროლის სისტემა პირდაპირ აშშ-სგან გადმოიღო, დახვეწა და საკუთარი რესურსებისა და ნედლეულის კონტროლისთვის მოიმარჯვა. 2025 წლის ბოლოს ჩინეთმა აშშ-ს მიბაძვით წარმატებით მოახერდა მისი ნედლეულისგან დამზადებული პროდუქტების კონტროლი: ბეიჯინგმა მოითხოვა უფლება, თავად გადაეწყვიტა, შეეძლებოდათ თუ არა კომპანიებს ჩინური ნედლეულით ან ტექნოლოგიით დამზადებული მაგნიტების გამოყენება. ამით ჩინეთმა აშშ-სვე გამოგონილი ზეწოლის მექანიზმი შეუბრუნა. 

მცირე ქვეყნებმა თუ არასახელმწიფოებრივმა აქტორებმა ერთი რამ ისწავლეს ამ მაგალითებიდან - საჭიროა ნებისმიერი უპირატესობის, ნებისმიერი ტექნოლოგიური თუ ნედლეულის ვიწრობის გამოყენება იარაღად, პოტენციური მეტოქეების ან მტრების მოსახრჩობად. გერმანელი პროკურორების თქმით, უკრაინულმა ჯგუფმა ააფეთქა "ნორდ სტრიმის" გაზსადენები, რომ ევროპას რუსული გაზის გამოყენება სწრაფად შეეწყვიტა. სანამ ჰორმუზის სრუტეს ირანი გადაკეტავდა და ამით ნავთობისა და გაზის მსოფლიო ვაჭრობის 20 პროცენტს შეაფერხებდა, იემენში განლაგებული ჰუთიები უკვე იყენებდნენ იაფიან დრონებსა და რაკეტებს წითელი ზღვისკენ საზღვაო ტრანზიტის გადასაკეტად. 

ასეთი საქციელი მალე გლობალურ ტენდენციად იქცევა და ფრიად სავალალო შედეგებს მოიტანს, რადგანაც მსოფლიოში ასეთ ვიწროებს რა დალევს: სრუტეები არა მხოლოდ სანაოსნო წყლებში კი არ არსებობს, არამედ მიწოდების ჯაჭვებშიც: იარაღი იქნება ეს, საკვები, ჯანდაცვა თუ უმარტივესი ტექნოლოგიები, ანუ ყველაფერი რაც ხალხს ყოველდღიურობაში სჭირდება. აშშ-ს შეუძლია ევროპელებს აუკრძალოს ხელოვნური ინტელექტის პროგრამების, ანდა სულაც "მაიკროსოფტის" პროდუქციის გამოყენება. მწირიმიწების ექსპორტის კონტროლით, ჩინეთს შეუძლია აშშ-სა და ევროპის იარაღის სისტემების და უახლესი ელექტრონული ტექნოლოგიების, ელექტრომობილების, მზის ენერგიის, ქარის წისქვილების წარმოებისა და შეკეთების შეფერხება. თუ გავითვალისწინებთ, რომ მსოფლიოს ფარმაცევტული ინგრედიენტების წარმოება უმეტესად ჩინეთში ხდება, ბეიჯინგს წამლების წარმოებაც შეუძლია შეაფერხოს. განსაკუთრებით ადვილია საკვების მიწოდების სისტემების დაბრკოლება: მსოფლიოს სიმინდის, ხორბლის, ბრინჯის და სოიოს 55% ერთი საზღვაო გასასვლელით გადის. სატრანსპორტო ან ენერგეტიკულ ბლოკადას საკვების ფასების კრიზისი შეიძლება რამდენიმე კვირაში მოჰყვეს. 

თუ ერთი ასეთი ვიწრობი გადაიკეტა, ვაჭრობა სხვაგან გადაინაცვლებს და საცობებს გამოიწვევს. როცა ჰორმუზი დაიკეტა, ნავთობის ტრანსპორტმა კეთილი იმედის კონცხისკენ გადაინაცვლა. სუეცის არხი და მალაკას სრუტეები თუ ერთდროულად გადაიკეტა, ალტერნატივა არ არსებობს. დღეს ირანიც და აშშ-ც ამბობს, რომ ჰორმუზის გამოყენებისთვის გადასახადს დააწესებს. საერთაშორისო საზღვაო მარშრუტების კონტროლისა და ამით ფულის კეთების ცდუნება სხვა ქვეყნებსაც შეიძლება გაუჩნდეთ. ერთ ვიწრობის ჩაკეტვას კაცი გვერდს აუვილის, მაგრამ რამდენიმეს ბლოკირება უფრო სერიოზულ შედეგებს გამოიწვევს. 

### აზრზე მოსვლაა საჭირო

ამ ახალ, შეცვლილ მსოფლიოზე ორი სახის რეაქციას ვხედავთ. მოდით, მათ პირობითად არქიტექტორისა და ოსტატის მიდგომები ვუწოდოთ. არქიტექტორი დიდ გეგმებს სახავს და ცდილობს, რეალობა მისი გეგმების მიხედვით ააწყოს, შექმნას მსოფლიო ნორმატიული სისტემა, რომელიც საყოველთაო ნორმებს და მრავალმხრივ ინსტიტუტებს დაეყრდნობა. ხელმარჯვე ოსტატებს არა აქვთ იმის ილუზია, რომ საკმარისი ძალა ან რესურსები გააჩნიათ გიგანტური სტრუქტურების ასაშენებლად. იმპროვიზაცია და მოქნილობაა მათი იარაღი ამ ახალ რეალობასთან გასამკლავებლად, რომელიც დიად გეგმებს არად დაგიდევთ. 

ბევრი თვალსაზრისით, ჩინეთი ასეთი ოსტატი ქვეყანაა. ის საკუთარ ინტერესებს უკვე არსებული ინსტიტუტების თავისი მიზნებისთვის გამოყენებით ატარებს - მაგალითად საერთაშორისო სატელეკომუნიკაციო კავშირი მან თვალთვალისთვის ხელშემწყობი რეგულაციების ინტერნეტ-სტანდარტებში შესატანად გამოიყენა. ჩინეთი ქმნის ახალ ინსტიტუტებს ან მონაწილეობს მათ შექმნაში: შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაცია, BRICS+, რომელიც აერთიანებს ბრაზილიას, რუსეთს, ინდოეთს, ჩინეთს, სამხრეთ აფრიკასა და სხვებს. ამ ინსტიტუტების წევრობის სტრუქტურა მოქნილია და მათი მიზანი და ამოცანა არაა გლობალური წესების დადგენა. საშუალო სიძლიერის სხვა ქვეყნები - ბრაზილია, ინდოეთი, ირანი და თურქეთი ასევე მრავლად ქმნიან მსგავს დაჯგუფებებს, რათა დიდი სახელმწიფოების შეჯიბრში თემატური და რეგონული წონა გაიზარდონ. 

პარალელურად, არქიტექტორის ინსტინქტები გადასძალავს ხოლმე ლიდერებს ბევრ სხვა საშუალო ზომის სახელმწიფოში, ევროპა იქნება ეს, ინდოეთ-წყნარი ოკეანის აუზი თუ ჩრდილო ამერიკა. მათ ჯერაც ვერ გამოუგლოვიათ მსოფლიო წესრიგი. კი აღიარებენ, რომ მიმდინარე პოლიტიკა რთულადაა წინასწარმეტყველებადი, მაგრამ სრულად ვერ აცნობიერებენ მომხდარი ცვლილების მასშტაბს. მათი სტრატეგიის არსი ხშირად ძველი წესრიგის რაღაც ელემენტების, მისი ფორმის შენარჩუნებაა, ოღონდ შინაარსის გარეშე - ამ შინაარსს ხომ სისტემას აშშ-ს მიერ მინიჭებული ლეგიტიმურობა და იძულების მექანიზმები აძლევდა. წესებზე დამყარებულ საერთაშორისო სავაჭრო სისტემაზე მობღაუჭების მაგალითია ჭაობში ჩაფლული ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაციის ასლის შექმნის მცდელობები, ანდა აშშ-ს მიერ დაწესებულ ტარიფებზე იგივე ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაციაში ჩივილი, საქციელი, რომელიც უაზრობით ძალიან წააგავს ვაკუუმში ყვირილს. 

> აშშ-ს მიერ დაწესებულ ტარიფებზე ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაციაში ჩივილი თავისი უაზრობით ძალიან წააგავს ვაკუუმში ყვირილს. 

რამდენი სახელმწიფო ცდილობს ჯერ კიდევ კონფლიქტების გაეროს ან საერთშორისო სასამართლოს მეშვეობით მოგვარებას. ირლანდია, მაგალითად ესპანეთთან ერთად სამხრეთ აფრიკის მიერ ისრაელის საწინააღმდეგოდ შეტანილ სარჩელს შეუერთდა იუსტიციის საერთაშორისო სასამართლოში. ამ ამბავმა დიდი აურზაური კი გამოიწვია, მაგრამ ისრაელის საქციელსა და პოლიტიკაზე მას არანაირი ზეგავლენა არ მოუხდენია.

ავსტრალიის საგარეო მინისტრი საუბრობს "საშუალო ზომის სახელმწიფოების მხრიდან გააქტიურებული დიპლომატიის ეპოქის" დადგომაზე, რომელიც, მისი აზრით გაამყარებს საერთაშორისო შეთანხმებებს და შინაარს შესძენს საერთაშორისო სამართალს. ეს "არქიტექტურული" პროექტები და ჩინეთისა და მისი მსგავსი ოსტატების მუშაობისაგან იმით განსხვავდება, რომ ისინი პირველ რიგში იურიდიული, სამართლებრივი ხასიათისაა და მიზნად ისახავს ცვლილების მიღწევას უკვე დრომოჭმული ჩარჩოებისადმი ერთგულების დეკლარირებით. 

როცა ძველ, წესებზე დამყარებულ მსოფლიო წესრიგზე ვსაუბრობთ, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ის მხოლოდ წესებზე არ იდგა. ამ წესებს ზურგს უმაგრებდა კონკრეტული ძალა, ქვეყანა, რომელსაც ჰქონდა სურვილი და საშუალება, რომ წესების დამრღვევისთვის არაპროპორციული ფასი გადაეხდევინებინა. მეორე მსოფლიო და ცივი ომის შემდგომი წესრიგის არქიტექტორები აშშ და მისი ევროპელი მოკავშირეები იყვნენ, მაგრამ მათ ამ წესების ძალით გამყარების რესურსი აღარ აქვთ. საშუალო ზომის ქვეყნებს არ შესწევთ ძალა უბრალოდ თავისი რესურსების დაჯამებით აცოცხლონ გარდასული სისტემა. ვეღარანაირი კოალიცია ვეღარ უშველის ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაციას, ვერ უზრუნველყოფს დოლარის შემდგომ ბატონობას, ვერ გახსნის ჰორმუზის ყურეს. პოლიტიკოსებს უყვართ არქიტექტორების ტერმინოლოგიით ლაპარაკი, იმიტომ რომ სჯერათ, რომ ეს ხალხს რწმენას ჩაუნერგავსო - სინამდვილეში, ასე ლაპარაკი პირიქით, ძირს უთხრის ამ პოლიტიკოსებისადმი რწმენას. 

> საშუალო ზომის ქვეყნებს არ შესწევთ ძალა უბრალოდ თავისი რესურსების დაჯამებით აცოცხლონ გარდასული სისტემა. 

აშშ და მისი ყოფილი მოკავშირეები უნდა მიეჩვიონ ოსტატებივით აზროვნებას და მოქმედებას. თუ გულდასმით მოეკიდებიან ამ საქმეს, ეგებ აღმოჩნდეს, რომ უკეთ არიან მზად ამ როლისთვის, ვიდრე ფიქრობენ: მათი ისტორია სავსეა მოქნილობის და იმპროვიზაციის მაგალითებით. 

არქიტექტორების ყურადღება სტაბილურობისკენაა მიპყრობილი, ოსტატები კი ქაოსისა და ცვლილებისთვის ემზადებიან. არქიტექტორებს უნდათ გაეროს უშიშროების საბჭოს რეფორმა ანდა ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაციის სააპელაციო მექანიზმის განახლება. ეს დროის კარგვაა. ოსტატები უკვე მიჰყვებიან ახალ ტრაექტორიას. ჩინეთი, მაგალითად, არქტიკულ საბჭოში დამკვირვებელია. ეგებ ევროკავშირმაც უნდა ითხოვოს BRICS+ და შანხაის უსაფრთხოების ორგანიზაციის, ანდა სულაც სამხრეთაღმოსავლეთ აზიის ერების ასოციაციის წევრობა დამკვირვებლის სტატუსით. 

ვაჭრობის სფეროში, ხელოსნური მიდგომა იქნება ახალ ინფრასტრუქტურაში ინვესტიციების ჩადება, რომელიც კორიდორებისა და პორტების გარშემო შეიქმნება, მაგალითად ლობიტოს კორიდორში, რომელიც მინერალებით მდიდარ ცენტრალურ აფრიკას ატლანტიკის ოკეანესთან დააკავშირებს. ასეთი მიდგომა უფრო მომგებიანი ჩანს, ვიდრე თავისუფალი ვაჭრობის ყოვლისმომცველი შეთანხმებები, რომლებიც ევროკავშირმა ინდოეთთან და მერკოსურთან გააფორმა და რომელთა შესახებ მოლაპარაკებებს ათწლეულები დასჭირდა. იმის ნაცვლად, რომ გაეროს სპეციალური წარმომადგენლებად თავისი დიპლომატების დანიშნვაში ეჯიბრებოდნენ ერთმანეთს, ავსტრალია, ნორვეგია, ესპანეთი, შვედეთი და დიდი ბრიტანეთი იმაზე უნდა ფიქრობდნენ, როგორ ჩაერთონ კონფლიქტების მოგვარებაში ისევე აქტიურად, როგორც ამას პაკისტანი და ყატარი აკეთებენ. 

არქიტექტორებს სჯერათ, რომ კანონი ყველასთვის ერთი უნდა იყოს. ოსტატები კი მზად არიან შეეგუონ სხვადასხვა წესების ერთდროულ არსებობას. ევროკავშირის მსგავსმა გაერთიანებებმა წესების დამყარება ჯერ საკუთარ სამეზობლოში უნდა მოახერხონ და გავლენის გლობალურ მასშტაბზე პრეტენზიებს დაეხსნან, რადგან ეს დღეს შეუძლებელია. გლობალური ამბიციის მქონე რეგულაციები, როგორიცაა მაგალითად ევროკავშირის მონაცემების დაცვის ზოგადი რეგულაცია, ნაკლებად ეფექტური გახდება, რადგან სხვა მოთამაშეები - მაგალითად ჩინეთი - აღარ მისდევენ ევროკავშირის წესებს. იგივე ეხება კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებულ გლობალურ ჩარჩოს. ენერგიის განახლებადი წყაროების ათვისების დარგში გაჩაღებულმა კონკურენციამ იმაზე მეტი გააკეთა მავნე გამონაბოლქვის შემცირების საქმეში, ვიდრე ყველა კონფერენციამ ერთად აღებულმა. ევროპელები და დიდი ექვსეულის ქვეყნები უნდა დაფიქრდნენ, თუ როგორ უმკლავდებიან მიმდინარე გეოპოლიტიკურ მომენტს ბრაზილიელები, ინდოელები, ინდონეზიელები, რუსები და სამხრეთ აფრიკელები. თუ უნდათ, რისკებისგან თავი უკეთ დაიზღვიონ, უნდა შეხედონ, როგორ იქცევიან სხვები. 

არქიტექტორებისთვის გლობალიზაცია სხვების შეცვლის საშუალებაა, ოსტატები კი ამ დროს იმ სისუსტეებზე ფიქრობენ, რასაც ურთიერთდამოკიდებულება აღრმავებს. ევროპას და მისი მოკავშირეებს იმაზე მეტი ბერკეტი აქვთ სახელმწიფოების მდგრადობის გასაზრდელად და მსოფლიოს სხვა ძალებთან გარიგებების მისაღწევად, ვიდრე ეს ერთი შეხედვით ჩანს. ჩინეთის შანტაჟისგან თავის დასაზღვევად ევროპას უბრალოდ შეუძლია ისარგებლოს იმ ფაქტით, რომ ჩინეთის ავიაპარკის ნახევარზე მეტი აირბუსის თვითმფრინავებისგან შედგება და უბრალოდ დაუგვიანოს კლიენტებს პროგრამული უზრუნველყოფის განახლება. აშშ ტარიფებზე საპასუხოდ, უბრალოდ ჩაუკეტოს ბაზარი ამერიკულ სოციალური მედიის კომპანიებს. თავისი სუვერენიტეტი რომ ჩინეთისგან დაიცვას, ტაივანს შეუძლია ბეიჯინგს გადაუკეტოს წვდომა თავის მიკროპროცესორებთან. 

ასეთი ტაქტიკა უფრო თავდაცვითია, მაგრამ თუ განვითარება სურთ, ქვეყნებმა უნდა განამტკიცონ შიდა უსაფრთხოების სისტემა, სამრეწველო კონკურენტუნარიანობა, გაზარდონ სუფთა ენერგიის წარმოება და საერთაშორისო გავლენა. ამისათვის აუცილებელია ტექნოლოგიური სუვერენიტეტის მიღწევა. აქ არც ამერიკაზე დამოკიდებულებასთან შერიგება გამოვა და არც სრულიად დამოკუკიდებელი ტექნოლოგიური ციკლების შექმნაში მილიარდების ფლანგვა. უკვე არსებული ბერკეტების გამოყენებით, პარალელურად შეიძლება შემცირდეს მათ წინააღმდეგ აგრესიული ქმედებების ალბათობა და გაღრმავდეს არსებული ბუნებრივი უპირატესობები. 2023 წელს, დიდი ბრიტანეთის ეროვნული ჯანდაცვის სამსახურმა აშშ კომპანია პალანტირს მიანიჭა კონტრაქტი მონაცემთა მართვის ახალი პლატფორმის შესაქმნელად. წელს ბრიტანეთის პოლიციამ გამოთქვა იმავე კომპანიასთან თანამშრომლობის სურვილი ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების მხრივ. ამის მაგივრად შეიძლებოდა შინაური ფირმების წახალისება, ღია წყაროებში არსებული პროგრამული უზრუნველყოფის დახვეწა კონკრეტული ამოცანების გადასაწყვეტად და სახაზინო ფულით კონტრაქტების დადებისას პროგრამული უზრუნველყოფის სრული გამჭვირვალობის მოთხოვნა დაკანონება. ერთ გამყიდველს არასოდეს უნდა ჩაუვარდეს ხელში სასიცოცხლო მნიშვნელობის მქონე მთელი სისტემა. 

და ბოლოს, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, არქიტექტორები უსაფრთხოებას თავდაცვის გარე პერიმეტრის შემქმნელების ხედვით უდგებიან, მაშინ როცა ოსტატებმა იციან, რომ ქვეყნის დაცვა შიგნიდან ხდება. ევროპელმა და ინდოეთ-წყნარი ოკეანის აუზის ქვეყნებმა უნდა გადაარჩინონ უსაფრთხოების ჩამოშლილი არქიტექტურისგან ის, რისი გადარჩენაც ჯერ კიდევ შეიძლება - მაგალითად, ნატოს სამხედრო ოპერაციების მართვის სტრუქტურა - და მაქსიმალურად შეამცირონ დამოკიდებულება აშშ-ზე, როგორც უსაფრთხოების გარე გარანტზე. 

არაა საჭირო ამისთვის აშშ-სთვის დამახასიათებელი, ძვირიანი, მაღალტექნოლოგიური სამხედრო მიდგომის კოპირება. უკრაინამ და ირანმა დაგვანახეს, რომ საკუთარი სიცოცხლისუნარიანობის შესანარჩუნებლად ბევრად უფრო იაფიანი საშუალებები არსებობს. უფრო მარტივი ტექნოლოგიები საკმარისია, ისეთი შეტევითი და თავდაცვითი ოპერაციების საწარმოებლად, რომლებსაც შესწევთ ძალა, შეაკავონ ტექნოლოგიური და რიცხობრივი უპირატესობის მქონე დიდი ქვყეანა. ამ ზღარბისებურ სტრატეგიას მომავალში ბევრი ქვეყანა გამოიყენებს, მოიმარჯვებს რა ტექნოლოგიურო რევოლუციის მონაპოვარს ქვეყნის თავდაცის გასაუმჯობესებლად და ტერიტორიის მაქსიმალურად დასაზღვევად კონფლიქტების ვირუსული გადმოდინებისაგან. 

ევროპული ქვეყნებისთვის ეს ნიშნავს, რომ საჭიროა სამხედრო პოტენციალის განვითარება, კბილებით და ფრჩხილებით ბრძოლა იმის წინააღმდეგ, რომ რუსეთი და აშშ მათ უსაფრთხოებაზე მათი აზრის უკითხავად არ გარიგდნენ, და მსოფლიოს შორეულ კუთხეებში არსებული კონფლიქტებისაგან მეტი დისტანციის დაჭერა. იაპონიას და სამხერთ კორეასაც მოუწევთ კიდევ უფრო მეტი რესურსების ინვესტირება თავდაცვაში და ერთმანეთთან თანამშრომლობა იმისთვის, რომ ჩინეთმა და აშშ-მ არ ჩააყენონ ისეთ ვითარებაში, სადაც სტრატგიული არჩევანი აღარ ექნებათ. აშშ-ს აღარ უნდა მსოფლიო პოლიციელი იყოს, მაგრამ მას მაინც მოუწევს ამ საქმეში მნიშვნელოვანი როლის თამაში, პარტნიორების წახალისება და არა მათი დამონება, თუნდაც ეს მათი თავდაცვის და ინფორმატიკის ინდუსტრიებისთვის ნაკლებ შემოსავალს ნიშნავდეს. 

მსოფლიო წესრიგი ფუტურო იმაზე კარგა ხნით ადრე იყო, ვიდრე ტრამპი მეორე ვადით მოვიდოდა თეთრ სახლში. მისი საბოლოო რღვევისკენ მიმართული ძალები დღეს მოძლიერებულია და რღვევის ტემპები, სავარაუდოდ, გაიზრდება. მომდევნო ათწლეულებში ფეთქებად ცვლილებებს და კრიზისების ტალღას უნდა ველოდეთ და არა ძველი მსოფლიო წესრიგის დაბრუნებას ანდა ახლის შექმნას.

ჩინეთის კუდმომპალი სახლების მაცხოვრებლების არ იყოს, წარმატებული ლიდერი ის იქნება, ვინც საკუთარ განგებას საკუთარი ხელითვე ააშენებს და არა ის, ვინც შველას ახალ წესებსა და კანონებში ეძებს.
### ულტრამემარჯვენეების ლექსიკონი: „სიღრმისეული სახელმწიფო“
URL: https://evropis.moambe.eu/sigrmiseuli-saxelmcipo/
Last updated: 2026-09-04T08:39:56.000Z
ვინც პოლიტიკურ სცენაზეა, ისინი კი არ გვმართავენ, არამედ კულისებში შემალული შეთქმულთა კაბალა, რომლებსაც მეფეები და პრეზიდენტები ჯიბეში უზით. გეცნობათ?! 

როცა ამ თეორიას პოლიტიკოსი, მით უმეტეს მთავრობა იყენებს, ის ამომრჩეველს ეუბნება, რომ პოლიტიკური მოწინააღმდეგეები გულწრფელები არ არიან, „გარკვეული ფარული ძალების“ ინტერესებით, ქვენა მოტივებით მოქმედებდნენ. ამგვარი პოლიტიკური დისკურსის ამოცანაა სახალხო მობილიზაციის შეფერხება, ან ხალხისთვის პოლიტიკური აქტიურობის სურვილის გაქრობა. სულელები ხართ დემონსტრაციებზე რომ დადიხართ, სინამდვილეში ვიღაცის „შეთქმულებაში გასაწირი პაიკი“ თუ „საზარბაზნე ხორცი“ ხართ, ფარული ძალები იყენებენ თქვენს მიამიტობას, – ეუბნება მოქალაქეებს მავანი პოლიტიკოსი. ფარული მმართველობის თეორია ერთ-ერთი ყველაზე ძველი პოლიტიკური მანიპულაციაა. 

#### სიონის ბრძენკაცთა ოქმები

კულისებში შეფარული რეალური მმართველების თეორიის აზროვნების ყველაზე ცნობილი მაგალითია „სიონის ბრძენკაცთა ოქმები“. ეს დოკუმენტი მეოცე საუკუნის გარიჟრაჟზე რუსეთის იმპერიის ოხრანკის (საიდუმლო პოლიციის) მიერ შეიქმნა. მაშინდელი ანტიმონარქისტული, როგორც ნაციონალური, ისე სოციალურ-რევოლუციური მოძრაობების დისკრედიტაციას სპეცსამსახური იმის პროპაგანდით ცდილობდა, რომ თვითმპყრობელობის ყველა მოწინააღმდეგე ებრაული შეთქმულების მიერ იმართებოდა. ამ ანტისემიტური დოკუმენტის სიყალბე 1920 წლებშივე გამოაშკარავდა, თუმცა ინტერნეტში ის ახლაც წარმატებით ვრცელდება. მეტიც, მისი უფრო თანამედროვე ვერსიებიც იბადება, მაგალითად „როტშილდების შეთქმულების“ ანდა „ოჯახების შეთქმულების“ თეორიების სახით, სადაც ანტისემიტური მოტივი ცოტათი უფრო შეფარული კია, მაგრამ „გამგები გაიგებს“. 

ულტრამემარჯვენე (განსაკუთრებით მონარქისტული) ძალები წარმომადგენლობით დემოკრატიას, როგორც მმართველობის ფორმას, თავიდანვე „სიონისტური შეთქმულების“ ნაწილად მიიჩნევდნენ. იმავეს ამბობდნენ, სხვათაშორის, სტალინისტი პროპაგანდისტებიც, როცა „კოსმოპოლიტებს“ უტარებდნენ წმენდებს 1943-1956 წლებში - ეს კოდური სიტყვა ძირითადად „უსამშობლო ადამიანებს“ (ანუ ებრაელებს) აღნიშნავდა, რომლებიც ვითომდაც დასავლურ ღირებულებებს ეთაყვანებოდნენ.

„გარკვეული ფარული ძალების“ გავლენის იდეას უკანასკნელ ხანებში მემკვიდრე შეეძინა - „სიღრმისეული სახელმწიფოს“ თეორია, რომელსაც უფრო აქტიურად ავრცელებენ ულტრამემარჯვენე აქტორები, თუმცა არც მემარცხენე რადიკალები აკლებენ ხელს.

### ლიბერალური დემოკრატიის წინააღმდეგ 

ფარული მმართველობის თეორია ლიბერალური დემოკრატიის წინააღმდეგ ბრძოლაში დაიბადა და გამოიწრთო. ამიტომაც, გასაკვირი არაა, რომ ამ შეთქმულების თეორიებმა თანამედროვეობას კარგად აუწყვეს ფეხი. 

2014 წლის ზაფხულში, უნგრეთის პრემიერ-მინისტრმა, ვიქტორ ორბანმა ოფიციალურად [გამოაცხადა](https://2015-2019.kormany.hu/en/the-prime-minister/the-prime-minister-s-speeches/prime-minister-viktor-orban-s-speech-at-the-25th-balvanyos-summer-free-university-and-student-camp?ref=evropis.moambe.eu), რომ მისი ქვეყანა ისწრაფვოდა განვითარების ახალი მოდელისკენ, რომელიც დაახასიათა, როგორც „არალიბერალური დემოკრატია“. 

ხელისუფლებაში ყოფნისას ორბანის ჰიბრიდულმა - ანუ დემოკრატიული ფორმისა და ავტოკრატიული შინაარსის ერთდროულად მქონე - რეჟიმმა ორი საკვანძო ცვლილება განახორციელა. 

ერთი მხრივ, მოხდა ძალაუფლების კონცენტრაცია ერთი პოლიტიკური ძალის ხელში და გადაიდგა ნაბიჯები ისეთი პოლიტიკური კონკურენტების გასანეიტრალებლად, რომლებიც არჩევნებში გამარჯვებას შეძლებდნენ. პარალელურად, მოხდა მმართველი ელიტის იდეოლოგიური კონსოლიდაცია და ჩამოყალიბდა მხარდამჭერთა სტაბილური იერარქია, რომლის სანდოობასაც ძალაუფლებასთან სიახლოვით მიღებული სარგებელი განაპირობებდა.

მეორე მხრივ, მმართველმა პოლიტიკურმა ძალამ სახელმწიფო აპარატი სრულიად დაიქვემდებარა იმ საბაბით, თითქოს მასში ფესვგადგმული მავნებელი „ლიბერალების“ ამოძირკვა იყო საჭირო, რათა სახელმწიფო ხალხის „ჭეშმარიტ“, შეურყვნელ ინტერესებსა და მსოფლმხედველობას პირდაპირ დაკავშირებოდა.

რეჟიმმა პარტიულ ნებას დაუქვემდებარა საკვანძო დამოუკიდებელი ინსტიტუტები: საჯარო სამსახური, მართლმსაჯულება, მედია და განათლება, კვლევითი ცენტრები, ხელოვნებისა და კულტურის კერებიც კი. ისინი უნდა გათავისუფლებულებულიყვნენ „ლიბერალებისაგან“, რომელიც ორბანის რეჟიმმა დასახა, როგორც „ანტი-ერი“. ამ კონცეფციაზე წინა სტატიაში გიყვებოდით და შეგიძლიათ, გადაფურცლოთ. 

[ულტრამემარჯვების ლექსიკონი: „ანტი-ერი“შიდა მტრის ხატის შექმნა ულტრამემარჯვენეებისთვის ყოველთვის იყო ძალაუფლების ხელში ჩაგდების აუცილებლობის დასაბუთების ერთ-ერთი რიტორიკული საშუალება.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--47a6d8d1-076f-4e82-bf27-48c1bfd06967.png)ევროპის მოამბეEditor![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/janus-f8c8cf47-b3e6-440b-8417-9a20da92df01.jpg)](https://evropis.moambe.eu/ultramemarjvebis-lek-sikoni-anti-eri/)

მეტი ემოციური მუხტი რომ ჰქონოდა, ლიბერალების ვითომდა ბატონობას დაუკავშირდა მიგრაციის თემატიკა და სექსუალური უმცირესობების უფლებები. ყოველივე ამას ერთად „სიღრმისეული სახელმწიფო“ (*Deep State*) ეწოდა. ორბანს „სიღრმისეული სახელმწიფო“ არ გამოუგონია, პროპაგანდისტული საფრთხობელას თავისი ისტორია აქვს.

_This post is for subscribers only._
### ევროპის კვირა (17-23 აგვისტო )
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-17-23-agvisto/
Last updated: 2026-08-23T22:17:03.000Z
კვირა მშვიდობისა, ძვირფასო მკითხველებო! 

ამ კვირას კაია კალასმა მოსკოვს ომის დაწყებიდან ყველაზე შორსმიმავალი სანქციები აღუთქვა; ბრიუსელმა ჰააგის სასამართლო ვაშინგტონის თავდასხმებისგან დაიცვა; ხოლო ექვსი ევროპული დედაქალაქი ნავთობის გიგანტებს ომის ფონზე მიღებული ზემოგების დაბეგვრით დაემუქრა. ამ და სხვა საინტერესო ამბებს მოგითხრობთ ევროპის მოამბე.

თუმცა, მოდით, იქიდან დავიწყოთ, საიდანაც ევროპის შემოდგომა დაიგეგმა.

### **კალასი შემოდგომას სანქციებით დახვდება**

ევროკავშირის უმაღლესმა დიპლომატმა, კაია კალასმა გერმანულ *Die Welt*\-ს უთხრა, რომ შემოდგომაზე ომის დაწყებიდან ყველაზე შორსმიმავალ სანქციების ნუსხას წარვადგენ, რომელიც სანქცირებულ რუსულ პირთა და კომპანიათა რიცხვს ერთბაშად მესამედით გაზრდისო. დღეს ამ სიაში 3 000-მდე სახელია, ევროკავშირში გაყინული კერძო აქტივების საერთო ოდენობა კი 28 მილიარდ ევროს აჭარბებს. კალასის თქმით, სანქციებს რუსეთის ომის მანქანისთვის უკვე ტრილიონ ევროზე მეტი აქვს ამოცლილი სისხლიანი ნისკარტიდან. ახალი სანქციების ვადებზე კალასს არაფერი უთქვამს, მხოლოდ აღნიშნა, რომ მოსკოვზე წნეხი მანამ უნდა იზრდებოდეს, სანამ კრემლი ომს არ დაასრულებს. 

სანქციების გასამკაცრებლად მიზეზების ძიება რთული არაა: ივლისი უკრაინელი მშვიდობიანი მოსახლეობისთვის განსაკუთრებით სისხლიანი გამოდგა, რადგანაც საჰაერო თავდაცვის რაკეტების დეფიციტის ფონზე პუტინმა უკრაინას ბალისტიკური რაკეტების წვიმა დაუშინა. შავ ზღვაში რუსეთი მარცვლეულით დატვირთულ ხომალდებს ესხმოდა თავს უკრაინის ეკონომიკასაც აჩანაგებდა და მსოფლიოში საკვების დეფიციტსაც ქმნიდა.

_This post is for subscribers only._
### ჯინ კირკპატრიკი: ამერიკელი რკინის ლედი
URL: https://evropis.moambe.eu/jin-kirkpatriki-amerikeli-rkinis-ledi/
Last updated: 2026-09-04T08:23:02.000Z
ცივი ომის ეპოქაში ჯინ კირკპატრიკი იმ იშვიათ პიროვნებათა შორის იყო, რომლებმაც აკადემიური ხედვა სახელმწიფო პოლიტიკის ნაწილად აქციეს. პოლიტოლოგმა, პროფესორმა და შემდგომ უკვე დიპლომატმა ამერიკელ მოაზროვნეთა შორის საბჭოთა კომუნიზმთან მკვეთრი იდეოლოგიური დაპირისპირებით დაიმკვიდრა ადგილი და რეიგანის ეპოქის ერთ-ერთ შემოქმედად იქცა.  
  
ჯინ კირკპატრიკი 2006 წელს გარდაიცვალა, მაგრამ მის მიერ წამოჭრილი საკითხები დღემდე აქტუალურია. უნდა დაუჭიროს თუ არა აშშ-მ მხარი თუნდაც დემოკრატიულად არასრულყოფილ მოკავშირეებს, როცა მათ წინაშე ტოტალიტარული საფრთხე დგას? რამდენად უნდა განსაზღვროს საგარეო პოლიტიკა ღირებულებებმა და რამდენად ეროვნულმა ინტერესებმა? საერთაშორისო ორგანიზაციები მართლა წყვეტენ რამეს, თუ უბრალოდ სცენაა, რომელზეც ძლიერი სახელმწიფოების შეჯიბრების სპექტაკლი თამაშდება?

ცივი ომის პერიოდიდან გადმოყოლილი ეს კითხვები დღეს, რუსეთისა და ჩინეთის გაძლიერების ფონზე კვლავ საერთაშორისო პოლიტიკის გულში დაბრუნდა.

წლების განმავლობაში კირკპატრიკზე აზრები მკვეთრად იყო გაყოფილი. ერთნი ქომაგობდნენ ქალს, რომელმაც თავისი აზრი გაიტანა ამერიკის საგარეო პოლიტიკაში, სხვები კი კრიჭაში ედგნენ. მხარდამჭერები მას პრიციპულ და უშიშ ანტიკომუნისტად მიიჩნევდნენ, გამკილავნი ავტორიტარული რეჟიმებისადმი ზედმეტად შემწყნარებულ დამოკიდებულებას მიაწერდნენ. ალბათ სწორედ აზრთა ამ სხვადასხვაობამ აქცია მისი პოლიტიკური პორტერტი ასეთ ცოცხალ და ამოუწურავ ფენომენად.  
  
საბჭოთა კავშირისთვის კირკპატრიკი შეურიგებელი მოწინააღმდეგე იყო, რეიგანისთვის სანდო მრჩეველი, სტუდენტებისთვის პროფესორი, ოჯახისთვის დედა. ისტორიისთვის კი იგი დარჩა ქალად, რომელმაც დაამტკიცა, რომ ზოგჯერ ერთი პოლიტოლოგის დაწერილ სტატიასაც შეუძლია მსოფლიო პოლიტიკის მიმართულების შეცვლა.

_This post is for subscribers only._
### ევროპის კვირა (10-16 აგვისტო)
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-10-16-agvisto/
Last updated: 2026-08-16T17:39:15.000Z
კვირა მშვიდობისა, ძვირფასო მკითხველებო!

ამ შუაგულ აგვისტოში რა გამოაცოცხლებდა ევროპულ დედაქალაქებს თუ არა საერთო საფრთხე და საწუხარი. რუსეთს რომ არ სძინავს არახალი ამბავია: მარტო ომის ველს რომ არ სჯერდება და აქეთ-იქით გაუხსნია ფრონტები. რუსული დივერსიებითა და ჩარევით განსაკუთრებით “განებივრებულმა” გერმანიამ მოქმედება არჩია და საკუთარი დაზვერვას შეტევის უფლება მისცა. ამასობაში ვენაში ფარული ქსელი გამოააშკარავეს, რომელიც თურმე სანქციებზე გვერდის ავლით აწვდიდა რუსეთს საჭირო დანადგარებს.

კვირის დასაწყისში კი ცხოველი მსჯელობა მიმდინარეობდა ვოლოდიმირ ზელენსკის სერბეთში სტუმრობაზე. იქ კი დაგვხვდა ისე უჩვეულო სურათი: ზელენსკი „სერბეთის სასახლეში“, კრემლის ერთგული ვუჩიჩის გვერდით, უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის მხარდაჭერას ისმენდა. რუსეთის მზაკვრობებზე ალბათ ბევრი კი გსმენიათ, კიდევ უფრო მეტი კი ჩვენს სტატიებში გეგულებათ:

[ნორჩი დივერსანტების რუსულ-ირანული სამჭედლოსპეცსამსახურები არასრულწლოვანი „ერთჯერადი აგენტების“ ფარულ ქსელებს მართავენ![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--d388a464-861d-4890-b87d-c3930437e2ac.png)ევროპის მოამბეAna Dzirkvadze![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Untitled-4-a818a379-8a3c-45a9-bc48-0c2da608c7e4.png)](https://evropis.moambe.eu/norch-i-diversantebis-rusul-iranuli-samchedlo/)

[სერგეი კირიენკო: სამეზობლოს „მაყურებელი“ კრემლიდანკრემლის ადმინისტრაციის მთავარი ”პოლიტტექნოლოგი”![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/icon-europe--3--03576620-a62f-4130-b9c0-f9cc717d6f73.png)ევროპის მოამბეEditor![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Kiriyenko-dac43b05-57df-413a-b296-8146788ed050.png)](https://evropis.moambe.eu/sergei-kirienko-samezoblos-maqurebeli-kremlidan/)

ეს სულ ყველაფერი არ გახლავთ, სხვა ამბებსაც შემოგინახეთ და ამაზეც დაწვრილებით მოგითხრობთ…

_This post is for subscribers only._
### ულტრამემარჯვენეების ლექსიკონი: „დასავლეთის დაღმასვლა“
URL: https://evropis.moambe.eu/dasavletis-dagmasvla/
Last updated: 2026-09-04T08:40:17.000Z
2014 წლის 31 მაისს, რუსმა ოლიგარქმა, კონსტანტინ მალოფეევმა ვენაში, ლიხტენშტაინის სასახლეში, საიდუმლოდ შეკრიბა ევროპული ულტრამემარჯვენეობის რამდენიმე საკვანძო ფიგურა და ვლადიმერ პუტინის მომხრეები. საფრანგეთის „ეროვნულ ფრონტს“ (*Front Nationale*, რომელიც მერე გარდაიქმნა „ეროვნულ ერთობად“ *Rassemblement Nationale*) იქ გეოპოლიტიკოსი აიმერიკ შოპრადი და მარიონ-მარეშალ ლე პენი (მარინე ლე პენის დისშვილი, იმხანად ვოკლიუზის დეპუტატი და პარტიის ერთ-ერთი ამომავალი ვარსკვლავი) წარმოადგენდნენ. შეხვედრას ასევე ესწრებოდნენ ვოლენ სიტეროვი - ბულგარული ნაციონალისტური პარტია „ატაკას“ ლიდერი, ჰაინც-ქრისტიან შტრახე - „ავსტრიის თავისუფლების პარტიის“ (FPÖ) პრეზიდენტი, აგრეთვე ესპანელი, ხორვატი, ქართველი და რუსი პოლიტიკოსებისა და არისტოკრატების დიდი ჯგუფი. ყველა თანხმდებოდა, რომ დასავლეთის დაცემა გარდაუვალი იყო. 

მთავარი გამომსვლელი, რუსი ულტრამემარჯვენე იდეოლოგი, ალექსანდრ დუგინი, ამ კონფერენციაზე ავითარებდა აზრს, რომ რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმირ პუტინი ევროპის მხსნელი იყო ლიბერალიზმისა და „გეი-ლობისგან“. მისი თვალთახედვით, ევროპისა და რუსეთის კავშირზე დაფუძნებული ახალი ევრაზიული წესრიგის დამყარება ხელს შეუწყობდა რეაქციული ძალების მოსვლას ხელისუფლებაში მრავალ ქვეყანაში. აიმერიკ შოპრადმა იმავე კონფერენციაზე განაცხადა, რომ ყველა მონაწილეს სწამდა რომ „ერთა ევროპა“ უნდა შეიქმნას, რომელიც მჭიდროდ ითანამშრომლებს პუტინის რუსეთთან.

დასავლეთის დაღმასვლის შესახებ ეს რუსული ნარატივი მჭიდრო კავშირშია ფრანგული „ახალი მემარჯვენეობის“ (*Nouvelle Droite*) ნარატივთან: დუგინმა ბევრი რამ ისწავლა ალენ დე ბენუასგან, რომელიც მისი ერთ-ერთი სულიერი მოძღვარია. *„ევროპული აღორძინების მანიფესტში“* (*Manifeste pour une renaissance européenne*) ალენ დე ბენუა და შარლ შამპეტიე ავითარებენ აზრს, რომ მულტიკულტურალიზმმა მოიტანა დასავლეთის კულტურული იდენტობის ნგრევა, რაც აუცილებელს ხდის ევროპის დაბრუნებას იმ ღირებულებებთან, რომლებსაც ისინი ჭეშმარიტად და ტრადიციულად მიიჩნევენ. გარდა ამისა, დე ბენუამ განავითარა „კონსერვატიული რევოლუციის“ თეზისი, რომელმაც ხელი უნდა შეუწყოს „ახალი მემარჯვენეობის“ კულტურული ჰეგემონიის დამყარებას.

### დაცემა, რომელიც დიდხანს გრძელდება

„კონსერვატიული რევოლუციის“ კონცეფცია სათავეს იღებს ორ მსოფლიო ომს შორის პერიოდის გერმანულ ინტელექტუალურ წრეებში, როგორც წინააღმდეგება პარლამენტარიზმისა და ვაიმარის რესპუბლიკის მიმართ. მისთვის საკვანძოა ძველი, რეაქციული კონცეფციები: ტრადიცია რაციონალურობის წინააღმდეგ, თავშეკავება თავისუფლების წინააღმდეგ, სული გონების წინააღმდეგ. მის ყველაზე განთქმულ წარმომადგენელთა შორის იყო ოსვალდ შპენგლერი, ავტორი წიგნისა „ევროპის დაისი“ (*Der Untergang des Abendlandes*). კულტურული ევოლუციის მისი თეორია ამტკიცებს, რომ კულტურები თავის აპოგეას ცივილიზაციებად გარდაქმნით აღწევენ და ბატონობენ მანამ, სანამ მათი შემოქმედებითი უნარი, „სასიცოცხლო ძალა“ ამოიწურება და მათი დაცემა გარდაუვალი გახდება - ამის მაგალითად შპენგლერი რომის იმპერიის ისტორიის მისეულ (და მაშინ ფართოდ გავრცელებულ) ინტერპრეტაციას იშველიებს.

_This post is for subscribers only._
### ულტრამემარჯვენე ლექსიკონი: „ანტი-ერი“
URL: https://evropis.moambe.eu/ultramemarjvebis-lek-sikoni-anti-eri/
Last updated: 2026-09-03T07:11:04.000Z
2024 წლის აგვისტოში, პარიზის ოლიმპიადა გახურებული იყო, როცა გვარიანად მემარცხენე პარტია „დაუმორჩილებელი საფრანგეთის“ (*La France Insoumise (LFI)*) დეპუტატმა ერსილია სუდემ აღშფოთება გამოხატა საფრანგეთის ნაკრების ათლეტებისთვის ისლამური თავსაბურავის ტარების აკრძალვის გამო. სოციალურ ქსელ X-ში მან დაწერა: „საფრანგეთი ისლამოფობიური ქვეყანაა“. პასუხად, მთავრობის სპიკერმა, პრისკა თევენომ მიუგო, თქვენს პარტიას ოქროს მედალი ეკუთვნისო - „უზნეობისა და ანტი-საფრანგეთობისთვის“.

„ანტი-ერის“ თუ „ანტი-ეროვნულობის“ ცნებას თუ ბრალდებას იმაზე უფრო ღრმა ისტორია აქვს, ვიდრე ეს ერთი, პოლარიზებულ სოც-მედია კონტენტზე მორგებული გაპაექრება გვიჩვენებს. მისი არსის გასაგებად გასაგებად მოგვიწევს სივრცობრივ-დროითი თვალსაწიერი გავაფართოოთ და რადიკალური იდეოლოგიის სათავეებისკენ მივმართოთ მზერა. 

მანამდე კი ჯერ ის ვთქვათ, რომ სულ ახლო წარსულში, ესპანეთში, ამ ცნების საფუძველზე მთელი პარტიული დოქტრინა აიგო. 2019 წლის საარჩევნო კამპანიიდან მოყოლებული, ულტრამემარჯვენე პარტია *Vox* და, კერძოდ, მისი ლიდერი სანტიაგო აბასკალი, მანიქეველთა სიხისტით ყოფენ საზოგადოებას: ერთ მხარესაა „ცოცხალი ესპანეთი“, რომელის წარმომადგენლადაც ეს პარტია სახავს საკუთარ თავს, ხოლო მეორე მხარეს — „ანტი-ესპანეთი“ (*Antiespaña*), რომელსაც „ესპანეთის სოციალისტური მუშათა პარტია“ (PSOE) და მისი მემარცხენე მოკავშირეები განასახიერებენ. ეს უკანასკნელნი *Vox-*ის მიერღიად არიან მონიშნული მოღალატეებად, შიდა მტრებად. 

#### რას ნიშნავს „მანიქეური დაყოფა“?

მანიქეველები მესამე საუკუნეში სასანიდურ ირანში წარმოშობილი გავლენიანი რელიგიური მიმდინარეობა იყო, რომლის სახელი მოძღვრების დამფუძნებლის, აინ-ი მანისგან მოდის. მისი მოძღვრება იმით იყო გამორჩეული, რომ მრავალი არსებული რელიგიის თემებისა და დოქტრინების შეკავშირება მოახერხა, ძველბერძნული ფილოსოფიიდან დაწყებული, ზოროასტრული რელიგიით, ქრისტიანული და ბუდისტური ტრადიციებით დამთავრებული. მანიქეველთა რწმენის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი იყო რადიკალური დაყოფა შავსა და თეთრს, კეთილსა და ბოროტს, ღვთიურსა და ეშმაკეულს შორის. ამიტომ, როცა ევროპულ ნაშრომებში „მანიქეური“ შეგხვდებათ, საუბარი ბოროტსა და კეთილს, ანდა უბრალოდ ორ მიმდინარეობასა ან მოსაზრებას შორის შავ-თეთრ დაყოფაზეა. მაგალითად, „ვარსკვლავეთის ომები“ ტიპიურად მანიქეური სიუჟეტია: ძალის ორი მხარე, კეთილი და ბოროტი, ერთმანეთს უპირისპირდება.

იმ დროიდან მოყოლებული, ესპანელი ულტრამემარჯვენეები სწორედ ამ კუთხით უცქერენ მოვლენებს და აღწერენ ოპონენტებს: მათი მოწინააღმდეგები არიან ერის მტრები, ერთადერთი ჭეშმარიტი და უბიწო სამშობლოს მოღალატეები. 2025 წლის ოქტომბერში, მას შემდეგ, რაც დონალდ ტრამპმა ნატოდან ესპანეთის შესაძლო გარიცხვის შესახებ ისაუბრა იმ საბაბით, რომ აქაოდა მადრიდი სამხედრო ხარჯების მშპ-ის 5%-მდე გაზრდას უარობსო, აბასკალმა საჯაროდ განაცხადა: იმედი მაქვს, აშშ-ის პრეზიდენტი „შეძლებს ერთმანეთისგან განასხვავოს ესპანეთი და სანჩესიო.“ ამით მან დემოკრატიულად არჩეული მთავრობის მეთაური რიტორიკულად ჩამოაშორა „ჭეშმარიტ“ ერს და საკუთარი თავი ამ ერის ერთადერთ ლეგიტიმურ წარმომადგენლად დასახა.

### საიდან მოდის „ანტი-ერის“ კონცეფცია 

„ანტი-ერის“ ცნება ბოლო ათწლეულში არ გაჩენილა და არც თანამედროვე ულტრამემარჯვენეების შემოქმედებაა. ეს XIX საუკუნის რეაქციონერებისა და XX საუკუნის ფაშისტების მიერ გადაღეჭილი და არაერთხელ გამოყენებული კონცეფციაა, რომელსაც ულტრარადიკალური ჯგუფები მთავარი პოლიტიკური მტრის დასახასიათებლად იყენებენ. ეს მტერი, ბუნებრივია, შეიძლება იყოს როგორც შიდა („მოღალატეები“), ისე გარე („ოკუპანტები“), რომლებიც ემუქრებიან ერსა და მის წმინდა არსს, მის „მეობას“. ყველა ამ შიდა თუ გარე ჯგუფის ერთობა წარმოადგენს რეაქციონერებისთვის ანტაგონისტურ ძალას, რომლებიც „ანტი-ერში“ განსხეულდება.

_This post is for subscribers only._
### გადაადგილების თავისულება
URL: https://evropis.moambe.eu/migrantebis-krizisi/
Last updated: 2026-09-04T08:24:42.000Z
_No content available._
### ევროპის კვირა (3-9 აგვისტო)
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-3-9-agvisto/
Last updated: 2026-08-10T10:12:08.000Z
კვლავაც კვირა მშვიდობისა, ძვირფასო მკითხველებო!

წინა ნომერში გიყვებოდით, რომ ბრიუსელი შვებულებაში მიდიოდა და მხოლოდ მისი “საზაფხულო რაზმი” რჩებოდა სამუშაოდ. იმასაც ვამბობდით, რომ კრიზისები შვებულებას არ იღებენ ხოლმე, ასეც მოხდა. ეს კვირა კონტინენტმა გამოანგარიშებაში გაატარა: სეუტა თავის დაღუპულებს ითვლიდა და გაკვეთილებს სწავლობდა, საფრანგეთი და ესპანეთი გადამწვარ ჰექტრებს, უკრაინა კი - მიუღებელ სარაკეტო გადამჭერებს. ამასობაში კიევში ანტიკორუფციული ქარიშხალი ყოფილ ელჩამდეც მივიდა, პარიზში კი გამოაშკარავდა, თუ როგორ მეცადინეობს კრემლის დეზინფორმაციული მანქანა 2027 წლის არჩევნებისთვის. ბოლოსკენ, ჩვეულებისამებრ, უფრო მსუბუქი ამბებიც გელოდებათ.

_This post is for subscribers only._
### წმინდა ბარბარე ანუ იმერული სიო ფლანდრიაში
URL: https://evropis.moambe.eu/cminda-barbare-anu-imeruli-sio-flandriashi/
Last updated: 2026-08-08T20:53:29.000Z
აპრილის თბილი დღე იდგა, გენტი-ამსტერდამის გზაზე ანტვერპენის სახელგანთქმულ [ნატიფი ხელოვნების სამეფო მუზეუმში](https://kmska.be/en?ref=evropis.moambe.eu) (KMSKA) შევიარე. ანტვერპენში ადრეც ვყოფილვარ სტუდენტობისას, მთელი ათი წლით ადრე. მაშინ მუზეუმი სარემონტო სამუშაოებისთვის იყო დაკეტილი, რამაც 11 წელიწადს გასტანა. სიმართლე რომ ვთქვა, იმხანად მუზეუმებს ისედაც ნაკლებად ვეტანებოდი. ამჯერად კი, ამ უმდიდრესი კოლექციით განთქმული მუზეუმის გამოტოვება არ იქნებოდა. ველოდი, რომ იქაურობა რუბენსის შესანიშნავი ტილოებით ან ენსორის უმდიდრესი კოლექციით დამამახსოვრებდა თავს, თუმცა შევცდი.

---

**დათიკა იესეშვილი** ჩვენს გვერდზე ხელოვნებასა და თანამედროვეობას შორის ხიდებს აშენებს. 

---

მოსვენება ყველაზე მეტად ერთი დიდებული ფლამანდიელი ფერმწერის მცირე ტილოს ხილვამ დამიკარგა, რომელიც ისე ჩამებეჭდა გონებაში, რომ აგერ წლების შემდეგ წერისთვის ხელახლა მომასინჯინა კბილი.

ეს იყო იან ვან ეიკის წმინდა ბარბარე, თითქოს ნაცნობი და შინაური, მაგრამ მაინც უცნობი და განსხვავებული.

### ლობიანის სურნელი ანტვერპენში

მშობლიურ იმერეთში, სადაც მე ვიზრდებოდი, სულ თითზე ჩამოსავლელ რელიგიურ რიტუალს მივდევდით, რომელთაგანაც განსაკუთრებული ადგილი სწორედ ბარბარობას (იმერულად თუ ვიტყვით, “ბარბალობას”) და მასთან დაკავშირებულ მეფეხეობის (მეკვლეობის) ტრადიციას ეკავა. ტრადიციისამებრ, 17 დეკემბრის სისხამ დილით, მივადგებოდი ხოლმე ნათესავების თუ მეზობლების სახლებს და ხორბლის თუ ბრინჯის მარცვალს ხვავისა და ბარაქის ნიშნად სახლსა და ეზოში თუ პირუტყვის სადგომში მიმოვაბნევდი. ამ დღის აუცილებელი ატრიბუტი იყო ლობიანი, რომელსაც ჩვეულებისამებრ, იმერეთში, მხოლოდ ბარბალობას აცხობდნენ ხოლმე. ამ წინარექრისტიანულ თუ ხალხურ ელემენტთან ერთად, წმ. ბარბარე ოქროს შარავანდედიანი და ჯვრით ხელში შემოსილი ახალგაზრდა ქალის ხატებით მყავდა გონებაში ჩაბეჭდილი, სწორედ ისეთად, როგორიც მესტიაში დაცულ ამ ხატზეა.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/data-src-image-3eb56c8a-dcf0-4a25-9dc7-a57cb245d432.jpeg)

მესტიის მუზეუმში დაცული ხატი - წმ. ბარბარე (მარჯვნივ) და ღვთისმშობელი ყრმით (მარცხნივ). წყარო: Svaneti.org

ანტვერპენში ნანახი ვან ეიკისეული წმინდა ბარბარე, რომელმაც ბავშვობის მოგონებები და ქართულ-ბიზანტიური სტილის ხატები გამახსენა, ერთგვარად ახლობელიც იყო და უცხოც. თანაც ბევრად უფრო მეტი ინფორმაციის მომცემი, ვიდრე წმ. ბარბარე, რომელსაც მე ვიცნობდი, რამაც ფიქრი და ინტერესი აღმიძრა. რატომ უჭირავს წმინდანს წიგნი და პალმის რტო? რატომ ჩანან ასეთ მცირე ნახატზე ასეთი სიზუსტით მშენებლები? რატომ დახატა მხატვარმა ამხელა გოთიკური კოშკი და მის უკან გაშლილი ქალაქი?

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/image-8.png)

წმინდა ბარბარა ნიკოდემიიდან, იან ვან ეიკი, 1437

#### ვინ არის წმინდა ბარბარე? 

გადმოცემათა თანახმად, წმ. ბარბარე III-IV საუკუნეთა მიჯნაზე რომის იმპერიის აღმოსავლეთში ცხოვრობდა, სხვადასხვა ვერსიით, ან ილიოპოლისში (დღევანდელი ეგვიპტე) ან ნიკომედიაში (დღევანდელი თურქეთი, ქ. იზმითი). ბარბარე წარჩინებული წარმართის, დიოსკორეს ერთადერთი ქალიშვილი იყო, რომელიც მამამ მაღალ კოშკში გამოკეტა (სწორედ ამიტომ, წმ. ბარბარეს ხშირად გამოსახავდნენ კოშკის ფონზე). წმ. ბარბარემ დაოჯახებაზე უარი თქვა და ქრისტიანად მოინათლა, რითაც მამა ძლიერ განარისხა. მამამ თავისი შვილი დასასჯელად ქალაქის თავს, მარკიანეს მიჰგვარა, რომელმაც დიოსკორეს უბრძანა, თავად მოეკვეთა თავი საკუთარი ქალიშვილისთვის. ქრისტიანული გადმოცემით, დიოსკორე და მარკიანე ღმერთმა მეხის დარტყმით დასაჯა.

თუმცა წმინდანის ცხოვრებაზე გადმოცემებზე დაყრდნობით ვან ეიკის ნახატით გონებაში მოსულ კითხვებს მხოლოდ ნაწილობრივ თუ გავცემთ პასუხს.

### **ფლანდრია - წმინდანთა „გარდასახვის“ ადგილი**

ჯერ ისა ვთქვათ, რომ იან ვან ეიკი XV საუკუნის ფლამანდიელი ფერმწერია, რომელიც ჩრდილოური რენესანსის ეპოქის ერთ-ერთ უდიდეს წარმომადგენლად მიიჩნევა. ვან ეიკისეული ნახატიც, წმინდანის ცხოვრებასთან ერთად, იმდროინდელი ფლანდრიისა და ევროპის ამბავსაც გვიყვება. გვიყვება, თუმცა ამასთავე, გვიბიძგებს მეტი ვიკითხოთ ეპოქაზე, რომელმაც მხატვარი და ნახატი შექმნა.

ვან ეიკამდეც და მერეც, წმინდა ბარბარე მრავალი ხელოვანის შთაგონების წყაროდ ქცეულა – თუმცა, ვან აიკისეული კომპოზიცია, საკრალურისა და სეკულარულის შეხამება, კოშკი, ქალაქი და შესრულების ტექნიკა გამორჩეულია.

კომპოზიციურად ყურადღებას, პირველ რიგში, თავად წმინდა ბარბარე იქცევს, რომელიც წინა პლანზე ზის, წიგნს ფურცლავს და ხელში პალმის რტო, მისი მოწამეობრივი აღსასრულის სიმბოლო უპყრია. თუმცა, ნახატის ცქერისას ყველაზე მეტ დროს საუცხოო სიზუსტით გამოსახული გოთური არქიტექტურის კათედრალის კოშკს თუ სამრეკლოს ვუთმობ. მიიჩნევენ, რომ ეს კოშკი თუ სამრეკლო კიოლნის კათედრალს წააგავს, რომელიც იმხანად (და შემდეგაც, კიდევ კარგა ხანს) ჯერ კიდევ შენდებოდა.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/image-9.png)

კიოლნის საკათედრო ტაძარა 1248 წელს ჩაეყარა საფუძველი, თუმცა საბოლოოდ მხოლოდ 1880 წელს გასრულდა.

თუმცაღა, ვან ეიკისეული კოშკი ნაკლებად ჰგავს უბრალოდ კოშკს. მშენებარე კათედრალი, როგორც საკითხის მცოდნეები გვეუბნებიან, ქრისტიანობის ფართოდ გავრცელებისა და ტრიუმფის ალეგორია უნდა იყოს. დაუსრულებელი ტაძრის შენობა მეტაფორულად ადამიანის არასრულყოფილებას და სულიერი განვითარებისაკენ განუხრელ სწრაფვას გამოსახავსო, გვეუბნებიან ისინი. ოღონდ, ალბათ, შეცდომა იქნებოდა, ყველაფერი სულიერითა და არამატერიალურით აგვეხსნა, რადგან ვან ეიკისეულ ტილოს ჩვენებური ხატისგან სწორედაც რომ მატერიალური სამყაროს ფრიად დეტალიზებული შემოჭრა განასხვავებს.

### საკრალური ჩვენს გვერდით

XV საუკუნე ფლანდრიული ქალაქების დაწინაურებისა და გამდიდრების ხანაა. ამ დროს ქვეყანას ბურგუნდიის ჰერცოგი ფილიპე III კეთილი (1396 – 1467) მართავს, რომელიც მიმდებარე მიწებს იერთებს, ტახტს ფლანდრიის ქალაქ ბრიუგეში გადაიტანს და საფრანგეთის მეფეებსაც კი უწევს კონკურენციას. ვან ეიკის წმინდა ბარაბარე ევროპის ეკონომიკურ და კულტურულ ცენტრად ქცეულ ფლანდრიაში იქმნება.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/data-src-image-c99308f3-2740-49a8-ae13-5780db0d85e4.jpeg)

ფილიპე III კეთილი. როგირ ვან დერ ვეიდენის ნახატი. დაახ. 1450 წ. წყარო: meisterdrucke.uk

რაც უფრო მეტად აკვირდები ნახატს, მით უფრო ხვდები, რომ გოთიკური კოშკისა და ქალაქის გამოსახვით ვან ეიკი თავისი ეპოქის ეკონომიკურ და კულტურულ აღორძინებას უსვამს ხაზს. შემოაქვს რა საკრალური ყოველდღიურობაში, მნახველს უჩვენებს გოთიკურ არქიტექტურას და დასავლეთ ევროპულ ქალაქს და ამით აღმოსავლეთი რომის მკვიდრი წმინდანის ცხოვრება ათი საუკუნით გვიან გადმოაქვს, მაყურებლისთვის ნაცნობ გარემოში, ფლანდრიაში, რითაც წმინდანის ამბის უკეთ გაგების, მასთან სიახლოვის განცდის საშუალებას აძლევს.

როგორც დასავლეთის, ისე აღმოსავლეთის საქრისტიანოში, წმ. ბარბარეს ხშირად გამოსახავდნენ კოშკთან ერთად და კოშკით ხელში, თუმცა ვან აიკთან არა მხოლოდ შენობა, არამედ მისი აგების პროცესიც იქცევს ყურადღებას. აქ თვალსაჩინო ადგილს შრომა იკავებს, როგორც ხიდი სულიერსა და მატერიალურს შორის.

ამ ფრიად მცირე ზომის ნახატზე (34 X 18,5 სმ), შესაშური სიზუსტითაა გამოსახული შრომის დანაწილება, სადაც ხუროთმოძღვრები, სამუშაოს ზედამხედველები და ქვის გადამზიდველები შეხმატკბილებულად მუშაობენ. მშრომელები და ხელოსნები მხოლოდ წმინდანის ცხოვრების ტილოს ფონად არ არიან გამოსახულნი. ვან ეიკი თითქოს გვეუბნება, რომ ღვთის დიდება შრომითა და შენებითაც შეიძლება გამოიხატოს. ამ შრომის ინსტრუმენტები, ქვის ასაზიდი ამწე იქნება ეს თუ ურიკები,ისეთი სიზუსტითაა დასურათებული, თითქოს მხატვარი ეპოქის სამშენებლო ტექნიკისა და არქიტექტურული სამარჯვების პროგრესს უსვამდეს ხაზს.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/data-src-image-6af8d8d9-364f-46ce-a7d7-87e5b538b0e8.jpeg)

ვან ეიკის ნახატის თანამედროვეა წმ. ბარბარეს XIV-XV საუკუნეების ფრესკა მისივე სახელობის ეკლესიიდან, სოფ. დორეთკარში (ოკუპირებული ახალგორის მუნიციპალიტეტი). ფრესკაზე ჩანს აბანო, რომელზედაც ლეგენდის თანახმად წმ. ბარბარემ მესამე სარკმელი სამების ნიშნად გამოაჭრევინა. საქართველოში წმინდანის ცხოვრების სცენები სხვაგან არსადაა შემონახული. წყარო: საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა, ქსნის ხეობის ციფრული ალბომი.

ეს არაა შემთხვევითი. ფლანდრიისა და მისი ქალაქების ზრდა-განვითარება სწორედ მშენებლების, ქვისმთლელებისა და ამქრების (გილდიების) შრომაზე იდგა. შემთხვევითი არ უნდა იყოს, რომ დასავლეთში სწორედ წმინდა ბარბარეს მიიჩნევენ მშენებლების მფარველად. წმ. ბარბარეს მიიჩნევენ იმ პროფესიის ადამიანთა მფარველადაც, რომელთაც საქმიანობის გამო მოულოდნელი გარდაცვალების საფრთხე განსაკუთრებით ემუქრებათ.

შრომა რომ ქველი და საამაყო საქმე გამხდარა იმდროინდელ ევროპაში იმაშიც ჩანს, რომ ვან ეიკი და მისი თანამედროვეები სულ უფრო ხშირად აწერენ ხელს თავიანთ შრომებს. ამქრის ან სტუდიის ნაცვლად პირველ პლანზე ავტორის ინდივიდუალიზმი, მისი პიროვნული თვისებები და განსხვავებულობა გამოდის. „წმინდა ბარბარესაც“ ლათინურად აქვს მიწერილი „IOH\[ANN\]ES DE EYCK ME FECIT. 1437” – “იან ვან აიკმა შემქმნა. 1437.”

სწორედ ამ ხელმოწერისა და დათარიღების გამოც ასკვნის მკვლევართა ნაწილი, რომ ნაშრომი დასრულებულია და მას გრიზაილის, ანუ მონოქრომული ფერწერული ნამუშევრის სახე აქვს. სხვა მკვლევრები უფრო იმ აზრს ადგანან, რომ „წმინდა ბარბარე“ დაუსრულებელი ნაშრომია, რადგან მას ვან ეიკისათვის სახასიათო საღებავების ფენა აკლია.

[![CTA Image](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/08/--------------------------------------------------2.png)](#/portal/signup/free) 

გამოიწერეთ ჩვენი გაზეთი უფასოდ და სტატიებს ელ. ფოსტაზე მიიღებთ

[გამოიწერეთ ](#/portal/signup/free) 

### **დასასრულის მაგიერ**

აპრილის იმ თბილ დღეს ნანახ ანტვერპენის მუზეუმს, ვერ ვიფიქრებდი, რომ უპირველესად ერთი პატარა მონოქრომული ნახატით დავიმახსოვრებდი. ნახატით, რომელზედაც ნაცნობი წმინდანის უცხო ინტერპრეტაციამ იმერეთში გატარებული ბავშვობაც გამახსენა და შუა საუკუნეების დასავლეთი ევროპის ეს მხარეც უკეთ გამაცნო.

ალბათ, ამიტომ მივუბრუნდი ვან ეიკს და წმინდა ბარბარეს მას შემდეგ ამდენჯერ - ნახატს, რომელიც ქრისტიანი წმინდანის ცხოვრებასთან ერთად, XV საუკუნის ფლანდრიის მდიდარი ქალაქების, გოთიკურ შედევრებისა და ხელოსან-ოსტატების შრომის ამბავს გიყვება, გიყვება, როგორ იცვლებდა, იქმნებოდა და იბადებოდა თანამედროვე ევროპა.
### სეუტა: მეორე ჰიპოთეზა - სოციალური აფეთქება და რაბათის ინსტიტუციური პარალიჩი
URL: https://evropis.moambe.eu/seuta-meore-hipoteza-socialuri-apetkeba/
Last updated: 2026-08-06T09:44:35.000Z
**თუმცა მაროკოელი სოციოლოგი, მეჰდი ალიუა** [**ინტერვიუში** ](https://legrandcontinent.eu/fr/2026/08/05/pourquoi-le-maroc-na-pas-pu-orchestrer-la-crise-de-ceuta/?ref=evropis.moambe.eu)**ამბობს, რომ ინციდენტის სიღრმისეული მიზეზი ახალგაზრდებს შორის ღრმა სოციალური კრიზისია, ხოლო უშუალო საბაბი - მოვლენათა დამთხვევა, რომელმაც სამთავრობო რეაქცია მოაჩლუნგა. მეჰდი ალიუა სოციოლოგია, რაბათის საერთაშორისო უნივერსიტეტის პოლიტიკის ფაკულტეტის პროფესორი და მიგრაციის შესახებ რამოდენიმე წიგნისა და ნაშრომის ავტორი. ეს სტატია მის არგუმენტებს აჯამებს.**

სეუტა - ესპანეთის მიერ კონტროლირებადი ქალაქი აფრიკის კონტინენტზე - მაროკოს გადმოსახედიდან სადავო ტერიტორიაა. ეს ევროკავშირის გარე საზღვარია, მაგრამ ამავე დროს, ევროპასა და აფრიკას შორის პოლიტიკური და ეკონომიკური უთანასწორობის ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო სიმბოლო.

ამის გამო, სეუტასკენ ნებისმიერი მიგრაცია, მით უფრო, მასშტაბური, თითქმის ავტომატურად იწვევს გეოპოლიტიკურ ინტერპრეტაციას. როდესაც ეკრანზე ისე ჩანს, რომ მაროკო ხალხის საზღვარზე გადასვლას ვერ ან არ უმკლავდება, ევროპაში წამსვე ჩნდება კომენტარები, რომ რაბათი „მიგრაციას იარაღად იყენებს“.

თუმცა ალიუა ამბობს, ამ შემთხვევაში წინასწარ დაგეგმილი ოპერაციის თეორია ვერ ეხამება ვერც პოლიტიკურ კონტექსტს, ვერც მოვლენის გეოგრაფიას და მაროკოს ფართო სტრატეგიულ ინტერესებსაც აცდენილია. 

## მოიშინაურეთ ევროპის ამბები

ხელმომწერები სტატიებს მთლიანად ხედავენ

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით

_This post is for subscribers only._
### სეუტა: ვირუსული ალგორითმის ჰიპოთეზა
URL: https://evropis.moambe.eu/krizisi-seutaze-virusuli-algoritmis-hipoteza/
Last updated: 2026-08-06T09:19:14.000Z
30-31 ივლისს, სხვადასხვა შეფასებებით 50-დან 60-მდე ათასმა ადამიანმა გადაკვეთა საზღვარი მაროკოდან აფრიკის კონტინეტზევე არსებულ ესპანურ ექსკლავში - სეუტაში. ესპანეთის ხელისუფლებამ მოახერხა ვითარების ეფექტური და სწრაფი მართვა: ოფიციალური ინფორმაციით 48 000-მდე უკვე გააბრუნეს მაროკოში. თუმცა, ამავე დროს დიდი ტრაგედიაც დატრიალდა: 72 ადამიანი დაიღუპა, ასი დაკარგულად ითვლება. საზღვრის ამგვარი, მასობრივი და აჟიოტაჟური გარღვევა ადრეც მომხდარა, თუმცა ამდენი ხალხის ასეთ მოკლე ვადაში მობილიზება ადრე არასოდეს უნახავთ. ბუნებრივია, გამოითქმის ბევრი ვერსია და ჰიპოთეზა ამ მოვლენის მიზეზებისა და მამოძრავებელი ძალების შესახებ. 

დღეს შევეხებით მადრიდისა და რაბათის ოფიციალურ ჰიპოთეზას, რაც ყალბი ამბის ვირუსული გავრცელებით შექმნილ მასობრივ აჟიოტაჟს შეეხება.

### რას ამბობენ მთავრობები 

ესპანეთის პრემიერმა, პედრო სანჩესმა, მომხდარში ხალხის კონტრაბანდისტების მაფია დაადანაშაულა. მისი თქმით, მათ სოციალურ ქსელებში ესპანეთს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების ბოროტგანზრახული ინტერპრეტაცია გაავრცელეს, რაც „საათების განმავლობაში ელვისებურად გავრცელდა... და გამოიწვია იმ მასშტაბის ზვავი, რომელიც გუშინ ვიხილეთ.“ 

რაბათიც ხელს იშვერს „ადამიანებით ვაჭრობასა და მიგრანტების კონტრაბანდაში ჩართულ კრიმინალურ ქსელებისკენ.“ ორივე დედაქალაქი ამბობს, რომ კრიზის გადასაწყვეტად ერთად იმუშავეს: მაროკო მიუთითებს ესპანეთთან მიგრაციული თანამშრომლობის „სანიმუშო“ ხასიათზე და აცხადებს, რომ მიგრანტების გარღვევა „არანაირად არ მიუთითებს მაროკოს ხელისუფლების სურვილზე, წაახალისოს არალეგალური იმიგრაცია“. მადრიდში მაროკოს საელჩომ პირდაპირ დააკისრა პასუხისმგებლობა კრიმინალურ ქსელებს, რომლებიც მოწყვლად მოსახლეობაში „ყალბ ინფორმაციას ავრცელებდნენ“ .

### **დეზინფორმაცია? რა ფაქტებია ცნობილი**

თუ ამ თეორიას დავერწმუნებით, აფეთქების საწყის წერტილად მიიჩნევა ესპანეთის უმაღლესი სასამართლო ინსტანციის გადაწყვეტილების გავრცელება, რომელიც განზრახ იქნა დამახინჯებული.

მაროკოს მხარეს, დადასტურებულად გავრცელდა ორი განსხვავებული და ერთმანეთზე დაშენებული ჭორი:

- პირველი იყო ესპანური სასამართლოს გადაწყვეტილების დამახინჯებული ინტერპრეტაცია, თითქოს ცურვით ესპანეთის ტერიტორიაზე შესვლა გარანტიას იძლეოდა, რომ არ მოხდებოდა დეპორტაცია და მეტიც, უზრუნველყოფილი იქნებოდა შესულების ლეგალიზაცია.
- მეორე იყო ყალბი ამბავი, რომელიც კონკრეტულ დროსაც კი ასახელებდა: ხალხმა მიიღო გზავნილები, რომ საზღვარი ოთხშაბათს საღამოს „22 საათზე გაიხსნებოდა“.

სააგენტო „ფრანს პრესის“ (*AFP*) მიერ საზღვარზე ჩაწერილი ინტერვიუები ადასტურებს, რომ ასეთი ამბავი მართლაც გავრცელდა სოციალური ქსელებით და მესენჯერებით: „დილას გაღვიძებისთანავე გავიგე, რომ სებტა (სეუტა) 22 საათზე გაიხსნებაო“, - ეუბნება ჟურნალისტებს ტანჟერიდან ჩამოსული ახალგაზრდა ქალი. მისი ნაცნობები, მოწმის თქმით, „სამსახურში იყვნენ, როცა უეცრად გავრცელდა ხმა, რომ საზღვრები ღია იყო“.

ღია წყაროების ანალიზი საშუალებას იძლევა დავადასტუროთ, რომ სოციალურ ქსელებში ნამდვილად არსებობდა ამგვარი ამბების ორგანიზებული გავრცელების წყარო. 

ყველაზე უკეთ დადასტურებული ელემენტია Facebook-ჯგუფი სახელწოდებით „Hraga Ceuta“ (სიტყვა *hrig*\-დან რაც „საზღვრის გაწვას“ ნიშნავს და ამ ტერმინით უკანონოდ გადაკვეთა აღინიშნება). სეუტის ადგილობრივმა პრესამ ეს გვერდი ჯერ კიდევ 27 ივლისს დააფიქსირა და მაშინ 20 000-ზე მეტ წევრს ითვლიდა. გვერდზე ზიარდებოდა Google Maps-ის ეკრანის ასლები, რომლებზეც მოზომილი იყო ცურვის მარშრუტები და მანძილი ტარახალის (*Tarajal*) ჯებირის გარშემო, შესაფერისი საცურაო კოსტიუმებისა და ფარფლების ფოტოები, ინფორმაცია ამინდისა და ზღვის მდგომარეობის შესახებ, ტაქსის მარშრუტები იმ პლაჟებზე მისასვლელად, საიდანაც გაცურვა ყველაზე ადვილი იყო და ფულიც კი იკრიბებოდა ნავების შესაძენად. ჯგუფი კრიზისის შემდეგ მიუწვდომელი გახდა, თუმცა უცნობია, ის *Meta*\-მ წაშალა, თუ ჯგუფის პატრონებმავე დაფარეს კვალი. 

მაროკოული და ესპანური პრესა WhatsApp-ს, TikTok-სა და Instagram-ს მობილიზაციის დამატებით არხებად მოიხსენიებს. რაბათი საზღვარზე მასობრივ მიწყდომას მიაწერს ამ ქსელებში გავრცელებულ ვიდეოებს, რომლებიც აღწერდნენ გადაკვეთის მეთოდებს და ხალხს არწმუნებდნენ, რომ თუ ამას გააკეთებდნენ, ესპანეთიდან ვერ გააძევებდნენ. 

თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ დღეისათვის არცერთ ავტორიტეტული წყაროში არაა მოყვანილი ციფრები - არაა დათვლილი, თუ რამდენად ფართოდ გავრცელდა ეს ინფორმაცია და რამდენად შეეძლო მხოლოდ ამას უდიდესი აჟიოტაჟური ტალღის გამოწვევა. შესაბამისად, შეუძლებელი ხდება იმის დარწმუნებით მტკიცება, თუ რა კონკრეტული როლი ითამაშა გაყალბებულმა ინფორმაციამ მიგრაციული ნაკადის წარმოქმნაში.

- ჯერ არ ყოფილა რეაგირება სოციალური მედიის შესაბამისი პლატფორმების მხრიდან. არც ევროკომისიის მხრიდან ისმის რამე ჯერ ციფრული მომსახურების შესახებ რეგულაციის (DSA) ფარგლებში.
- საშინაო საქმეთა და მიგრაციის ევროპელი კომისრის, მაგნუს ბრუნერის გამოსვლა ეხებოდა სასაზღვრო რეჟიმს, მადრიდისადმი ფინანსურ, ტექნიკურ და ოპერაციულ მხარდაჭერას (მათ შორის ევროკავშირის სასაზღვრო სააგენტოს, *Frontex*\-ის მეშვეობით), ასევე რაბათზე ზეწოლის აუცილებლობას, რომ თავისი ტერიტორიიდან მომავალი ხალხი შეაკავოს. თუმცა ბრუნერს არაფერი უთქვამს იმაზე, მოითხოვა თუ არა ევროკომისიამ რაბათისგან განმარტება და ანდა ინფორმაციის გაზიარება სოციალური მედიის პლატფორმებისგან.

### რა პრეცედენტი არსებობს?

უახლოეს წარსულში არსებობს პრეცედენტი, რომელიც დაგვეხმარება ამგვარი დეზინფორმაციული აჟიოტაჟის შესაძლო მასშტაბისა და გავლენის შეფასებაში. 

2024 წლის სექტემბერში, TikTok-ზე ვირუსულად გავრცელდა ვიდეოები, რომლებიც მოუწოდებდა ხალხს, მასიურად გაეცურა სეუტისკენ და ასახელებდა თარიღს - 15 სექტემბერს. ერთ-ერთ ასეთ ვიდეოს 500 000-ზე მეტი ნახვა, 8 500-ზე მეტი „მოწონება“ და 1 200-ზე მეტი გაზიარება ჰქონდა. ანუ შეგვიძლია დაახლოებით დავადგინოთ, რამდენად სწრაფად შეიძლება გავრცელდეს ასეთი ინფორმაცია.

მაშინ, 2024 წელს, ამ ინფორმაციებმა სწრაფადვე მიიპყრო როგორც რაბათის, ისე მადრიდის ყურადღება და ერთად იმუშავეს, რომ არ დაეშვათ საზღვარზე შეტევა. მაროკოს საპოლიციო ძალებმა 11-დან 16 სექტემბრამდე პერიოდში ფნიდექის (ექსკლავთან ყველაზე ახლოს მდებარე მუნიციპალიტეტის) მიდამოებში 4 455 ადამიანი დააკავეს. ერთი კვირის განმავლობაში ზედიზედ სამჯერ მოუხდათ შეტაკება პოტენციურ მიგრანტებთან. 

2024 წლის აგვისტოს ბოლოს, მაროკოს კრიმინალურმა პოლიციამ, შიდა სპეცსამსახურთან (DGST ტერიტორიის მეთვალყურეობის გენერალური დირექტორატი) კოორდინაციით, დააკავა ექვსი პირი, მათ შორის ერთი არასრულწლოვანი, „არალეგალური ემიგრაციისკენ წამაქეზებელი ყალბი ციფრული კონტენტის გავრცელების“ ბრალდებით.

ამ ორ ეპიზოდს შორის შედარება საშუალებას იძლევა დაისვას მთავარი შეკითხვა: როგორ მოხდა, რომ მსგავსმა ჭორმა 2024 წელთან შედარებით ათჯერ მეტი პირის მობილიზება მოახერხა? რა მოხდა კონკრეტულად: თავად სოციალური მედიის ალგორითმი შეიცვალა? ვიღაცამ მოახერხა ალგორითმის მანუპულირება? თუ ალგორითმი არაფერ შუაშია და უშუალოდ ხალხის მდგომარეობა შეიცვალა, ანდა რაიმე ფაქტორები უშუალოდ საზღვარზე?

### მდგომარეობა საზღვარზე

ფაქტია, რომ დეზინფორმაცია და ჭორი ნაყოფიერ ნიადაგზე დაეცა. ოფიციალური [სტატისტიკა ](https://www.hcp.ma/Situation-du-marche-du-travail-en-2025%5Fa4248.html?ref=evropis.moambe.eu)გვიჩვენებს: მაროკოს მოსახლეობის ნახევარი 31 წელზე ახალგაზრდაა; 15-24 წლის ახალგაზრდებში უმუშევრობის საშუალო დონემ 2025 წელს 37,2%-ს მიაღწია, ხოლო ურბანულ გარემოში 45%-ს გადააჭარბა. ფნიდექის სასაზღვრო რეგიონში ვითარება კიდევ უფრო უარესი, შეიძლება ითქვას, უიმედოა. ეს მხარე განსაკუთრებით დაზარალდა 2019 წლის ოქტომბერში სეუტასთან სასაზღვრო ვაჭრობის დახურვით.

#### რატომ შეწყდა ვაჭრობა 2019-ში?

სეუტასთან ვაჭრობა მაროკოს მთავრობის ინიციატივით შეწყდა 2019 წლის ოქტომბერში და ამის მიზეზად დასახელდა არაფორმალური სავაჭრო ურთიერთობების ნეგატიური გავლენა რეგიონის ეკონიმიკაზე და კონტრაბანდა. მთავრობა ამბობდა, რომ სურდა ადგილობრივი მრეწველობის წახალისება და კონტრაბანდისტების გავლენის შემცირება. დადასტურებულია, რომ სავაჭრო ურთიერთობებში ათასობით ადგილობრივი იყო ჩართული, რომლებსაც ჩანთებით გადმოჰქონდათ საქონელი მაროკოში. ამის შემდეგ კოვიდის კრიზისიც დაერთო და არც საზღვარი გახსნილა და არც რაბათის მთავრობის ეკონომიკურ პოლიტიკას მოუტანია დიდი შედეგი სასაზღვრო რეგიონებისათვის. ამას დაერთო მადრიდთან პოლიტიკური დაპირისპირებაც დასავლეთი საჰარის სუვერენიტეტის აღიარების თემაზე,

2021-2027 წლებისათვის ევროკავშირმა მაროკოს გამოუყო მიგრაციული პაკეტი დაახლოებით 500 მილიონი ევროს ოდენობით, საიდანაც 152 მილიონი ევროს პროგრამას ხელი მოეწერა 2023 წელს, უფრო ფართო, 624 მილიონი ევროს ოდენობის თანამშრომლობის პროგრამის ფარგლებში.

### ვისია ალგორითმი?

ამ კრიზისის ფონზე, ალგორითმების გავლენის შესახებ საუბარი ევროპაში კიდევ ერთხელ აღვიძებს შიშს, რომ სოციალური მედიის პლატფორმები შეიძლება მტრულად განწყობილმა სახელმწიფოებმა გამოიყენონ ხელოვნური კრიზისების შესაქმნელად. 

ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ეჭვის თვალით ტრამპის ადმინისტრაციას უცქერენ, რომელმაც ესპანეთის მთავრობა მრავალი, გინდ იდეოლოგიური და გინდ პრაქტიკული, მიზეზის გამო აითვალწუნა და მის წინააღმდეგ დიპლომატიური ფრონტი ფართოდ აქვს გაშლილი. 

ფაქტია, რომ ტრამპის ადმინისტრაციას ოფიციალურად აქვს დადასტურებული აფრიკის კონტინენტზე არსებული ესპანური ექსკლავების საკითხი სანჩესის მთავრობის წინააღმდეგ ბერკეტად ქცევის ნება. 2026 წლის აპრილის ბოლოს, წარმომადგენელთა პალატის ასიგნებების კომიტეტის ანგარიშში ნათქვამი იყო, რომ სეუტა და მელილია (ქალაქები, რომლებიც „იმართება ესპანეთის მიერ“) „მდებარეობს მაროკოს ტერიტორიაზე და რჩება მაროკოს ისტორიული პრეტენზიების ობიექტად“. ანგარიში მხარს უჭერს სახელმწიფო მდივნის ძალისხმევას „წაახალისოს დიპლომატიური ჩართულობა მაროკოსა და ესპანეთს შორის ორი ქალაქის მომავალ სტატუსზე“. მანამდე, ტრამპის ადმინისტრაციამ მტკიცედ დაუჭირა მხარი დასავლეთ საჰარაზე მაროკოს სუვერენიტეტს და სულ რამდენიმე დღის წინათ მკვეთრადვე [დაადასტურა](https://ma.usembassy.gov/message-from-president-donald-trump-to-his-majesty-the-king-mohammed-vi-on-throne-day/?ref=evropis.moambe.eu).

#### რა შუაშია დასავლეთ საჰარა?

დასავლეთ საჰარას „აფრიკის უკანასკნელ კოლონიას“ უწოდებდნენ - ის 1884 წიდან 1975 წლამდე ესპანეთს ეკუთვნოდა. 1973 წელს ადგილობრივმა მემარცხენე ნაციონალისტურმა ჯგუფმა, პოლისარიოს ფრონტმა, აქტიური შეიარაღებული ბრძოლა დაიწყო დამოუკიდებლობისათვის. 1975 წელს, მაროკოს მეფემ, ჰასან მეორემ 350 ათასი სამოქალაქო პირი გაგზავნა ე.წ. „მწვანე მარშით“ და ფიზიკურად დაიკავა დასავლეთ საჰარის ტერიტორიის დიდი ნაწილი, რასაც ესპანეთის გასვლა მოჰყვა რეგიონიდან. პოლისარიოს ფრონტმა გააგრძელა წინააღმდეგობა, როგორ მაროკოს ისე მავრიტანიის წინააღმდეგ, რომელიც ასევე აცხადებდა ტერიტორიულ პრეტენზიებს. 1979 წლისთვის მავრიტანია დამარცხდა და დე ფაქტო კონტროლი მაროკოს ხელი გადავიდა, თუმცა პოლისარიოს მხრიდან წინააღმდეგობა არ შეწყვეტილა. 1991 წელს სამშვიდობო შეთანხმება დაიდო და გადაწყდა, რომ რეფერენდუმი ჩატარდებოდა, რაც მას შემდეგ არ მომხდარა. მაროკო დღესაც აკონტროლებს დასავლეთ საჰარის უდიდეს ნაწილს, ხოლო პოლისარიოს ფრონტი (ალჟირის მხარდაჭერით) აღმოსავლეთ ზოლს და ლტოლვილთა ბანაკებს. აშშ-მ დასავლეთ საჰარაზე მაროკოს სუვერენიტეტი 2020 წელს აღიარა. ესპანეთმაც პრემიერ სანჩესის მმართველობის პერიოდში, 2022 წელს შეცვალა პოზიცია და დაეთანხმა მაროკოს გეგმას დასავლეთ საჰარის ავტონომიური მმართველობის შესახებ. თუმცაღა, ტრამპის ადმინისტრაცია ახლა ამბობს, რომ სეუტა და მელილიაც ისევეა მაროკოს ტერიტორია, როგორც დასავლეთ საჰარა. ესპანეტის ნაციონალისტური წრეები კი სეუტაზე მიგრანტების ახლანდელ შეტევას „მწვანე მარშს“ ადარებენ.

ფაქტია, რომ კრიზისის მიმდინარეობისას ვაშინგტონმა არ დააყოვნა და ეს მოვლენა სანჩესის მთავრობის წინააღმდეგ მიმართა. 31 ივლისს, დონალდ ტრამპმა *Fox News*\-ზე მოვლენა ასე [შეაფასა](https://www.foxnews.com/politics/trump-blasts-spain-migrant-surge-catastrophe-warns-us-could-face-worse-democrats-regain-power?ref=evropis.moambe.eu): „ეს საშინელებაა. დაიმახსოვრეთ ეს კადრები: ეს ჩვენთან მოხდება სამ წელიწადში, თუკი არასწორი მხარე გაიმარჯვებს“ , განაცხადა მან. თეთრი სახლის ოფიციალურ განცხადებაში კრიზისი „ულტრამემარცხენე გლობალისტურ პოლიტიკას“ მიაწერეს. სახელმწიფო დეპარტამენტმა კი განაცხადა, რომ „ესპანელი ხალხის გვერდით დგას“ მაშინ, როცა მისი „სუვერენიტეტის უხეში დარღვევა“ ხდება, მაგრამ პარალელურად დაგმო „ევროპისკენ მასობრივი უკანონო მიგრაციის დაშვებისა და ხელშეწყობისათვის გამიზნული ძალისხმევა“, რაშიც სანჩესის მთავრობას ადანაშაულებს.

სოციალური მედიის კონტექსტში მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ილონ მასკმა არ დააყოვნა, პოსტა და პოსტა სეუტაში მიმდინარე ამბების ვიდეოები თავის X-ზე იმ მინაწერით, რომ ესპანეთი აქაოდა სამხედრო შეტევის სამიზნეა და ამაში ესპანეთის მთავრობაა დამნაშავე, რომელიც უფასო საჩუქრებს ჰპირდება მიგრანტებსო.

ბუნებრივია, ყოველივე ეს ვერაფერს ამტკიცებს, თუმცა სავარაუდოა, რომ ალგორითმების ამ კრიზისზე გავლენის საკითხის ანალიზს ევროპული სპეცსამსახურები სერიოზულ ყურადღებას დაუთმობენ.
### ვინ არიან პოლიტპატიმრები?
URL: https://evropis.moambe.eu/vin-arian-politpatimrebi/
Last updated: 2026-09-04T08:09:21.000Z
_No content available._
### თავშესაფრის ახალი პოლიტიკა ევროპაში: მკვიდრი ნაგებობა თუ ბანქოს ხუხულა
URL: https://evropis.moambe.eu/t-avshesap-ris-axali-politika-evropashi-mkvidri-nageboba-t-u-bank-os-xuxula/
Last updated: 2026-08-11T16:17:43.000Z
ევროკავშირში თავშესაფრის ძიების ახალი წესები ძალაში 12 ივნისს შევიდა. პაკეტი ათ საკანონმდებლო აქტს მოიცავს, რომელთა შემუშავებასაც წლები დასჭირდა. ეს ყოველივე იმ ფონზე ხდება, როდესაც მიგრაციის წინააღმდეგ მიმართულ ტალღაზე ევროკავშირის ბევრ ქვეყანაში ულტრამემარჯვენე ძალები ძლიერდებიან. 

ევროკომისიამ მიგრაციის შესახებ საკანონმდებლო პაკეტი მნიშვნელოვან პოლიტიკურ მიღწევად შეაფასა, მიუხედავად იმისა, რომ წევრ სახელმწიფოებში ის არაერთგვაროვნად ხორციელდება. პარალელურად, იზრდება შეშფოთება, რომ ევროკავშირის გარე საზღვრებზე სოკოებივით მომრავლდება წინასწარი დაკავების იზოლატორების ტიპის დაწესებულებები, სადაც ადამიანების უფლებები შეიძლება უკონტროლოდ შეილახოს.

ევროკავშირის წევრ ქვეყნებს ახალი მოსამზადებლად ორი წელი ჰქონდათ: ახალი წესები პირველად 2024 წლის ივნისში მიიღეს და მაშინ ოფიციალური პირები დაჟინებით აცხადებდნენ, რომ მზად იყვნენ რეფორმების გასატარებლად. 

ევროკავშირის მაშინდელმა საშინაო საქმეთა კომისარმა, ილვა იოჰანსონმა, ხაზი გაუსვა ამ პაკეტის კომპონენტების ურთიერთდამოკიდებულებას: „ყველა მათგანი უნდა განხორციელდეს, რადგან ერთი რგოლიც რომ ამოიღოთ, მთელი კონსტრუქცია ჩამოიშლება“, - გააფრთხილა მან საზოგადოება 2024 წლის 12 ივნისს. ორი დღის შემდეგ, თორმეტმა წევრმა სახელმწიფომ გამოაქვეყნა ერთობლივი წერილი, რომელშიც მიგრაციის საკითხებზე „არასტანდარტული“ იდეების შემუშავებას ითხოვდნენ, რითაც ნათელი გახდა, რომ ახალი პაკეტი მათ არ აკმაყოფილებდათ. 

[![CTA Image](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/08/-------------------------------------------------.png)](#/portal/signup/free) 

****სოციალური მედიის ალგორითმები ზღუდავს სტატიების გავრცელებას. გამოიწერეთ უფასოდ და იკითხეთ თავისუფლად.**

[გამოიწერეთ ](#/portal/signup/free) 

იოჰანსონის მკაცრი გაფრთხილებები მისმა მემკვიდრემ, მაგნუს ბრუნერმა შეარბილა და ქვეყნების დაშოშმინება სცადა. ივნისში მან ევროპელ კანონმდებლებს განუცხადა, რომ „ევროპულ სახლში წესრიგი დამყარდა“, თუმცა იქვე აღიარა, რომ რეფორმები კვლავაც „მნიშვნელოვან ძალისხმევას“ მოითხოვს.

შეუსაბამობა წარსულ და დღევანდელ განცხადებებს შორის ნიღბავს იმ ფაქტს, რომ ამასობაში ევროკავშირის ინსტიტუტები თვალს ხუჭავდნენ საგარეო საზღვრებიდან მიგრანტების მასობრივ და უკანონო იძულებით გაბრუნებაზე (ე.წ. pushbacks), თვალს არიდებდნენ ლიბიის სანაპირო დაცვის ძალების მხრიდან ხალხზე ძალადობის ფაქტებს და ამავდროულად აფინანსებდნენ მიგრაციულ გარიგებებს ტუნისის, ეგვიპტის, მავრიტანიისა და, შესაძლოა, თალიბანის ავტოკრატიულ რეჟიმებთანაც კი, რომელთა ფარგლებშიც ამ რეჟიმებს ფულს პირდებოდნენ, თუ მიგრანტების ნაკადს მოთოკავდნენ.

იმისათვის, რომ რეფორმების პაკეტი წარმატებული იყოს, ის, სავარაუდოდ, უნდა დაეყრდნოს სისტემას, რომელიც აღკვეთს ადამიანების ჩამოსვლას და ხელს არ შეუშლის მათ ძალით უკან გაბრუნებას. ეს არავის გაუკვირდება, რადგან დღევანდელი ევროკომისიის შემადგენლობას, უნგრეთის გარდა, არც ერთი წევრი ქვეყანა არ დაუსჯია ამ უკანონო პრაქტიკის გამო.

„პაქტი საბოლოო ჯამში შეფასდება არა მიღებული კანონმდებლობით, არამედ ადგილზე მიღწეული შედეგებით“, - აღიარა ნიკოლას იოანიდესმა, კვიპროსის, თავმჯდომარე ქვეყნის მიგრაციის მინისტრის მოადგილემ.

ეს შედეგები კი პირდაპირ ციფრებში აისახება. ბრუნერმა აღნიშნა, რომ ბოლო ორი წლის განმავლობაში ზოგიერთ მარშრუტით ჩამოსულთა რაოდენობა 55 პროცენტით შემცირდა. ასევე იკლო თავშესაფრის მოთხოვნის თაობაზე შეტანილმა განაცხადებმაც.

![chart visualization](https://public.flourish.studio/visualisation/29324077/thumbnail)

ევროკავშირის საზღვრების არალეგალური კვეთის შემთხვევები (ათასებში). წყარო: ევროკომისია

## სამსართულიანი სახლი თუ ბანქოს ხუხულა?

ევროკომისია თავშესაფრისა და მიგრაციის პაქტს და დეპორტაციის შესახებ რეგულაციებს, რომელიც მალე უნდა იქნეს რატიფიცირებული, აღწერს, როგორც „სამსართულიან სახლს“.

- **შესასვლელი:** გარე საზღვარია, სადაც ყველა ჩამოსული პირის სავალდებულო ფილტრაცია და შემოწმებას (screening) ხდება.
- **პირველი სართული:** ურთიერთსოლიდარობაა, რომლის ფარგლებშიც ევროკავშირის წევრი ქვეყნები საჭიროების შემთხვევაში ერთმანეთს ეხმარებიან მიგრანტების ნაკადის მართვასა და გადანაწილებაში.
- **სახურავი:** ევროკავშირის ფარგლებს გარეთ ქვეყნების დარწმუნებაა, რომ აღკვეთონ მიგრანტთა ნაკადები და უკან მიიღონ თავიანთი მოქალაქეები.

თუმცა, დღეს რაც გვაქვს, „ბანქოს ხუხულა“ უფრო უფრო მიესადაგებოდეს აღწერად, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებთ, რომ ამ მეტაფორის პირველი სართული, რომელიც ყველაზე მნიშვნელოვანი კომპონენტია, ჯერ კიდევ შორს არის დასრულებისგან. მოდით ვნახოთ, რა უნდა ხდებოდეს წესით თითოეულ ამ სართულზე და რა მდგომარეობაშია ის სინამდვილეში.

### შესასვლელი - რა იყო დაგეგმილი? 

წესით და რიგით, ახალი წესების ამოქმედების შემდეგ, ამა თუ იმ ევროპული ქვეყნის ხელისუფლებას შვიდი დღე ექნება საგარეო საზღვარზე ჩამოსული პირის (მათ შორის ზღვაზე გადარჩენილების) შესამოწმებლად. ჩატარდება იდენტობის, ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების კონტროლი.

მიუხედავად იმისა, რომ ამ დროისთვის პირი ფიზიკურად ევროკავშირის ქვეყნის ტერიტორიაზე იქნება, იურიდიულად ჩაითვლება, რომ მას ქვეყანაში ლეგალურად არ შემოუღწევია — ამას ე.წ. **„ქვეყანაში შეუსვლელობის სამართლებრივი ფიქცია“** ჰქვია. 

შემოწმება მოიცავს ბიომეტრიული მონაცემების შეგროვებას და მათ შეტანას ევროპულ მონაცემთა ბაზაში (Eurodac), იმის თავიდან ასაცილებლად, რომ ადამიანებმა რამდენიმე ქვეყანაში არ მოითხოვონ თავშესაფარი და თავისუფლად არ გადავიდნენ ევროკავშირის სხვა ქვეყანაში. 

ამ პროცედურების დასრულების შემდეგ, პირი ან დაექვემდებარება დეპორტაციას, ან დაიწყება მისი თავშესაფრის მოთხოვნის განხილვის პროცედურას.

იმ ქვეყნების მოქალაქეთა საქმეები, რომლებიც, როგორც წესი, არ იღებენ თავშესაფარს, განიხილება დაჩქარებული, 12-კვირიანი პროცედურით (აპელაციის ჩათვლით), რომლის განმავლობაშიც ისინი დაკავებულები იქნებიან, თანაც ეს ეხება 13 წელზე უფროსი ასაკის ბავშვებსაც. 

მიგრანტთა მოზღვავების შემთხვევაში, შესაძლოა ამოქმედდეს წესი, რომელიც ევროკავშირის ქვეყნებს უფლებას მისცემს, საერთოდ უარი უთხრან ადამიანებს თავშესაფრის მოთხოვნის უფლებაზე.

შეღავათები არ შეეხებათ არც იმ პირებს, რომლებიც უკვე „უსაფრთხოდ“ მიჩნეული ქვეყნებიდან შემოდიან. ევროკავშირის წევრ ქვეყნებს მოუწევთ უზრუნველყონ მინიმუმ 30 000 ადამიანის მიღებისა და დამუშავების შესაძლებლობა, რაც მათ შორის რთული ფორმულით გადანაწილდება.

„უსაფრთხო“ ქვეყნების სიაში შედიან მაგალითად ბანგლადეში, კოლუმბია, ეგვიპტე, ინდოეთი, კოსოვო, მაროკო და ტუნისი, ისევე, როგორც ევროკავშირის კანდიდატი ქვეყნები (მათ შორის, საქართველოც - რედ.).

რაც უფრო მეტი არალეგალური მიგრანტი შედის წევრ სახელმწიფოში, მით უფრო დიდია მისი მოტივაცია, რომ დაჩქარებული წესით შეამოწმოს ადამიანები საზღვარზე და გააბრუნოს ისინი სამშობლოში. სხვების საქმეები კი განიხილება სტანდარტული პროცედურით, რომელიც ექვს თვემდე გრძელდება და შესაძლოა ასევე გულისხმობდეს დაკავებას.

პირები, რომლებსაც ქვეყნის დატოვება აქვთ ნაბრძანები, შესაძლოა ევროპის ფარგლებს გარეთ არსებულ იზოლატორებში გადაიყვანონ, თუ მათი წარმოშობის ქვეყნები უარს იტყვიან მათ უკან მიღებაზე. კენია, სენეგალი, უგანდა და უზბეკეთი იმ ქვეყნებს შორის არიან, რომლებიც განიხილებოდნენ ამგვარი ობიექტების პოტენციურ მასპინძლებად.

ამასთანავე, შესვლა-გასვლის ახალი სისტემა (EES) იძლევა პირობას, რომ გამოავლენს იმ პირებს, რომლებიც ვიზის ვადის ამოწურვის შემდეგაც რჩებიან ქვეყანაში.

### შესასვლელი - რა პრობლემები გამოიკვეთა?

ექსპერტები, მათ შორის ევროკავშირის თავშესაფრის სააგენტოს ხელმძღვანელი, თვეების განმავლობაში აფრთხილებდნენ საზოგადოებას, რომ წევრი სახელმწიფოები არ არიან მზად ამ ღონისძიებების განსახორციელებლად. ახლახან, გაერთიანებულ სამეფოში არსებულმა საკონსულტაციო კომპანიამ Homelands Advisory, რომელიც რეფორმების განხორციელებას აკვირდება, განაცხადა, რომ „პირველი სართულის“ კედლები ხვრელებითაა სავსე.

> „პირველი სართული ყველაზე მეტ დამატებით პრაქტიკულ მუშაობას მოითხოვს ყველა კომპონენტში: ფილტრაცია, სასაზღვრო პროცედურები, მიღების შესაძლებლობები, Eurodac-ის მზადყოფნა, კადრები, საქმის წარმოების სისტემები და უსაფრთხოების გარანტიები საგარეო საზღვარზე“, — განაცხადა ორგანიზაციის აღმასრულებელმა დირექტორმა, ლოქსან ჰარლიმ.

მისივე თქმით, სანამ ევროკავშირის ზოგიერთი ქვეყნის ინფრასტრუქტურა, პერსონალი და პროცედურები თითქმის მზად არის, სხვები დროებით ღონისძიებებს ეყრდნობიან ან ჯერ კიდევ უწევთ ლოკაციების, ობიექტების, შესყიდვებისა და კადრების დაკომპლექტების საკითხების მოგვარება.

„პაქტი დიდწილად არის დამოკიდებული სწრაფ რეგისტრაციაზე, ბიომეტრიულ კონტროლზე, მონაცემთა გაცვლასა და პირადი საქმეების დამისამართებაზე. თუ ეს სისტემები პირველივე დღიდან შეუფერხებლად არ იმუშავებს, მთელი ჯაჭვი - ფილტრაციიდან დაწყებული, პასუხისმგებლობის განაწილებითა და დეპორტაციით დასრულებული - შესუსტდება“, — დასძინა ჰარლიმ.

ის აღნიშნავს, რომ რეფორმების ბედი იმაზე იქნება დამოკიდებული, შეძლებენ თუ არა წევრი ქვეყნები საზღვარზე ადამიანების სწრაფად და კანონიერად შემოწმებას ისე, რომ არ მოხდეს სისტემის კოლაფსი, არ მოხდეს აშკარად უკანონო დაკავებები, არ მიიღონ დაბალი ხარისხის გადაწყვეტილებები ან მიგრანტთა შემდგომი უკონტროლო გადაადგილება. „სწორედ აქ არის სისტემა ყველაზე მეტად მოწყვლადი“.

ასევე იზრდება შეშფოთება იმის გამო, რომ საგარეო საზღვრებზე დაჩქარებული პროცედურისთვის მოუმზადებლობა შესაძლოა სტიმულად იქცეს მიგრანტთა უკანონო იძულებითი გაყრისთვის (pushbacks, შემთხვევები, როცა მესაზღვრეები ან სხვა არაფორმალური ჯგუფები საზღვრისკენ მომავალ მიგრანტებს იძულებით, ხშირად ფიზიკური ძალადობით, აბრუნებენ უკან, საზღვრამდე მისვლამდე. ზღვაში დადასტურდა ნავების ჩაძირვის ფაქტებიც, რამაც მსხვერპლი გამოიწვია. - რედ.) 

ბულგარეთის სამართლებრივი კონსულტაციის ცენტრის Voice-ის იურისტი დიანა რადოსლავოვა მიიჩნევს, რომ ფილტრაციის პროცესში თავშესაფრის მაძიებლებისთვის იურიდიული დახმარების მიწოდებაც კი ნაკლებად სავარაუდოა.

მაძიებლების პირველადი შემოქმების (სქრინინგის) ობიექტები უკვე არსებობს საბერძნეთში, ანუ გვაქვს იმის პრეცედენტი, თუ რა შეიძლება მოხდეს ევროკავშირის სხვა ქვეყნებშიც. კრისტიანა მურუზი, რომელიც საბერძნეთში „ექიმები საზღვრებს გარეშე“-ში მუშაობს, ამბობს, რომ დაჩქარებული პროცედურები საბაზისო უფლებების დაცვის გარანტიას ვერ იძლევა.

„საქმე გვაქვს ხალხთან, რომლებმაც წამება ან ძალადობა გამოიარეს, ორი კვირა საკმარისი არ არის იმისათვის, რომ მათ თავი უსაფრთხოდ იგრძნონ და მესაზღვრეებს მოუყვნენ, რა გადახდათ თავს“, იმისთვის, რომ თავშესაფრის განცხადების ობიექტური შეფასება მოხდესო, აღნიშნავს მურუზი და დასძენს, რომ ეს ადამიანები, ფაქტობრივად, დატუსაღებული აღმოჩნდებიან მხოლოდ იმის გამო, რომ თავშესაფრის საძიებლად ევროპაში ჩამოვიდნენ.

ამას ადასტურებს ჟან-ნიკოლა ბოზე, რომელიც ბრიუსელში გაეროს ლტოლვილთა უმაღლეს კომისარიატს ხელმძღვანელობს. მან უკვე გააფრთხილა საზოგადოება, რომ ადამიანები შესაძლოა დე ფაქტო პატიმრობაში აღმოჩნდნენ.

„როდესაც ქვეყანაში ჩადიხარ, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ უსაფრთხოების რისკს წარმოადგენ, არ უნდა დაგაკავონ, მაშინაც კი, თუ არსებობს რისკი რომ შესაძლოა მიიმალო,“ - აცხადებს ბოზე. 

### პირველი სართული - რა იყო დაგეგმილი? 

დიდი ხანია არსებობს აზრი, რომ ევროკავშირის ქვეყნებმა უნდა გადაინაწილონ პასუხისმგებლობა თავშესაფრის მაძიებელთა საქმეების განხილვაზე, რადგან არაა სამართლიანი, რომ მთელი ტვირთი იმ ქვეყნებს დააწვეს, რომლებიც ევროპის ტერიტორიაზე შემოსვლის პირველი კანდიდატები არიან - საბერძნეთი იქნება, იტალია, კვიპროსი თუ ესპანეთი. ევროკავშირის წევრ ქვეყნებს შორის მაძიებლების საქმეების და თავად მაძიებლების გადანაწილების გეგმებმა წარსულში არაერთხელ ჩაშალა ბლოკის თავშესაფრის წესების რეფორმირების მცდელობა. იყო ბევრი სასამართლო დავა და მწვავე უთანხმოება ევროკავშირის წევრი ქვეყნების დედაქალაქებს შორის.

ნდობის აღსადგენად, თანაც იმ ფონზე, როდესაც სახელმწიფოები ხელახლა აწესებენ შიდა სასაზღვრო კონტროლს და ამით შენგენის სივრცის თავისუფლებას ემუქრებიან, ევროკავშირის კანონმდებლობაში საკმაოდ ბუნდოვნად, მაგრამ მაინც აისახა მოთხოვნა, რომ „სოლიდარობასა“ და „პასუხისმგებლობას“ შორის გარკვეული ბალანსი უნდა არსებობდეს.

ევროკავშირის ქვეყნებს არ მოეთხოვებათ თავშესაფრის მაძიებელთა მიღება რელოკაციის გზით, მაგრამ რაღაც დახმარება მაინც უნდა გაუწიონ იმ ქვეყნებს, რომლებიც განაცხადებს ვერ აუდიან. ეს შეიძლება იყოს უბრალოდ დაფინანსება ან მატერიალური დახმარება სასაზღვრო თვალთვალისა და კონტროლის სისტემების შესაქმნელად, მავთულხლართების მონტაჟი, ან სხვა ტიპის ოპერატიული დახმარება კრიზისებისას. 

ყოველწლიურად დადგენილია ე.წ. „სოლიდარობის ფონდის“ შევსების ლიმიტები და ამ ფონდიდან მიგრაციული წნეხის ქვეშ მყოფმა წევრმა სახელმწიფოებს შეუძლიათ, მიიღონ დახმარება. მიმდინარე წელს ფონდის ლიმიტებია 21 000 რელოკაცია ევროპის მასშტაბით და 420 მილიონი ევროს ფინანსური შენატანები.

ევროკომისიის განცხადებით, ფონდით დაფინანსების მთავარი მომხმარებლები არიან საბერძნეთი, კვიპროსი, ესპანეთი და იტალია. თუმცაღა, რელოკაციის ეს შედარებით დაბალი რიცხვიც კი - 21 ათასი ზღვაში წვეთიც არაა, მაგალითად, ტურისტულ ნაკადებთან, რომელსაც თითოეული ევროპული ქვეყანა მართავს - პრობლემური შეიქნა. გერმანიამ, მაგალითად, უკვე გააფორმა გარიგებები საბერძნეთთან და იტალიასთან, რათა თავიდან აიცილოს მათ საზღვრებზე შემოსული თავშესაფრის მაძიებლების მიღება.

### პირველი სართული - რა პრობლემები გამოიკვეთა? 

მიგრაციის საქმეებში სოლიდარობის გამოვლენა მოწამლული ხილია პოლიტიკოსებისთვის. ულტრამემარჯვენეები მიგრაციის საკითზე ჩაჭიდებული არიან და მომავალ წელს დაგეგმილ შვიდ მნიშვნელოვან საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნებში ეს თემა საკვანძო იქნება, მათ შორის ევროკავშირისთვის ისეთ მნიშვნელოვან ქვეყნებში, როგორიცაა საფრანგეთი და გერმანია.

გამოკითხვები აჩვენებს, რომ „ეროვნული ერტობის“ ულტრამემარჯვენე ლიდერს აქვს შანსი მოიგოს საფრანგეთის საპრეზიდენტო არჩევნები 2027 წელს, ხოლო გერმანიის ულტრამემარჯვენე AfD მიმდინარე სექტემბერში საქსონია-ანჰალტის აღმოსავლეთ მხარეში რეგიონულ არჩევნებში გამარჯვებისთვის ემზადება. თავის მხრივ, „ეროვნულმა ერთობამ“ რელოკაციის კონცეფცია პირდაპირ გაასაჩივრა ლუქსემბურგში, ევროპულ სასამართლოში.

ამ ტენდენციებით შეშფოთებული ტრადიციული მემარჯვენე-ცენტრისტული „ევროპის სახალხო პარტია“ (EPP) ულტრამემარჯვენეებთს შეეკრა დეპორტაციის შესახებ კანონპროექტის გასატანად ევროპარლამენტში. ძირითადად იმიტომ, რომ ულტრამემარჯვენეების ხელისუფლებაში მოსვლის პერსპექტივა მათაც აფრთხობს.

„ჩვენ გვჭირდება უფრო ძლიერი ევროპა და არა ისეთი პოლიტიკური ძალა, რომელსაც საკუთრივ ევროპული თანამშრომლობის განადგურება სურს“, - განაცხადა ტომას ტობემ, შვედმა ევროპარლამენტარმა EPP-დან, რომელიც სათავეში უდგა დეპორტაციის კანონის გატანას ევროპარლამენტში. 

უნგრეთმა, პოლონეთმა და ჩეხეთმა კატეგორიული უარი თქვეს რელოკაციაზე. მიუხედავად იმისა, რომ უნგრეთის ახალმა მთავრობამ პირობა დადო, რომ შეცვლიდა ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, ვიქტორ ორბანის პოლიტიკას ბევრი მიმართულებით, ბუდაპეშტს ურჩევნია ყოველწლიურად მილიონი ევროს საურავი გადაიხადოს, ვიდრე მიგრანტების საქმეები გადაიბაროს რომელიმე ქვეყნიდან. 

„უნგრეთს არ წარუდგენია იმპლემენტაციის გეგმა და არ გადაუდგამს არცერთი ნაბიჯი - არც ოპერატიული და არც სამართლებრივი - იმის უზრუნველსაყოფად, რომ \[მიგრაციის\] პაქტი ან მისი რომელიმე ნაწილი შესრულდეს“, - ამბობს ანდრაშ ლედერერი, ბუდაპეშტში ბაზირებული უნგრეთის ჰელსინკის კომიტეტის წარმომადგენელი.

### სახურავი - რა იყო დაგეგმილი?

მიგრაციის საგარეო განზომილება მიზნად ისახავს სხვადასხვა ქვეყნებზე ზეწოლის გაძლიერებას, რათა დაიბრუნონ საკუთარი მოქალაქეები და ამავდროულად აღკვეთონ მათი ტერიტორიიდან მომავალი ხალხის მასობრივი ჩასვლა ევროპის სანაპიროებზე.

ევროკავშირი ზეწოლის ბერკეტად იყენებს თავის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ კაპიტალს, ისევე როგორც სავიზო პოლიტიკასა და ფინანსურ დახმარებას, რომ მიაღწიოს მიგრაციის საკითხზე შეთანხმებას სხვა ქვეყნებთან .

ევროკომისია ამას უწოდებს „მიგრაციულ დიპლომატიას“, რომლის ამოცანაცაა რომ მიგრაციის მთელ მარშრუტზე, საწყისი წერტილიდან, შემოსვლის წერტილამდე განხორციელდეს შეთანხმებული ზომები არალეგალური მიგრაციის შესაფერხებლად. ბლოკი ყოველწლიურად დაახლოებით 90 მილიარდ ევროს ხარჯავს საგარეო დახმარებაზე და სავაჭრო ხელშეკრულებები კი დაახლოებით 80 ქვეყანასთან აქვს გაფორმებული. ქვეყნებს, რომლებსაც სურთ ევროკავშირთან უვიზო მიმოსვლა, მოუწევთ საკუთარი მოქალაქეების რეადმისიის \[ანუ უკანონი მიგრაციის შემთხვევაში საკუთარი მოქალაქეების უკან დაბრუნების - რედ.\] მაღალი მაჩვენებლის უზრუნველყოფა.

მიგრაციული დიპლომატიის მიღმა, ახალმა საკანონმდებლო პაკეტმა ასევე დააკანონა **„უსაფრთხო ქვეყნის“** კონცეფცია. ეს მოიცავს წარმოშობის ქვეყნების ევროკავშირის მასშტაბით აღიარებულ სიას, რომლშიც დახარისხებულია ქვეყნები და მათი ნაწილი მიჩნეულია „უსაფრთხოდ“ - ანუ საიდანაც თავშესაფრის მიღების მოთხოვნები შეიძლება სერიოზული განხილვის გარეშე უარყონ. ასევე აღიარებულია „უსაფრთხო მესამე ქვეყნის“ სტატუსი, რაც გულისხმობს, რომ ასეთ ქვეყნებში შეიძლება თავშესაფრის მაძიებლების გაძევება, ანუ მიგრაციის პროცედურების „ოფშორიზაცია“ (ევროპიუს საზღვრებს გარეთ გატანას). 

„უსაფრთხო ქვეყნების“ ევროკავშირის სია ამჟამად მოიცავს ეგვიპტეს, ბანგლადეშს, ინდოეთს, კოლუმბიას, ტუნისს, მაროკოსა და კოსოვოს, ასევე ევროკავშირის კანდიდატ ქვეყნებს: ალბანეთს, ბოსნიას, საქართველოს, მოლდოვას, მონტენეგროს, ჩრდილოეთ მაკედონიას, სერბეთსა და თურქეთს. ამ ქვეყნებიდან ჩასული ადამიანების განაცხადები დაჩქარებული წესით განიხილება და, როგორც წესი უარყოფილია. 

„უსაფრთხო მესამე ქვეყნის“ სტატუსი ასევე, სავარაუდოდ, ბიძგს მისცემს იტალიის პრემიერ-მინისტრის, ჯორჯია მელონის 2023 წლის შეთანხმებას ალბანეთთან. იტალიამ ალბანეთში შექმნა დაკავების ცენტრები იმ იმედით, რომ იქ გაყრიდა ხმელთაშუა ზღვის საერთაშორისო წყლებიდან გადარჩენილ ხალხს. 

უსაფრთხო ქვეყნების სია, რომელიც პირველად იტალიამ დააკანონა, პრაქტიკულად ასპროცენტიან გარანტიას იძლევა, რომ მიგრანტებს სამშობლოშ გააძევებენ. ესეთი სია ახლა უვკვე ევროკავშირის კანონმდებლობითაა გამყარებული, რაც იტალიას უფლებას აძლევს უკან გააბრუნოს ხალხი და გამოწვლილვით არ გაარკვიოს, მიმღები ქვეყნის გარკვეული ტერიტორიები ხომ არაა სახიფათო. 

„უსაფრთხო მესამე ქვეყნის“ კონცეფცია კი წევრ სახელმწიფოებს საშუალებას აძლევს, საერთოდ უარყონ საერთაშორისო დაცვის ვალდებულება და აპლიკანტები მესამე ქვეყანაში გადაამისამართონ. ამ მიდგომით, განაცხადის მიმღები სახელმწიფო ინდივიდუალურად არც კი აფასებს საქმის არსებით მხარეს; ნაცვლად ამისა, პირის საქმე განიხილება ქვეყანაში, სადაც მას, შესაძლოა, ფეხიც არასოდეს დაუდგამს.

### სახურავი - რა პრობლემები გამოიკვეთა?

ევროკავშირის გარიგებები ავტოკრატიულ სახელმწიფოებთან რისკის ქვეშ აყენებს მის გლობალურ რეპუტაციას და ერთგულებას ადამიანის უფლებების დაცვისადმი. რაც უარესია, ევროპული დაფინანსება მიდის იმ ქვეყნებისკენ, რომლებიც აშკარად არღვევენ თავშესაფრის მაძიებელთა უფლებებს.

რასობრივი და ეთნიკური ნიშნით დისკრიმინაცია, ფულის გამოძალვა და უდაბნოში იძულებითი გაძევება ფაქტებითაა დადასტურებული ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა ტუნისი და მავრიტანია, რომლებთანაც ევროკავშირმა სამიგრაცოპ გარიგებები გააფორმა.

ტუნისმა ევროკავშირთან 2023 წელს დადაბული გარიგების სანაცვლოდ მილიარდი ევრო მიიღო. აქედან ნაწილი პირდაპირ საბიუჯეტო ხარჯების დასაფარად წავიდა, ნაწილი კი საზღვრის კონტროლისა და მიგრაციის მართვის დასაფინანსებლად. ტუნისი მიგრაციის პაქტის კლასიფიკაციით უსაფრთხო ქვეყნად კი ითვლება, მაგრამ პოლიტიკური დისიდენტებისა და უფლებადამცველების დევნის დიდი ისტორია აქვს.

სინამდვილე ისაა, რომ ევროკავშირის უსაფრთხო ქვეყნების სიაში შემავალი ყოველი სახელმწიფო საჯაროდ რამდენჯერმე მაინც ყოფილა მხილებული უფლებების დარღვევაში. არადა, ევროკავშირის ქვეყნებს მოუწევთ ხელშეკრულებების გაფორმება ევროკავშირის ფარგლებს გარეთ არსებულ იმ ქვეყნებთან, რომლებიც მზად იქნებიან მიიღონ თავშესაფრის მაძიებლები, იმისდა მიუხედავად, რომ მათ იქ არასდროს უცხოვრიათ და არც არანაირი კავშირი გააჩნიათ ამ ქვეყნებთან.

არაა გამორიცხული, რომ ევროკავშირის მიერ დაწესეულმა შეზღუდვებმა ხალხს კიდევ უფრო რისკიანი გზებსკენ უბიძგოს ევროპაში ჩასასვლელად. ადვილი სავარუდოა, რომ რაც უფრო მეტი წინაღობა შეექმნება თავშესაფრის ლეგალურად მოთხოვნას, მით უფრო ადვილად გახდებიან პოტენციური მიგრანტები კონტრაბანდისტების მსხვერპლი, რომლებიც ფულს აკეთებენ მათ უბედურებაზე.

არასამთავრობო ორგანიზაცია Border Violence Monitoring Network-ის წარმომადგენელს, ანას ამბრის მაგალითად მოჰყავს საბერძნეთის მიერ თავშესაფრის პროცედურების სრული შეჩერება იმ პირებისთვის, რომლებიც ტრანზიტით გადაადგილდებიან ჩრდილოეთ აფრიკიდან (მაგალითად, სუდანიდან) და ამბობს, „საბოლოო ჯამში, სწორედ ყველაზე მოწყვლადი ადამიანები - ბავშვები, ტრეფიკინგის მსხვერპლნი - პირველ დაზარალდნენ იმ ძალადობისგან, რაც თვითნებური დაკავებებისა და იძულებითი გაბრუნებების ფორმას იღებს.“ 

[EU’s new asylum regime begins amid delays, legal risks, and fears of mass detentionOver decade in the making, the new EU asylum rules are finally kicking into force on Friday. But EU member states delays are posing challenges amid critics who warn of rights abuses when it comes people seeking international protection.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/favicon-c6435235-806a-4573-917d-64983e77f0d1.svg)EUobserverNikolaj Nielsen and Gaia Neiman![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Underaged_refugee_in_a_camp_located_at_the_northeastern_Greek_island_of_Lesbos_30_January_2016-6c778b20-278e-43c9-bdd7-545b8acbe81d.jpg)](https://euobserver.com/221229/eus-new-asylum-regime-begins-amid-delays-legal-risks-and-fears-of-mass-detention/?ref=evropis.moambe.eu)

პირველწყარო

##
### ევროპის კვირა (27 ივლისი - 2 აგვისტო)
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-27-ivlisi-2-agvisto/
Last updated: 2026-08-02T12:57:37.000Z
კვირა მშვიდობისა, ძვირფასო მკითხველებო!

აგვისტოს დადგომასთან ერთად, ევროპამაც ჩემოდნების ჩალაგება დაიწყო. ბრიუსელის დერეფნებიც ნელ-ნელა ცარიელდება: ევროპარლამენტმა სექტემბრამდე შეაჩერა მუშაობა, ევროკომისია მორიგეობის რეჟიმზე გადავიდა, ევროპულ დედაქალაქებშიც პოლიტიკური ცხოვრების ტემპიც შენელდა. ევროპული პოლიტიკის დაუწერელი წესია: აგვისტოში მხოლოდ კრიზისები თუ „მუშაობენ“. თუმცა, სამუშაო მაგიდებზე დატოვებული საქმეების ნუსხა არ იცდის. ამიტომაც ევროკომისიის მოხელეთა ერთი მცირე ჯგუფი ზაფხულს გამოტოვებს: მათ სულ რამდენიმე კვირა აქვთ, რომ 16 სექტემბრისთვის ურსულა ფონ დერ ლაიენს ევროკავშირის ყოველწლიური სეფე-სიტყვისთვის სათანადო ტექსტი მოუმზადონ. 

დაუმთავრებელი საქმეებიც ბლომადაა მოგროვილი. პირველი მათგანი ბავშვებისთვის სოციალურ ქსელებზე წვდომის შეზღუდვას ეხება: ურსულა ფონ დერ ლაიენი ამ ინიციატივას უკვე უჭერს მხარს, ახლა კი დავა ასაკობრივ ზღვარსა და იმ პლატფორმების ჩამონათვალზე მიმდინარეობს, რომელთაც ეს რეგულაცია შეეხებათ (საფრანგეთმა, როგორც წინა მიმოხილვაში მოგახსენეთ, ეს გზა უკვე გაკვალა).

გარდა ამისა, დღის წესრიგშია ევროპული უსაფრთხოების ახალი სტრატეგია, რომელიც კიბერთავდასხმების, დივერსიებისა და ეკონომიკური ზეწოლის წინააღმდეგ არის მიმართული. როგორც ირკვევა, დოკუმენტი თვეებია მომზადებულია, თუმცა მისი გამოქვეყნება განზრახ შემოდგომისთვის გადადეს. 

\*\*\* რადგანაც უსაფრთხოებაზე მიდგა საუბარი, ამასწინათ თქვენთვის სამი კონცეფცია განვმარტეთ: [მედეგობა](https://evropis.moambe.eu/medegoba/), [შეტევა ცნობიერებაზე](https://evropis.moambe.eu/sheteva-cnobierebaze/), და [ფსიქოლოგიური თავდაცვა](https://evropis.moambe.eu/ra-aris-psiqologiuri-tavdacva/). \*\*\* 

****სოციალური მედია აბრკოლებს სტატიების გავრცელებას. გამოიწერეთ გვერდი უფასოდ და გვიკითხეთ თავისუფლად.**

[გამოიწერეთ ](#/portal/signup/free)

_This post is for subscribers only._
### ხმა ჩაიკმინდე, პენელოპე!
URL: https://evropis.moambe.eu/penelope-da-xmis-ufleba/
Last updated: 2026-07-28T09:21:18.000Z
ანტიკური საბერძნეთი და რომი, მათი კულტურა და ლიტერატურული თუ მითიური პერსონაჟები საერთო-ევროპული კულტურის დასაბამი და შთაგონების უშრეტი წყაროა. ფილოსოფოსებიც ხშირად სწორედ აქ ეძიებენ დასავლური საზოგადოების მოწყობის ყალიბს. რას გვეუბნება ბერძნული მითები ქალების შესახებ? 

---

**ავტორი**: მარი ბეარდი (Mary Beard) ანტიკური ისტორიის მკვლევარი და კლასიკური ლიტერატურის პროფესორია კემბრიჯის უნივერსიტეტში. მისი ერთ-ერთი ნაშრომია „ქალები და ძალაუფლება. მანიფესტი,“ რომელიც 2017 წელს გამოიცა ინგლისში. ქვემოთ მოყვანილია ამონარიდი სტატიიდან „ქალთა საჯარო ხმა“, რომელიც 2014 წელს გამოიცა ალმანახ „ლონდონის წიგნების მიმოხილვაში“.

---

ჩვენს წინაშეა ერთ-ერთი პირველი წერილობითი მოწმობა იმისა, თუ როგორ ეუბნება მამაკაცი ქალს, რომ უნდა „მოკეტოს“, თანაც უმტკიცებს, რომ წესია ასეთი - მისი ხმა საჯაროდ არ უნდა ისმოდეს.

ეს ეპიზოდი „ოდისეის“ დასაწყისშივეა აღწერილი. პენელოპეს სახლს განთქმული მომღერალი სწვევია, რომელიც იქ შეკრებილ ხელის მთხოვნელებს აქაველთა გმირობისა და ფათერაკიანი მოგზაურობების ამბავს უმღერის.

ასე აღგვიწერს ჰომეროსი სცენას: „ეს ღვთაებრივი სიმღერა რომ შემოესმა იკარიოსის გონიერ ასულს, პენელოპეს, სანთიობოდან მყისვე დაეშვა წელმაღალ კიბით და დარბაზში მონადიმე სასიძოებთან შევიდა\[…\] ოსტატურად ნახელავ დედაბოძთან შედგა დედათა შორის უმშვენიერესი, პირს ოქრორიდე მოიფარა და ცრემლმორეული შეესიტყვა ღვთაებრივ მომღერალს: – ჩემო ფემიოს! \[…\] თავი ანებე ამ ნაღვლიან სიმღერას, ფემიოს, გულს მიკლავს იგი, რადგან იმ კაცს მაგონებს, ვისი სახელიც მთელ არგოსსა და ელადაშია განთქმული“. 

სწორედ ამ დროს საქმეში ტელემაქე, პენელოპესა და ოდისევსის ყმაწვილი ვაჟი ერთვება და ასე მიმართავს: „- დედაჩემო! რატომ უკრძალავ ფემიოსს იმ სიმღერით დაგვატკბოს, ზევსს რომ ჩაუგონებია მისთვის? \[…\] დაბრუნდი და შენს საქმეს – თითისტარსა და საბეჭავს მიჰხედე, დაასაქმე მხევალნი. რაც შეეხება სიტყვა-პასუხს, ეს კაცის საქმეა, ანუ ჩემი: ამიერიდან მე ვარ ამ სახლის ბატონ-პატრონი!“ პენელოპეც ემორჩილება.

ნორჩი ტელემაქე დედის კალთას სულ ცოტა ხნის წინ მოშორებია და უკვე დედამისს – მოწიფული ასაკის, ბრძენად ცნობილ ქალს – ეუბნება, ენა დააყენეო. ხომ სასაცილო ამბავია? თითქოს.

თუმცა დასავლური კულტურის ეს ერთ-ერთი პირველი წერილობითი ძეგლი გვიჩვენებს, რომ ქალის ხმა საჯარო სივრცეში შეზღუდულია. მეტიც, ჰომეროსის მიხედვით, ახალგაზრდა მამაკაცს შეშვენის ქალთა სქესი დაადუმოს და საჯარო სივრცეში ხმის ამოღებაც გაუკონტროლოს.

[![CTA Image](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/-------------------------------------------------.png)](#/portal/signup/free) 

დაგვიჭირეთ მხარი, გამოიწერეთ ჩვენი გაზეთი.

[გამოიწერეთ ](#/portal/signup/free) 

აშკარაა, რომ ჰომეროსის ხედვით, ქალებს – მათაც კი, საზოგადოებაში გამოჩენილი ადგილი რომ უჭირავთ და ამდენად სიტყვაც ეთქმით, დიდი საზღაურის გადახდა უწევთ, რომ ვინმემ ყური დაუგდოს.

ხომ ნიშანდობლივია? იქვე, სადაც დასავლური კულტურა და ლიტერატურა იწყებს დასაბამს, სათავეს იღებს მოსაზრებაც, რომ ქალის ხმა საჯარო სივრცეში არ უნდა ისმოდეს. ისკიარა, ჰომეროსს თუ დავერწმუნებით, მამაკაცად ჩამოყალიბების განუყოფელი ნაწილია საჯარო სიტყვის უფლების გაკონტროლება და, კერძოდ მდედრის დადუმება. ტელემაქეს მიერ გამოყენებული სიტყვებიც არაა შემთხვევითი. როცა ის ამბობს, „სიტყვა-პასუხი“ კაცის საქმეაო, ჰომეროსი სიტყვა „მუთოსს“ იყენებს – იმავე ფუძიდან, რომელიდანაც ჩვენთვის ჩვეული „მითოსი“ მოდის. მაშინდელი ბერძნულისათვის ეს ცნება საჯაროდ ნათქვამ, ავტორიტეტულ სიტყვას აღნიშნავს, ანუ არა ყოველდღიურ საუბარსა და ენის ჭარტალს, რომელიც შეიძლება ნებისმიერმა ადამიანმა – და მით უფრო ქალმა – გამართოს. 

მე ის მაინტერესებს, როგორ უკავშირდება ჰომეროსისეული კლასიკა დღევანდელობას, ქალების გაჩუმებას პარლამენტის დარბაზში იქნება თუ სამუშაო ადგილზე. სულ ინგლისური სატირული ჟურნალის ხუმრობა მახსენდება, რომელშიც მამაკაცი ეუბნება ქალს: „რა მშვენიერი წინადადებაა მის ტრიგს, კარგი იქნებოდა, რომელიმე მამაკაცს რომ გაემეორებინა.“

ტელემაქეს გამოხტომა ერთადერთი შემთხვევა არაა ბერძნულ და რომაულ სამყაროში, როცა საჯაროდ სიტყვის თქმის მსურველ ქალებს არა მარტო აჩუმებდნენ, არამედ ამ გაჩუმებას სიამაყითაც აღწერდნენ. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მეოთხე საუკუნეში არისტოფანემ კომედია დაწერა, რომლის მთავარი ღერძი იყო ფანტასტიკურად ჩათვლილი ამბავი - ქალები სახელმწიფოს მართვას ჩაიგდებენ ხელში. არისტოფანე კომიკურ ეფექტს იმით აღწევდა, რომ ქალებს საჯაროდ ლაპარაკი არ შეეძლოთ - ყოფითი ლაპარაკის მანერა (და, ძირითადად, სექსის შესახებ საუბარი) არ ეხამებოდა საჯარო პოლიტიკური გამოსვლისთვის საბერძნეთში მიღებულ ფრაზეოლოგიას. უკვე რომაულ ეპოქაში, ოვიდიუსის „მეტამორფოზები“- საოცარი მითოლოგიური ეპოსი, რომელშიც ადამიანები ფორმას იცვლიან, წიგნი, რომელმაც ალბათ ბიბლიის შემდეგ ალბათ ყველაზე დიდი გავლენა მოახდინა დასავლურ ლიტერატურაზე - რამდენჯერმე აღწერს ამგვარი ტრანსფორმაციის შედეგად ქალების დადუმებას. საცოდავი იო, რომელსაც იუპიტერი გადააქცევს ძროხად, ვეღარ ლაპარაკობს და მხოლოდ ზმუილი შეუძლია. ენატარტალა ნიმფა ექოს სასჯელი ისაა, რომ მისი ხმა იკარგება - მას მხოლოდ სხვების ნათქვამის გამეორება შეუძლია. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/image-6.png)

ექო და ნარცისი, უოტერჰაუსი (1903): ნიმფო ნარცისს ეტრფის, მაგრამ ვერ ესაუბრება კი, ხმა აქვს წართმეული...

ერთმა რომაელმა ანთოლოგმა, ჩვენი წელთაღრიცხვით პირველ საუკუნეში საგანგებოდ მოჩხრიკა კლასიკური ლიტერატურა და სულ სამი მაგალითი იპოვა, სადაც „ქალებმა თავიანთი ბუნებრივი მდომარეობის შეუსაბამოდ ფორუმზე ხმა ამოიღეს.“ ფრიად საინტერესოა, როგორ ცდილობს ავტორი ამ გამონაკლისი შემთხვევების ახსნას, გამართლებას: პირველმა ქალმა, სახელად მაესიამ, წარმატებით დაიცვაო თავი სასამართლოში, რადგან „მას სინამდვილეში ქალის გარეგნობის მიღმა მამაკაცის ბუნება ჰქონდა, რასაც 'ანდროგენს' უწოდებენ.“ მეორე, აფრანია, იმდენად უტიფარი იყო, რომ კურიებში საჩივრები შეჰქონდა და თავად მიჰყავდა საქმეები „ყეფდა“ და „წკავწკავებდა“ (შევამჩნიოთ, რომ ამ ქალს ადამიანური ხმების გამოცემის უფლება წართმეული აქვს). ავტორი წერს, ეს ქალი ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 48 წელს მოკვდაო და დასძენს „ასეთი ბუნების საწინააღმდეგო არსებების შემთხვევაში ის უფრო მნიშვნელოვანია აღვნიშნოთ, როდის მოკვდნენ და არა როდის დაიბადნენო.“ 

კლასიკურ ლიტერატურაში ქალებს საჯარო საუბრის უფლება მხოლოდ ორ შემთხვევაში აქვთ. პირველი - მათ აქვთ უფლება ხმა ამოიღონ მსხვერპლისა და წამებულის როლში, როგორც წესი, სიკვდილის წინ. ადრეული ქრისტიანი ქალები თავიანთ რწმენას იცავენ, სანამ ლომების ლუკმა გახდებიან. რომის ადრეული ისტორიის გმირი, ლუკრეცია, თავის გამაუპატიურებელს სდებს ბრალს და მერე თავს იკლავს. თუმცა ქალს ხმის ამოღების ეს უკანასკნელი შესაძლებლობაც შეიძლება წაართვან: „მეტამორფოზების“ ერთ ეპიზოდში ნორჩ პრინცესა ფილომელას მასე მოძალადე მამაკაცი უბრალოდ ენას აჭრის და ისე ადუმებს. იგივე ამბავია მოთხრობილი „ტიტუს ანდრონიკუსში“ - აქ უკვე გაუპატიურებულ ლავინიას აჭრიან ენას. 

მეორე გამონაკლისი უფრო ნაცნობია: ქალებს აქვთ უფლება ლეგიტიმურად ამოიღონ ხმა თუკი ისინი საკუთარ ოჯახს, ბავშვებს, ქმრებს ან სხვა ქალების ინტერესებს იცავენ. სწორედ ამგვარია პირველი საუკუნის ანთოლოგის მოყვანილი მესამე შემთხვევა - ჰორტენსია საჯაროდ საუბრობს, რადგან რომის ყველა ქალის სახელით გმობს ქალებზე დაკისრებულ უსამართლო სამხედრო გადასახადს. სხვა სიტყვებით, საგანგებო ვითარებებში ქალებს შეუძლიათ ზოგად-ქალური ინტერესების დაცვა, მაგრამ არასდროს აქვთ უფლება ილაპარაკონ მამაკაცის ან საზოგადოების სახელით. როგორც მეორე საუკუნის ერთი მწერალი გვეუბნება „ქალმა საკუთარი ხმა უცხოს ისევე არ უნდა გააგონოს, როგორც სამოსი არ უნდა გაიძროს მათ წინაშეო.“ 

ყველა ამ ამბავში უბრალოდ ქალების პოლიტიკურ უღონობასთან არა გვაქვს საქმე. დიახ, მართლაც, ქალებს ძველ საბერძნეთსა და რომში არც საარჩევნო უფლება ჰქონდათ და ეკონომიკური და იურიდიული ქმედუნარიანობაც ფრიად შეზღუდული იყო. ოღონდ საქმის არსი უფრო ღრმადაა: საჯარო საუბარი, ორატორია მხოლოდ მამაკაცებისთვის იყო განკუთვნილი, ამ უფლებით სარგებლობა განსაზღვრავდა მათ კაცობას, მათ გენდერულ როლს. როგორც ტელემაქეს შემთხვევაშო - გახდე ზრდასრული მამაკაცი, ნიშნავს გქონდეს, მოგეცეს ლაპარაკის უფლება. საჯარო საუბარი მამაკაცობის განმსაზღვრელი ატრიბუტია. ქალი, რომელიც საჯაროდ საუბრობს, რაღაც გაგებით მაინც, ქალი აღარ არის. 

ანტიკური პერიოდის ლიტერატურა მოფენილია ბოხი მამაკაცური ხმის ავტორიტეტულობის შესახებ დითირამბებით. ერთი სამეცნიერო ტრაქტატი პირდაპირ გვეუბნება, რომ ბოხი ხმა სიმამაცეს მოასწავებს, ხოლო წვრილი - ქალურ სისუსტის ნიშანია. მაშინდელი მწერლები ამბობენ, რომ ქალმა რომ მამაკაცის წარმოსათქმელი პოლიტიკური სიტყვა წარმოთქვას, მისი ხმის ტონი და მოდულაცია არა მხოლოდ გააცუდებს ამ სიტყვების გავლენას, არამედ პოლიტიკურ და სოციალურ სტაბილურობას, საზოგადოებრივ ჯანმრთელობას და, ზოგადად, სახელმწიფოს გამოუთხრის ძირს. დიო ოქროპირი, მეორე საუკუნის ბრძენი, მოუწოდებს მსმენელებს „წარმოიდგინეთ ამგვარი ვითარება: მთელ თემს შეეყარა უცნაური ავადობა: ყველა მამაკაცს ქალის ხმა გაუხდა და არც ერთ მამრი - არც ბავშვი და არც ზრდასრული - ვეღარაფერს ამბობს კაცურად. განა ეს ნებისმიერ შავ ჭირზე უარესი დაავადება არაა? დარწმუნებული ვარ, ღმერთებს ურიცხვ შესაწირს მიართმევდნენ, რომ ამ საშინელი ავადობიდან გაეკურნათ თავი.“ დიო ოქროპირი არ ხუმრობდა. 

აქ რაღაც შორეული კულტურის უცნაური იდეოლოგიასთან არა გვაქვს საქმე. დიახ, რომი და ათენი დროში შორსაა ჩვენგან, მაგრამ გენდერულად განსაზღვრული სიტყვის უფლების თეორიის მემკვიდრენი ყველანი ვართ. ბუნებრივია, ყველაფერი ბერძნულ-რომაული კულტურიდან არ მოდის დასავლეთში და მადლობა ღმერთს. უამრავი კულტურის გავლენა იყო მნიშვნელოვანი, პოლიტიკური კუტლურის განვითარებამ უარყო ანტიკურობის უამრავი ცრურწმენა, მათ შორის სქესთან დაკავშირებულიც. თუმცაღა ფაქტია, რომ რიტორიკისა და საჯარო საუბრის ის თანამედროვე წესები, რომლებიც რენესანსის დროს ჩამოყალიბდა და დღესაც ძალაშია, სწორედ კლასიკური პერიოდის გამოსვლებსა და სახელმძღვანელოებს დაეყრდნო. რიტორიკული ანალიზი პირდაპირ კავშირშია არისტოტელესთან და ციცერონთან. მეცხრამეტე საუკუნის ბრიტანეთის თემთა პალატაში, ჯენტლმენები, რომლებმაც თანამედროვე პარლამენტარიზმის წესების უმრავლესობა შექმნეს ან დააკანონეს, სწორედ ანტიკურ თეორიებზე, ციცერონის სიტყვებზე და მათ ცრურწმენებზე იყვნენ აღზრდილი. ანტიკურობამ შექმნა ის ყალიბი, რომელშიც ჩამოისხა საჯარო სიტყვის თანამედროვე გაგება, მისი შეფასების კრიტერიუმები. და ზოგიერთ სიკეთესთან ერთად, მას სიავეც, მათ შორის ქალების საწინააღმდეგო სტერეოტიპებიც გადმოჰყვა.

გადავხედოთ საჯარო გამოსვლების დასავლურ ტრადიციას, აგერ, მეოცე საუკუნის ჩათვლით და ვნახავთ, რამდენჯერ მეორდება ანტიკური ქალთმოძულე თემები. მაესიას 'ანდროგენად' შერაცხვის ამბავი ხომ გახსოვთ? მოდით მოვუსმინოთ ელისაბედ პირველს, რომელმაც ესპანეთის არმადასთან შესახვედრად გამზადებულ ინგლისის არმიას მიმართა 1588 წელს: „ვიცი, სუსტი, უღონო ქალის სხეული მაქვს, მაგრამ გული და ჯიგარი მეფისა მაქვს, თანაც ინგლისის მეფის!“ ცოტა უცნაური სიტყვა კია, მაგრამ ბრიტანელი გოგონები მას დღესაც სწავლობენ. საინტერესოა, რომ სინამდვილეში ელისაბედს ალბათ მსგავსი არაფერი უთქვამს: კანონიკურად ქცეული ეს სიტყვები ერთი საკმაოდ არასაიმედო კომენტატორის წერილიდან ვიცით, რომელიც მოვლენიდან ორმოცი წლის შემდეგაა დაწერილი. ოღონდ საქმეც ესაა: მამაკაცი ანდროგენობის აღიარებას (თუ სიამაყით ამის ხაზგასმას) აბრალებს ელისაბედს. 

თანამედროვეობაშიც, როგორც ანტიკურ ხანაში, ქალს მაშინ აქვს საუბრის უფლება თუ მსხვერპლის როლშია ან თუ სხვა ქალების სახელით საუბრობს. ჩახედეთ რომელიმე კრებულს სახელად „ისტორიის ასი ყველაზე მნიშვნელოვანი გამოსვლა“ და თუ შემთხვევით იქ ქალების გამოსვლები შეგხვდებათ, ისინი სწორედ ქალთა საკითხებზეა. საიკეთესო მაგალითია 1851 წლის სიტყვე „ნუთუ მე ქალი არა ვარ“, რომელიც სოჟურნერ ტრუსს, ყოფილ მონას, მონათმფლობელობის წინააღმდეგ, ქალთა უფლებებისთვის ამერიკელ მებრძოლს ეკუთვნის. მისი სიტყვები, რომელსაც ხშირად ციტირებენ „განა მე ქალი არა ვარ? 13 შვილი ვშობე და თითქმის ყველა მონობაში გაყიდეს, და როცა დედობის ცოდვით ვიწვოდი, მხოლოდ იესომ ისმინა ჩემი...“ საქმე ისაა, რომ ალბათ არც მას უთქვამს ეს სიტყვები - ისინი ათი წლით გვიანაა ჩაწერილი და მათი წარმომავლობის საეჭვოობას ისიც განაპირობებს, რომ ზანგი მონების სამხრეთული დიალექტითაა შემკული, მაშინდელი აბოლიციონისტური კონიუნქტურიდან გამომდინარე, არადა თავად ტრუსი ჩრდილოელი იყო და ბავშვობიდან ჰოლანდიურ ენაზე ლაპარაკობდა... 

იმის თქმა კი არ მინდა, რომ სხვა ქალების დასაცავად ამოღებული ხმა არ ითვლება ან მნიშვნელოვანი არაა, უბრალოდ იმას მივუთითებ, რომ ამ თემებზე საუბარი „ნიშურია პრივილეგიაა“ ქალებისთვის. სულო ცოდვილო და, მეც ამ წუთში იგივეს ვაკეთებ. 

სიმართლეს თვალებში შევხედოთ - ქალებს ეს ნიშაც ადვილად არ დაუმკვიდრებიათ. უამრავია მაგალითი, როცა ტელემაქეს მსგავსად მათ ხმის ჩაკმენდისკენ მოუწოდებდნენ. ჰენრი ჯეიმსის „ბოსტონელები“ 1880-იან წლებშია დაწერილი და მისი მთელი ფაბულა იმაში მდგომარეობს, რომ ვერენა ტარრანტს, ქალთა უფლებების მცველს, მისი სატრფო, ბეიზილ რენსომი (ავტორი საგანგებოდ მიუთითებს მის ბოხ ხმაზე) აჩუმებს, ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით. რაც უფრო უახლოვდება ბეისილს, მით უფრო ამჩნევს ვერენა, რომ საჯაროდ საუბარი აღარ შეუძლია. „მხოლოდ მე დამიტოვე შენი ნარნარი სიტყვები,“ ეუბნება მიჯნური. ვერ ვიტყვით, რომ ამ რომანში რენსომი დადებითი პერსონაჟია, მაგრამ თავად ჯეიმსის დამოკიდებულება ქალთა საუბრისადმი მეორე საუკუნის რომაელ ბრძენკაცს შეშურდებოდა. ამერიკელი ქალების გავლენითო, წერდა ჯეიმსი, ენა გადაიქცევა „განზოგადებულ ბოდიალად და ბჟუტურად, უენოს ბღავილად, ძაღლის წკავწკავად,“ ხოლო ხმოვანებით დაედარება „ძროხის ღმუილს, ვირის ყროყინს და ქოფაკის ღავღავს.“ (ჯეიმსი მშვენივრად იცნობდა ანტიკურ ლიტერატურად, ამიტომ უენო ფილომენაზე, იოს ზმუილზე და ქალი ორატორის ყეფაზე მითითება შეიძლება შემთხვევითი სულაც არ იყოს). ჯეიმსი იმ დროში გამონაკლისს არ წარმოადგენდა - მისი თანამედროვენი ოდებს უგალობდნენ ქალის ტკბილ სიმღერას ოჯახურ კერიასთან, მაგრამ საკმარისი იყო სახლს გარეთ ხმა ამოეღოთ და მათი ანგელოზისებრი ხმა უცებ „ცხვირისმიერი წიწინი“, „კაკანი, კრიახი, წუწუნი და ხვიხვინი“ ხდებოდა. „ჩვენი ოჯახების, ჩვენი შვილების, ჩვენი მომავლის, ეროვნული ღირსების სახელით,“ - ევედრებოდა ჯეიმსი თანამედროვეებს, „საზოგადოებაში ნუ გავაჭაჭანებთ ასეთ ქალებს!“ 

აქვს ამ სიტყვებს მნიშვნელობა? რა თქმა უნდა, აქვს. მათი მიზანია ქალების ნათქვამს აართვას ავტორიტეტი, ძალა, იუმორიც კი. ამ სიტყვებით ქალის ნათქვამი ლექსიკურად გადაიტყორცნება თავის ადგილას, საოჯახო სფეროში, იქ სადაც ბუდობს სიტყვები, როგორიცაა წუწუნი ან ხვიხვინი. „ბოხხმიანი“ კაცის სიტყვა ასეთ ეპითეტებს არ იმსახურებს, მისი სიტყვა კანონია, ის ავტორიტეტია. როცა ქალის ხმა გაისმის, მას არა აქვს ავტორიტეტი, არა აქვს „მუთოსი“. 

როგორ გადავჭრათ ეს პრობლემა? ნეტავ ვიცოდე. 

ფაქტია, რომ იმ ქალების უმრავლესობა, რომლებიც წარმატებით ახერხებენ საზოგადოებისთვის ხმის გაგონებას ამა თუ იმ სახით 'ანდროგენის' გზას ირჩევენ, იმავეს რასაც მაესია და ელისაბედი - ანუ განზრახ მოირგებენ ხოლმე „კაცური“ რიტორიკის ფორმატებს. მარგარეტ თეტჩერმა სპეციალურად დაიქირავა მასწავლებელი, რომ უფრო დაბალ ტონზე, მამაკაცური ინტონაციით საუბარი ესწავლა და ამით მიენიჭებინა გამოსვლისათვის კაცური ავტორიტეტულობა. ერთი მხრივ - თუ ეს მუშაობს, ჯანდაბას, რა პრობლემაა. მეორე მხრივ - განა ეს მამაკაცის რიტორიკული როლის მორგება სპექტაკლი არაა? ქალების უმრავლესობა ხომ კვლავაც უხმოდ რჩება. 

ეგებ რიტორიკული როლების შესახებ უფრო ღრმად უნდა დავფიქრდეთ. იმას ბანალობის გამეორება არ მსურს, აი „ქალები და მამაკაცები ხომ სხვადასხვა ენაზე ლაპარაკობენ“. არა. ეგებ უნდა დავფიქრდეთ, საიდან მოდის სიტყვიერი ავტორიტეტი, რა შეადგენს მას და როგორ ვისწავლეთ ამ ავტორიტეტის შეფასება. იმის მაგივრად, რომ ქალებს ვასწავლოთ ბოხი, ჩახრინწული და სრულიად არაბუნებრივი ტონით საუბარი, იმაზე უნდა დავფიქრდეთ, სადაა ბზარები დომინანტურ, მამაკაცურ რიტორიკაში. 

რაც არ უნდა პარადოქსული იყოს, ამ საქმეშიც ბერძნები და რომაელები შეიძლება წაგვეხმარონ. დიახ, სწორედ მათი ტრადიცია იყო სქესზე აგრერიგად მიჯაჭვული დამოკიდებულება საჯარო სიტყვასთან მიმართებაში, კაცის „მუთოსი“ და ქალის დუმილი. ოღონდ, თუ დავაკვირდებით, ანტიკური მწერლები აცნობიერებდნენ ამ დიქოტომიის სისუსტეს და ხშირად თავად მიგვითითებდნენ წინააღმდეგობის გზებზე. იგივე ოვიდიუსი კი წარამარა კი აჩუმებს ქალებს ტრანსფორმაციის დროს, მაგრამ მასვე ეკუთვნის მიგნება, რომ ქალების გაჩუმება ასეთი ადვილი არაა. როცა ფილომენას ენა ამოკვეთეს, მან ფარდაგში ჩააქსოვა მოძალადის სახელი (ამიტომაა, რომ შექსპირისეულ პიესაში ლავინიას არა მარტო ენას, ხელებსაც მოკვეთენ). ანტიკური რიტორიკის თეორეტიკოსები ხშირად უხერხულად იშმუშნებიან, როცა წერენ, რომ საუკეთესო რიტორიკული ხერხები ქალის მიერ მამაკაცის ცდუნების მსგავსიაო. ანუ რა გამოდის, რიტორიკა არც ისე მამაკაცურია, როგორც ერთი შეხედვით ჩანს?! 

ეს ამბავი ერთი სისხლიანი ისტორიით დავასრულოთ, რომელიც გვიჩვენებს საჯარო სიტყვისთვის სქესთა ანტიკური ომის მთელს სიღრმესა და სერიოზულობას. იულიუს კეისრის მკვლელობის შემდეგ რომი სამოქალაქო ომის ქარცეცხლში გაეხვია. ამ ომებისას მარკუს ტულიუს ციცერონი - რომაული სამყაროს ყველაზე ცნობილი რიტორიკოსი - ბრბომ მოკლა და მისი მოკვეთილი თავი და ხელები რომის ფორუმის ტრიბუნაზე მიაჭედა. ამბობენ, რომ ფულვია, მარკუს ანტონიუსის მეუღლე, ციცერონის ყველაზე გამანადგურებული და დამამცირებელი გამოსვლების სამიზნე, მაშინ ფორუმზე მივიდა, არისტოკრატის წესისამებრ შეკრული თმიდან სარჭები გამოიხსნა და ამ სარჭებით ციცერონის უსიცოცხლო ენა მიაჭედა ფორუმის კედელზე. რა სიმბოლურია, რომ რომაელი არისტოკრატი ქალის მთავარი სიმბოლო, თმის სარჭი მამაკაცური სიტყვის სიმბოლოს დაესო და თანაც სად?! რომის ფორუმზე. 

იმის თქმა მინდა, რომ ტრადიციას ორგვარად შეიძლება შევხედოთ: როგორც დომინანტურ ყალიბს, მაგრამ ასევე როგორც ამ ყალიბში არსებულ ბზარებს, კონფლიქტებსა და პარადოქსებს, რათა სწორი შეკითხვები დავუსვათ საკუთარ თავს, კრიტიკულად შევხედოს საჯარო სიტყვას, გინდ ქალის და გინდ მამაკაცის წარმოთქმულს. უნდა დავფიქრდეთ, როგორ და როდის უნდა უპასუხოს თანამედროვე პენელოპემ თანამედროვე ტელემაქეს, ან ხომ არ მოსულა დრო, მის ტრიგსმა თმის სარჭები მოიმარჯვოს...

[Mary Beard · The Public Voice of WomenPublic speech was a – if not the – defining attribute of maleness. A woman speaking in public was, in most…![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/mstile-144x144-b4e9ed0b-9bb0-43c3-938e-1e0d17c80db7.png)London Review of BooksMary Beard![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/LRB-3606-01-52fc8e52-996b-44ac-b755-0fca3b559197.jpg)](https://www.lrb.co.uk/the-paper/v36/n06/mary-beard/the-public-voice-of-women?ref=evropis.moambe.eu)

სტატიის ორიგინალი
### რა არის მედეგობა?
URL: https://evropis.moambe.eu/medegoba/
Last updated: 2026-07-27T19:14:04.000Z
2025 წლის გაზაფხულზე რამდენიმე საათის განმავლობაში ესპანეთისა და პორტუგალიის დიდი ნაწილი ელექტროენერგიის გარეშე დარჩა. შეწყდა სარკინიგზო და შეფერხდა საჰაერო მიმოსვლა, გაითიშა შუქნიშნები, მოიშალა მობილური კავშირი, ხოლო სახელმწიფო და კერძო მომსახურების მიწოდება მნიშვნელოვნად გართულდა. ეს არ იყო სამხედრო თავდასხმა და, როგორც გამოძიებამ აჩვენა, არც საბოტაჟის აქტი. თუმცა ამ შემთხვევითობამ ნათლად გვიჩვენა, რამდენადაა დამოკიდებული თანამედროვე საზოგადოება იმ ინფრასტრუქტურაზე, რომელიც შეიძლება პირდაპირი შეტევის გარეშე გამოვიდეს მწყობრიდან. 

საკმარისია დროებით შეწყდეს ელექტროენერგიის მიწოდება, დაზიანდეს საკომუნიკაციო ქსელები, მწყობრიდან გამოვიდეს სახელმწიფო მონაცემთა ბაზები, რომ საზოგადოება ვეღარ ენდობა იმ დაწესებულებებს, რომლებსაც მისი ყოველდღიური ცხოვრების მოწესრიგება ევალება. სწორედ ამიტომ, სახელმწიფოს საკვანძო ამოცანა ხდება, კრიტიკულ ვითარებაშიც ჰქონდეს უნარი, გააგრძელოს ძირითადი ფუნქციების აღსრულება და საზოგადოებრივი ცხოვრების ბუნებრივი მსვლელობის მაქსიმალურად ნორმალური შენარჩუნება. ამდენად, გასაკვირი არაა, რომ ევროპის უსაფრთხოების შესახებ მსჯელობაში სულ უფრო ხშირად გვხვდება ერთი სიტყვა: resilience - ქართულად „მედეგობა“ იგივე „მდგრადობა“ თუ „სიმტკიცე“.

### **რას არის მედეგობა?**

ნატო-ს განმარტებით, მედეგობა არის სახელმწიფოსა და საზოგადოების უნარი, მოემზადოს, რეაგირება მოახდინოს და სწრაფად აღიდგინოს ნორმალური ქმედუნარიანობა გარე შოკის - სამხედრო თავდასხმის, კიბერ-შეტევის, ტერორისტული აქტის, ბუნებრივი კატასტროფისა თუ სხვა ფართომასშტაბიანი კრიზისის - პირობებში. ალიანსის გაგებით, მედეგობა შეკავებისა და კოლექტიური თავდაცვის განუყოფელ საფუძვლად არის მიჩნეული. სწორედ ამ სულისკვეთებას ემყარება ვაშინგტონის ხელშეკრულების მესამე მუხლი, რომლის თანახმადაც წევრ სახელმწიფოებს ევალებათ მუდმივად განავითარონ თავიანთი თავდაცვითი შესაძლებლობები და გაუმჯობესონ წინააღმდეგობის გაწევის უნარი.

ნატო-ს 2016 წლის ვარშავის სამიტზე ალიანსმა ეროვნული მედეგობის შვიდი ძირითადი მოთხოვნა დაამტკიცა. მათი დანიშნულებაა უზრუნველყოს, რომ ყოველგვარი კრიზისის, მათ შორის საომარი ვითარების დროსაც, წევრმა სახელმწიფოებმა შეძლონ არა მხოლოდ საკუთარი მოსახლეობის უსაფრთხოების დაცვა, არამედ ალიანსის სამხედრო ძალების შეუფერხებელი მოქმედებისათვის საჭირო პირობების შენარჩუნებაც.

ეს მოთხოვნები მოიცავს:

1\. **მთავრობისა და სახელმწიფო სამსახურების უწყვეტი ფუნქციონირება**. ეს გულისხმობს, რომ კრიზის დროსაც არ შეწყდეს ხელისუფლების მოქმედება, არ შეფერხდეს გადაწყვეტილებების დროული მიღება და მოქალაქეებისთვის ინფორმაციის მიწოდება;

2\. **ენერგიით უწყვეტი მომარაგების უზრუნველყოფა**. თუ ვითარება ამას მოითხოვს, სახელმწიფოს წინასწარ უნდა ჰქონდეს დაჭერილი თადარიგი ენერგიის საავარიო მიწოდების უზრუნველსაყოფად და შეფერხების დროულად აღმოსაფხვრელად;

3\. **მოსახლეობის ევაკუაციის გონივრული მოწესრიგება**. აუცილებელია, საგანგებო ვითარებაში მოსახლეობის მასობრივი ევაკუაცია დაიგეგმოს და იმგვარად წარიმართოს, რომ არც საზოგადოებრივი მართლწესრიგი დაირღვეს და არც ნატო-ს ძალების გადაადგილებას შეეშალოს ხელი.

4\. **სურსათისა და სასმელი წყლის მარაგების უზრუნველყოფა**. სახელმწიფოს მოვალეობაა იზრუნოს როგორც საჭირო მარაგების არსებობაზე, ისე მათ დაცვაზე ყოველგვარი ავარიისა და საბოტაჟისგან. 

5\. **ჯანდაცვის ისეთი კრიზისების მართვა,** **რომელთაც მასობრივი მსხვერპლი და საზოგადოებრივი არეულობა შეიძლება მოჰყვეს.** ამისათვის აუცილებელია, სამოქალაქო სამედიცინო სამსახურებმა შეუფერხებლად განაგრძონ მუშაობა, არსებობდეს საიმედოდ დაცული სამედიცინო მარაგები.

6\. **სამოქალაქო საკომუნიკაციო საშუალებების შეუფერხებელი მუშაობა.** სატელეკომუნიკაციო და კიბერ-ქსელების მოქმედება კრიზისის დროსაც საიმედოდ უნდა იყოს უზრუნველყოფილი. უნდა არსებობდეს სათადარიგო სიმძლავრეები, დაგეგმილი უნდა იყოს საკომუნიკაციო სისტემების, მათ შორის მობილური კომუნიკაციის აღდგენის გეგმა, ამ საშუალებებზე კრიზისის მართვის ორგანოებისთვის უპირატესი წვდომა უნდა იყოს უზრუნველყოფილი. ყველა შესაძლო საფრთხე წინასწარ და საფუძვლიანად უნდა იყოს შეფასებული და რისკების მართვის ღონისძიებები დეტალურად გაწერილი. 

7\. **სატრანსპორტო მიმოსვლის უწყვეტობა**. ნატო-ს ძალებს უნდა შეეძლოთ ალიანსის მთელ სივრცეზე სწრაფი გადაადგილება, ხოლო სამოქალაქო სამსახურებს სატრანსპორტო ქსელებით სარგებლობა.

ჯამში, ამ მოთხოვნების შესრულება სახელმწიფოს საშუალებას მისცემს კრიზისის დროსაც გააგრძელოს მუშაობა. მედეგობა მხოლოდ სამოქალაქო უსაფრთხოების დაცვა ან საგანგებო ვითარების მართვა როდია. ის თავდაცვის პოლიტიკის განუყოფელ ნაწილს შეადგენს და გულისხმობს ქვეყნის უნარს, ყოველგვარ განსაცდელს მტკიცედ დაუხვდეს, იქნება ეს სამხედრო შეტევა თუ საზოგადოებრივი კრიზისი.

სუპერსახელმწიფოების ხანგრძლივი მეტოქეობით დაღლილმა და ათწლეულების განმავლობაში ომის მოლოდინში მცხოვრებმა ევროპამ ცივი ომის დასრულების შემდეგ ირწმუნა, რომ ახალი ხანა დადგა. ბევრ ქვეყანაში დამკვიდრდა რწმენა, რომ სამხედრო შესაძლებლობების განვითარება, სამოქალაქო მზადყოფნა, კრიტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვა, სტრატეგიული მარაგებისა და სახელმწიფოს უწყვეტი ფუნქციონირების უზრუნველყოფა წარსულს ჩაბარდებოდა. მაგრამ მტრულად განწყობილი სახელმწიფოს მეზობლობამ ეს წარმოდგენა მალევე გააქარწყლა და ევროპა მწარე რეალობის წინაშე დააყენა.

ესტონეთის წინააღმდეგ განხორციელებულმა კიბერ-შეტევებმა, ყირიმის ანექსიამ, COVID-19-ის პანდემიამ, ევროპის ენერგეტიკულმა კრიზისმა, ბალტიისა და ჩრდილოეთის ზღვებში კრიტიკული ინფრასტრუქტურის დაზიანების შემთხვევებმა და რუსეთის სრულმასშტაბიანმა ომმა ჯერ საქართველოს, მერე კი უკრაინის წინააღმდეგ ცხადყო, რომ თანამედროვე სახელმწიფოს უსაფრთხოება მხოლოდ ბრძოლის ველზე აღარ წყდება.

სახელმწიფო შეიძლება უმძიმესი ზეწოლის ქვეშ აღმოჩნდეს მაშინაც, როდესაც კლასიკური სამხედრო მოქმედებები საერთოდ არ მიმდინარეობს, ხოლო სამხედრო შეტევა ფართო სპექტრის ზემოქმედების მხოლოდ ერთი ნაწილია. თუ წარსულში სახელმწიფოს სიმტკიცეს უმეტესად არმიის ძლიერებით აფასებდნენ, დღეს მისი უნარი კრიზისის, ზეწოლისა თუ არეულობის დროსაც გააგრძელოს ხელისუფლების ორგანოების გამართული მოქმედება, დაიცვას თავისი სასიცოცხლო მნიშვნელობის სისტემები და შეინარჩუნოს საზოგადოებრივი წესრიგი ეროვნული უსაფრთხოების საფუძველი და შეკავების აუცილებელი პირობა გახდა.

*წყაროები:*

[https://www.bbc.com/news/articles/cvg0r3z3lvqo](https://www.bbc.com/news/articles/cvg0r3z3lvqo?ref=evropis.moambe.eu)

[https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/resilience-civil-preparedness-and-article-3](https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/resilience-civil-preparedness-and-article-3?ref=evropis.moambe.eu)
### ევროპის კვირა (20-26 ივლისი)
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira-20-26-ivlisi/
Last updated: 2026-07-27T11:43:16.000Z
_This post is for subscribers only._
### თანასწორობა კანონის წინაშე
URL: https://evropis.moambe.eu/vin-aris-politikuri-patimari/
Last updated: 2026-09-04T08:13:54.000Z
_No content available._
### მართა გელჰორნი: გაქცევა ჩრდილიდან
URL: https://evropis.moambe.eu/mart-a-gelhorni-gak-c-eva-ch-rdilidan/
Last updated: 2026-09-04T08:22:31.000Z
როცა ლონდონში, 1998 წელს, 89 წლის ასაკში აღესრულა, მართა ელის გელჰორნმა ათზე მეტი დიდი კონფლიქტის შესახებ რეპორტაჟი და ჟურნალისტური კარიერის სამოცი წელი დატოვა მემკვიდრეობად. ის ერთ-ერთი პირველი სამხედრო კორესპონდენტი ქალი იყო. 

ყოყლოჩინა, ჩახრინწული ხმით, ყოველთვის წინა ხაზზე. გელჰორნს სწამდა, რომ მისი ნამუშევარი იმ უბრალო ხალხს აძლევდა საშუალებას, თავისი ხმა გაეგონებინათ მსოფლიოსათვის, ვინც მდიდარი, ძალმოსილი მამაკაცების წამოწყებულ ომებში იჭყლიტებიან ხოლმე. ცხოვრებაში ალბათ ყველაზე უფრო ის აღიზიანებდა, რომ საზოგადოებისთვის უპირველეს ყოვლისა ცნობილი იყო. როგორც ერნსტ ჰემინგუეის ცოლი. სულაც ცოფდებოდა, როცა ლიტერატურის კრიტიკოსები ჰემინგუეისა და გელჰორნის წერის სტილის მსგავსებაზე ჩამოაგდებდნენ სიტყვას. 

„რატომ უნდა ვიყო სხვისი ცხოვრების დანართი?“ ჰკითხა გელჰორნმა ერთხელ ჟურნალისტს და იქვე შეახსენა, რამ სანამ განთქმულ ქმარს შეხვდებოდა, ორი რომანი ჰქონდა გამოცემული და მისგან დაშორების შემდეგ თითქმის 50 წელი აგრძელებდა წერას. 

როგორც ჟურნალისტს, გელჰორნს არ აინტერესებდა ობიექტურობა. სჯეროდა, რომ ომში ჟურნალისტის ამოცანაა მოყვეს ის, რასაც ხედავს, შეეწინააღმდეგოს ტყუილებს და გაათახსიროს ცუდი ბიჭები. 

> „შედიხარ ჰოსპიტალში და ის დაჭრილი ბავშვებითაა სავსე,“ ყვებოდა ის. „უნდა დაწერო რაც ნახე. იმას კი არ უნდა მოყვე, რომ აი, აქ, ამ ჰოსპიტალში 37 დაჭრილი ბავშვია და შეიძლება 38 დაჭრილი ბავშვია მეორე მხარეს. არა. წერ იმას, რასაც ხედავ“

_This post is for subscribers only._
### ახალი ცოცხი მანჩესტერიდან
URL: https://evropis.moambe.eu/axali-cocxi-manchesteridan/
Last updated: 2026-07-23T16:36:40.000Z
მიმდინარე კვირას, მეფე ჩარლზ III-თან აუდიენციის შემდეგ, ენდი ბერნემი გაერთიანებული სამეფოს 59-ე პრემიერ-მინისტრად ოფიციალურად იკურთხა. ახალმა პრემიერმა უხასიათოდ მყოფი ქვეყანა ჩაიბარა - გამოკითხვაში ბრიტანელების ორი მესამედი ამბობს, ქვეყანა არასწორი მიმართულებით მიდისო და ეს განწყობა კოვიდის პანდემიის მერე აღარ შეცვლილა. 

 ბერნემმა პარლამენტში ფიცი ბიბლიაზე დადო. იგი პირველი პრემიერია, რომელიც დაუნინგ-სტრიტს როგორც კათოლიკე, ისე შეაბიჯებს, თუმცა, როგორც თავად აღნიშნავს, უფრო „აღზრდით კათოლიკეა“, ვიდრე განსაკუთრებული რელიგიური თავგამოდებით გამორჩეული. რაც მას კათოლიკურ რელიგიასთან აკავშირებს და ლეიბორისტულ პარტიაში მის იდეოლოგიურ ხედვას განსაზღვრავს, რომის საყდარის სოციალური პოლიტიკაა, რის შესახებაც ადრეც [გიყვებოდით](https://evropis.moambe.eu/ert-iani-evropis-k-ristianuli-p-esvebi/). 

კაბინეტის პირველივე შეკრებაზე, ბერნემმა მინისტრებს უთხრა, რომ „ბრიტანელებს ცხოვრება ცოტა მაინც უნდა შევუმსუბუქოთო“ და ამას ბევრად უფრო ძველებურად ლეიბორისტული მეთოდებით აპირებს, ვიდრე ნებისმიერი პრემიერი მისი პარტიიდან 1994 წლიდან მოყოლებული. მაშინ ტონი ბლერმა და გორდონ ბრაუნმა ლეიბორისტობა ლიბერალურ ეკონომიკურ წესრიგთან შეარიგეს. ბერნემი თვლის, რომ პარტიამ ამ მიმართულებით ზედმეტად შორს შესტოპა. 

ბრაუნის პირველი ნაბიჯები მოკრძალებულია, მაგრამ ნიშანდობლივი: ელექტროენერგიის გადასახადზე 5%-იანი დღგ-ს გაუქმება და საქალაქო ავტობუსების ფასის მაქსიმუმის 5-დან 2 ფუნტამდე ჩამოწევა. ასევე, პაბებსა და ბარებს ადგილობრივი გადასახადების შემცირებას შეჰპირდა. მისივე სურვილია, რომ უსახლკარო ხალხს ქუჩაში ძილი აღარსად დასჭირდეს. საიდან მოდის ეს კაცი და საით წაიყვანს ბრექზიტის მერე დარეტიანებულ ბრიტანეთს?

_This post is for subscribers only._
### კოლეტ შულმანი: ჟურნალისტი, რომელმაც სსრკ გააცნო ამერიკას
URL: https://evropis.moambe.eu/kolet-shulmani-zhurnalisti-romelmac-ssrk-gaac-no-amerikas/
Last updated: 2026-09-04T08:23:13.000Z
სულ ახლახანს გარდაიცვალა კოლეტ ჯოან შვარცენბახი (ქორწინებაში შულმანი), ადამიანი, რომელსაც უდიდესი წვლილი მიუძღვის დასავლეთში სსრკ-ს პროპაგანდისტული კლიშეებისგან დაცლილი სახის შექმნაში. ასეთმა, თითქმის შეუმჩნეველმა, ადამიანებმა შექმნეს წარმოდგენები, რომლებიც დღესაც ახდენენ გავლენას საზოგადოებაზე. 

კოლეტი 1932 წლის 6 აპრილს ნიუ-იორკში, შვეიცარიული წარმოშობის ოჯახში დაიბადა და, როგორც თავად მოგვიანებით იხსენებდა, რომ გაიზარდა „ძალიან ბურჟუაზიულ, საშუალო კლასის ოჯახში, სადაც ფერმერები, მასწავლებლები, მეღვინეები და ავეჯის ოსტატები იყვნენ.“ სტუდენტობის პერიოდში, უელსლის კოლეჯში მეცხრამეტე საუკუნის რუსული ინტელექტუალური ისტორიის კურსმა გაუღვიძა ინტერესი ამ ქვეყნის მიმართ და განსაზღვრა მთელი მისი პროფესიული ცხოვრება.

1953 წელს შულმანმა კოლუმბიის უნივერსიტეტის რუსეთის ინსტიტუტში (დღეს ჰარიმანის ინსტიტუტის სახელით ცნობილში) გააგრძელა სწავლა. იმ დროს მხოლოდ რამდენიმე ქალი სწავლობდა ამ დაწესებულებაში. როცა ინსტიტუტი დაასრულა, 1955 წელს, ამერიკის საელჩომ ის მოსკოვში, ანგლო-ამერიკული სკოლის დირექტორად და მასწავლებლად მიიწვია. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/image.png)

მოსკოვში, არბატზე განლაგებულ სპასოპესკოვის მოედანზე განლაგებული აშშ ელჩის რეზიდენცია, „სპასო ჰაუსად“ ცნობილი, ლეგენდარული შენობაა.

შულმანი ცნობილ „სპასო ჰაუსში“ ცხოვრობდა - აშშ-ის ელჩის ოფიციალურ რეზიდენციაში, სადაც, როგორც თავად იხსენებდა, თითქმის მთლიანად მამაკაცურ გარემოში აღმოჩნდა. თუმცა უელსლის კოლეჯში მიღებულმა გამოცდილებამ კოლეტს თავდაჯერებულობა და დამოუკიდებლობა ასწავლა. მოგვიანებით, თავის მემუარებში, შულმანი აღწერდა იმ შეხვედრებს, რომლებიც ამ დროს ჰქონდა ცნობილ ადამიანებთან, მათ შორის ნიკიტა ხრუშჩოვთან, ცნობილი სტალინის მგმობელი „საიდუმლო მოხსენების“ შემდეგ, რომელიც მან კომპარტიის ყრილობას წაუკითხა და რომელმაც მალე მოირბინა მსოფლიო. 

## გამოიწერეთ ჩვენი გაზეთი

ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით

სკოლის წარმატებით ხელმძღვანელობის შემდეგ კოლეტი ლეგენდარული ჟურნალისტის, ჰენრი შაპიროს მიწვევით United Press International-ის (UPI) მოსკოვის ბიუროს შეუერთდა. სწორედ აქ დაიწყო მისი ჟურნალისტური კარიერა, რომელმაც ის ცივი ომის პერიოდის საბჭოთა საკითხების ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ამერიკელ ჟურნალისტად აქცია.

### სტრიქონებს შორის

საბჭოური საინფორმაციო სააგენტო „საკდესი“ (ТАСС) პროპაგანდის, მოსაწყენი პროტოკოლური ღონისძიებების ანგარიშების, ტყუილებისა და ნახევართსიმართლეების ნაზავი იყო. შულმანს ეს არ აკმაყოფილებდა. ის მალევე დაეუფლა გაზეთების „სტრიქონებს შორის კითხვის“ საბჭოურ ხელოვნებას. „რეპორტაჟების კეთება მაშინ ფრიად რთული რამ იყო,“ - იხსენებდა შულმანი მოგვიანებით „მოსკოვის გარეთ უნებართვოდ წასვლა არ შეიძლებოდა, და ნებართვითაც მხოლოდ საბჭოთა რესპუბლიკების დედაქალაქებში გვიშვებდნენ.“ 

მან მიზნად ჩვეულებრივ ხალხთან ურთიერთობა დაისახა. დადიოდა ქუჩებში, მაღაზიებში, შედიოდა სკოლებსა და სხვა დაწესებულებებში და ცდილობდა, უბრალო ადამიანებს გამოლაპარაკებოდა. ზოგი არ პასუხობდა, თუმცა ზოგიერთი ერთვებოდა საუბრებში და ამ ადამიანური ურთიერთობების შედეგად ჟურნალისტი ათობით სახასიათო სტატიას წერდა. „ვცდილობდი გამეგო, როგორ ცხოვრობდნენ ადამიანები სინამდვილეში,“ - წერდა ის. ხრუშჩოვული „გაზაფხულის“ პირობებში ეს უკვე შეუძლებელი აღარ იყო. სწორედ ამ მეთოდმა შექმნა მისი თვითმყოფადი ჟურნალისტური ხელწერა და სწორედ მისგან გაიგეს ამერიკელმა მკითხველბმა, ვის შეეძლო საბჭოეთში ავტომობილის ყიდვა და ვის არა, რას უცქერდნენ საბჭოთა ოჯახები ტელევიზოოთ, რამდენად ხელმისაწვდომი იყო სულ ცოტა ხნის წინათ ნებადართული აბორტი ქალებისთვის და საერთოდ, რითი და როგორ ცხოვრობდნენ რიგითი საბჭოელები.

1956-1959 წლებში მან გააშუქა ხრუშჩოვის „საიდუმლო მოხსენების“ შედეგები, პოლიტპატიმრების გათავისუფლება გულაგიდან , უნგრეთის 1956 წლის რევოლუციისადმი მოსკოვის რეაქცია, პოლონეთში ვლადისლავ ჰომულკას დაბრუნების შემდეგ განვითარებული მოვლენები და თითქოსდა გამოცოცხლებულ საბჭოთა საზოგადოებაში მიმდინარე ცხარე საზოგადოებრივი დებატები. 

მისი კარიერის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ეპიზოდი 1958 წელს, ბორის პასტერნაკთან პერედელნიკოში, მისივე სახლში, ჩაწერილი ექსკლუზიური ინტერვიუ გახდა. ეს ინტერვიუ შედგა იმ დილას, როდესაც მწერალმა „ექიმი ჟივაგოსთვის“ ნობელის პრემია მიიღო, მაშინ, როცა ეს ნაშრომი საბჭოეთში აკრძალული იყო. შულმანი მოგვიანებით წერდა, რომ პირადად გაცნობილი პასტერნაკი სრულიად განსხვავდებოდა იმ „მოღალატის, ამორალური, უხეირო მწერლის“ ხატისაგან, რომელსაც საბჭოთა პროპაგანდა «Правда»-ს და «Литературная газета»-ს გვერდებზე ძერწავდა - სინამდვილეში სიმპატიური, მოთმინებით აღსავსე, განათლებული კაცი შემხვდაო, იხსენებდა ჟურნალისტი.

### გზა ურთიერთგაგებისკენ?

1959 წელს შულმანი შეერთებულ შტატებში დაბრუნდა და UPI-ის გაეროს კორესპონდენტი გახდა. როდესაც მან მოსკოვის ბიუროდან წასვლის გადაწყვეტილება მიიღო, სააგენტოს ვიცე-პრეზიდენტმა როჯერ ტატარიანმა ბიუროს ხელმძღვანელს მისწერა: „ჩვენ მეორე კოლეტს ვეღარასდროს ვიპოვითო.“

თუმცაღა მისი ჟურნალისტური კარიერა ამით არ დამთავრებულა: 1960 წელს კოლეტმა საზოგადოებრივი მაუწყებლის, PBS-ის ეთერში საბჭოთა პრესის ყოველკვირეული მიმოხილვა დაიწყო, სადაც ამერიკელ მაყურებელს საბჭოთა პოლიტიკას, კულტურას, ლიტერატურასა და საგარეო პოლიტიკას აცნობდა. იმავე წელს, ის დაქორწინდა საბჭოთა საკითხების ცნობილ მკვლევარზე, დიპლომატსა და ჰარიმანის ინსტიტუტის მომავალ დირექტორზე, მარშალ შულმანზე. თითქმის ნახევარსაუკუნოვანი ოჯახური და პროფესიული პარტნიორობის განმავლობაში ისინი აშშ-ში საბჭოთა და რუსული კვლევების ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ინტელექტუალურ წყვილად ჩამოყალიბდნენ.

მოგვიანებით შულმანი კოლუმბიის უნივერსიტეტში მუშაობდა, ხელმძღვანელობდა კომუნიზმის შემსწავლელ სემინარს, საბჭოთა ემიგრანტ მეცნიერებს ამერიკაში პროფესიული ცხოვრების დაწყებაში ეხმარებოდა, ამერიკელ სტუდენტების რამდენიმე თაობას კი საბჭოთა სამყაროს უკეთ გაგებაში.

1980-იან წლებში მან დააარსა ამერიკელ და საბჭოთა ქალებს შორის დიალოგის უნიკალური პლატფორმა, რომელსაც თავად „სამზარეულოს მაგიდასთან გამართულ საუბრებს“ უწოდებდა. საბჭოთა კავშირის დაშლის პერიოდში, 1989 წელს, ჟურნალ The Nation-ის გამომცემელ კატრინა ვანდენ ჰიუველთან ერთად დააფუძნა რუსულენოვანი ფემინისტური ჟურნალი „Вы и Мы“ („თქვენ და ჩვენ“), რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა რუსეთსა და ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში ქალთა სამოქალაქო ორგანიზაციების ჩამოყალიბებაში. შულმანი მრავალი წლის განმავლობაში თანამშრომლობდა Human Rights Watch-თან და რუსეთის ფედერაციაში ქალთა წინააღმდეგ მიმართული ძალადობის ერთ-ერთი პირველი მასშტაბური კვლევის განხორციელებაში მონაწილეობდა.

საბჭოთა კავშირის შესახებ წერისას შულმანი ყოველთვის ცდილობდა პოლიტიკის მიღმა ადამიანების დანახვას. როგორც კატრინა ვანდენ ჰიუველი აღნიშნავდა, „მისთვის საბჭოთა კავშირი მხოლოდ კრემლი და ლიდერები არ იყო, იქ ცხოვრობდნენ ადამიანები, რომელთა ამბავიც მოყოლას იმსახურებდა.“

კოლეტ შულმანი 2026 წლის 20 ივნისს, 94 წლის ასაკში, კონექტიკუტის შტატის ქალაქ დენბერიში გარდაიცვალა. მან დატოვა არა მხოლოდ ათწლეულების განმავლობაში შექმნილი ჟურნალისტური და აკადემიური მემკვიდრეობა, არამედ მიდგომა, რომელმაც დასავლეთს საბჭოთა კავშირის ისტორია ოფიციალური განცხადებების ნაცვლად ადამიანების ყოველდღიური გამოცდილებით გააცნო. 

მისი საქმიანობა დღემდე რჩება იმის მაგალითად, თუ როგორ შეუძლია ჟურნალისტიკას პოლიტიკური დაპირისპირების მიღმა საზოგადოების ცხოვრებისეული სინამდვილის დანახვა და გაზიარება.

**კომპილაცია ეყრდნობა შემდეგ წყაროებს:**

[https://harriman.columbia.edu/in-memoriam-colette-shulman-1932-2026/](https://harriman.columbia.edu/in-memoriam-colette-shulman-1932-2026/?ref=evropis.moambe.eu)

[https://www.nytimes.com/2026/06/27/business/media/colette-shulman-dead.html](https://www.nytimes.com/2026/06/27/business/media/colette-shulman-dead.html?ref=evropis.moambe.eu)
### უდანაშაულობის პრეზუმფცია
URL: https://evropis.moambe.eu/udanashaulobis-prezump-c-ia/
Last updated: 2026-09-04T08:20:58.000Z
_No content available._
### ლი მილერი: მოდელი, რომელიც ხედავდა ომს
URL: https://evropis.moambe.eu/modeli-romelic-xedavda-oms/
Last updated: 2026-09-04T08:23:39.000Z
1945 წლის 30 აპრილს, ფოტოჟურნალისტმა ლი მილერმა ჰიტლერის აბაზანაში გადაიღო ფოტო. მილერი ბრიტანული ვოუგის (*Vogue*) კორესპონდენტი გახლდათ და მიუნხენში ჰიტლერის მიტოვებულ ბინაში 179-ე ბატალიონის ამერიკელ სამხედროებთან ერთად შეაღწია. იმავე დილას, მილერი ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც ახლადგათავისუფლებული დახაუს საკონცენტრაციო ბანაკი ნახა. ჰიტლერის ბინაში, სანამ აბაზანაში ჩავიდოდა, ჯერ კამერა დააყენა. სანამ ტანს იბანდა, სურათი მისმა მაშინდელმა საყვარელმა, ჟურნალ ლაიფის (*Life)* კორესპონდენტმა, დეივიდ შერმანმა გადაიღო. 

გავა დრო და ეს ფოტო ომის დასრულების მეტაფორად იქცევა. იმ დღეს, ბერლინში, ჰიტლერმა და მისმა ახლადმოყვანილმა მეუღლემ, ევა ბრაუნმა თავი მოიკლეს. თავის რედაქტორთან მიწერილ წერილში მილერი აღწერს დახაუს „უზარმაზარ, მტვრიან სივრცეებს, რომელიც უამრავ განწირულ ფეხს გაეთელა, ფეხებს, რომლებიც სტკიოდათ, რომლებსაც სიცივისგან გათოშილს უბაკუნებდნენ მიწას, რომ ტკივილი გაეყუჩებინათ, ფეხებს, რომლებიც სასიკვდილო კამერაში შესვლაღა დარჩენოდათ.“ ეს როცა იცი, რთულია თვალი აარიდო მილერის ჩექმით მოტანილი დახაუს მტვერის ჰიტლერის აბაზანის ფითქინა ხალიჩაზე. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/image-3.png)

ლი მილერი ჰიტლერის აბაზანაში. ფოტო: დეივიდ შერმანი. (c) Lee Miller Archives

_This post is for subscribers only._
### შეტევა ცნობიერებაზე
URL: https://evropis.moambe.eu/sheteva-cnobierebaze/
Last updated: 2026-09-08T10:10:16.000Z
### **როდესაც სამიზნე ადამიანის გონებაა**

2024 წლის ბოლოს, რუმინეთში გამართულმა საპრეზიდენტო არჩევნებმა ევროპას ერთი მნიშვნელოვანი თავსატეხი გაუჩინა: როგორ მოახერხა კანდიდატმა, რომელსაც წინასაარჩევნო კამპანიის დასაწყისში სერიოზულად თითქმის არავინ აღიქვამდა, რამდენიმე კვირაში მილიონობით ამომრჩევლის გულის მოგება? ბევრი კვლევა-ძიების შემდეგ რუმინეთის ხელისუფლებამ, ევროკომისიამ და სხვა ევროპულმა ინსტიტუტებმა დაადგინეს, რომ საქმე მხოლოდ სოციალური ქსელების მარჯვედ გამოყენება არ იყო. დადგინდა, რომ არჩევნებზე გავლენის მოსახდენად მომართული კოორდინირებული ოპერაცია გაიმართა, რომელმაც სოციალური ქსელის, TikTok-ის ალგორითმის ისე გამოიყენა ყალბი ანგარიშებისა და მათი კოორდინირების საშუალებით, რომ მოქალაქეთა აღქმასა და არჩევანს მნიშვნელოვანი დაღი დაამჩნია. 

სწორედ ამგვარი ტიპის ოპერაციების აღსაწერად სულ უფრო ხშირად იყენებენ ტერმინს „ცნობიერებაზე შეტევა.“ (Cognitive Warfare).

### **რა არის ცნობიერებაზე შეტევა?**

მარტივად რომ ითქვას, **ცნობიერებაზე შეტევა არის ადამიანის აღქმაზე, განსჯასა და გადაწყვეტილების მიღების პროცესზე მიზანმიმართული ზემოქმედება პოლიტიკური თუ სამხედრო მიზნის მისაღწევად.** მოწინააღმდეგე ცდილობს, თავისი ზემოქმედებით ისეთი საინფრმაციო ველი ჩამოაყალიბოს, რომ გავლენა მოახდინოს იმაზე, თუ როგორ აფასებს ადამიანი მოვლენებს და ვის ენდობა, რათა, ჯამში, გადამწყვეტი გავლენა მოახდინოს იმაზე, თუ რა გადაწყვეტილებას მიიღებს ის.

თანამედროვე უსაფრთხოების დოკუმენტებში სულ უფრო ხშირად აღნიშნავენ, რომ სახელმწიფოთა მეტოქეობა მიმდინარეობს არა მხოლოდ ტერიტორიების, ეკონომიკისა და ტექნოლოგიებისათვის, არამედ ადამიანის ყურადღებისა და ცნობიერებისთვისაც.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/cognitive-square-1.png) 

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

### **რით განსხვავდება სხვა ცნებებისაგან?**

ცნობიერებაზე შეტევას ხშირად აიგივებენ პროპაგანდასთან, ინფორმაციულ ან ფსიქოლოგიურ ოპერაციებთან, თუმცა მათ შორის განსხვავებები არსებობს.

- **პროპაგანდა** გარკვეული იდეის ან შეხედულების გავრცელებას ცდილობს.
- **საინფორმაციო ოპერაციები** ინფორმაციულ გარემოზე ზემოქმედების ერთ-ერთი ინსტრუმენტია.
- **ფსიქოლოგიური ოპერაციები** ადამიანის ქცევის შეცვლაზეა მიმართული.

ცნობიერებაზე შეტევა თითოეულ მათგანზე უფრო ფართო, კომპლექსური ცნებაა. მისი მთავარი სამიზნე თავად ის პროცესია, რომლის მეშვეობითაც ადამიანი რეალობას აღიქვამს, ინფორმაციას აფასებს და გადაწყვეტილებას იღებს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, თუ საინფორმაციო ოპერაცია ცდილობს გავლენა მოახდინოს იმაზე, რას ხედავთ, ცნობიერებაზე შეტევა ცდილობს გავლენა მოახდინოს იმაზე, როგორ ფიქრობთ.

### **ცნობიერებაზე შეტევის მაგალითები** 

ამის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მაგალითია „ოპერაცია ტყუპისცალი“ (*Doppelgänger)*, რომელიც 2022 წლიდან ევროპის მრავალ ქვეყანაში მიმდინარეობდა და რომლის ერთიანი, გეგმაზომიერი ხასიათიც მხოლოდ მოგვიარებით დადგინდა. ოპერაციის ორგანიზატორები ქმნიდნენ სანდო საინფორმაციო საშუალებების (*BBC, Der Spiegel, Le Monde* და სხვათა) ვებ-გვერდების კლონებს, რომლების ნამდვილისგან გამორჩევა ფრიად რთული იყო. ამ გვერდებზე ქვეყნდებოდა მანიპულირებული სტატიები და შემდეგ ვრცელდებოდა ათობით ათასობით ყალბი სოციალური მედიის ანგარიშით. ამ ოპერაციის მიზანი ერთი მხრივ იყო დეზინფორმაცია - ყალბი, მანიპულირებული ინფორმაციის გავრცელება. მაგრამ მეორე მხრივ, ინფორმაციის ამ ტრადიციულად სანდო წყაროებისადმი უნდობლობის გაჩენა: როცა ერთხელ შეგეპარება ეჭვი ნამდვილია თუ არა მათი ვებ-გვერდი, მერე ეგებ აღარც მიმართო ანდა თავიდანვე უნდობლობით მოეკიდო. 

ეს მიდგომა ტიპიურია ცნობიერებაზე შეტევის ოპერაციებისთვის - ის ერთი გასროლით ორ ჩიტსა კლავს: თან მანიპულირებულ ინფორმაციას ავრცელებს და თან ამავდროულად ინფორმაციის სანდო წყაროებისადმი უნდობლობას თესავს. ნიშანდობლივია, რომ ამგვარი ოპერაციის ამოცანა სულაც არაა, მანიპულაცია მუდმივად შეუმჩნეველი დარჩეს - მის გამოაშკარავებასაც თავისი შედეგი მოაქვს. 

მეორე მაგალითია „მატრიოშკას“ სახელით ცნობილი კამპანია: იქმნებოდა ათასობით ყალბი ვიდეო, დოკუმენტი და ფოტო, რომლებიც შემდეგ ჟურნალისტებს, მკვლევრებსა და ფაქტების გადამმოწმებელ ორგანიზაციებს ეგზავნებოდა. მიზანი იყო ინფორმაციის გადამოწმებისა და კონტროლის საკვანძო ელემენტების გადაღლა, მათი ყურადღების გაფანტვა და ინფორმაციული სივრცის გადავსება ისეთი მოცულობის ყალბი მასალით, რომ სიმართლის დადგენა სულ უფრო რთულ გახდმხდარიყო. როგორც ცნობიერებაზე შეტევას ჩვევია, „მატრიოშკას“ ორმაგი სარჩული აქვს: მანიპულირებული ინფორმაციის ფართო გავრცელება სხვადასხვა (თუნდაც ყალბი) წყაროდან იმას ნიშნავს, რომ ხელოვნური ინტელექტის მოდელებშიც ეს ინფორმაცია ხვდება და მოინიშნება, როგორც ფართოდ გავრცელებული. მაშინ, როცა ახალი ამბების გენერირების და მიღების ერთ-ერთი მთავარი წყარო ხელოვნური ინტელექტი ხდება, ამას შეიძლება საინფორმაციო ველის მძიმე და გრძელვადიანი მოწამლვა მოჰყვეს.

რუმინეთის არჩევნებმა ცნობიერებაზე შეტევისათვის თანამედროვე ტექნოლოგიების წიაღში შობილ ახალ სივრცეს კიდევ ერთხელ გაუსვა ხაზი. სოციალური ქსელების ალგორითმების გასაიდუმლოებული ხასიათი, მათ მიერ მნახველისა და მკითხველისთვის რეკომენდაციების გაწევის მათოდების გაუმჭვირვალობა და კოორდინირებული აქტივობისაგან დაცვის სისტემების სისუსტე ადვილი გამოსაყენებელია ბოროტი განზრახვის მქონე ხალხისთვის. რუმინეთის შემთხვევაში პრობლემა პროპაგანდისათვის კლასიკური „დიდი ტყუილი“ კი არ იყო, არამედ თავად იმ საინფორმაციო გარემოს განზრახ ფორმირება, რომელშიც მოქალაქე გადაწყვეტილებას იღებდა.

### **განგაშის ზარი ბრიუსელში**

ნატო-ს შეფასებით, თანამედროვე მეტოქეობა მხოლოდ ხმელეთზე, ზღვაში, ჰაერში, კოსმოსსა და კიბერსივრცეში აღარ მიმდინარეობს. ტექნოლოგიურმა განვითარებამ ადამიანის აღქმა და გადაწყვეტილების მიღების პროცესიც უსაფრთხოების მნიშვნელოვან განზომილებად აქცია.

ევროკავშირი ამ პრობლემას უცხოური ინფორმაციული მანიპულაციისა და ჩარევის (FIMI) პერსპექტივიდან განიხილავს. მისი შეფასებით, თანამედროვე გავლენის ოპერაციების მიზანი ხშირად არც კონკრეტული ტყუილის გავრცელებაა და არც საზოგადოების პირდაპირ დარწმუნება. მათი მიზანია ისეთი საინფორმაციო გარემოს შექმნა, სადაც მოქალაქეს სულ უფრო უჭირს სანდო ინფორმაციის გარჩევა, სუსტდება ნდობა ინსტიტუტების მიმართ და ისე იზრდება პოლარიზაცია, რომ დემოკრატიული სისტემები ვეღარ ასრულებს თავის მთავარ ფუნქციას - ვერ უზრუნველყოფს საზოგადოებრივ შეთანხმებას. 

გლობალურ მეტოქეობაში სამხედრო ძალა, ეკონომიკური და ტექნოლოგიური ფაქტორები კვლავაც მნიშვნელოვანია, მაგრამ ამასთანავე, არანაკლები მნიშვნელობა ენიჭება ადამიანის გონებასაც. მით უფრო, დემოკრატიულ სისტემებში, რომელშიც თითიეული მოქალაქის მოსაზრებას და მათ მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებს კონკრეტული შედეგები მოჰყვება. ვინც ახერხებს გავლენა მოახდინოს არა მხოლოდ ინფორმაციაზე, არამედ იმ გზაზე, რომლითაც ადამიანი ამ ინფორმაციას აღიქვამს, უპირატესობას ჯერ კიდევ ბრძოლის დაწყებამდე მოიპოვებს. 

ამ ბრძოლაში სახელმწიფო აქტორებთან ერთად თავად საინფორმაციო და კომპიუტერული ტექნოლოგიების გიგანტებიც არიან ჩართული. ილონ მასკმა არაერთხელ განაცხადა, რომ მისი კომპანიის ხელოვნური ინტელექტი და სოციალური ქსელი „იქსი“ კონკრეტულ პოლიტიკურ მოსაზრებებს ანიჭებს უპირატესობას და სხვებს კი თრგუნავს. მკვლევარებმა მსგავსი, პოლიტიკურად განპირობებული მიდრეკილებები დაადგინეს ჩინურ სოციალურ ქსელებში (ტიკტოკი ყველაზე ნათელი მაგალითია) და ასევე ახალ, ხელოვნური ინტელექტის ჩინურ მოდელებში. 

ამდენად, როცა ევროკავშირისათვის ე.წ. „ციფრული სუვერენიტეტისთვის“ ბრძოლა და სოციალური მედიის გიგანტების ალგორითმების გამჭვირვალობა სულ უფრო საკვანძო საკითხად იქცევა. 

ტერმინი ცნობიერებაზე შეტევა გვახსენებს, რომ თანამედროვე ეპოქაში დემოკრატიული სისტემების უსაფრთხოების განმტკიცებისათვის სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება, დაიცვას მოქალაქის უნარი, დამოუკიდებლად მიიღოს ინფორმაცია და განსაჯოს ტყუილ-მართალი, გაარჩიოს სარწმუნო წყარო არასანდოსგან. 

წყაროები:

- [https://www.ssi-policy.org/\_files/ugd/d082af\_097fe86ecf264188aa3ca42d3d43bc3b.pdf](https://www.ssi-policy.org/%5Ffiles/ugd/d082af%5F097fe86ecf264188aa3ca42d3d43bc3b.pdf?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://media.defense.gov/2024/Dec/18/2003615520/-1/-1/0/MILITARY-AND-SECURITY-DEVELOPMENTS-INVOLVING-THE-PEOPLES-REPUBLIC-OF-CHINA-2024.PDF](https://media.defense.gov/2024/Dec/18/2003615520/-1/-1/0/MILITARY-AND-SECURITY-DEVELOPMENTS-INVOLVING-THE-PEOPLES-REPUBLIC-OF-CHINA-2024.PDF?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://storymaps.arcgis.com/stories/128853ee28fb40809148d548e0851b62](https://storymaps.arcgis.com/stories/128853ee28fb40809148d548e0851b62?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://futurium.ec.europa.eu/en/apply-ai-alliance/community-content/ai-cognitive-warfare-infrastructure-four-paper-research-series-population-level-cognitive-formatting](https://futurium.ec.europa.eu/en/apply-ai-alliance/community-content/ai-cognitive-warfare-infrastructure-four-paper-research-series-population-level-cognitive-formatting?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://www.sto.nato.int/wp-content/uploads/chief-scientist-report-cognitive-warfare-4.pdf](https://www.sto.nato.int/wp-content/uploads/chief-scientist-report-cognitive-warfare-4.pdf?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://www.act.nato.int/activities/cognitive-warfare/](https://www.act.nato.int/activities/cognitive-warfare/?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://www.eeas.europa.eu/eeas/foreign-information-manipulation-and-interference-fimi\_en](https://www.eeas.europa.eu/eeas/foreign-information-manipulation-and-interference-fimi%5Fen?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://www.eeas.europa.eu/eeas/euvsdisinfo\_en](https://www.eeas.europa.eu/eeas/euvsdisinfo%5Fen?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics\_132722.htm](https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics%5F132722.htm?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/digital-services-act\_en](https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/digital-services-act%5Fen?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/code-practice-disinformation](https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/code-practice-disinformation?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://portal.research.lu.se/en/publications/psychological-defence-concepts-and-principles-for-the-2020s/](https://portal.research.lu.se/en/publications/psychological-defence-concepts-and-principles-for-the-2020s/?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://mpf.se/download/18.49d76a6a18e5a91c7581ce99/1712658679908/buidling-resilience-and-psychological-defence.pdf](https://mpf.se/download/18.49d76a6a18e5a91c7581ce99/1712658679908/buidling-resilience-and-psychological-defence.pdf?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/commission-opens-formal-proceedings-against-tiktok-election-risks-under-digital-services-act](https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/commission-opens-formal-proceedings-against-tiktok-election-risks-under-digital-services-act?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://euvsdisinfo.eu/uploads/2024/06/EEAS-TechnicalReport-DoppelgangerEE24\_June2024.pdf](https://euvsdisinfo.eu/uploads/2024/06/EEAS-TechnicalReport-DoppelgangerEE24%5FJune2024.pdf?ref=evropis.moambe.eu)
- [https://www.sgdsn.gouv.fr/files/files/20240611\_NP\_SGDSN\_VIGINUM\_Matriochka\_EN\_VF.pdf](https://www.sgdsn.gouv.fr/files/files/20240611%5FNP%5FSGDSN%5FVIGINUM%5FMatriochka%5FEN%5FVF.pdf?ref=evropis.moambe.eu)
### ჯერ ლითიუმი, მერე დემოკრატია? ანუ ვუჩიჩის გერმანელი აჩრდილი
URL: https://evropis.moambe.eu/jer-lit-iumi-mere-demokratia-anu-vuch-ich-is-germaneli-ach-rdili/
Last updated: 2026-07-20T10:42:29.000Z
უკვე ათ წელზე მეტია, სერბეთის პრეზიდენტის სასახლეში კოხტად მოკალათებულა გერმანელი მოხელე, რომლის ჯამაგირსაც მისი ქვეყნის ხაზინა ფარავს. იორგ ჰესკენსმა სერბეთის მმართველ წრეებთან თანამშრომლობის ხიდების გადება ჯერ კიდევ 2009 წელს დაიწყო, თუმცა მისი პოლიტიკური წონა განსაკუთრებით 2013 წლიდან გაიზარდა, მაშინ, როცა ალექსანდარ ვუჩიჩმა თავდაცვის მინისტრის პორტფელი ჩაიბარა. ჰესკენსმა უმალვე აუღო ალღო პოლიტიკურ დინებას და საკუთარი მომავალი სწორედ ვუჩიჩს დაუკავშირდა.

[Lithium Before Democracy: A Serbian Strongman and His German ShadowPaid from German coffers, Jörg Heeskens has been advising Serbia’s Aleksandar Vucic since almost the moment he took power. A mountain of documents obtained by BIRN/Der Spiegel show just how closely Heeskens has worked with Vucic on a deeply unpopular lithium mining project, exposing what critics say is German complicity in the president’s subversion of democracy.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/cropped-balkan-insight-favicon-blue-1-270x270-83264cab-7fe0-42d9-9217-462e289354e6.png)Balkan InsightSasa Dragojlo, Laura Meyer![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/v1-1280x768-520d14a8-360b-4f25-b821-df0974abb7dc.png)](https://balkaninsight.com/2026/06/25/lithium-before-democracy-a-serbian-strongman-and-his-german-shadow/bi/?ref=evropis.moambe.eu)

ჩვენი სტატიის პირველწყარო

პოლიტიკური მწვერვალისკენ მიმავალ ვუჩიჩს ის აჩრდილივით სდევდა თან: 2014 წელს, როცა ვუჩიჩი პრემიერ-მინისტრის კაბინეტში გადასახლდა და 2017 წელს, როდესაც მან უკვე საპრეზიდენტო სასახლეში დაიდო ბინა. ქვეყნის უზენაესი კანონით, მრჩევლის თანამდებობა მეტწილად სიმბოლურ ხასიათს ატარებდა. თუმცა სინამდვილე სხვაგვარია. კრიტიკოსთა მტკიცებით, ჰესკენსი იადარის ველზე „რიო ტინტოს“ ლითიუმის მოპოვების სკანდალურ პროექტსაც მფარველობს. 

დროთა განმავლობაში, მათ შორის იმდენად ახლობლური, უშუალო და გულთბილი დამოკიდებულება ჩამოყალიბდა, რომ ვუჩიჩმა გერმანელ სტუმარს თავისებური მეტსახელიც კი შეურჩია. 2023 წელს, ერთ-ერთი საწარმოს საზეიმო გახსნაზე, მან შეკრებილ საზოგადოებას ჰესკენსი სიამაყით წარუდგინა, აგერ „ჩემი შვაბიო“. გერმანელიც ბერლინელი მსმენელების წინაშე ვუჩიჩს ხოტბას ასხამს. 

### პირდაპირი კავშირი

სერბეთის პრეზიდენტის ადმინისტრაციაში ჰესკენსს ოფიციალურად „გრძელვადიანი ექსპერტის“ სტატუსი ეკუთვნის, რასაც საფუძვლად საგანგებო სამართლებრივი შეთანხმება უდევს. აღნიშნულ დოკუმენტს ხელი ჯერ კიდევ 2020 წლის აგვისტოში მოეწერა, უშუალოდ ვუჩიჩსა და გერმანიის იმდროინდელ ეკონომიკის მინისტრს, პეტერ ალტმაიერს შორის.

ჰესკენსის ჯამაგირზე გერმანიის მხარე — კერძოდ, ეკონომიკისა და ენერგეტიკის სამინისტრო ზრუნავს, გერმანიის საერთაშორისო თანამშრომლობის საზოგადოების (GIZ) მეშვეობით. ეს თანამშრომლობა 1,3 მილიონ ევროზე მეტი ბიუჯეტის მქონე პარტნიორობის ნაწილია, რომელიც 2026 წლამდეა გაწერილი. 

წინასწარ მასალებში ასეა გაწერილი ჰესკენსის უპირველესი დანიშნულება: *„გერმანიის ეკონომიკური ინტერესების პირდაპირი წარმომადგენლობა უშუალოდ ვუჩიჩის წინაშე“*. ეს ყოველივე კი იმ ფონზე ხდება, როცა ქვეყნის უზენაესი კანონით, საპრეზიდენტო ინსტიტუტს ეკონომიკური კურსის მართვის არავითარი სამართლებრივი ბერკეტი თუ ოფიციალური უფლებამოსილება არ გააჩნია.

სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის პოლიტიკის მკვლევარი, გრაცის უნივერსიტეტის პროფესორი ფლორიან ბიბერი ამ უცნაურ შეთანხმებაში ეგრეთ წოდებული „სტაბილოკრატიის“ კლასიკურ გამოვლინებას ხედავს. ამ ფენომენის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ დასავლური მთავრობები ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე დემოკრატიულ უკუსვლასა თუ ავტორიტარულ ტენდენციებს მანამ არ შეიმჩნევენ, სანამ სანაცვლოდ სტაბილური და საიმედო მოკავშირე ეგულებათ.

პროფესორის თქმით, ის ფაქტი, რომ გერმანიის მიერ დაფინანსებული ეს ერთადერთი საშტატო ერთეული ჩრდილივით დაჰყვებოდა ერთ კონკრეტულ პოლიტიკოსს მისი სახელმწიფოებრივი აღზევების ოთხივე საფეხურზე, ადასტურებს: ეს პოსტი თავიდანვე ჩაფიქრებული იყო, როგორც უხილავი, პირდაპირი არხის გაჭრა კონკრეტულ პიროვნებასთან და არა ზოგადად, სახელმწიფო ინსტიტუტთან.

### **ლითიუმზე ნადირობა**

ფარული თუ აშკარა გარიგებებისთვის უდიდეს გამოცდად კომპანია „რიო ტინტოს“ მიერ იადარის ველზე დაგეგმილი ლითიუმის მადნის მოპოვება იქცა. ეს სწორედ ის სტრატეგიული ნედლეულია, რომელიც გერმანულ ავტოგიგანტებს ელექტრომობილების ბატარეებისთვის ჰაერივით სჭირდებათ და რომლის ყველაზე დიდი მარაგები ჩინეთის, ელექტრომობილიების მთავარი მწარმოებლისა და გერმანიის ავტოგიგანტების კონკურენტის, ხელშია. აღნიშნულმა ინიციატივამ, მოსალოდნელი ეკოლოგიური კატასტროფის შიშით, რასაც „რიო ტინტოს“ გვარიანად შელანძღული საერთაშორისო რეპუტაცია იწვევს, სერბი საზოგადოება აღაშფოთა და ქვეყანაში ძლიერი საპროტესტო ტალღაც ააგორა.

ჰესკენსი გერმანიის კანცელარიის წინაშე პრეზიდენტ ვუჩიჩის უახლოეს, ნდობით აღჭურვილ წარმომადგენლად წარდგა, უშუალოდ ამ ავბედითი „ლითიუმის საქმის“ მოსაგვარებლად. 2022 წელს სერბეთის მთავრობა იძულებული გახდა მოქალაქეებისთვის პროტესტისთვის დაეთმო და ხალხის დასაშოშმინებლად, საჯაროდ განეცხადებინა მშენებლობაზე უარი. თუმცა, როგორც მოგვიანებით გაირკვა, ეს განცხადება მტკნარი სიცრუე ყოფილა. უკვე იმავე წლის ივნისში, გერმანიის კანცლერ ოლაფ შოლცის კაბინეტს ღიად აუწყეს, რომ ვუჩიჩი, მოსახლეობის მედგარი წინააღმდეგობის მიუხედავად, პოზიციების დათმობას არ აპირებდა და ჩაფიქრებული გეგმის ბოლომდე მიყვანას მტკიცედ ესწრაფვოდა.

2024 წლის ნოემბერში ქალაქ ნოვი სადში ტრაგედია დატრიალდა. რკინიგზის სადგურის სახურავი ჩამოინგრა, რამაც თექვსმეტი უდანაშაულო ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. უბედურებამ მთელი ქვეყანა შეძრა. მომხდარს კი მძლავრი საპროტესტო ტალღა მოჰყვა, რომელმაც ვუჩიჩის ხელისუფლებას საფუძველი შეურყია.

სწორედ ამ მღელვარების ჟამს, გასული წლის ნოემბერში, კომპანია „რიო ტინტომ“ მოულოდნელი განცხადება გაავრცელა: იადარის პროექტის დროებით შეჩერებისა და მისი „კონსერვაციისა და ტექნიკური მეთვალყურეობის“ რეჟიმში გადაყვანის შესახებ. თუმცა, ამავე განცხადებაში მათ ორაზროვნად მიანიშნეს, რომ წიაღისეულის მოპოვების ოფიციალური უფლებები კვლავინდებურად მათ ხელთ რჩებოდა.

კრიტიკოსებმა მყისვე შენიშნეს, რომ მოვლენათა ეს განვითარება საეჭვოდ ჰგავდა 2022 წლის ნაცად სცენარს: პროტესტის ფონზე პროექტის ვითომცდა „სამუდამოდ შეჩერების“ შესახებ განცხადებას. დოკუმენტების გასაიდუმლოება მათ სკეპტიციზმს მყარ საფუძველს უქმნის და ფარულ გარიგებებზე მიუთითებს; განცხადებიდან სულ რამდენიმე კვირაში, გერმანიის ეკონომიკის სამინისტრომ საქსონიის მხარესთან ახალი ხელშეკრულება გააფორმა, რათა სერბეთისთვის სამთო-მოპოვებითი გამოცდილების გაზიარება კვლავაც შეუფერხებლად გაგრძელებულიყო. გერმანელი მაღალჩინოსნები, საქმის დეტალების შესათანხმებლად, ბელგრადს ორჯერ მაინც ეწვივნენ. ყველაზე ნიშანდობლივი კი ის არის, რომ ეს ვიზიტები ზუსტად იმ დროს მიმდინარეობდა, როდესაც ბერლინი საკუთარ პარლამენტს უტიფრად არწმუნებდა: პროექტის შეჩერების შემდეგ სერბულ მხარესთან იადარის მაღაროზე ყოველგვარი კონტაქტი გაწყვეტილიაო.

თავის მხრივ, არც ვუჩიჩი იჯდა გულხელდაკრეფილი და დასავლელი პარტნიორების კეთილგანწყობის მოპოვებას ყოველნაირად ცდილობდა. მაისში, ამერიკულ FoxNews-ში გამოქვეყნებულ საავტორო სტატიაში, ვუჩიჩმა სერბეთის ლითიუმის რესურსი ევროპის მასშტაბით სიდიდით მეორე უმსხვილეს მარაგად მოიხსენია. მან ეს ბუნებრივი სიმდიდრე დასავლეთის ინდუსტრიული დამოუკიდებლობისა და თვითმყოფადობის უმნიშვნელოვანეს, შეუცვლელ საყრდენად წარმოაჩინა.

### **ორმაგი ცხოვრება**

სამინისტროს ორომტრიალსა და ოფიციალურ რუტინას განრიდებულმა ჰესკენსმა ბელგრადში მოიკიდა ფეხი და პირად კეთილდღეობაზე ზრუნვას შეუდგა. ქონებრივი ჩანაწერები მოწმობს, რომ იგი დედაქალაქში, სულ მცირე, ორ ბინას ფლობს. მათგან ერთ-ერთის ღირებულება ნახევარ მილიონ ევროს აჭარბებს და ის ელიტარულ უბანში „ბელგრად ვოთერფრონთში“ მდებარეობს. საგულისხმოა, რომ ეს სწორედ ის განახლებული სანაპირო ზოლია, რომელიც, ერთი მხრივ, პრეზიდენტ ვუჩიჩისთვის სავიზიტო ბარათს წარმოადგენს, მეორე მხრივ კი არაერთხელ გახვეულა საზოგადოების მწვავე კრიტიკის ქარცეცხლში.

ამასთანავე, ჰესკენსი სოფლის მეურნეობის დარგში მოქმედი იმ საწარმოს 40 პროცენტზე მეტ წილს განკარგავს, რომელიც მეტად უცნაურ სახელს ატარებს: „თხილი ბედნიერი“. საგულისხმოა და საეჭვოც ის ფაქტი, რომ 2021 წელს დაარსებიდან მოყოლებული, ამ კომპანიას არავითარი ხელშესახები თუ სოლიდური შემოსავალი არ უჩვენებია.

დიდი ხნის განმავლობაში ჰესკენსის სავიზიტო ბარათს ამაყად ამშვენებდა ჟღერადი ტიტული: „რესპუბლიკის პრეზიდენტის მრჩეველი“. თუმცა, როგორც ორგანიზაცია „საერთაშორისო გამჭვირვალობა სერბეთის“ წარმომადგენელი, ნემანია ნენადიჩი განმარტავს, გერმანელ მაღალჩინოსანს ამ სტატუსით სარგებლობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნდა. კანონმდებლობის თანახმად, საპრეზიდენტო მრჩევლები ოფიციალური წესით ინიშნებიან, მათი ვინაობა სერბეთის ოფიციალურ მაცნეში ქვეყნდება, ხოლო ანაზღაურებას სახელმწიფო ხაზინიდან იღებენ. შესაბამისად, უცხო ქვეყნის სამინისტროს მოქმედი თანამშრომელი ამ პოზიციას ლეგიტიმურად ვერანაირად დაიკავებდა.

სიმართლე მაშინ გამჟღავნდა, როცა გამოცემა BIRN-მა და Der Spiegel-მა ჩახლართული საქმის გამოსამზეურებლად ჰესკენსს განმარტება სთხოვეს. ამ მოულოდნელი ჟურნალისტური ინტერესით შეშფოთებულმა და უკვე მხილებულმა ჰესკენსმა გადააკეთა LinkedIn-ის პირადი გვერდი და მრჩევლის მანამდე ასე საამაყო ტიტული იქიდან გააქრო.

### **რას ამბობს ბერლინი?**

აღნიშნულ საკითხზე კომენტარის მისაღებად გაგზავნილ მოთხოვნებს არც ვუჩიჩმა და არც ჰესკენსმა არ უპასუხეს. ამავდროულად, გერმანიის ეკონომიკისა და ენერგეტიკის სამინისტრომ მტკიცედ დაიცვა არსებული თანამშრომლობა და მას სავაჭრო ურთიერთობების გაღრმავებისა და სერბეთის სამთო-მოპოვებითი რეგულაციების პოტენციალის ზრდის თვალსაზრისით „უაღრესად წარმატებული“ უწოდა. სამინისტროში ხაზგასმით აღნიშნეს, რომ მოკავშირეების არჩევა თავად სერბეთის ხელისუფლების სუვერენული ნებაა. გერმანულმა ორგანიზაცია GIZ-მა კი განმარტა, რომ ჰესკენსი სერბული მხარისგან არავითარ ცალკეულ გასამრჯელოს არ იღებს და ორგანიზაციის თითოეული თანამშრომელი მკაცრი ეთიკური ნორმების შესაბამისად მოქმედებს.

ასეა თუ ისე, აგორებული მღელვარების მიუხედავად, ორმხრივი კავშირები ყვავის. 2020 წელს გაფორმებული პარტნიორობის ამოქმედების შემდეგ, ორ ქვეყანას შორის სავაჭრო ბრუნვა თითქმის გაორმაგდა. დღეისათვის სერბეთის ტერიტორიაზე მოქმედ გერმანულ ფირმებში 80 000-მდე ადამიანია დასაქმებული, ხოლო უახლესი კვლევის მიხედვით, ამ ინვესტორთა სამ მეოთხედზე მეტი მზადყოფნას გამოთქვამს, კვლავაც დააბანდოს კაპიტალი ამ ქვეყანაში.

### **საკითხავი, აი, ეს არის...**

უმთავრესი საწუხარი მაინც ერთია: კიდევ როდემდე აპატიებს გერმანია სერბეთს დემოკრატიის დამცრობას? რის დათმობას აპირებს ის ვუჩიჩთან ვაჭრობისას, რომ სანაცვლოდ საჭირო ლითიუმი, სტაბილურობა და გეოპოლიტიკური ერთგულება მიიღოს? საბოლოოდ კი მართლაც ისეა საქმე, როგორც პროფესორი ბიბერი ამბობს: ორივე მხარე ამ საქმიდან დიდ ხეირს ნახულობს, თუმცა ეს ყველაფერი სერბი მოქალაქეებისა და, ზოგადად, დემოკრატიის ხარჯზე ხდება.

---

ტექსტი მომზადებულია BalkanInsight-ს [სტატიაზე](https://balkaninsight.com/2026/06/25/lithium-before-democracy-a-serbian-strongman-and-his-german-shadow/bi/?ref=evropis.moambe.eu) დაყრდნობით. ავტორი: ანა ძირკვაძე
### პირადი თუ ჯგუფური პასუხისმგებლობა?
URL: https://evropis.moambe.eu/kanoni-da-pasuxismgebloba-piradi-tu-jgupuri/
Last updated: 2026-09-04T08:14:40.000Z
სად გადის ხაზი ხალხის სამართლიან რისხვასა და კოლექტიურ პასუხისმგებლობას შორს? პასუხი ამ კითხვაზე მეტწილად განსაზღვრავს სისხლის სამართლის პოლიტიკას კი არა, მთელი ქვეყნის კონსტიტუციურ მოწყობასაც.

ვსჯით ადამიანს იმისთვის, რაც თავად გააკეთა, თუ იმისთვის, თუ რომელ ჯგუფს მიეკუთვნება? კრძალავს თუ არა სამართალი კოლექტიურ პასუხისმგებლობას? ამ კითხვებზე საბა ბრაჭველი საუბრობს საავტორო ციკლში „კანონთა გონი.“
### მზად ვიყოთ მიზნობრივი კოალიციების მსოფლიოსათვის
URL: https://evropis.moambe.eu/mzad-viqot-miznobrivi-koalic-iebis-msop-liosat-vis/
Last updated: 2026-07-10T14:22:25.000Z
ავტორები: **მარკ კარნი** კანადის პრემიერ-მინისტრია, **ალექსანდრ სტუბი** კი ფინეთის პრეზიდენტი. სტატია ბრიტანულ The Economist-ში გამოქვეყნდა.

---

ჩვენ სათავეში ორ ისეთ ქვეყანას ვუდგავართ, რომლებსაც არ აქვთ იმის ფუფუნება, რომ გეოგრაფიით განსაზღვრულ წესებს მიენდონ. ფინეთი ესაზღვრება რუსეთს, რომელიც აგრესიულ ომს აწარმოებს უკრაინის წინააღმდეგ და საკუთარი ქვეყნის რეფორმირების ნაცვლად, აქტიურად ერევა სხვების ცხოვრებაში. კანადას კი მსოფლიოში ყველაზე გრძელი სახმელეთო საზღვარი აქვს ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, რომელიც ხელახლა აფასებს საკუთარ პრიორიტეტებს და ძირეულად ცვლის ადრინდელ სავაჭრო კავშირებს.  
  
ამავდროულად, ჩვენ უფრო მჭიდრო კავშირებს ვამყარებთ როგორიცაა ინდოეთთან და — ვცდილობთ რა, თავიდან ავიცილოთ მათზე სტრატეგიული დამოკიდებულება — ჩინეთთან, ისევე, როგორც გლობალური სამხრეთის ქვეყნებთან. ამას იმიტომ ვაკეთებთ, რომ ძალაუფლება აღარ არის თავმოყრილი მხოლოდ ერთ, დასავლურ ცენტრში. ძალაუფლება გადანაწილებულია სამ, სულ უფრო ავტონომიურ ჯგუფს შორის: გლობალურ დასავლეთს, გლობალურ აღმოსავლეთსა და გლობალურ სამხრეთს შორის. ჭეშმარიტად გლობალური ტენდენციები - მათ შორის კონტროლი გამოთვლით სიმძლავრეებზე, მონაცემებსა და ხელოვნური ინტელექტის მოდელებზე - დღეს წარმოშობს მეოთხე, ტექნოლოგიებზე დაფუძნებულ ჯგუფს, რომელიც უკვე ახდენს გავლენას იმაზე, თუ როგორ ვცხოვრობთ, როგორ ვმუშაობთ და ვუკავშირდებით ერთმანეთს, თანაც ისე, რომ არ აღიარებს საზღვრებს და არ ექვემდებარება ანგარიშვალდებულების წესებს. 

1945 წლის შემდეგ შექმნილი მსოფლიო წესრიგი ირღვევა, არსებული ინსტიტუტები კი არ არიან მზად ამ დაღმასვლის თავიდან ასაცილებლად. კრიტიკული გარდატეხის ასეთი მომენტი საუკუნეში ერთხელ დგება. ჩვენს მომავალ საერთო კეთილდღეობას განსაზღვრავს ის, თუ როგორი მსოფლიოს აშენებას ავირჩევთ და როგორ გავაკეთებთ ამას.  
  
ჩვენს წინაშეა სამუშაო, რომელიც ვერ დაეყრდნობა ილუზიებზე დამყარებულ მულტილატერალიზმს, რომელიც მხოლოდ არსებულ სტატუს-კვოს იცავს, და ვერც მხოლოდ ცივსისხლიან რეალპოლიტიკას, რომელიც ამ სტატუს-კვოს განადგურებას ცდილობს. ალტერნატივა ღირებულებებზე დაფუძნებული რეალიზმია - ახალი მიდგომა, რომელიც ერთდროულად პრინციპულიც არის და პრაგმატულიც. პრინციპული მაშინ, როცა საქმე ეხება თავისუფლების, ადამიანის უფლებების, მდგრადი განვითარებისა და სოლიდარობის ფუნდამენტური ფასეულობებისადმი ერთგულებას. პრაგმატული კი იმის აღიარებაში, რომ ყველა პარტნიორი არ გაიზიარებს ამ ჩვენს ღირებულებებს. მარტივად რომ ვთქვათ, ჩვენ უნდა ჩამოვაყალიბოთ კარგად გააზრებული ალიანსები: მჭიდროდ ვითანამშრომლოთ იმ ქვეყნებთან, რომლებიც იზიარებენ ჩვენს ფასეულობებს, ხოლო მათ მიმართ, ვინც ამ ფასეულობებს არ იზიარებს, რეალისტური მოლოდინები შევინარჩუნოთ.  
  
არსებითად, ჩვენ უნდა შევინარჩუნოთ ქმედუნარიანობა ისეთ სამყაროში, როგორიც ის დღეს არის და პასიურად არ ველოდოთ ისეთ სამყაროს, როგორც ჩვენ მოგვეწონებოდა. ეს ნიშნავს იმ სინამდვილესთან შეგუებას, რომ პროგრესი თანდათანობითი პროცესია, ინტერესები კი ხშირად განსხვავდება. ეს მოითხოვს ჩვენსა და სხვა ქვეყნებს შორის არსებული გარდაუვალი განსხვავებების აღიარებას და ძალისხმევის მიმართვას იქით, სადაც ჩვენი ინტერესები თანხვედრაშია და სადაც ერთად ყველაზე დიდი შედეგის მიღწევა შეგვიძლია. პროგრესზე საუბარი მონოლოგის რეჟიმშიც ადვილია, თუმცა პროგრესის მიღწევა მხოლოდ დიალოგით არის შესაძლებელი.  
  
თანამედროვეობის კიდევ ერთი რეალობა ის არის, რომ სამყარო მრავალმხრივი წესრიგიდან უფრო მეტად მრავალპოლარულისკენ ინაცვლებს. მრავალმხრივი წესრიგი, თავისი ნაკლოვანებების მიუხედავად, თანამშრომლობასა და მკაფიო წესებსა თუ ნორმებს ეფუძნებოდა. მრავალპოლარული სამყარო კი, პირიქით, გარიგებებით, ტრანზაქციებითა და ქაოსით ხასიათდება. თუმცა, ნაცვლად მრავალმხრივსა და მრავალპოლარულს შორის ხისტი არჩევანისა, არსებობს სხვა სცენარიც, რომელიც მრავალმხრივი კოალიციების (პლურილატერალიზმის) იდეის გარშემო ერთიანდება. ჩვენ უნდა ვისწრაფოდეთ მრავალმხრივი წესრიგის აღორძინებისკენ — გაუმჯობესებული წარმომადგენლობითობითა და რეფორმირებული ინსტიტუტებით. ამასობაში კი ხელი უნდა შევუწყოთ პლურილატერალური შეთანხმებების შემუშავებას.

ამგვარი, „ცვალებადი გეომეტრიის“ მიდგომით ჩვენ ჩამოვაყალიბებთ კავშირების მჭიდრო ქსელს, კონკრეტული საკითხების გადასაჭრელად შექმნილი დროებითი კოალიციების სახით. ხშირ შემთხვევაში, ეს გზა ყველაზე ეფექტიანი იქნება იმ ქვეყნებთან ურთიერთობისას, რომლებთანაც ბევრ საკითხზე ვერ ვთანხმდებით, თუმცა საკმარისი ურთიერთგაგება გაგვაჩნია იმისთვის, რომ კონკრეტული თემებზე ერთად ვიმუშაოთ. დინამიკური, მიზნობრივი კოალიციები სულ უფრო ხშირად ჩამოყალიბდება საერთო ინტერესების და არა რომელიმე ერთიანი ინსტიტუტის გარშემო. 

ნებაყოფლობითი კოალიცია, რომელიც ამჟამად უკრაინის ომისშემდგომი უსაფრთხოების გეგმაზე მუშაობს, თანამომაზრე ქვეყნებისა და ნატოსთვის ძალისხმევის კოორდინაციის უმთავრეს პლატფორმად იქცა. ევროკავშირის ინსტრუმენტები, მათ შორის უსაფრთხოების პაქტი (SAFE), პარტნიორებს საშუალებას აძლევს, თავი დააღწიონ ბიუროკრატიას და სწრაფად განავითარონ თავდაცვისუნარიანობა ერთობლივი ძალებით. „დიდი შვიდეულის“ ფარგლებში შექმნილი კრიტიკული მნიშვნელობის წიაღისეულის ალიანსი უზრუნველყოფს და ამრავალფეროვნებს მიწოდების იმ ჯაჭვებს, რომლებზეც ყოველი თანამედროვე ეკონომიკაა დამოკიდებული. ხელოვნური ინტელექტის სფეროში ჩვენ შეგვიძლია შევქმნათ კოალიციები ამ სისტემების უსაფრთხოებისა და ხელმისაწვდომობის გასაუმჯობესებლად - ისეთ კრიტიკულ სფეროებში ჩვენი გამოცდილებისა და შესაძლებლობების გამოყენებით, როგორებიცაა კვანტური გამოთვლები და ენერგეტიკა. საკითხავი ის კი არაა, ღირს თუ არა პარტნიორობა, არამედ იმაში, თუ რამდენად სწრაფად შევქმნით წარმატებულ კოალიციებს, რომლებიც ყველა რეგიონს მოიცავს.  
  
გეოგრაფიის, ვაჭრობისა და კომერციის სწრაფად ცვალებადი წესები ბუნებრივ შფოთვას იწვევს ჩვენს მოქალაქეებში. მათ შფოთვაზე პასუხი აწ გარდასულ სამყაროზე გლოვა ვერ იქნება - გამოსავალი სისტემების მშენებლობაა, რომლებიც დღევანდელი სამყაროს მოთხოვნების უკეთ შეესაბამება. შენება როცა საჭირო იქნება კოდით, როცა საჭირო იქნება, ბეტონით თუ ფოლადით, ქმედითი ინსტიტუტებითა და ძლიერი ალიანსებით, რომლებიც ამ შენობას დაიცავს.

უნდა გავაღრმავოთ ჩვენი ქვეყნების პარტნიორობა მსოფლიოს რაც შეიძლება მეტ სახელმწიფოსთან, ვიმოქმედოთ საღი გონებითა და თავდაჯერებულობით.

### შუათანებო მსოფლიოსი, შეერთდით!  

ამ ძალისხმევაში კანადასა და ფინეთს შეუძლიათ გადამწყვეტი როლი ითამაშონ. ჩვენ სავაჭრო კავშირების შესაშური ქსელი გვაქვს და მსოფლიოში ყველაზე მეტად ინტეგრირებულ ეკონომიკებს შორის ვიხსენიებით. თან მყარადაც ვგრძნობთ თავს, რადგან თავდაცვის ხარჯებს რეკორდულ ნიშნულამდე ვზრდით. ამასთან, მიზანდასახულად ვისწრაფვით ტერიტორიული მთლიანობის, ადამიანის უფლებებისა და პლურალიზმისადმი ჩვენს საერთო ერთგულებაში. სწრაფად ცვალებად სამყაროში ჩვენს ქვეყნებს ერთმანეთის მსგავსად ახასიათებთ სიმტკიცე და სიჯიუტე რაც აუცილებელია, რათა მომავლისკენ გზა გავიკაფოთ. ყველას, ვისაც ამგვარივე ხასიათი აქვს და ჩვენს მისწრაფებებს ეთანხმება, მოვუწოდებთ, შემოგვიერთდნენ ამ თავგადასავალში.

■
### AfD: ერთიანი პარტია, გახლეჩილი პოლიტიკა
URL: https://evropis.moambe.eu/afd-ert-iani-partia-gaxlech-ili-politika/
Last updated: 2026-07-07T12:53:38.000Z
სანამ 30 ათასი დემონსტრანტი ქალაქის ცენტრის პარალიზებას შეეცდებოდა, რომ მათი შეკრება არ დაეშვათ, პარტიის „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD) 600-მდე დელეგატი დილაუთენია შეიკრიბა გერმანიის თიურინგიის მხარეში, ერფურტში. „ვერ გაგვტეხთ! აქედან უფრო ძლიერები, უფრო მრავალრიცხოვანი გამოვალთ,“ შესძახა პარტიის თანათავმჯდომარე ლიდერმა, ალის ვაიდელმა. ეს ამბავი 4 ივლისს მოხდა: თარიღი ავბედითია და თან აშკარად საგანგებოდ შერჩეული. ზუსტად ასი წლის წინათ, 1926 წელს, ერფურტიდან სულ რაღაც 25 კილომეტრში, ვაიმარში სხვა პარტიის კონგრესი იმართებოდა: ამ დღეს გერმანიის მშრომელთა ნაციონალ-სოციალისტური პარტია, NSDAP, მეორე ყრილობაზე შეიკრიბა. 

ამა წლის 4 ივლისს შეკრებილთა ამოცანა მარტივი გახლდათ: ერთიანობის დემონსტრირება. AfD მთავარ ოპოზიციურ პარტიად 2025 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგად იქცა, მოიპოვა რა ბუნდესტაგის მანდატების მეოთხედი. საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებს თუ დავუჯერებთ, საქსონია-ანჰალტის მხარეში 6 სექტემბერს დანიშნულ არჩევნებში პარტიას აბსოლუტური უმრავლესობის მოპოვება შეუძლია. თუ ეს მოახერხა, ულტრამემარჯვენე პარტია მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ პირველად ჩაიგდებს ხელში ფედერალური მხარის მმართველობას. სწორედ ამ მოვლენისათვის მოსამზადებლად შეიკრიბნენ დელეგატები ერფურტში. არც დებატების და არც დისკუსიებისთვის აქ ადგილი არ იყო - მხოლოდ ერთობის ჩვენებას ცდილობდა ყველა. 

არადა, ფასადს მიღმა ღრმა იდეოლოგიური განსხვავებებია როგორც საგარეო პოლიტიკის, ისე თავდაცვისა და ეკონომიკის სფეროებში. სხვა ევროპული ქვეყნების ულტრამემარჯვენე პარტიებისაგან განსხვავებით, AfD-ს არასოდეს უცდია თავისი დოქტრინის დაკონკრეტება ანდა ზომიერებისკენ სვლის დემონსტრირება. სულაც პირიქით. 

![Des manifestants à Erfurt, le 4 juillet 2026.](https://img.lemde.fr/2026/07/04/0/0/5472/3648/664/0/75/0/fe9c17b_ftp-1-k185jsdcv5w0-2026-07-04t124819z-122198401-rc207ma0qzjz-rtrmadp-3-germany-politics-afd-protest.JPG)

მანიფესტაცია ერფურტში, 2026 წლის 4 ივლისს CHRISTIAN MANG / REUTERS

„AfD-მ მოახერხა საკუთარი თავის ნორმალიზება გერმანულ პოლიტიკაში ისე, რომ ზომიერებისკენ არასოდეს შეუცვლია თავისი იდეები,“ ამბობს ანა-სოფია ჰაინცე, პოლიტიკურ მეცნირებათა პროფესორი ლიუნებურგის უნივერსიტეტში. „პირიქით, მათ საზოგადოებას მოახვიეს თავს საკუთარი რადიკალური იდეები, როგორიცაა, მაგალითად „რემიგრაცია" \[მიგრანტების ძალადობრივი გაძევება - რედ.\], რის საწინააღმდეგოდაც 2024 წელს მილიონობით გერმანელი გამოვიდა ქუჩაში და რომელიც ალის ვეიდელმა 2025 წელს თავისი საარჩევნო კამპანიის მთავარ ელემენტად აქცია.“

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/afd-fracture-square.jpg) 

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

## კომპრომისის გარეშე

2013 წლიდან მოყოლებული, როცა პარტია დაარსდა, მისი რადიკალური მემარჯვენე ფრთა სულ უფრო იკრებს ძალას, პარტიის დამფუძნებელი ზომიერი ფიგურები კი ნელ-ნელა ტოვებენ სცენას. ჰაინცე ამბობს, რომ მათი უკანასკნელი წარმომადგენელი, ეკონომისტი იორგ მეუთენი, რომელიც 2015-2022 წლებში პარტიის ლიდერი იყო, სულ ახლახან წავიდა. დღეს AfD-ში ორი ძირითადი ჯგუფი იკვეთება: ისინი, ვინც მმართველობისთვის ემზადება, ცდილობს შესაბამისი გამოცდილება მოიპოვოს და პოლიტიკური ალიანსები გააბას და ისინი, ვინც პარლამენტის გარეთ მუშაობენ, ადგილობრივ ასოციაციებს და მხარდამჭერთა ჯგუფებს კრებენ. ეს უკანასკნელნი ბევრად უფრო ჩუმად კი ირჯებიან, მაგრამ მათი გავლენა პარტიაში დიდია. 

რადიკალიზაციისკენ სვლამ პარტიის შიგნით არსებული აზრთა ნამდვილი სხვადასხვაობა შეარბილა და შენიღბა. პარტიულები საკუთარ თავს „მემარჯვენეთა მოზაიკას“ უწოდებენ და მართლაც, იოჰანესს კისის, ლაიფციგის უნივერსიტეტის დემოკრატიის კვლევის ცენტრის დირექტორის მოადგილის თქმით, „პარტია სხვადასხვა შტოების ფედერაციას წარმოადგენს: აქ არიან ლიბერალი ნაციონალისტები, სუვერენისტები, ნეონაცისტები. ამ პარტიისთვის ყოველთვის დამახასიათებელი იყო იდეების ფართო არჩევანი, მასში იგრძნობა მრავალფეროვანი პოლიტიკური გავლენები. მართალი რომ ვთქვათ, ამას პარტიის ვერც ერთი ლიდერი ვერ აკონტროლებს. პარტია ჯერ ახალგაზრდა და პლურალისტურია. ორი თანათავმჯდომარე, ალის ვეიდელი და ტინო ხრუპალა კარგად აცნობიერებენ, რომ თუკი ძალით შეეცდებიან პარტიის კონსოლიდაციას, ის ნამსხვრევებად იქცევა. მათი წარმატების მთავარი გასაღები, ჯერჯერობით სწორედ ამის გაცნობიერებაა. ოღონდ, რაღაც მომენტში თუ ფედერალურ დონეზე მმართველობას დააპირებენ, იდეოლოგიური წონასწორობის წერტილის პოვნა მაინც მოუწევთ.“ 

![Des soutiens du parti d’extrême droite allemand AfD, lors du congrès du parti, à Erfurt (Thuringe), le 5 juillet 2026.](https://img.lemde.fr/2026/07/05/0/0/5500/3667/664/0/75/0/b7e7717_ftp-1-ywnhssdnuvi4-2026-07-05t124902z-1462661246-rc2o7mamynvj-rtrmadp-3-germany-politics-afd.JPG)

AfD-ს მხარდამჭერები ერფურტში გამართულ პარტიის კონგრესზე 2026 წლის 5 ივლისს. KARINA HESSLAND/REUTERS

მთავარი გამყოფი ხაზი პარტიის შიგნით ყოფილი აღმოსავლეთ და დასავლეთ გერმანიების საზღვრებს ემთხვევა. ეს პარტიის ლიდერებს შორისაც აისახება: ტინო ხრუპალა სახლების ყოფილი მღებავია საქსონიის მხარიდან, აღმოსავლეთ გერმანიიდან, ალის ვეიდელი კი დასავლეთ გერმანელი, გოლდმან საქსში ნამუშევარი ბიზნეს-გარეგნობის ქალი, რომელიც ქალ პარტნიორთან ერთად ცხოვრობს. „ლიდერების ამგვარი კონფიგურაცია საშუალებას აძლევს პარტიას ერთდროულად მშრომელთა კლასსაც ასიამოვნოს და ბურჟუაზიასაც,“ გვიხსნის ევა კიენჰოლცი, რომელმაც AfD-ს მოკლე ისტორია 2024 წელს წიგნად გამოსცა. 

„დასავლეთ გერმანელების ცხოვრებისეული გამოცდილება აღმოსავლელებისაგან განსხვავებულია,“ ეთანხმება მას ბიორნ ჰოკე, ისტორიის ყოფილი პროფესორი დასავლეთ გერმანიიდან, რომელიც ახლა აღმოსავლეთ გერმანიაში მუშაობს, „დასავლეთ გერმანელები კეთილდღეობას არიან მიჩვეული, ომისშემდგომი სიდუხჭირე იქ ბევრად უფრო ნაკლებ ხანს გაგრძელდა ვიდრე აღმოსავლეთში. მათ უმრავლეობას გარკვეული ქონება აქვს დაგროვებული, სახლი შეძენილი და პენსია გარანტირებული. აღმოსავლეთში ბევრია ისეთი, ვისი კარიერაც გერმანიის გაერთიანებამ შეიწირა, ვინც იმავე დარგში სამსახური ვეღარ იშოვა, ან სულაც უმუშევარი დარჩა. მათი პენსია ბევრად უფრო მცირეა. ამიტომაც გერმანიის აღმოსავლეთი და დასავლეთი სხვადასხვაგვარად ფიქრობს და იქცევა.“ 

ისტორიული მიზეზებით, AfD-ში, ისევე, როგორც ზოგადად გერმანულ საზოგადოებაში, რაც უფრო აღმოსავლეთისკენ მიდიხართ, რუსეთთან სიახლოვე და ამერიკისა და ზოგადად, დასავლეთისადმი უნდობლობა იმატებს. უკრაინაში მიმდინარე ომმა ეს განსხვავება კიდევ უფრო გამოკვეთა. ტინო ხრუპალა ამბობს „მე გერმანიისთვის რუსეთიდან მომავალ საფრთხეს ვერ ვხედავო“ და ირწმუნება, რომ „პუტინი სამხედრო დამნაშავე არაა.“ ხრუპალა არაერთხელ ეწვია მოსკოვს ომის მიმდინარეობისას და ღიად აყენებს ეჭვქვეშ გერმანიის ნატოში წევრობის აუცილებლობას. 

„რუსებმა გაერთიანების მერე დატოვეს გერმანია, ნატო და დასავლეთი კი დარჩნენ,“ ამბობს ქრისტინა ბაუმი, საქსონია-ანჰალტის პარლამენტში AfD-ს დეპუტატი, ყოფილი კბილის ექიმი. „ჩვენ ახლა მათზე ისე ვართ დამოკიდებული, როგორც არასდროს, არადა ნატო 2029 წლისთვის აგრესიულ ომს ამზადებს და უნდათ მასში ჩაგვითრიონ, პროვოკაციებს აწყობენ. ნატო უნდა დაშლილიყო, როგორც ვარშავის პაქტი დაიშალა, მაშინ უფრო უსაფრთხოდ ვიქნებოდით. მე თუ მკითხავთ, ნატო საფრთხეს წარმოადგენს გერმანიისთვის.“ 

## წინააღმდეგობათა ერთიანობა

ამავე დროს, გერმანიის დასავლეთში ტრანსატლანტიკური ალიანსის მნიშვნელობას ეჭვქვეშ არ აყენებენ. AfD-ს აქაური მიმდევრებისთვის, სწორედ ეს შეიძლება იქცეს ქრისტიან-დემოკრატებთან პოტენციური მმართველი ალიანსის შეკვრის საფუძვლად. ალის ვეიდელი საკუთარი სურვილით შეხვდა აშშ ვიცე-პრეზიდენტს, ჯეიდი ვენსს მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციის კულუარებში, 2025 წლის თებერვალში. ერთი თვით ადრე კი ილონ მასკის მხარდაჭერაც დაიმსახურა - მილიარდერი პარტიის ერთ-ერთ მიტინგზეც კი ჩაერთო ვიდეოზარით. აშშ-ს ადმინისტრაციასთან კავშირების გამომზეურებას AfD ნაკლებად ეშურება ირანის წინააღმდეგ აშშ დარტყმებისა და ნავთობის ფასების შესაბამისი ზრდის შემდეგ, თუმცაღა ალის ვეიდელის ასისტენტები გვარწმუნებენ, ჩვენი უფროსი ილონ მასკთან ახლაც ცვლის ელექტრონულ გზავნილებსო. 

იოახიმ პოლი, AfD-ს დეპუტატი რეინლენდ-პალატინატის მხარიდან არც მალავს ამგვარი ქცევის პრაგმატულ მოტივებს: „სიმართლეს თვალებში უნდა შევხედოთ, ამერიკელები უფრო ძლიერები არიან, უფრო მნიშვნელოვანი ქვეყანაა, გავლენიანი და ეკონომიკურად ძლიერი, ვიდრე რუსეთი და ამიტომ ბევრად უფრო საინტერესოა გერმანიისთვის. კი, პარტიაში იყო პრო-რუსეთული განწყობის ხალხი, მაგრამ ახლა მათ ეჭვები გაუჩნდათ.“

ამგვარი წინააღმდეგობების არსებობა პარტიის ხელმძღვანელობას არ ადარდებს. პარტიის სპოუკსმენი ამბობს, რომ მათი პარტია პაციფისტურია და მზადაა ყველასთან ისაუბროს. დეპუტატი მარკუს ფრონმაიერი 2025 წლის დეკემბერში ნიუ-იორკს ეწვია და რესპუბლიკურ პარტიასთან დაახლოებული ჯგუფისგან ჯილდო მიიღო, ივნისის დასაწყისში კი უკვე სანკტ-პეტერბურგში ესწრებოდა პუტინის საყვარელ ეკონომიკურ ფორუმს. ამაში უცნაურს პარტიაში ვერავინ ვერაფერს ხედავს. AfD-ში ორ საკითხზე თანხმდებიან: აუცილებელია რუსული გაზისა და ნავთობის იმპორტის განახლება და უკრაინის დახმარების შეწყვეტა. „ბედის ირონიაა, მაგრამ ტრამპის მოსვლის შემდეგ პრო-რუსები და პრო-ამერიკელები გერმანიაში ანტიევროპულ პლატფორმაზე გაერთიანდნენო,“ შენიშნავს პოლიტოლოგი ალბრეხტ ფონ ლუკე. 

რეგიონული განსხვავებები ჯართან დაკავშირებითაც იგრძნობა პარტიაში: AfD ჯარში სავალდებულო გაწვევის დაბრუნებას ოფიციალურად ემხრობა, თუმცა ქვეყნის აღმოსავლეთში ამის მკვეთრად წინააღმდეგნი არიან. უკრაინაში მიმდინარე ომის პირობებში ამას აქ ფრიად სახიფათოდ თვლიან და ამბობენ, რომ არ უნდათ, ომში ჩაითრიონ. 

„ჩვენი პარტიული პროგრამა ძალიან ღიად საუბრობს სავალდებულო სამხედრო სამსახურის დაბრუნების აუცილებლობის შესახებ, მაგრამ ამავე დროს თითოეულ გერმანელს უნდა ჰქონდეს უფლება უარი თქვას სამსახურზე,“ ამტკიცებს ტინო ხრუპალა, „უპირველეს ყოვლისა სოციალურ პრობლემებს უნდა მივხედოთ. მიუღებელია, რომ მილიარდობით ევროს ვაგზავნით უკრაინაში და ვხარჯავთ შეიარაღებაში.“ 

ეკონომიკური და სოციალური პოლიტიკის მხრივაც პარტიული იდეოლოგიის გაგება ფრიად რთული საქმეა. არსებობის დასაწყისში მკვეთრად ევროპის ერთიანი ვალუტის წინააღმდეგ განწყობილი პარტია შეიცვალა - ლიბერალი ეკონომისტები, რომლებიც დამფუძნებლებს შორის იყვნენ 2013 წელს, პარტიაში აღარ არიან. ამ თემაზეც, გამყოფი ხაზი აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის გადის. 

„გერმანიის აღმოსავლეთში AfD-ს ამომრჩევლების უდიდესი ნაწილი გაჭირვებული ხალხია, მათ ეკონომიკური ლიბერალიზმი არ მოსწონთ და სოციალურ სახელმწიფოზე არიან დამოკიდებული,“ აჯამებს ევა კიენჰოლცი. დასავლეთ ნაწილში ვითარება საპირისპიროა - აქ პარტიის ამომრჩეველი უფრო მდიდარია, ისინი უფრო ახლოს არიან მრეწველობასთან, მენეჯმენტთან, ოჯახურ ბიზნესებთან. შესაბამისად, პარტიის რადიკალური ფრთა, რომელსაც ბიორნ ჰოკე წარმოადგენს „სახალხო ანტიკაპიტალიზმის კარტს თამაშობს, ოღონდ იმ პირობით, რომ სოციალური დაცვა მხოლოდ გერმანიის მოაქლაქეებს უნდა ერგოთ,“ ამბობს კიენჰოლცი. ამავე დროს, ალის ვეიდელს რომ კითხოთ, მისი პარტია ლიბერტარიანული იდეებით იკვებება: ვაიდელი ჰიტლერს „კომუნისტს“ უძახის, მცირე და საშუალო მეწარმეებისთვის, საშუალო კლასისთვის გადასახადების შემცირებას ითხოვს. „ინდივიდუალიზმი და ეგოიზმი ბევრად უფრო გავრცელებულია დასავლეთში,“ გვეუბნება კრისტინა ბაუმი, „დასავლელები მხოლოდ გერმანელებად არ აღიქვამენ თავს, ისინი გლობალიზებული ცხოვრებით ცხოვრობენ და ამბობენ, რომ გერმანიის ამოცანა ეკონომიკური სიძლიერის დაბრუნებაა.“ 

ეს ამბავი ყველას არ მოსწონს: გიოთს კუბიჩეკი, პარტიის რადიკალური ფრთის წარმომადგენელი, უკმაყოფილოა ვეიდელის ფრთის გაძლიერებით. „ილონ მასკის მხარდაჭერით ეს \[ლიბერალური\] ტენდენცია AfD-ს შიგნით ზედმეტად გაძლიერდა, ბევრად უფრო, ვიდრე თავიდან იყო,“ გვეუბნება ის, „ეს ლიბერტარიანული მიდრეკილება, რომელიც სახელმწიფოს და გადასახადებს ეჭვით უცქერს, ნორმად არ უნდა იქცეს, რადგანაც ღრმად ანტისოციალურია და გერმანულ ღირებულებებს არ შეესაბამება. ჭეშმარიტი გერმანული ღირებულებებია სოციალური კანონმდებლობა, სახელმწიფოებრიობა, ჩარჩოს არსებობა, რომელიც რეალურად უშველის გაჭირვებულებს, მისცემს მათ წარმატების, ანდა გაჭირვებაშიც ღირსეული ცხოვრების შანსს და არ დატოვებს მარტო ბაზრის კანონებისა და კონკურენციის წინაშე.“ 

*სტატიის* [*ორიგინალი* ](https://www.lemonde.fr/international/article/2026/07/06/en-allemagne-le-parti-d-extreme-droite-afd-est-traverse-par-de-profondes-divergences-malgre-l-unite-affichee-lors-de-son-congres%5F6721148%5F3210.html?search-type=classic&ise%5Fclick%5Frank=1&ref=evropis.moambe.eu)*გაზეთ ლე მონდში გამოქვეყნდა. თარგმნა ჯაბა დევდარიანმა.*
### ევროპის კვირა
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-kvira/
Last updated: 2026-07-06T15:34:56.000Z
_This post is for subscribers only._
### ფრანგი ოლიგარქის რუსი ვარსკვლავი: ქსენია ფედოროვა
URL: https://evropis.moambe.eu/p-rangi-oligark-is-rusi-varskvlavi-k-senia-p-edorova/
Last updated: 2026-07-06T15:47:33.000Z
ამასწინათ, საფრანგეთის მედიაში ფრიადი დავიდარაბა ატყდა მას შემდეგ, რაც გამოირკვა, რომ რუსული, საფრანგეთში აკრძალული "რაშა თუდეის" (RT) არხის ყოფილი დირექტორმა, ქსენია ფედოროვამ, რაღაც მანქანებით საფრანგეთში ბინადრობის უფლება მოიპოვა. ფედოროვა დღეს იმაზე ხშირად ჩნდება ფრანგულ ტელეეკრანებზე, ვიდრე მაშინ, როცა RT-ს დირექტორი იყო და იმაზე უფრო აშკარად უჭერს მხარს პუტინის რუსეთს, ვიდრე უწინ. როგორ, ვისი მფარველობთ მოხდა ეს და რა გზავნილებს ავრცელებს ფედოროვა ფრანგულ მედიაში? ამის შესახებ ფრანგულივე პრესისა და ექსპერტების მოსაზრებების მიმოხილვას გთავაზობთ.

### ვინაა ქსენია ფედოროვა?

47 წლის ქსენია ფედოროვა ყაზანში დაიბადა და მთელი კარიერა"Russia Today-ში, კრემლის მიერ დაფინანსებულ წამყვან პროპაგანდისტურ საერთაშორისო მედია ორგანიზაციაში გაატარა. ის არხს დაარსების პირველივე დღეებში, 2005 წელსვე შეუერთდა და მთავარი რედაქტორის, მარგარიტა სიმონიანის პროტეჟედ ითვლებოდა. 

RT France-ს ევროკავშირში მაუწყებლობა 2022 წლის მარტში, უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი აგრესიის შემდეგ აეკრძალა, თუმცა კონტენტის შექმნის უფლება 2023 წლამდე ჰქონდა. ამის შემდეგ მისი თანამშრომლების უმრავლესობა სამსახურიდან გაათავისუფლეს. მოხერხებულმა ქსენიამ და მისმა რამდენიმე კოლეგამ კი ფრანგი ოლიგარქის ფრთის ქვეშ შეყუჟვა მოასწრეს.

#### მეტი ფედოროვას კარიერის შესახებ

მკვლევარები ამბობენ, რომ მიუხედავად ვიკიპედიაში არსებული ჩანაწერისა, მოსკოვის უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი დაამთავრაო, ფედოროვას არ აქვს ჟურნალისტის განათლება. 2005 წლამდე, როცა RT-ს საერთაშორისო ამბების რედაქტორად დასაქმდა, მისი კარიერის შესახებ საიმედო ცნობები არ იძებნება. 

სიმონიანის პროტეჟე სწრაფად დაწინაურდა და 2012-2014 წლებში რუსეთის, დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობისა (დსთ) და ბალტიისპირეთის ქვეყნებისთვის სიახლეების გავრცელების დირექტორი გახდა. ამ პერიოდში ის ძირითადად RT-ის რუსულენოვან კონტენტზე იყო გადართული. 

ამის შემდეგ შემდეგ ფედოროვა ბერლინში წავიდა, სადაც RT-ს შვილობილ საინფორმაციო სააგენტო Ruptly-ს ხელმძღვანელობდა. არც სწავლას დააკლო ხელი და ბიზნესის მართვის მაგისტრის ხარისხიც (MBA) მოიპოვა. 2017 წლის დეკემბერში ის უკვე პარიზში დაარსებული სატელევიზიო არხის, RT France-ის დირექტორი ხდება. 170 თანამშრომლით, RT-ის ფრანგული ფილიალი ქსელის უმსხვილესი საზღვარგარეთული ბიურო იყო — RT America-ზე, RT UK-ზე ან RT Deutsch-ზე დიდი. 

### ვანსან ბოლორეს ფრთის ქვეშ

უკანასკნელ ხანებში, ვანსან ბოლორე ფრანგული მედია-პოლიტიკური სივრცის ბოროტ გენიად იქცა. მისია უდიდესი საკაბელო ოპერატორი, Canal+ და ბეჭდური გამოცემების, რადიო და ტელეარხების მზარდი რიცხვი. ბოლორეს არხი CNews ამერიკული FoxNews ის ანალოგად ჩამოყალიბდა. მის ეკრანზე გასაქანი ეძლევათ ულტრამემარჯვენე პროპაგანდისტებს, მეცნიერების უარმყოფელებს, შეთქმულების თეორიების მოტრფიალეებს და, რაღა თქმა უნდა, რუსეთის მომხრე ანდა, უბრალოდ, ანტი-უკრაინელ პროპაგანდისტებს. ბოლორემ შეიფარა ოდესღაც RT-ს ფრანგი კომენტატორებიც.

ამბობენ, რომ ბოლორეს მიერ ქსენია ფედოროვას დაქირავების შესახებ განხილვები 2023 წლის ივნისში დაიწყო CNews-ის მმართველი დირექტორის, სერჟ ნაჯარის თაოსნობით. ბოლორეს არხებზე და გამოცემებში ფედოროვა 2025 წლის დასაწყისში გამოჩნდა*.* თუმცა მანამდეც, ბოლორეს მედია იმპერია ფედოროვას წიგნის აქტიურ პოპულარიზაციას ეწეოდა, რომელშიც ის RT-ს აკრძალვას თავისუფალი სიტყვის უსამართლო ცენზურად ასაღებდა. 

2025 წლის მაისში ფედოროვა JDNews-*ის* მიმომხილველი გახდა, სექტემბერში კი გადაცემა "მართლმადიდებლური ნათელის" წამყვანად მოგვევლინა. თავდაპირველად, რუსულ თემატიკაზე საუბრისას ის საკმაოდ ფრთხილი იყო, თუმცა თანდათანობით, ოფიციალური რუსული ნარატივის მრავალი ელემენტის გამეორება დაიწყო. მაგალითად, უკრაინაში ომს ის *"კონფლიქტს"* ან *"სამხედრო ოპერაციას"* უწოდებს.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/xenia-square.jpg) 

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

## მოწამლული შინაარსი: რაზე საუბრობს პროპაგანდისტი?

**მაქსიმ ოდინე**, აღმოსავლეთმცოდნეობისა და ცივილიზაციების ინსტიტუტში (Inalco) "ციფრულ კონტექსტში გავლენისა და კონტრგავლენის სტრატეგიების" კათედრის ხელმძღვანელია. მანდ გამოწვლილვით შეისწავლა ფედოროვას გამოსვლები. გთავაზობთ ამონარიდებს მისი [ინტერვიუდან](https://larevuedesmedias.ina.fr/xenia-fedorova-influence-russe-cnews-jdnews-bollore?ref=evropis.moambe.eu). 

### არის თუ არა ფედოროვა რუსეთის "გავლენის აგენტი"?

**ოდინე**: უფრო "რუსული გავლენის ოპერაციების მონაწილეს" დავუძახებდი და არა "აგენტს", რადგან ეს უკანასკნელი უფრო ფარულ საქმიანობას გულისხმობს, არადა ფედოროვას კავშირები რუსეთის საინფორმაციო-პროპაგანდისტულ ეკოსისტემასთან აშკარაა. ის RT-ის უმსხვილეს ფილიალს ხელმძღვანელობდა, რომელიც დეზინფორმაციის რუსულ ეკოსისტემაში ყველაზე კარგად დაფინანსებული ინსტრუმენტი გახლდათ და ყოველწლიურად 300-დან 350 მილიონ ევრომდე საჯარო სუბსიდიას იღებდა კრემლისგან. ფედოროვა RT-ს ხელმძღვანელ მარგარიტა სიმონიანის მარჯვენა ხელიც იყო. 

საფრანგეთში რუსული გავლენის სისტემაში ფედოროვა საკვანძო ფიგურად რუსული პასპორტის გამო კი არა, არამედ RT-ში მისი კარიერისა და ბოლორეს მედიაეკოსისტემაში გადაბარგების გამო იქცა. მისი გავლენა მნიშვნელოვანია იმ ნარატივებისა და რიტორიკული ხრიკების გათვალისწინებით, რომლებსაც ის იყენებს საერთაშორისო არენაზე რუსეთის პოზიციების დასაცავად, ფრანგული აუდიტორიის საცდუნებლად, ინსტიტუტებისა და მედიისადმი ფრანგების ნდობის კიდევ უფრო დასასუსტებლად. 

ერთი მხრივ, ფედოროვა აქტიურად და ცალსახად ავრცელებს ოფიციალურ რუსულ ნარატივებს — განსაკუთრებით ომს და უკრაინისთვის ევროპული მხარდაჭერის კრიტიკას რაც ეხება, ოღონდ მათ ფრანგული აუდიტორიისთვის წარმატებით კაზმავს. 

მეორე მხრივ, ის დღესაც იცავს RT-ს, როგორც "ანტიჰეგემონურ" და "ალტერნატიულ" მედიასაშუალებას, რომელსაც სხვა ტრადიციულ (ე.წ. *"მეინსტრიმულ"*) მედიასთან შედარებით უსამართლოდ ჩაგრავენ. ის პროპაგანდისტულ RT-ს იმავე საფეხურზე აყენებს, როგორც BBC-ს ანდა France24-ს, ევროპულ საჯარო მაუწყებლებს. ის გმობს ევროპაში ვითომდა გაბატონებულ აზროვნების ცენზურას და ამტკიცებს, რომ ევროპის აღმოსავლეთში მიმდინარე სამხედრო ესკალაციაზე სწორედ ევროპა აგებს პასუხს. 

მედია ლანდშაფტისადმი ეს კონფრონტაციული და რელატივისტური მიდგომა, რომელიც დამახასიათებელია RT-სთვის და ნასესხებია FoxNews-ისგან (რომელიც 1990-იან წლებში დაარსდა), ჩემი აზრით, ერთ-ერთი ფაქტორია, რომელიც კარგად ხსნის ბოლორეს მიერ მისი დაქირავების მიზეზს.

### კონკრეტულად როგორ აისახება რუსული გავლენა ფედოროვას მედია გამოსვლებში?

ვითარების ნათლად წარმოსადგენად, მე და ჩემმა კვლევითმა ჯგუფმა მისი 44 გამოსვლის ტექსტური ანალიზი ჩავატარეთ, რომლებიც 2025 წლის 1 იანვრიდან 2026 წლის 28 მაისამდე გამოქვეყნდა. სპეციალური ლექსიკომეტრიული ანალიტიკური ინსტრუმენტით გამოვავლინეთ დომინანტურ თემები, ე.წ. "ლექსიკურ კლასტერები". ქსენია ფედოროვას გამოსვლებში ექვსი ძირითადი თემაა (ანუ "ლექსიკური კლასი"). ეს თემები მისი სტატიებისა და გამოსვლების ლექსიკური მოცულობის თითქმის 90 პროცენტს შეადგენს.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/data-src-image-8ecbc757-7f2e-40a6-a98d-5be53c8caf08.png)

ქსენია ფედოროვას გამოსვლების ტექსტური ანალიზის შედეგად მიღებული ტექსტური "ხე", სადაც ექვსი ძირითადი თემატური კლასი გამოიკვეთა

ყველაზე დიდი (კლასი 1: მოიცავს ლექსიკური დაფარვის 23 პროცენტს) ეხება რელიგიასა და მართლმადიდებლურ რწმენის საკითხებსა და სიმბოლოებს — თემას, რომელზეც ის ბევრს საუბრობდა თავის გადაცემაში "მართლმადიდებლური ნათელი." 

მაგრამ ყველაზე საინტერესოა მე-6 კლასი (დაფარვის 17.3 პროცენტი), რომელიც შეეხება გამოხატვის თავისუფლებისა და მედიის პლურალიზმის ვითომდა დაცვას, რომლებიც, მისი მტკიცებით, საფრანგეთში საფრთხის ქვეშაა იმ ადამიანების გამო, რომლებიც *"ინფორმაციაზე მონოპოლიის"* ან *"ორმაგი სტანდარტების"* მომხრეები არიან. ამ ლექსიკური კლასისთვის კორპუსის სტატისტიკურად ყველაზე წარმომადგენლობითი აზრი შემდეგნაირია: "*ცენზურა ყოველთვის არ იწყება პირდაპირი აკრძალვით, არამედ იდეით, რომ გარკვეულ სიტყვების გაგონება აღარ შეიძლება. უკრაინის დახმარების საბაბით, საფრანგეთმა, როგორც ჩანს, დაივიწყა, რომ გამოხატვის თავისუფლება ნახევრად დაცული ვერ იქნება. დემოკრატია არ უნდა იცავდეს თავს კომპლექსურობის აკრძალვით, წინააღმდეგობის გამორიცხვით ან ერთიანი ნარატივის შექმნით. რადგან როდესაც ჩვენ უარს ვამბობთ მეორე მხარის მოსმენაზე, უკან დგამს ნაბიჯს არა მხოლოდ ჟურნალისტიკა, არამედ თავად თავისუფლება."* (2 აპრილი, 2026).

ამ ლექსიკურ კლასში მთავარი გამოყენებული ტერმინებია: *"თავისუფლება"*, *"მედია"*, *"ნარატივები"*, *"ბავშვები"*, *"გამოხატვა"*, *"უფლებები"*, *"ინფორმაცია"* და *"დემოკრატია*". შეიძლება გაგიკვირდეთ, საიდან მოხვდა აქ სიტყვა*"ბავშვი."* არადა საუბარია რუსეთის რიტორიკის ერთ-ერთ საკვანძო თემაზე, რაც ეხება უკრაინელი ბავშვების გატაცების და მათი რუსიფიკაციის პოლიტიკის უარყოფას და მათი რუსეთში გადაყვანის ახსნას "ევაკუაციით." ეს არის წმინდა წყლის დეზინფორმაცია. ლექსიკური კატეგორიზაცია გვიჩვენებს, რომ ფედოროვას საკვანძო "ანტიჰეგემონური", "ალტერნატიული" და რელატივისტურ პოზიციები სრულ თანხვედრაშია RT-ის მთავარი მიზანთან: დაამტკიცოს, რომ დასავლური, ფრანგული დემოკრატია დისფუნქციურია. ეს პროპაგანდის საკმაოდ დახვეწილი, შეფარული ფორმაა.

მეორე კლასი ეხება ენერგეტიკულ საკითხებს, ორმუზის სრუტის კრიზისს, ინფლაციასა და ნავთობის მზარდ ფასებს. ფედოროვა ცდილობს დაგვარწმუნოს, რომ რუსეთი ერთ-ერთია იმ მცირერიცხოვან მომწოდებლებს შორის არის, რომელსაც შეუძლია მიწოდების კრიზისის სწრაფად შემსუბუქება და რომ, შესაბამისად, ჩვენს ინტერესებშია რუსეთთან ურთიერთობების გაუმჯობესება. 

მესამე კლასი ფოკუსირებულია ბირთვულ საკითხებსა და რუსეთ-ამერიკის სტრატეგიულ დიალოგზე - ერთი მხრივ ბირთვული ომის შიშის კულტივირებას ისახავს მიზნად, მეორე მხრივ კი იმ აზრისა, რომ რუსეთი ამერიკასთან მალე მორიგდება.

მეოთხე თემა უკრაინისთვის ევროპული სამხედრო მხარდაჭერისა და ესკალაციის რისკს ეხება. აქაც ფედოროვა იმეორებს კრემლის ნარატივს, რომელიც ამტკიცებს, რომ კონფლიქტს დასავლეთი აჭიანურებს უკრაინის მხარდაჭერის გაგრძელებით და ამით რუსეთთან სრულმასშტაბიანი სამხედრო დაპირისპირების რისკის ქვეშ აყენებს მსოფლიოს. აქაც, ფედორივა გაღმა შედავების ტაქტიკას იყენებს: ვითომ პაციფისტური რიტორიკით ნიღბავს აგრესიული ომის პროპაგანდას. 

და ბოლოს, მეხუთე თემა ეხება ევროპის თავდაცვის ბიუჯეტებსა და ვალის ფონზე ხარჯების ზრდას, განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა გერმანიის ხელახალ შეიარაღებას, რისი მიზანიცაა საფრანგეთში ისტორიული შიშების გაღვივება. 

ყველა ამ კატეგორიაში აშკარაა რუსული ნარატივი, თუმცა ის ადაპტირებულია ისე, რომ ფრანგული აუდიტორიისთვის უფრო მიმზიდველი იყოს. 

მიმდინარე მოვლენებზე ფედოროვას რეაქციები, მყისვე თავსდება ნაცნობ, კრემლისტურ ნარატიულ და რიტორიკული ჩარჩოებში და პირდაპირ ემსახურება კრემლის ამოცანებს: უკრაინის სამხედრო მხარდაჭერის შესუსტებას, ფრანგული საზოგადოების პოლარიზაციას და დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და პრინციპების (პლურალიზმი, გამოხატვის თავისუფლება) მიმართ უნდობლობის გაზრდას. იგივეს აკეთებდა RT, სანამ აიკრძალებოდა.

### შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ვანსან ბოლორეს კუთვნილი მედიასაშუალები რუსეთისკენ შებრუნდა? 

ალბათ საუბარი ნაკლებად უნდა იყოს რუსეთისკენ შემობრუნებაზე და უფრო რუსეთთან თავსებადობაზე. CNews-ის სარედაქციო ხაზი და მისი "ანტიჰეგემონური" პოზიცია თავსებადია რუსეთის მიერ მხარდაჭერილ არალიბერალურ იდეოლოგიასთან. შესაბამისად, ორივე მხარე თავისი ნებით მოქმედებს: არა მხოლოდ რუსეთმა შეაღწია ბოლორეს მედია ეკოსისტემაში, არამედ ბოლორემაც მისცა წვდომა ფედოროვასნაირ პერსონაჟს და RT-ს სხვა ყოფილ თანამშრომლებს თავის მედია რესურსებზე, რითიც ის კონკურენციას უწევს სხვა არხებს, მაგალითად BFMTV-სა და, განსაკუთერბით, LCI-ს რომელიც უკრაინაში ომს ვრცლად აშუქებს, ძირითადად უკრაინისადმი მხარდამჭერი პოზიციიდან. ამდენად, ჩემი აზრით უფრო უპრიანი იქნება საუბარი სარედაქციო მიდგომების თანხვედრაზე, სუვერენისტულ, ევროსკეპტიკურ, კონსერვატიულ, ანტილიბერალურ და პროგრესული მემარცხენეობისადმი კრიტიკულ პლატფორმაზე. ერთად აღებული, ყველაფერი ეს ქმნის ღირებულებათა ნაზავს, რომელიც სრულიად თავსებადია რუსეთის პოზიციებთან.

### რას გვეუბნება ყოველივე ეს ფრანგული მედიასივრცის შესახებ?

მე სამ ასპექტს ვხედავ. 

პირველ რიგში, ჩვენი მედია ეკოსისტემის ნაწილი არასაკმარისად მომზადებულია, არ იცის თანამედროვე რუსული პროპაგანდისა და ჩარევის ბუნების შესახებ. სიმპტომატური იყო მარტში France 2-ის საღამოს ახალი ამბების გამოშვებაში სერგეი ლავროვის მოწვევა, სადაც სამნახევარი მილიონი მაყურებლის წინაშე რუსმა მინისტრმა საკუთარი შეხედულებები ისე წარმოადგინა, რომ ჟურნალისტი მის ტყუილებს სათანადოდ არ შეწინააღმდეგებია. ასევე გვახსოვს 2023 წლის ამბები, როცა პარიზის ქუჩებში დავითის ვარსკვლავების დახატვამ და მერე 2024 წელს, სისხლიანი ხელების ანაბეჭდების დატოვებამ ფრანგული მედიის დიდი ყურადღება მიიპყრო, სანამ საბოლოოდ გამოირკვეოდა, რომ ეს მოსკოვიდან ორკესტრირებული დესტაბილიზაციის გამიზნული კამპანიები იყო.

ხალხი ზოგჯერ ფიქრობს, რომ რუსული პროპაგანდას კარგად ვიცნობთ, მატრამ მაგრამ ის ბევრად უფრო დახვეწილი და საზიანოა, ვიდრე გვგონია. ცოტა უცნაურია, რომ საჯარო სფეროში მას სათანადოდ ვერ ვეწინააღმდეგებით, როცა სახელმწიფო უწყებებმა – Viginum-მა, DGSE-მ, შეიარაღებული ძალების სამინისტრომ და Quai d'Orsay-მ – უკვე კარგად დაამუშავეს ამ ჩარევების საწინააღმდეგო ზომები, შეუძლიათ უცხოური, დამაზიანებელი ციფრულ-საინფორმაციო ჩარევების რეალურ დროში აღმოჩენა და მასზე რეაგირება.

მეორე ასპექტია, რომ არსებობს იდეოლოგიური, ნარატიული, დისკურსული და პიროვნებათშორისი ფაქტორების თანხვედრა. ბოლორეს მედია ეკოსისტემას, მაგალთად პრორუსული გზავნილების გავრცელების სარედაქციო ინტერესი აქვს, როგორც ზემოთაც ვამბობდით. არადა რუსეთის გავლენის სტრატეგიის ერთ-ერთი პრიორიტეტი სამიზნე ქვეყნების მედია ეკოსისტემებში შეღწევაა - რადგან როდესაც გზავნილს ადგილობრივი მედიასაშუალება, იდეოლოგიური მოკავშირე ან ინფლუენსერი აშუქებს, ის ბევრად უფრო სანდოდ აღიქმება, ვიდრე პირდაპირ კრემლიდან, ან RT-ს მაგვარი კრემლის რუპორიდან მომდინარე ინფორმაცია. რასაც საფრანგეთში აკეთებს რუსეთი ბოლორეს დახმარებით, იგივე ხდება აფრიკის ქვეყნებშიც, სადაც RT და Sputnik-ი ათობით ადგილობრივ მედიასაშუალებასთან დებენ თანამშრომლობის ხელშეკრულებას, ზოგჯერ კი ჟურნალისტებს პირდაპირ უხდიან ფულს მათ კონტენტის გასავრცელებლად. ეს "ნარატივების გათეთრების" რუსული ფენომენია.

და ბოლოს, საფრანგეთში სამწუხაროდ ხშირად ხდება რუსი ინტელექტუალური ფიგურების გარკვეული ესთეტიზაცია და რომანტიზაცია, ადვილია მედიაში მათი წარმოჩენა, როგორც "ნაცრისფერი კარდინალებისა" და საზოგადოების ყურადღების მიპყრობა, რადგან ავტორიტარულ კონტექსტში გადაწყვეტილების მიღების პროცესები ჩვენთვის გაუმჭვირვალე ჩანს და გვაინტერესებს, რა ხდება სინამდვილეში.
### რა არის "ფსიქოლოგიური თავდაცვა"?
URL: https://evropis.moambe.eu/ra-aris-psiqologiuri-tavdacva/
Last updated: 2026-07-10T13:00:20.000Z
2024 წლის შემოდგომაზე შვედეთის მილიონობით მოქალაქემ საფოსტო ყუთში ერთი შეხედვით უჩვეულო ბროშურა მიიღო სათაურით: „თუ კრიზისი ან ომი დაიწყო.“ 

ბროშურის მთავარი გზავნილი პირველივე გვერდზე მკაფიოდაა გამოყოფილი: „თუკი შვედეთს თავს დაესხნენ, ჩვენ არასოდეს დავნებდებით. ამის საწინააღმდეგო ნებისმიერი სხვა ინფორმაცია ტყუილი იქნება.“

ბროშურა მოქალაქეებისთვის ბევრ პრაქტიკულ რჩევას მოიცავს საგანგებო ვითარებისთვის მზადყოფნის უზრუნველსაყოფად: რა მოიმარაგონ, სად და როდის შეეძლებათ სანდო ინფორმაციის მიღება, როგორ უნდა იმოქმედონ საგანგებო და საომარი ვითარების დროს და როგორ არ გახდნენ მანიპულაციის მსხვერპლი.

შვედეთი ცივი ომის დროიდან მოყოლებული დიდი ყურადღებით ეკიდება სამოქალაქო თავდაცვას. ქვეყანაში ტოტალური თავდაცვის მოდელი მოქმედებს, რაც თითოეულ მოქალაქეს მიუჩენს ადგილს ქვეყნის დასაცავად. 

თუმცაღა, ამ ბროშურის განახლების ერთ-ერთი მიზეზი ისაა, რომ თანამედროვე ეპოქაში სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლა მხოლოდ ტანკებით, რაკეტებითა და არმიებით აღარ მიმდინარეობს. ხშირად საკმარისია საზოგადოებაში უნდობლობის დათესვა, მოქალაქეების ერთმანეთთან დაპირისპირება და ისეთი საინფორმაციო გარემოს შექმნა, სადაც ადამიანებს აღარ სჯერათ არც ინსტიტუტების, არც მედიის და, საბოლოოდ, არც ერთმანეთის.

სწორედ ამიტომ, უკანასკნელ წლებში ევროპულ უსაფრთხოების დებატებში სულ უფრო ხშირად ისმის ტერმინი „ფსიქოლოგიური თავდაცვა“.

რას ნიშნავს ეს ტერმინი? რატომ გაჩნდა ის ევროპული უსაფრთხოების დღის წესრიგში? და სად გადის ზღვარი საზოგადოების დაცვასა და სიტყვის თავისუფლებას შორის?

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/07/alphabet-of-FIMI-square.png) 

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

### **რას გულისხმობს ფსიქოლოგიური თავდაცვა?**

ფსიქოლოგიური თავდაცვა არის საზოგადოების უნარი, ამოიცნოს და გაუძლოს ისეთ ზემოქმედებას, რომელიც მიზნად ისახავს მოქალაქეების შეცდომაში შეყვანას, საზოგადოებრივი აზრის დამახინჯებასა და დემოკრატიული ინსტიტუტებისადმი მათი ნდობის შესუსტებას. 

მარტივად რომ ვთქვათ, თუ სამხედრო თავდაცვა სახელმწიფოს ტერიტორიას იცავს, ფსიქოლოგიური თავდაცვა იცავს მის ყველაზე მნიშვნელოვან რესურსს - მოქალაქეთა ცნობიერებასა და საზოგადოებრივ სიმტკიცეს.

რუსეთის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ დაწყებულმა სრულმასშტაბიანმა ომმა კიდევ ერთხელ აჩვენა, რომ თანამედროვე დაპირისპირება მხოლოდ სამხედრო მოქმედებებით არ შემოიფარგლება. ევროპულ დედაქალაქებში სულ უფრო ხშირად საუბრობენ ჰიბრიდულ საფრთხეებზე, დეზინფორმაციაზე, უცხოურ საინფორმაციო ჩარევასა და გავლენის ოპერაციებზე. ბოროტგანმზრახველი სახელმწიფოების საზოგადოების ყველაზე დაუცველ ჯგუფებს იყენებენ იარაღად, როგორც [ამ სტატიაში ](https://evropis.moambe.eu/norch-i-diversantebis-rusul-iranuli-samchedlo/)გიყვებოდით. 

ამ ფონზე ბევრმა სახელმწიფომ დაასკვნა, რომ მხოლოდ საზღვრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა აღარ არის საკმარისი, აუცილებელია საზოგადოების მედეგობის გაძლიერებაც.

### **რატომ აქცევენ ფსიქოლოგიურ თავდაცვას განსაკუთრებულ ყურადღებას?**

თუკი კრიზისის დროს მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი დარწმუნებულია, რომ ხელისუფლება სიმართლეს მალავს; თუკი საზოგადოების ნაწილი ფიქრობს, რომ მედია შეგნებულად ატყუებს, ხოლო სოციალურ ქსელებში ყოველდღიურად ვრცელდება ურთიერთგამომრიცხავი ცნობები, რომელთა გადამოწმებაც თითქმის შეუძლებელია, საფრთხე არა იმდენად ინფორმაციის სიჭარბე, არამედ ისაა, საზოგადოება თანდათან კარგავს რეალობის გაზიარებულ, ერთიან აღქმას. გარკვეული ჯგუფები საკუთარ, იზოლირებულ საინფორმაციო ველში ცხოვრობენ. 

სწორედ ამის გამო განიხილავენ ჩრდილოეთისა და ბალტიის ქვეყნებში ფსიქოლოგიურ თავდაცვას ეროვნული უსაფრთხოების ნაწილად. მათი შეფასებით, თუ საზოგადოებაში ნდობა დაინგრა, მოქალაქეები ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ და სახელმწიფო ინსტიტუტებმა ავტორიტეტი დაკარგეს, მაშინ ქვეყნის დამორჩილება შესაძლებელია სამხედრო ძალის გამოყენების გარეშეც. ფსიქოლოგიური თავდაცვა პრაქტიკული ნაბიჯებია, რომელსაც სახელმწიფო ინსტიტუტები, საგანმანათლებლო სისტემა, მედია და სამოქალაქო საზოგადოება ერთობლივად ახორციელებენ.

შვედეთი ამ მიმართულებით ერთ-ერთ ყველაზე აქტიურ სახელმწიფოდ მიიჩნევა. 2022 წელს ქვეყანაში შეიქმნა ფსიქოლოგიური თავდაცვის სააგენტო, რომლის მთავარი ამოცანაა უცხოური გავლენის ოპერაციების, საინფორმაციო მანიპულაციისა და დეზინფორმაციული კამპანიების გამოვლენა. თუმცა სააგენტოს საქმიანობა მხოლოდ საფრთხეების იდენტიფიცირებით არ შემოიფარგლება. მისი მიზანია საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება და მოქალაქეების მზადყოფნის გაზრდა.

ფინეთმა განსხვავებული გზა აირჩია. ქვეყანაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა მედია-წიგნიერებას, კრიტიკული აზროვნების განვითარებასა და განათლებას. ფინელი მოსწავლეები ადრეული ასაკიდან სწავლობენ, როგორ გადაამოწმონ ინფორმაცია, როგორ ამოიცნონ მანიპულაცია და როგორ შეაფასონ წყაროს სანდოობა. სწორედ ამიტომ ფინეთი ხშირად სახელდება დეზინფორმაციის მიმართ ერთ-ერთ ყველაზე მედეგ საზოგადოებად მსოფლიოში.

ესტონეთის, ლატვიისა და ლიეტუვის გამოცდილებაც განსაკუთრებულია. საბჭოთა ოკუპაციისა და რუსეთის საინფორმაციო ზეწოლის ისტორიულმა გამოცდილებამ ეს ქვეყნები დაარწმუნა, რომ საზოგადოებრივი მედეგობა ეროვნული უსაფრთხოების ისეთივე მნიშვნელოვანი ელემენტია, როგორიც სამხედრო თავდაცვა. ამიტომ სტრატეგიული კომუნიკაცია, დეზინფორმაციასთან ბრძოლა და უცხოური გავლენის ოპერაციების გამოვლენა აქაც სახელმწიფო პოლიტიკის განუყოფელ ნაწილად იქცა.

მიუხედავად განსხვავებული მიდგომებისა, ყველას საერთო იდეა აერთიანებს: თანამედროვე სამყაროში საზოგადოების ნდობა ისეთივე სტრატეგიული რესურსია, როგორიც ენერგოსისტემა, პორტი ან სამხედრო ბაზა.

### **საზოგადოება, როგორც თავდაცვის პირველი ინსტიტუტი**

ფსიქოლოგიური თავდაცვა არ არის ცენზურა და არც აზრის კონტროლი. მისი მთავარი მიზანია საზოგადოების გაძლიერება, მოქალაქეების ინფორმირება და ისეთი გარემოს შექმნა, სადაც მანიპულაცია ნაკლებად ეფექტიანია.

ოცდამეერთე საუკუნეში ბრძოლა მ\~მიმდინარეობს აღქმებისთვის, ნდობისთვის და საზოგადოების ერთიანობისთვის. შესაძლოა სწორედ ამიტომ ისმის დღეს ევროპაში ტერმინი „ფსიქოლოგიური თავდაცვა“ უფრო ხშირად, ვიდრე ოდესმე.

თუ სახელმწიფოს საზღვრებს ჯარისკაცები იცავენ, დემოკრატიის დაცვა საბოლოოდ თავად მოქალაქეების ხელში რჩება. ამიტომაც სახელმწიფოს თავდაცვის ბედი არა საზღვართან, არამედ მოქალაქეების გონებაში წყდება.

**წყაროები:**

[https://www.mcf.se/en/advice-for-individuals/the-brochure-in-case-of-crisis-or-war/download-and-order-the-brochure-in-case-of-crisis-or-war/](https://www.mcf.se/en/advice-for-individuals/the-brochure-in-case-of-crisis-or-war/download-and-order-the-brochure-in-case-of-crisis-or-war/?ref=evropis.moambe.eu)

[https://mpf.se/psychological-defence-agency](https://mpf.se/psychological-defence-agency?ref=evropis.moambe.eu)

[https://portal.research.lu.se/en/publications/psychological-defence-concepts-and-principles-for-the-2020s/](https://portal.research.lu.se/en/publications/psychological-defence-concepts-and-principles-for-the-2020s/?ref=evropis.moambe.eu)

[https://mpf.se/download/18.49d76a6a18e5a91c7581ce99/1712658679908/buidling-resilience-and-psychological-defence.pdf](https://mpf.se/download/18.49d76a6a18e5a91c7581ce99/1712658679908/buidling-resilience-and-psychological-defence.pdf?ref=evropis.moambe.eu)
### ბრექსიტის ათწლეული
URL: https://evropis.moambe.eu/brek-sitis-at-cleuli/
Last updated: 2026-07-01T08:50:08.000Z
2016 წლის 24 ივნისის გარიჟრაჟზე, ინგლისის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ერთი საპორტო ქალაქი ევროპაში პოლიტიკური ცვლილებების მომტან სიმბოლოდ იქცა. სანდერლენდი იყო პირველი მერცხალი, რომელმაც ევროკავშირის რეფერენდუმის შედეგები გამოამზეურა. როდესაც გაცხადდა, რომ მის მცხოვრებთა 60%-ზე მეტს ევროპისთვის ზურგის შექცევა ეწადა, მთელმა მსოფლიომ ერთდროულად იგრძნო, რომ ევროპაში გარდამტეხი ძვრა მოხდა.

ეს ქალაქი თითქოს ხელისგულზე იტევდა ყოველივე იმას, რაზეც „გასვლის“ მომხრეთა კამპანიამ ფსონი დადო და რითაც სულდგმულობდა: პოსტინდუსტრიული ეპოქის მძიმე დაღსა და ეკონომიკურ დაცემას, ლონდონში შეყუჟული, გაუცხოებული პოლიტიკური ელიტისგან მიტოვებულობის მწარე განცდას და უდიდეს წყურვილს — სამაგიერო მიეზღოთ იმ მმართველი კლასისთვის, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში მათ ყოფიერებას გულგრილი და გულცივი მზერით შესცქროდა.

დღეს კი, ამ ამბიდან ათი წლის თავზე, სანდერლენდი და თავად მთელი ბრიტანეთი ერთგვარ გამომაფხიზლებელ სარკედ ქცეულა, რომელშიც ჩახედვაც თვალნათლივ დაგვანახებს, თუ რა ნაყოფი გამოიღო და რა კვალი დააჩნია ქვეყნის ბედს იმ საბედისწერო არჩევანმა.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/06/brexit-band-4.png) 

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

### **ეკონომიკური საფასური**

ცხარე პოლემიკა ბრექსიტის ეკონომიკურ შედეგებზე დღემდე არ ცხრება. ჭეშმარიტების დადგენას ისიც აფერხებს, რომ 2020 წლის 31 დეკემბერს, ზუსტად იმ დღეებში, როდესაც ქვეყანამ ევროკავშირი საბოლოოდ დატოვა, მსოფლიოს პანდემიის ქარტეხილმა გადაუარა. ორმაგი დარტყმის ფონზე, მეტად ძნელია მოვლენების ერთმანეთისგან განცალკევება და იმის თქმა, თუ რომელმა სენმა უფრო მეტად დაასუსტა ქვეყანა. თუმცა, ეკონომისტები ერთხმად თანხმდებიან: ბრექსიტისგან მიყენებული ზიანი ხელშესახებია და გრძელვადიანიც.

სხვადასხვა გაანგარიშების მიხედვით, ბრიტანეთის მშპ ერთ სულ მოსახლეზე დღეს 2.5%-დან 8%-მდე უფრო ნაკლებია, ვიდრე სხვა პირობებში იქნებოდა. მონაცემებს შორის ამხელა სხვაობა მკვლევართა განსხვავებულ მიდგომებზე მეტყველებს, თუმცა თავად პროცესის მიმართულება, რომ საქმე უკუსვლასთან გვაქვს, სადავო არაა.

„დიდი შვიდეულის“ მოწინავე ქვეყნებს შორის, ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ერთ სულ მოსახლეზე ეკონომიკური ზრდის მაჩვენებლით ბრიტანეთი ბოლოდან მეორე ადგილზეა და მხოლოდ ოდნავ უსწრებს გერმანიას, რომელსაც საკუთარი, სრულიად განსხვავებული სტრუქტურული პრობლემები აწევს ტვირთად. ქვეყნის შიგნით არსებული სურათიც საკმაოდ არასახარბიელოა. შრომის პროდუქტიულობის ზრდა, ფაქტობრივად, ერთ ადგილზე გაიყინა.

ბიზნეს-ინვესტიციების სურათიც მსგავსია. 2016 წლის შუა პერიოდიდან მოყოლებული, ბრიტანეთში კაპიტალდაბანდებები მხოლოდ 12%-ით გაიზარდა. ეს მაჩვენებელი ორჯერ ნაკლებია საფრანგეთის იმავე პერიოდის მონაცემზე. ამის მთავარი მიზეზი ბრექსიტის შემდგომი ხანგრძლივი გაურკვევლობაა, რომელმაც მსხვილი კომპანიების სამომავლო გეგმებს ჩრდილი მიაყენა. ეკონომისტების მტკიცებით, ეს ბურუსი ბოლომდე არც არასოდეს გამქრალა. ბოლო დროს იგი ახალმა საგადასახადო შფოთვამ და დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციის არაპროგნოზირებადმა სავაჭრო კურსმა ჩაანაცვლა.

განსაკუთრებით საგანგაშო სურათს გვიჩვენებს ინფლაციის დინამიკა. 2016 წლის კენჭისყრის შემდეგ, ავსტრიის გარდა, დასავლეთ ევროპის არცერთ სახელმწიფოს არ განუცდია ფასების ზრდის ისეთი მძლავრი ზეწოლა, როგორიც ბრიტანეთს. ბრექსიტიდან 2026 წლის შუა პერიოდისთვის ქვეყანაში სამომხმარებლო ფასები უკვე 40%-ზე მეტითაა გაზრდილი.

ფასების თავდაპირველი მკვეთრი ზრდა, რეფერენდუმის შემდეგ ფუნტის გაუფასურებასა და ენერგეტიკულ შოკს უკავშირდებოდა, თუმცა ექსპერტების აზრით, ეს პროცესი უკვე ქრონიკულ ხასიათს ატარებს. პეტერსონის საერთაშორისო ეკონომიკის ინსტიტუტის ანალიტიკოსთა შეფასებით, კრიზისის საფუძველი ღრმა და სტრუქტურულია.

პოლიტიკური არასტაბილურობა, დაბალი პროდუქტიულობა და ფისკალური სიმყიფე ისე გადაეჭდო ერთმანეთს, რომ ბრიტანეთი ინფლაციური შოკების მიმართ უჩვეულოდ მოწყვლადი გახდა. ეს სხვაობა კიდევ უფრო თვალშისაცემია სხვა განვითარებული ქვეყნების ფონზე, რომლებმაც ეს კრიზისი შედარებით მარტივად გადააგორეს. ყოველივე ამის გამო, ბრიტანული ფუნტი დღესაც 10%-ით ნაკლებად ფასობს დოლართან და ევროსთან მიმართებით, ვიდრე რეფერენდუმამდე. გაუფასურებული ვალუტა იმპორტის საფასურს ზრდის და ქვეყნის ეკონომიკურ ორგანიზმს ყოველდღიურად ფიტავს.

### **ქაღალდების გროვა**

საერთაშორისო ვაჭრობაზე ამ მოვლენებმა არათანაბარი, თუმცა, საბოლოო ჯამში, საკმაოდ მძიმე გავლენა იქონია. 2016 წლის შემდეგ, გლობალურ საექსპორტო ბაზარზე დიდი ბრიტანეთის წილი საგრძნობლად შემცირდა: თუკი მანამდე მას მსოფლიო ექსპორტის 2.5% ეკავა, 2025 წლისთვის ეს მაჩვენებელი ოდნავ თუ აჭარბებდა 2%-ს. ეს კლება პროპორციულად ბევრად უფრო საგრძნობი აღმოჩნდა, ვიდრე ევროკავშირის მიერ ამავე პერიოდში განცდილი დანაკარგი. მიუხედავად იმისა, რომ კონტინენტურ ევროპასთან ვაჭრობა მეტწილად ტარიფებისგან თავისუფალი დარჩა, ბრიტანეთს მაინც მოუწია გზის გაკაფვა საბაჟო დეკლარაციების, წარმოშობის წესებისა და სხვა მარეგულირებელი საბუთების მანამდე არარსებულ, გაუვალ ბიუროკრატიულ ლაბირინთში.

ბიუროკრატიული უღელი ყველაზე მეტად მცირე ბიზნესს დააწვა. ლონდონის ეკონომიკის სკოლის მკვლევართა დასკვნით, დიდმა კორპორაციებმა, რომელთაც საგანგებო იურიდიული გუნდები უმაგრებდნენ ზურგს, ეს ახალი წინააღმდეგობები მეტ-ნაკლებად იოლად აიტანეს და შეცვლილ რეალობასაც ფეხი აუწყვეს. აი, მცირე ექსპორტიორების ევროკავშირთან სავაჭრო ბრუნვა, დანარჩენ სამყაროსთან შედარებით, ლამის მესამედით შემცირდა. თექვსმეტ ათასზე მეტმა კომპანიამ, რომელიც მანამდე კონტინენტს თავისი ნაწარმით ამარაგებდა, საბოლოოდ ფარ-ხმალი დაჰყარა და ვაჭრობაზეც ხელი ჩაიქნია.

მრეწველობის დარგს არანაკლებ მწარე ხვედრი ერგო წილად. ბრიტანეთის ინდუსტრიული საძირკველი ჯერ კიდევ საბედისწერო კენჭისყრამდე იყო შერყეული. ჩინურ კონკურენციასა და გაძვირებულ ენერგოხარჯებს იგი ისედაც კუთხეში მიემწყვდია, ბრექსიტმა კი ეს დაღმავალი პროცესი კიდევ უფრო დააჩქარა.

რაც შეეხება მომსახურების სფეროს, ქვეყნისთვის ერთგვარ ნათელ სხივად გამოკრთა. 2016-დან 2025 წლამდე ბრიტანულმა მომსახურების ექსპორტმა ძალა საგრძნობლად მოიკრიბა. მთავარ მამოძრავებელ ძალად იურიდიული, საინჟინრო, სარეკლამო და ტექნოლოგიური სერვისები მოგვევლინა, რომლებსაც ახალმა სავაჭრო ბარიერებმა გზა ასე იოლად ვერ გადაუღობა. ფინანსურმა ტექნოლოგიებმა, ბიომეცნიერებებმა და ხელოვნურმა ინტელექტმაც მყარად შეინარჩუნა მოწინავე პოზიციები გლობალურ ბაზარზე. თუმცა, ჰორიზონტი არც აქ არის მთლად უღრუბლო: იმ სექტორებში, სადაც ბრექსიტმა ახალი ბარიერები და გაურკვევლობა წარმოშვა, წინსვლის ტემპი შესამჩნევად მინელდა.

ფინანსური და სადაზღვევო სექტორის წილმა საერთო სავაჭრო ბრუნვაში საგრძნობლად იკლო. ამის მიზეზი კი ეგრეთ წოდებული „საპასპორტო რეჟიმის“ გაუქმება შეიქნა, რამაც ევროკავშირის საზღვრებს მიღმა მომსახურების თავისუფალ გადადინებას ზღუდეები აღუმართა.

### **საიმიგრაციო პარადოქსი**

ალბათ არაფერია იმაზე დიდი ბედის ირონია „ბრექსიტის“ ათის წლის თავზე, ვიდრე თავად საიმიგრაციო პოლიტიკის ბედუკუღმართობა. სწორედ მიგრაცია გახლდათ ის უპირველესი მუხტი, რომელმაც ევროკავშირის დატოვების მომხრეთა რიგები შეაკავშირა. ბრიტანეთის საზღვრებზე კონტროლის აღდგენის მქუხარე დაპირება ამომრჩევლისთვის ანდამატად იქცა და მაშინ ნაიჯელ ფარაჟი თუ ბორის ჯონსონი ძირითადად კონტინენტური ევროპიდან, კერძოდ პოლონეთიდან შემოდინებულ მიგრანტებზე ილესავდნენ კბილებს. 

ბრექსიტის გამარჯვების შემდეგ ეკონომიკურმა ლოგიკამ თავისი გაიტანა: ქვეყანას იმაზე მეტი მუშახელი ესაჭიროება, ვიდრე ამას ადგილობრივი შრომის ბაზარზე სთავაზობს. შესაბამისად, 2021 წელს, თავის დროს გულითადი ბრექსიტელის, ბორის ჯონსონის კაბინეტმა ევროკავშირის მიღმა მცხოვრებთათვის საიმიგრაციო ჭიშკარი ფართოდ გააღო. ამის გამო ინდოეთიდან, ნიგერიიდან და სხვა შორეული ქვეყნებიდან ჩამოსულთა ტალღამ, წინა წლების ევროპული თავისუფალი მიმოსვლის ყოველი რეკორდი გადაფარა. მიგრაციამ ერთ წელიწადში მილიონ ადამიანს მიაღწია.

უცხოელი სტუდენტები, მომვლელები თუ ჯანდაცვის სფეროს მუშაკები ავსებდნენ ცარიელ ადგილებს უნივერსიტეტებსა თუ საჯარო სამსახურებში, თუმცა, მეორე მხრივ, ძირფესვიანად ცვლიდნენ იმ თემებისა და რეგიონების დემოგრაფიულ იერსახეს, რომელთაც თავის დროზე მიგრაციის შემცირებას დაუჭირეს მხარი.

ავიღოთ თუნდაც ქალაქი სანდერლენდი: 2019-დან 2024 წლამდე აქ ბრიტანეთისა და ევროკავშირის გარედან ჩამოსულ დასაქმებულთა ხვედრითი წილი უცებ გასამმაგდა. ქალაქი, რომელმაც ხმა საკუთარ საზღვრებზე კონტროლის აღდგენას მისცა, სულ რამდენიმე წელიწადში იქცა ისეთ ადგილად, სადაც დანარჩენი სამყაროდან წამოსულმა მიგრაციულმა ნაკადმა თვალსაჩინო კვალი დატოვა.

პასუხმაც არ დააყოვნა და პოპულისტური პარტიების წაქეზებით, საზოგადოებრივმა უკმაყოფილებამ მალევე იფეთქა. 2024 წლის ანტისაიმიგრაციო გამოსვლები ბრიტანეთის ქალაქებში ქუჩის მძიმე არეულობებად იქცა. 

თითქოს ხომ პარადოქსია, მაგრამ ამ არეულობის წახალისებაც და პოლიტიკური შედეგების მომკაც სორედ იგივე ნაიჯელ ფარაჯის პოპულისტურმა ძალამ (Reform UK) მოახერხა და მაისში, ადგილობრივ არჩევნებში უცაბედი გამარჯვება მოიპოვა. 

ნაცვლად იმისა, რომ საიმიგრაციო შფოთი განემუხტა, ევროკავშირიდან გასვლამ მხოლოდ ევროპის კონტინენტიდან იმიგრაციის კოლაფსი გამოიწვია. ეკონომიკის სტრუქტურული პრობლემები არათუ არ გამოსწორდა, გაუარესდა კიდეც. ხოლო იმიგრაციისგან საფრთხობელის შექმნით ვინც ადრე ხეირობდა, ისევ ხეირობს. ბრიტანულ საზოგადოებაში კი განხეთქილება და შფოთი კიდევ უფრო გამწვავდა.

### **რღვევა**

იმის ამოსაცნობად, თუ როგორ აღმოჩნდა ბრიტანეთი ამ საბედისწერო გზაგასაყარზე, მზერა 2016 წელზე გაცილებით შორს უნდა მივაპყროთ. ბრექსიტის კენჭისყრის ფესვები ათწლეულების მანძილზე ნაგროვებ პოლიტიკურ ახლომხედველობაში უნდა ვეძებოთ: 1980-იანი წლებიდან მრეწველობაში ინვესტიციების ვარდნამ, მთელი რიგი სოფლები თუ ქალაქები ბედის ანაბარა მიატოვა; პოლიტიკურ ელიტასა და ხალხის ფართო მასებს შორის უფსკრული გაჩნდა, რომელიც დღითიდღე უფრო და უფრო ღრმავდებოდა; პოლიტიკურ კულტურაში კი საგნობრივი, გამოზომილი მსჯელობის ადგილი თანდათანობით ფუჭმა მჭევრმეტყველებამ, ფასადურმა ლოზუნგებმა და ფუყე დაპირებებმა დაიკავა.

ბედისწერის საათმა წიკწიკი ჯერ კიდევ 1990-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო. პრემიერმა ჯონ მეიჯერმა უარი თქვა ევროკავშირის მაასტრიხტის ხელშეკრულების (რომელიც თავისუფალ გადაადგილებას ითვალისწინებდა) თაობაზე რეფერენდუმის გამართვაზე. 2016 წლისთვის კი, დევიდ ქემერონმა ბრექსიტის რეფერენდუმი, უპირველეს ყოვლისა, საკუთარ კონსერვატიულ პარტიაში ატეხილი შინააშლილობისა და ფრაქციული დაპირისპირების ჩასაცხრობად დანიშნა.

პოლიტიკურ ქარტეხილებში გამოწრთობილი ბრიტანელები „დარჩენის“ ბანაკის მხრიდან ეკონომიკური კატასტროფის მუქარამ ვერ მოხიბლა. ამ უკანასკნელთ საზოგადოების ნდობა უკვე დაკარგული ჰქონდათ, მათი შიშისმომგვრელი რიტორიკა კი ხალხს მმართველი ელიტის ნაცად ხელწერას ახსენებდა. აი, „გასვლის“ მომხრეთა გზავნილი კი უბრალო იყო, ეს ბანაკი ხალხის სიბრაზეს გრძნობდა და აღვივებდა კიდეც, რითიც ადამიანთა გულებისკენ უმალ პოულობდა გზას, განსჯას კი ჯანდაბამდის გზა ჰქონოდა.

ქემერონი დამარცხდა. ბრექსიტის ფრთას საკუთრი წარმატებისა ძლივსღა სჯეროდა - რაც ესტაბლიშმენტისთვის სილის გაწვნად იყო დაგეგმილი, მონუმენტურ, სტრატეგიულ შემობრუნებად იქცა. პოლიტიკური ელიტა ღრმა საგონებელში ჩავარდა: „სუფთა ბრექსიტისკენ“ სვლა, ანუ ევროკავშირთან ურთიერთობების სრული გაწყვეტა შეუძლებელი აღმოჩნდა. პოლარიზებულ გარემოში, პარტიები ვერც იმაზე შეთანხმდნენ, თუ კერძოდ რა შინაარსი ჰქონდა ამ ისტორიულ გაყრას. 

ამ უმწეობის განცდამ ხალხსა და პოლიტიკოსებს შორის ხიდჩატეხილობა კიდევ უფრო გააღრმავა. სასწაული არ მოხდა. ევროკავშირიდან გასული ბრიტანეთი მყისიერად არ გაბრწყინდა. 

ფარაჟის მანევრი, რომელმაც უპასუხისმგებლო გადაწყვეტილების წახალისებით ქვეყანა განსაცდელში ჩააგდო, მაგრამ თავად პასუხისმგებლობა არ უტვირთია, მისი გამორჩეული ინტელექტის ან ქარიზმატული წინამძღოლობის დამსახურება როდია. მისი წარმატება უფრო ოპონენტების უსუსურობამ განაპირობა. ბრიტანელები დარწმუნდნენ, რომ ძველი პარტიები მათ სატკივარს ყურს აღარ ათხოვებდნენ. 

დღესდღეობით, საზოგადოებრივი აზრის ეროვნულ გამოკითხვებში ფარაჟის პარტია „*Reform UK*“ ლიდერობს. „გასვლის“ ბანაკის ერთგულ ამომრჩეველთა ლამის ნახევარი საყოველთაო არჩევნებზე მხარდაჭერას სწორედ მას უცხადებს. შედარებისთვის: კონსერვატორებს დღეს მესამედზე ნაკლები თუ თანაუგრძნობს. ლეიბორისტების გადამწყვეტი გამარჯვება 2024 წლის არჩევნებში, რომელმაც კირ სტარმერი მოიყვანა სათავეში, მალევე გაქარწყლდა. ლეიბორისტებისა და ტორიების ორპარტიული სისტემა ჯერ სამპარტიული გახდა, უკანასკნელი ადგილობრივი არჩევნებისას კი სულაც ხუთპარტიულად იქცა. ბრიტანული პოლიტიკური სისტემა იმდენად შეირყა, რომ პრემიერს პრემიერზე იცვლიან და უკვე იტალიის არცთუ შორეულ, მაგრამ უკვე მივიწყებულ ქაოტურ წარსულს ადარებენ. 

### **თაობათა ცვლა**

ჟამთა სვლა თავისას შვრება. დრო ბრექსიტის მომხრეთა წინააღმდეგ მუშაობს. უფროსი თაობის ამომრჩევლები, რომელთაც თავის დროზე დიდი უმრავლესობით დაუჭირეს მხარი ევროკავშირიდან გასვლას, წუთისოფლის უფრო სწრაფი ტემპით ტოვებენ, ვიდრე დარჩენის მომხრეები. ოფიციალური სტატისტიკაც ამას მოწმობს: ბრექსიტის ძველი მომხრეების დაახლოებით თხუთმეტი პროცენტი უკვე მარადისობას მიებარა. მოწინააღმდეგეთა ბანაკში ეს მაჩვენებელი მხოლოდ ათ პროცენტს შეადგენს. დაახლოებით ექვს მილიონ ახალგაზრდას 2016 წელს ხმის მიცემის უფლება არ ჰქონდა. დღეს კი ისინი უკვე სრულუფლებიანი ამომრჩევლები არიან და მათი მსოფლმხედველობაც განსხვავებულია.

ამ ისტორიული მოვლენის მეათე წლისთავზე ჩატარებულმა გამოკითხვამ ბევრი რამ ნათელყო. 18-დან 28 წლამდე ასაკის ყოველი ხუთი ბრიტანელიდან სამი, ხელსაყრელი შესაძლებლობის შემთხვევაში, ევროკავშირში დაბრუნებას მისცემდა ხმას. გარეთ დარჩენას მხოლოდ ყოველი მეათე თუ ისურვებდა. ხოლო თუკი საქმე რეალურად არჩევნებზე წასვლამდე მიდგება, ევროპული კურსის მომხრეთა ბანაკი სავარაუდო ხმების ოთხ მეხუთედზე მეტს მოიპოვებს. ამ თაობის წარმომადგენელთა ნახევარი ბრექსიტს სრულ მარცხად მიიჩნევს, ხოლო მათ გვერდით წარმატებაზე მოუბარნი ხუთიდან ერთსაც კი არ შეადგენენ.

საზოგადოებრივ აზროვნებაში გარდატეხა უფრო ფართო შრეებშიც იგრძნობა. დღეს ბრიტანელთა უმრავლესობა ევროკავშირიდან გასვლას შეცდომად მიიჩნევს. თითქმის ნახევარი აცხადებს, რომ ამ ნაბიჯმა მათ ყოველდღიურობას მძიმე დაღი დაასვა. უკეთესობას კი მხოლოდ ყოველი მეათე თუ ამჩნევს.

ახალგაზრდები პრინციპულად კი უჭერენ მხარს ევროპულ ოჯახში დაბრუნებას, თუმცა ძველი პოლემიკის ხელახლა გაღვივება აშკარად აფრთხობთ. ეს დავა მათი პოლიტიკური სიმწიფის წლებს წარუშლელ კვალად გაჰყვა და გადაღალა კიდეც ისინი.

ბრექსიტი ამ თაობის ცხოვრებაში პირველი უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური მოვლენა იყო. მაშინ მას თვალყურს დიდი ინტერესით ადევნებდნენ, თუმცა ასაკის გამო ხმას ვერ აძლევდნენ. დღეს მათი სურვილი, ერთხელ და სამუდამოდ დაესვას წერტილი ამ გაურკვევლობას, სავსებით რეალურია. თუმცა იმის მოთმინება არ აქვთ, რომ ქვეყნის მასშტაბით მორიგ, გაჭიანურებულ და დამქანცველ დავას გაუძლონ.

### **გზაგასაყარი**

რა არის გამოსავალი? რა გზას უნდა დაადგეს ახლა ნისლიანი ალბიონი? ევროპულ ოჯახში ხელახლა დაბრუნების იდეა თანდათან ძალას იკრებს. თუმცა, ანალიტიკოსები და პოლიტიკოსები ერთხმად აღიარებენ, რომ ამის ჟამი ჯერ არ დამდგარა. ამას ამბობენ ისინიც კი, ვის გულსაც ეს ჩანაფიქრი ყველაზე მეტად ეამება.

მომავალი დაბრკოლებები მართლაც შთამბეჭდავია. ევროპაში დასაბრუნებლად ლონდონს მტკიცე ნება და მიზნისადმი ერთგულება დასჭირდება. საჭიროა ძირეული, სტრუქტურული, რეალური რეფორმები. 

ამასობაში, არც თავად ევროკავშირშია იდეალური ვითარება. საფრანგეთსა და გერმანიაში პოპულისტური ძალები მძლავრობენ. ამ ზეწოლის ფონზე, ბრიუსელს შიდა წინააღმდეგობის დიდი ტალღის გადალახვა მოუწევს.

ბრიტანელებიც განწყობაც ორაზროვანია. შორიდან, თეორიულ ჭრილში, ევროკავშირში დაბრუნებას ბევრი კი მიესალმება, თუმცა ეს შემართება მყისვე ქარწყლდება, როგორც კი ლაპარაკი ხელშესახებ შედეგებზე მიდგება. საკმარისია ამომრჩეველს ერთიან იმიგრაციულ პოლიტიკაზე ან გირვანქა სტერლინგის გაუქმებაზე ჩამოუგდო სიტყვა, რომ მათი გაბედულება სადღაც ქრება.

დღეს ბევრად უფრო მიღწევადი მიზანი სხვა რამ არის: ევროკავშირთან მჭიდრო, პარტნიორული კავშირების აღდგენა, ოღონდ სრულუფლებიანი წევრობის გარეშე. ამ ჩანაფიქრს სხვადასხვა პოლიტიკურ ბანაკში სულ უფრო მეტი მომხრე უჩნდება.

კირ სტარმერის მთავრობამ ამ მიმართულებით პირველი ნაბიჯები გადადგა. მათ ბრიტანეთის თავდაცვის სექტორს ევროპის მასშტაბურ გადაიარაღების ფონდისკენაც გაუხსნეს გზა. მიუხედავად ამისა, წინსვლის ტემპი მაინც დუნეა. არადა, თანამედროვე გეოპოლიტიკური რეალობა მჭიდრო კავშირების სასიცოცხლო აუცილებლობაზე მიანიშნებს. რუსეთის აგრესიული გამოხდომები, ამერიკის უკიდურესად პრაგმატული მიდგომები და ჩინეთის მზარდი ამბიციები ამის ნათელზე ნათელი დასტურია. თუმცა ეს რეალობაც კი ჯერჯერობით ვერ სძლევს ორივე მხარეს გამეფებულ პოლიტიკურ ინერციას.

როგორც ევროკავშირის ყოფილი მთავარი მომლაპარაკებელი, მიშელ ბარნიე აღნიშნავს: ლონდონმა და ბრიუსელმა ხიდები დღევანდელი მსოფლიოს რეალობიდან გამომდინარე უნდა ააგონ და არა ისე, თითქოს დრო ათი წლის წინ გაჩერდაო.

ერთ-ერთ საინტერესო ალტერნატივად ევროკავშირთან ურთიერთობის შვეიცარიული გამოცდილება განიხილება. იგი ბრიტანეთს ევროპულ ბაზარზე ფართო ასპარეზს უხსნის. ამავდროულად, მიგრაციის კონტროლის სადავეები კვლავ ლონდონის ხელში დარჩება. წარსულში ბრიუსელი ამგვარ დათმობებზე იოლად არ მიდიოდა. სხვა მსხვილი ეკონომიკისთვის მსგავსი პრივილეგიის მიმადლებას ყოველთვის ეჭვითა და დიდი სიფრთხილით უყურებდნენ. 

თუმცა ვითარება იცვლება. ინტერესების სიმძიმის ცენტრი ნელ-ნელა სხვა მხარეს, უსაფრთხოების საკითხებისკენ იხრება სადაც ბრიტანეთის მნიშვნელობა კვლავაც დიდია. მიმდინარე ათწლეულის მძიმე გეოპოლიტიკურმა გამოწვევებმა კი ეს პარტნიორობა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი და გადაუდებელი გახადა.

სტარმერი წავიდა. მისი მემკვიდრე კი რთული დილემის წინაშე აღმოჩნდება. მან უნდა გადაწყვიტოს, რამდენად შორს წავიდეს ბრიუსელთან დაახლოების გზაზე. მთავარი კითხვაა: რა მოცულობის პოლიტიკური კაპიტალი შეუძლია შესწიროს ამ ბრძოლას?

სამთავრობო მარათონში ამჟამად ენდი ბერნემი ლიდერობს. ის და მისი გუნდი ნემსის ყუნწში ძვრებიან. ევროპასთან პარტნიორობისთვის მზაობას კი აცხადებენ, მაგრამ თან უკიდურეს სიფრთხილეს იჩენენ; გულმოდგინედ ერიდებიან ევროპულ სტანდარტებთან სრულ თანხვედრას. მიზეზი მარტივია: ამან შესაძლოა ამომრჩეველი დააფრთხოს. ბევრი ბრიტანელი დღესაც ფრთხილობს. მათ ძველი, დამქანცველი „ბრექსიტის ომების“ ხელახლა გაღვივება და ამ მორევში ხელახლა გადაშვება სულაც არ სურთ. 

დრო კი არ იცდის.
### ერთიანი ევროპის ქრისტიანული ფესვები
URL: https://evropis.moambe.eu/ert-iani-evropis-k-ristianuli-p-esvebi/
Last updated: 2026-06-27T08:29:14.000Z
კონფლიქტების შერბილება; განსხვავებული ინტერესებს შორის კომპრომისების ძიება და შეჯერება; საზოგადოების განსხვავებულ ჯგუფებს შორის თანამშრომლობისა და თანაცხოვრების წახალისება; სწრაფ ცვლილებებზე უარი, თანდათანობითი და კონსენსუსზე დამყარებული ცვლილებებისთვის უპირატესობის მინიჭება – რამდენი ჩვენთაგანი გაუღიზიანებია ევროკავშირის ამგვარ მიდგომებს - სისწრაფისა თუ მოქნილობის ნაკლებობას, გადაჭარბებულ დისკუსიებს. ზოგიერთი ქართველი კომენტატორი ამას ევროპულ "ბიუროკრატიზმს" უწოდებს, ბევრი ჩვენი მკითხველი, განსაკუთრებით სოციალურ მედიაში, ამას ევროკავშირის "სოციალისტურობით" ხსნის. არაკეთილსინდისიერი პოლიტიკოსები და პოპულისტები ხშირად სწორედ ამ თვალსაზრისით ადარებენ ხოლმე ევროკავშირსა და საბჭოთა კავშირს.

სინამდვილე კი სხვაგვარია: ყოველი ამ პრინციპს, დღევანდელი ევროკავშირის ინსტიტუციურ მსოფლმხედველობას, მასზე ბევრად უფრო ადრე შექმნილი ევროპის საბჭოს დამფუძნებელ პრინციპებსა და ევროპის ადამიანის უფლებათა კონვენციას ქმნიდა ხალხი, ვისი იდეოლოგიაც სოციალიზმისგან ფრიად შორს იყო. ევროპელი ქრისტიან-დემოკრატები - რობერტ შუმანი, ალსიდ დე გასპერი, კონრად ადენაუერი - ევროპული პროექტის პიონერები და მშენებლები იყვნენ. ამ იდეოლოგიაზე ჩვენში ნაკლებს საუბრობენ და ნაკლებად იცნობენ. სამაგიეროდ თვალსა და ყურს ხვდება ხოლმე ოკეანის გაღმიდან წამოსროლილი დაყვედრება, თითქოს ევროპული პროექტი ქრისტიანული ფესვებიდან გადახვევა იყოს, ანდა მის დავიწყებას ისახავდეს მიზნად. რამდენად სამართლიანია ეს კრიტიკა? მოდით, ერთად გადავავლოთ თვალი ისტორიას.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/06/RECt.png) 

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

### კათოლიკეები სახელმწიფოს წინააღმდეგ

ევროპული ქრისტიანული დემოკრატია, როგორც პოლიტიკური მოძრაობა მე-19-ე საუკუნის მეორე ნახევრიდან იღებს სათავეს და ძირთადად კათოლიკე მორწმუნეებს მოიცავს. თავდაპირველად, რომის პაპები საფრანგეთის რევოლუციისა და წარმომადგენლობითი დემოკრატიის მიმართ მტრობით იყვნენ გამსჭვალული. თუმცა, მეცხრამეტე საუკუნეში ფეხს იკიდებს აზრი, რომ რევოლუციის მიღწევების უარყოფა არ გამოვა და საჭიროა "რესპუბლიკების მონათვლა." 

როცა ალექსის დე ტოკვილი ამერიკის დემოკრატიაზე წერდა, მისი ნაშრომი სინამდვილეში საფრანგეთისკენ იყო მიმართული. დე ტოკვილი თვლიდა, რომ პიროვნული თავისუფლება კარგია, მაგრამ მოქალაქეს მორალური კომპასი სჭირდება და ამისთვის რწმენა აუცილებელია - სწორედ ამიტომ, ის ევროპისათვის მაგალითად სახავდა აშშ-ში რელიგიისა და დემოკრატიის კავშირს.

სწორედ მსგავს აზრებს ეყრდნობოდნენ პირველი ევროპელი ქრისტიან-დემოკრატებიც. უნდა ითქვას, რომ ისინი თავდაპირველად თავად წარმომადგენლობითი დემოკრატიის იდეას ეჭვით უცქერდნენ. ამ სკეპტიციზმიდან მოდის პირველი, 1919 წელს დაარსებული ქრისტიან დემოკრატიული პარტიის - იტალიიის სახალხო პარტიის (Partito Popolare Italiano) სახელიც. ეს პარტია სახალხო სუვერენიტეტის (პირდაპირი დემოკრატიის) მომხრე უფრო იყო ვიდრე წარმომადგენლობითი (საპარლამენტო) დემოკრატიისა. 

#### "სახალხო დემოკრატია" მარჯვნივ თუ მარცხნივ?

იტალიური პარტიის სახელდებიდან მოდის "ევროპის სახალხო პარტიის" სახელიც, რომელიც ყოფილ აღმოსავლეთ ბლოკის ქვეყნებში ყურს ხვდება: რადგან "სახალხო დემოკრატიული" რესპუბლიკები ხშირად კომუნისტური პარტიის მიერ მართული ქვეყნები იყო. 

თუ დავფიქრდებით, მიზეზი იგივეა. კომუნისტური პარტიებიც უარყოფდნენ წარმომადგენლობით დემოკრატიას და მას კლასობრივ, ანუ "სახალხო სუვერენიტეტს" ამჯობინებდნენ. პრაქტიკაში, ეს პროლეტარიატის დიქტატურის, ანუ კომუნისტური დიქტატურის ხასიათს იღებდა. 

პირველი ქრისტიან-დემოკრატიული პარტიები შეიქმნა არა როგორც ერთ-ერთი რიგითი პოლიტიკური დაჯგუფება, არამედ როგორც ერთგვარი წინააღმდეგობის მოძრაობა რესპუბლიკების წინააღმდეგ, რომლებიც უარყოფდნენ რელიგიის მნიშვნელობას სახელმწიფოში. საგულისხმოა, რომ იქ, სადაც კათოლიკური ეკლესია უკვე წარმოადგენდა კულტურისა და პოლიტიკის განუყოფელ და სისხლხორცეულ ნაწილს - მაგალითად, ირლანდიაში - ქრისტიან-დემოკრატიული პარტიები არ შექმნილა. სამაგიეროდ მოძრაობამ ძალა მოიკრიბა საფრანგეთში, იტალიასა და გერმანიაში.

#### კათოლიკეები რესპუბლიკის წინააღმდეგ

****გერმანიაში** კათოლიკეები ოტო ფონ ბისმარკის "კულტურული ომის" (**Kulturkampf)* პოლიტიკას დაუპირისპირდნენ, მას შემდეგ, რაც გერმანიის გამაერთიანებელმა რკინის კანცლერმა ეჭვი შეიტანა კათოლიკეების ერთგულებაში ახალი რესპუბლიკისადმი, რომლის პოლიტიკური გულიც პროტესტანტული პრუსია გახდა.

****იტალიაში** ქვეყნის გამაერთიანებელი, რესპუბლიკური და ეროვნული მოძრაობა მძაფრად დაუპირისპირდა აბსოლუტური მონარქიის მომხრე კათოლიკურ ეკლესიას, გამარჯვების შემდეგ კი (1861) ვატიკანის მიწების დიდი ნაწილი მიითვისა. სამაგიეროდ, პაპმა იტალიელ კათოლიკეებს საერთოდ აუკრძალა პოლიტიკურ ცხოვრებაში, მათ შორის, არჩევნებში მონაწილეობაც. 1919 წლისათვის ეს ვითარება უკვე შეცვლილი იყო.

 ამგვარად, ქრისტიან-დემოკრატიული პარტიები თავდაპირველად ტაქტიკური თავდაცვითი იარაღი იყო მტრულად ჩათვლილ რესპუბლიკურ გარემოში. თუმცაღა ამ მოძრაობამ მალევე აუღო ალღო მეცხრამეტე საუკუნის დასასრულისა და მეოცის დასაწყისის შფოთიან პოლიტიკურ კონტექსტს: ურბანიზაციამ, მრეწველობის განვითარებამ გაამძაფრა სოციალური საკითხების სიმწვავე. სოციალისტური მოძრაობა კაპიტალისტებთან კლასობრივი ბრძოლის იდეას დაეფუძნა და სულ უფრო პოპულარული გახდა. 

ამ ვითარებაში, პაპი ლეონ მეცამეტე აქვეყნებს ენციკლიკას *Rerum Novarum*, რომელშიც მშრომელებსა და კაპიტალის მფლობებელს შორის ურთიერთგაგების და კომპრომისის აუცილებლობაზე საუბრობს. კლასობრივი ბრძოლის იდეის საპირისპიროდ, პაპი ავითარებს ჰარმონიული საზოგადოების იდეას, სადაც ინტერესთა სხვადასხვაობის მიუხედავად, მოქალაქეთა ჯგუფები ითანამშრომლობენ საერთო სიკეთისათვის. ამდენად, კათოლიკური ეკლესია და პირველი თაობის ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობა ეფუძნება ერთმანეთთან დაპირისპირებული ინტერესების ჰარმონიზაციის იდეას. პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, ვატიკანი აუქმებს იტალიაში კათოლიკეებისათვის დემოკრატიულ პოლიტიკაში მონაწილოების აკრძალვას. სწრაფადვე , იტალიის სახალხო პარტია ქვეყნის სიდიდით მეორე ძალა ხდება. გერმანიაში კი "ცენტრის კათოლიკური პარტია" (*Zentrum*) საკვანძო როლს თამაშობს ვაიმარის რესპუბლიკის მმართველ კოალიციებში.

სამწუხაროდ, ამ პარტიების დემოკრატიულ სისტემასთან თანამშრომლობას დიდი დღე არ ეწერა: 1920-იანი წლების ბოლოს იტალიელ ხალხოსნებს ვატიკანმა მუსოლინის მხარდაჭერისკენ უბიძგა, გერმანული "ცენტრმა" კი ჰიტლერისთვის საგანგებო უფლებების მინიჭებას მისცა ხმა და მესამე რეიხის თანა-შემოქმედი შეიქნა.

### ევროპული დემოკრატიის სადარაჯოზე

ვითარება სწრაფად იცვლება მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ. ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობები თანდათანობით გმობენ ავტორიტარიზმს - ვიშის ოფიციალურად კათოლიკე რეჟიმს საფრანგეთში, ფრანკიზმს ესპანეთში - და მყარად დღებიან დემოკრატიულ, რესპუბლიკურ პლატფორმაზე. მემარჯვენე მოძრაობების დისკრედიტაციამ ამ ფლანგზე ვაკუუმი შექმნა. კათოლიკეები, მათ შორის კათოლიკე მღვდლები აქტიურად მონაწილეობდნენ ფრანგული წინააღმდეგობის მოძრაობაში და ამდენად გათავისუფლებული საფრანგეთის პოლიტიკაში ადგილიც დაიმკვიდრეს. საფრანგეთის მეოთხე რესპუბლიკაში მემარჯვენე ფლანგზე სერიოზული ძალად ქრისტიან-დემოკრატიული "სახალხო რესპუბლიკური მოძრაობა" (MRP) ყალიბდება. სწორედ ამ პარტიდან იყო არჩეული პრემიერ-მინისტრი რობერტ შუმანი.

ომის შემდგომი ქრისტიან-დემოკრატებისათვის ევროპული ფედერაციის პროექტს საკვანძო პოლიტიკური მნიშვნელობა გააჩნია. ეს იდეოლოგიური პოზიცია რამდენიმე პოსტულატს ემყარება.

ქრისტიანული დოქტრინიდან გამომდინარე, ქრისტიანული დემოკრატია ეჭვის თვალი უცქერს მატერიალიზმს: მათთვის, როგორც კომუნიზმი, ისე მეცხრამეტე საუკუნის ყაიდის ლიბერალიზმი ორივე მატერიალისტური მსოფლმხედველობაა, იმ განსხვავებით, რომ პირველი კოლექტივისტურია, მეორე კი პიროვნულ ავტონომიას ქადაგებს.

პირველი და მეორე მსოფლიო ომების გამოცდილებიდან გამომდინარე, ქრისტიან-დემოკრატებმა დაასკვნეს, რომ მშვიდობისათვის საჭიროა ერი-სახელმწიფოების აგრესიული ნაციონალიზმის მოთოკვა. ქრისტიან-დემოკრატები არ ცდილობენ ერი-სახელმწიფოების გაუქმებას, მაგრამ მათთვის - ულტრამემარჯვენე მარტიებისაგან განსხვავებით - ნაციონალური კუთვნილება არაა მორალურ-პოლიტიკური კატეგორია.

საკვანძო იდეოლოგიური თემა ამ მოძრაობისთვის ე.წ. "პერსონალიზმია", რომელიც ადამიანის სულიერებას, სიცოცხლესა და პიროვნულ ღირსებას თვლის უპირველეს ღირებულებად, ხოლო პოლიტიკაში ესწრაფვის სხვადასხვა ჯგუფებთან თანამშრომლობით ჰარმონიული საზოგადოების შექმნას.

ეს დოქტრინა იმდენად ფართო და ყოვლისმომცვლელი იყო, რომ ქრისტიანულ-დემოკრატიული პარტიების კალთის ქვეშ უამრავი განსხვავებული ჯგუფი იყრის თავს, რომლებისთვისაც მიუღებელია როგორც რადიკალური მემარცხენე პოზიცია, ისე ნაციონალისტური მემარჯვენე. ამ მიზეზით, ქრისტიან-დემოკრატიული პარტიები წევრობითა და ზომით გიგანტურ ორგანიზაციებად, ე.წ. "დიდ კარვად" ყალიბდება მთელს ევროპაში. ამის გამოძახილს დღესაც ვგრძნობთ: ევროპის სახალხო პარტია რჩება ევროპარლამენტის უდიდეს ფრაქციად.

ამ იდეოლოგიური წანამძღვრებიდან გამომდინარე, ნათელი უნდა იყოს, თუ რატომ დაედო საფუძვლად ქრისტიან-დემოკრატი პოლიტიკოსების იდეოლოგიური მიდგომები ჯერ ევროპის საბჭოს (1949) და ადამიანის უფლებების ევროპული კონვენციის შექმნას, შემდეგ კი ევროპულ თანამეგობრობას, რომელიც შემდეგში ევროკავშირად გარდაიქმნა.

არც ის უნდა დავივიწყოთ, რომ ცივი ომის პირობებში სწორედ ქრისტიან-დემოკრატები ითვლებოდნენ მთავარ იდეოლოგიურ ბასტიონად კომუნისტური იდეოლოგიების წინააღმდეგ. საბჭოთა რეჟიმთან მათი შეურიგებლობის საკვანძო საკითხი სწორედ პიროვნული უფლებების დაცვა გახდა. 

### ქრისტიანული დემოკრატიის დაღმასვლა

ცივი ომის დასრულების შემდეგ ქრისტიანული-დემოკრატია დაღმასვლის გზას დაადგა. ამ იდეოლოგიის უკანასკნელი გამოჩენილი ევროპელი პოლიტიკოსი ალბათ ჰელმუტ კოლი გახლდათ. რაღაც გაგებით ანგელა მერკელიც საკმაოდ თანმიმევრულად ატარებდა ქრისტიან-დემოკრატებისთვის დამახასიათებელ საშინაო პოლიტიკას: კონფლიქტების განმუხტვა, მედიატორის ფუნქციის შესრულება, კონსენსუსზე დამყარებული პოლიტიკის წახალისება.

რამ გამოიწვია სახალხო პარტიების დასუსტება? პირველი მიზეზი ალბათ მთავარი იდეოლოგიური ოპონენტის გაქრობა იყო, სსრკ-სა და კომუნისტური იდეოლოგიის სახით.

უფრო ღრმად თუ შევხედავთ, ამ პარტიის საარჩევნო ბაზა ძირითადად სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული ხალხი, მცირე და საშუალო მეწარმეები იყვნენ. სწორედ მათ იხეირეს ყველაზე მეტად ევროინტეგრაციის პროექტის სიკეთეებით. 

მას შემდეგ რაც 1980-იანი წლებიდან ევროპული ეკონომიკა შეიცვალა. მკაცრად განსაზღვრული ეკონომიკური ინტერესების ჯგუფები თანდათან უფრო ინდივიდუალისტური ინტერესებით ჩანაცვლდა. ქრისტიან-დემოკრატებისთვის დამახასიათებელი პოლიტიკური სტილი - ჩამოყალიბებულ ინტერესთა ჯგუფებს შორის კონსენსუსის ძებნა - სულ უფრო რთულად განსახორციელებელი გახდა. იდენტობის პოლიტიკამ, მზარდმა პოლარიზაციამ ეტაპობრივად დაანგრია ის "დიდი კარავი," რომლის მთავარი მაშენებელი და მასპინძელიც ქრისტიან-დემოკრატები იყვნენ.

### ქრისტიან-დემოკრატიის ცრუ ქურუმები

ბოლო ხანებში, ბევრი ცდილობდა ქრისტიან-დემოკრატიის მინავლებული ჩირაღდნის გაღვივებას. ვიქტორ ორბანი, მაგალითად სწორედ ამ ტრადიციის მიმდევრად სახავდა თავს. 

რაღაც თვალსაზრისით, ამაში იყო ლოგიკა. მის მიერ ლიბერალიზმის უარყოფა - სახელმწიფოსგან რელიგიის მკაცრად გამიჯვნის, ზედმეტი ინდივიდუალიზმის, მატერიალიზმის კრიტიკა - ჯდება ქრისტიანულ დემოკრატიულ ტრადიციაში. თუმცაღა, ევროპული ქრისტიან-დემოკრატიული ტრადიცია იდეოლოგიურად შეუთავსებელია ორბანის ნაციონალიზმთან და იმ კონფრონტაციულ დამოკიდებულებასთან უმცირესობების მიმართ. ეს ორი საკითხი კონტინენტურ ევროპაში ყოველთვის ულტრამემარჯვენე იდეოლოგიების კუთვნილება იყო. 

ამდენად ისინი, ვინც დღეს ევროპაში ქრისტიანულ კუთვნილებას პოლიტიკურ იდეოლოგიად იჩემებს, ფუნდამენტურად განსხვავდებიან ქრისტიანული დემოკრატიის იდეოლოგიისგან - რასაც დღეს "არალიბერალურ" ან "პოსტ-ლიბერალურ" მოძრაობებში ვხედავთ, ეს უფრო რელიგიურ მანტიაში გახვეული მემარჯვენე პოპულიზმია. 

ეს მოძრაობები "ქრისტიანობის" ცნებაში არა რელიგიურ პოსტულატებს, არამედ გარკვეული სახის ნაციონალიზმს, რომანტიზირებულ ისტორიულ იდენტობას გულისხმობენ, იმას, რასაც ტრამპის პარტია დღეს "ცივილიზაციად" მოიხსენიებს. აქ რელიგია, როგორც ასეთი, მეორადია: როგორც ჯორჯა მელონი თავის ავტობიოგრაფიაში წერდა, "ქრისტიანული იდენტობა არაა სავალდებულო რელიგიური იყოს." 

თანამედროვე "ქრისტიანული" პოლიტიკური მოძრაობები მრავალგვარია. ე.წ. "კათოლიკე ინტეგრისტული" მიმდინარეობა სახელმწიფოზე რელიგიის უპირატესობას ქადაგებს. მათთვის ორბანის მხრიდან მორალური კონტროლის დაწესება საზოგადოებაზე სამაგალითოა. ზოგიერთი პოსტ-ლიბერალური კათოლიკური მოძრაობა სახელმწიფო ხელისუფლების აგრესიული ცენტრალიზაციის მომხრეა. ზოგი კი "პატრიოტულ" და შესაბამისად ნაციონალისტურ პლატფრომაზე დგას.

ყოველივე ეს ფუნდამენტურად განსხვავდება ტრადიციული ქრისტიანული დემოკრატიის მოდელისაგან, რომლისთვისაც ევროპული ფედერალიზმი, დეცენტრალიზაცია, პლურალიზმი, ინტერესთა ჯგუფებს შორის მედიაცია და კომპრომისი იყო მთავარი.

### სულ ძილი, ძილი?

აშკარაა, რომ ქრისტიან-დემოკრატიული ტრადიცია დღევანდელ ევროპაში თითქოს ძილსაა მიცემული. საკითხავია, თუ რამდენადაა შესაძლებელი მისი გამოცოცხლება და ხელახლა გადაქცევა ხალხში პოპულარულ პოლიტიკურ ალტერნატივად.

ამ პოლიტიკური მიმართულების მოყვარულები გარკვეული იმედით შეხვდნენ პაპ ლეონ მეთოთხმეტის პირველ ენციკლიკას *Magnifica Humanitas,* რომლითაც ის გამიზნულად შეეხმიანა ლეონ მეცამეტის *Rerum Humanum-ს,* რომელიც უკვე ვახსენეთ, როგორც ქრისტიანული დემოკრატიის ერთ-ერთი იდეოლოგიური საფუძველი გახდა.

ეგებ პაპის მიერ ჩამოყალიბებული მიზნები: ხელოვნური ინტელექტის ერაში საზოგადოების დეჰუმანიზაციის წინააღმდეგ ბრძოლა, პიროვნული ღირსებისადმი პატივისცემა, იდენტობებს შორის აგრესიული დაპირისპირების გაღვივების უარყოფამ აღადგინოს ქრისტიანული დემოკრატიის "დიდი კარავი"? ამას მომავალ წლებში ერთად დავინახავთ.

სტატია ნაწილობრივ ეყრდნობა სტატიას: [Le futur de la démocratie chrétienne passe par Donald Trump](https://legrandcontinent.eu/fr/2026/05/26/democratie-chretienne-muller/?ref=evropis.moambe.eu)
### ნორჩი დივერსანტების რუსულ-ირანული სამჭედლო
URL: https://evropis.moambe.eu/norch-i-diversantebis-rusul-iranuli-samchedlo/
Last updated: 2026-06-18T08:56:41.000Z
გასული წლის სექტემბერში როტერდამის ერთ-ერთ მიწყნარებულ უბანში ერთი ჩვეულებრივი ოჯახის მყუდროება პოლიციის მოულოდნელმა სტუმრობამ დაარღვია. ჩხრეკის შემდეგ, სამართალდამცავებმა უცხო ქვეყნის სასარგებლოდ ჯაშუშობის ბრალდებით 17 წლის ყმაწვილი დააკავეს.

მამის თქმით, ბიჭი ერთი უწყინარი, კომპიუტერულ თამაშებზე გადამკვდარი და ტექნიკური ნიჭით დაჯილდოებული მოზარდი გახლდათ. გამომძიებლები ამბობენ, რომ სწორედ ამ ნიჭის თუ ინტერესის გამო ის გზას ააცდინეს. ინტერნეტსიგნალების დამჭერი სპეციალური აპარატურით ყმაწვილი ჰააგის სამთავრობო შენობებსა და სამართალდამცავ უწყებებს, მათ შორის, თვით „ევროპოლის“ შტაბ-ბინასაც უთვალთვალებდა. როგორც გამოძიებით გაირკვა, ვირტუალურ სამყაროში, კერძოდ კი სოციალურ ქსელ Telegram-ის გამოყენებით, მას რუსეთის დაზვერვასთან დაკავშირებული ჰაკერული დაჯგუფება დაუკავშირდა და ჯაშუშურ საქმიანობაში ჩაითრია.  
დღეს ეს ყმაწვილი, თანატოლ თანამზრახველთან ერთად, განსასჯელის სკამზე ზის და მართლმსაჯულების განაჩენს ელის.

საუბედუროდ, ეს შემთხვევა არც პირველია და არც უკანასკნელი, არც ცალკეულ ეპიზოდად შეიძლება ჩაითვალოს. უფრო მეტად კი რაღაც უფრო დიდისა და მზაკვრულის ნაწილია. ამას მოწმობს გამოცემა Financial Times-ის ბოლოდროინდელი ჟურნალისტური გამოძიებაც, რომელიც ევროპისა და ახლო აღმოსავლეთის ექვსი ქვეყნის პოლიციისა და დაზვერვის მაღალჩინოსანთა ნასაუბრებს ეყრდნობა. რეალობა მწარეა: რუსეთი და ირანი ვირტუალურ სივრცეში მოზარდებზე ნადირებენ, რათა ისინი საკუთარი ჰიბრიდული ომის ბრმა იარაღად და უსიტყვო შემსრულებლებად აქციონ.

ყველაფერი უწყინარი გართობით იწყება. გადამბირებლები ნიადაგს იმ პლატფორმებზე სინჯავენ, სადაც ახალგაზრდობა ატარებს დროს: Telegram, TikTok, Snapchat, Discord და თვით პოპულარული ონლაინ თამაშის, World of Tanks-ის სასაუბრო სივრცეც კი მათი სათვალთვალო და სანადირო მოედანი გამხდარა.

როდესაც მსხვერპლს „ანკესზე წამოაგებენ“, საუბარი დაუყოვნებლივ გადააქვთ დაშიფრულ, საიდუმლო აპლიკაციებში. მოზარდებს, რომელთაც ხშირად იოლი ფულის შოვნის სურვილი ან უბრალო ინტერესი ამოძრავებთ, სანაცვლოდ ნაღდ ფულსა თუ კრიპტოვალუტას სთავაზობენ. თვიდან ყოველივე ეს უწყინარ, იოლად შესასრულებელ „მისიებად“ საღდება, იმის მსგავსად, რასაც მოზარდები კომპიუტერულ თამაშებში შეჩვეულნი არიან, ოღონდ ახლა უკვე რეალურ სამყაროში. ბოროტი ნება ნაბიჯ-ნაბიჯ ითრევს მათ შავბნელ მორევში. და, აი, წვრილმანი ხულიგნობითა და ვანდალიზმით დაწყებული თავგადასავალი, მალე მძიმე დივერსიებითა და სახელმწიფოს საფრთხეში ჩაგდებით გვირგვინდება.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/06/Artboard-2-1.png) 

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

### პირველი ნადირობა

ეს ტაქტიკა პირველად უკრაინაში გამოიყენეს. იქ, გასაჭირში ჩავარდნილმა რუსეთის უშიშროების ფედერალურმა სამსახურმა მზერა არასრულწლოვნებისკენ მიაპყრო. უკრაინელი ოფიციალური პირების შეფასებით, 2025 წელს მტერთან თანამშრომლობისთვის დაკავებულთა შორის თითქმის ყოველი მეხუთე, სრული რაოდენობის 21 პროცენტი, მოზარდი აღმოჩნდა. ყველაზე ნორჩ გადაბირებულებს, კიივსა და ოდესაში მცხოვრებ 11 წლის ბიჭუნებს, ავტომობილებისა და ელექტროგამანაწილებელი კარადების გადაწვა ჰქონდათ დავალებული.

ერთ ასეთ საზარელ ეპიზოდში, 15 და 16 წლის მოზარდთა ჯგუფებმა ხარკივის მახლობლად უკრაინის საჰაერო თავდაცვის პოზიციები გადაიღეს; ბავშვები დარწმუნებულნი იყვნენ, რომ ყველაფერი უწყინარი, საქალაქო თამაშის, ე.წ „ქვესტის“ ნაწილი იყო, თუმცა მოგვიანებით გაირკვა, რომ რუსეთმა ეს კადრები ქალაქზე დამანგრეველი სარაკეტო დარტყმების კოორდინირებისთვის გამოიყენა.

ბრმა იარაღად ქცეული ბავშვების ხვედრი ხშირად უფრო ტრაგიკულიც აღმოჩნდება ხოლმე. გასულ წელს ივანო-ფრანკოვსკში მომხდარმა ტრაგედიამ ბევრს აუხილა თვალი: 17 წლის ყმაწვილი სიცოცხლეს გამოესალმა, ხოლო მისმა 15 წლის თანამზრახველმა ორივე ფეხი დაკარგა, როდესაც ასაფეთქებელი მოწყობილობა, რომლის დამონტაჟებისთვისაც მათ 1700 დოლარი აღუთქვეს, ხელში აუფეთქდათ. სულ ახლახან კი, კიივში, ორმა თოთხმეტი წლის მოზარდმა პოლიციის შენობის მახლობლად ხელნაკეთი ბომბი ააფეთქა; მიუხედავად იმისა, რომ განგებამ ინციდენტს მსხვერპლი აარიდა, ამ უგუნური ნაბიჯის გამო ბავშვებს დღეს 12 წლამდე საპყრობილე ემუქრებათ, რაც მათ დასაწყისშივე გატეხილ ცხოვრებას სამუდამოდ დაასვამს მძიმე დაღს.  

### გეზით დასავლეთისკენ

ოფიციალური წყაროების დასკვნით, უკრაინაში ნაცადი სცენარი თანდათან დასავლეთისკენ ინაცვლებს.

 ლიეტუვაში უკრაინელი მოზარდი სასჯელს რუსეთის დაკვეთით IKEA-ს სავაჭრო ცენტრის გადაწვის გამო იხდის. ლატვიის შიდა უსაფრთხოების სამსახური დეტალურად აღწერს ახალწვეულთა გადაბირების მიზანმიმართულ, საფეხურებრივ სტრატეგიას - ერთგვარ „ესკალაციის კიბეს.“

ყოველივე იწყება ავტომობილის დაწვით, გრძელდება უკრაინელებთან დაკავშირებული ქონების განადგურებით და, საბოლოოდ, კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმით გვირგვინდება. ამ მეთოდის უმთავრესი მიზანი მოზარდებში შიშის გრძნობის თანდათანობთ დათრგუნვა და მგრძნობელობის ბარიერის მოშლაა. ამგვარი ფსიქოლოგიური დამუშავებით კი მათ ბევრად უფრო სახიფათო მისიებისთვის ამზადებენ.

გაერთიანებულ სამეფოში პოლიცია აცხადებს, რომ ეროვნული უსაფრთხოების ხელყოფის ბრალდებით დაკავებულთა თითქმის მეხუთედი არასრულწლოვანია. ეს მონაცემი ზუსტად ასახავს მოზარდების წილს ანტი-ტერორისტულ საქმეებზე დაკავებების საერთო სტატისტიკაშიც.

ლონდონში მომხდარი ბოლოდროინდელი ინციდენტების კვალი ირანის მიერ მხარდაჭერილ დაჯგუფება „აშჰაბ ალ-იამინამდე“ (Ashab al-Yamin) მიდის. ამ თავდასხმათაგან განსაკუთრებით რეზონანსული გამოდგა ქალაქის ჩრდილოეთში, ებრაული თემის კუთვნილი სასწრაფო დახმარების მანქანების გადაწვა, რისთვისაც ბრალი 17-დან 20 წლამდე ასაკის სამ ახალგაზრდას წარედგინა. ამავდროულად, ჩრდილო-დასავლეთ ლონდონში მდებარე სინაგოგის განზრახ აალების ფაქტზე დანაშაული 17 წლის მოზარდმა უკვე აღიარა.

პარალელურად, სასამართლოში განიხილება საქმე, სადაც ბრალდების მხარე ამტკიცებს, რომ ირანულ სპეცსამსახურებთან კავშირში მყოფი კურატორების მიერ გადაბირებული ახალგაზრდა დიდ ბრიტანეთში 18 წლის შესრულებისთანავე ჩამოვიდა, რათა განზრახული მკვლელობისთვის იარაღი მოეპოვებინა.

###  ისრაელ-ირანის ფრონტი

მოვლენათა განვითარების მსგავსი ხელწერა იკვეთება ისრაელ-ირანის კონფლიქტშიც.

ისრაელის პროკურატურის მასალების მიხედვით, თელ-ავიველმა მოზარდმა, რომელიც Telegram-ის მეშვეობით გადაიბირეს და გასამრჯელო კრიპტოვალუტით გადაუხადეს, სამხედრო შტაბ-ბინა და ირანული სარაკეტო იერიშების შედეგები ფირზე აღბეჭდა. მიმდინარე წელს მას ოფიციალურად წარედგინა ბრალი მტრის სასარგებლოდ ინფორმაციის გადაცემაში.

თავის მხრივ, ისრაელის კონტრდაზვერვამ, „შინ ბეთმა“, მშობლები საგანგებოდ გააფრთხილა იმ საფრთხის შესახებ, რომელსაც ვირტუალური სამყარო ინახავს. უწყების განცხადებით, არასრულწლოვნებს ინტერნეტში უცხო პირები უკავშირდებიან და სტრატეგიული ობიექტების გადაღებას ან კედლებზე პროვოკაციული გრაფიტის დატანას სთხოვენ.

###  „ერთჯერადი“ აგენტები

ევროპოლის ამჟამინდელი ხელმძღვანელი, კატრინ დე ბოლი აღნიშნავს, რომ რომ სოციალურ ქსელებსა და ონლაინ თამაშებში უმეთვალყურეოდ დატოვებული მოზარდები იოლი ლუკმა ხდებიან როგორც კრიმინალური დაჯგუფებებისა და ექსტრემისტების, ისე უცხო ქვეყნების სპეცსამსახურებისთვის. ბოროტმოქმედები მათ საკუთარი მიზნებისთვის იყენებენ, ხოლო ოპერაციის ჩავარდნის შემთხვევაში, მათ, როგორც უბრალო „ერთჯერად მასალას“, ისე სწირავენ.

ლონდონის პოლიციის ანტიტერორისტული სამსახურის ყოფილი ხელმძღვანელის, დომინიკ მერფის თქმით, დაახლოებით წელიწად-ნახევრის წინ ამ საფრთხის მასშტაბმა გამომძიებლები საგონებელში ჩააგდო; ვირტუალური კონტაქტები გასაოცარი სისწრაფით იქცევა რეალურ სამყაროში განხორციელებულ თავდასხმებად.

უკრაინა კი, რომელსაც ამ ვერაგულ ტაქტიკასთან გამკლავების ყველაზე მწარე და ხანგრძლივი გამოცდილება აქვს, სკოლებში საგანმანათლებლო პროგრამებს ნერგავს. ეს ინიციატივა მოზარდებში სიფხიზლის ამაღლებას ისახავს მიზნად, რათა მათ დროულად ამოიცნონ იმ უცნობთა შეთავაზებები, რომლებიც მარტივი დავალებების სანაცვლოდ მაცდურ გასამრჯელოს ჰპირდებიან.

თავის მხრივ, დასავლეთ ევროპელი ოფიციალური პირები და ექსპერტები აღიარებენ, რომ მათთან საზოგადოება საფრთხის რეალურ მასშტაბებს ჯერაც ვერ აცნობიერებს. ისინი ფართო საზოგადოებრივი დისკუსიის აუცილებლობაზე მიუთითებენ, რათა ღიად იმსჯელონ იმაზე, თუ როგორ ოსტატურად იყენებენ უცხოური სპეცსამსახურები ვირტუალურ სივრცეს ბავშვთა გონებით მანიპულირებისთვის; ზუსტად ისე, როგორც გიგანტური ტექნოლოგიური პლატფორმები, რომლებიც მოზარდთა ფსიქიკაზე დესტრუქციული გავლენის გამო ისედაც მუდმივი კრიტიკის ქარცეცხლში არიან მოქცეულნი.

 2025 წლის სექტემბერში, გერმანიის ფედერალურმა კრიმინალურმა პოლიციამ (BKA), კონსტიტუციის დაცვის ფედერალურ უწყებასთან (BfV), საგარეო დაზვერვის სამსახურსა (BND) და სამხედრო კონტრდაზვერვასთან ერთად, მასშტაბური საინფორმაციო კამპანია წამოიწყო მრავლისმეტყველი სახელწოდებით: „ნუ გახდები ერთჯერადი აგენტი“. უწყებები საზოგადოებას აფრთხილებენ, რომ რუსული დაზვერვა დივერსიული და საჯაშუშო საქმიანობისთვის სულ უფრო ხშირად აცდუნებს რიგით მოქალაქეებს, უპირატესად იმ ახალგაზრდებს, რომლებიც ციფრული ტექნოლოგიებით არიან გატაცებულნი, თუმცა ყოველგვარ პროფესიულ მომზადებას მოკლებულნი არიან. მათ მახეში გაბმა ძირითადად სოციალური ქსელების საშუალებით ხდება.

BKA-ს პრეზიდენტი, ჰოლგერ მიუნხი, ამ ახალწვეულებს ახასიათებს როგორც ადამიანებს, რომლებსაც მცირე ფულადი ჯილდოებითა თუ „ავანტიურის“ დაპირებით იტყუებენ. მათ წარმოდგენაც კი არ აქვთ, თუ ვინ დგას ამ პროცესების მიღმა ან რა არის მათი რეალური მისია. მიუნხისავე პირდაპირი და შეულამაზებელი ფორმულირებით, მათ „იყენებენ და შემდეგ კი სანაგვეზე მოისვრიან“.

***ტექსტი მომზადებულია გამოცემა Financial Times-ის ჟურნალისტურ გამოძიებაზე დაყრდნობით. ავტორი: ანა ძირკვაძე / მოამბე***
### უკრაინამ ომის ჩარხი შემოაბრუნა
URL: https://evropis.moambe.eu/ukrainam-omis-ch-arxi-shemoabruna/
Last updated: 2026-06-10T10:28:48.000Z
უკრაინაში ომმა შემობრუნების წერტილს მიაღწია. მას მერე, რაც 2023 წელს უკრაინის კონტრშეტევა წარუმატებლობით დასრულდა, რუსეთის სრულმასშტაბიანი აგრესია ჩვეულ რიტმში ჩადგა: ზაფხულსა და ზამთარში რუსები უტევდნენ, შემოდგომა-გაზაფხულზე კი აქტივობა იკლებდა, რადგან უამინდობის დრო წინა ხაზზე კადრების როტაციისა და სამხედრო ერთეულების გადაჯგუფებას ეთმობოდა. ერთი შეხედვით, წელსაც იგივე ხდება. გაზაფხული ნელ-ნელა ზაფხულში გადადის, ფრონტის ხაზზე ჩასანგრებული უკრაინელი ჯარისკაცები, როგორც წინა წლებში, რუსული შეტევების გააქტიურების მოწმენი არიან. საარტილერიო დარტყმებისა და ფრონტის ხაზის უკან რუსული ძალების შეპარვის შემთხვევები მატულობს. თუმცაღა, უკრაინელი მეთაურების განწყობა ოპტიმიზმისკენ შეიცვალა. წელს რუსული ზეწოლა ადრინდელზე ნაკლებად მტკივნეულია. რუსული დრონების და საარტილერიო დარტყმები ახლაც განუწყვეტლივ მიმდინარეობს, თუმცა ნაკლებად შედეგიანია. კიივში იბადება იმედი, რომ მოახერხებენ რუსეთის ცეცხლის შეწყვეტისკენ მოდრეკვას.

---

**ავტორი**: ჯეკ უეითლინგი უძველესი ბრიტანული სამხედრო კვლევითი ინსტიტუტის, RUSI-ს უფროსი მკვლევარია 

[Ukraine Turns the TideWhy a cease-fire is now a real possibility.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/favicon-live-3934b2c1-a775-47e0-9ba8-67ffaa0ce261.svg)Foreign Affairs MagazineJack Watling![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/2026-05-27T064446Z_372004517_RC2FGLAUJE2A_RTRMADP_3_UKRAINE-CRISIS-SOUTH-FRONTLINE-6d1908d9-9b9a-45c9-92c2-886bb978dac4.JPG)](https://www.foreignaffairs.com/ukraine/ukraine-war-turns-tide?ref=evropis.moambe.eu)

სტატიის პირველწყარო

განწყობის ამგვარ შეცვლას ბრძოლის ველზე რაიმე ერთ, რადიკალურ ცვლილებას ვერ დავაბრალებთ. სამაგიეროდ, რამდენიმე ურთიერთშემავსებელი ტენდენცია ერთმანეთს დაერთო და, ჯამში, მათ ომის ტრაექტორიის შეცვლა შეუძლიათ. 

2024 წელს და 2025 წლის უდიდესი ნაწილის განმავლობაში რუსეთი იმაზე მეტ ჯარისკაცს იწვევდა ჯარში, ვიდრე ბრძოლის ველზე კარგავდა. შედეგად, რუსეთის არმიას შეეძლო უკრაინელებზე ზეწოლის ზრდა. რუსეთი თვითონაც ბევრ ჯარისკაცს კარგავდა, მაგრამ უკრაინის დამცველთა რიგებიც ყოველთვიურად თხელდებოდა. მოსკოვში ამან დაბადა რწმენა, რომ მიუხედავად სირთულეებისა და ნელი წინსვლისა, ბოლოს და ბოლოს დონბასის მთლიანად ოკუპირებას მოახერხებდნენ - ანუ იმ მინიმალური ამოცანის შესრულებას, რაც 2022 წელს დაისახეს. კრემლში თვლიდნენ, რომ რაღაც მომენტში, მზარდი რუსული ზეწოლისა და დასავლური დახმარების შემცირების ფონზე უკრაინის დაცვის ხაზი ჩამოიშლებოდა, უბრალოდ იმიტომ, რომ უკრაინას აღარ ეყოლებოდა ფრონტის მთელი ხაზის შესანარჩუნებლად აუცილებელი ცოცხალი ძალა. ამ რწმენამ განაპირობა მოსკოვის ხისტი პოზიცია აშშ-ში დონალდ ტრამპის არჩევის შემდეგ წამოწყებულ მოლაპარაკებებზე: კრემლს სჯეროდა, რომ სასურველ შედეგს ბრძოლის ველზე მიაღწევდა. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/06/2.png) 

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

დღეს ვითარება შეცვლილია: ფრონტზე რუსეთი აღარ ადგას გარდაუვალი გამარჯვების გზას. დონბასის მთლიანად დაუფლების ამოცანაც კი რთულად გამოიყურება. ფრონტის ხაზის მთელ სიგრძეზე, უკრაინა წარმატებით ფუშავს რუსულ შეტევებს. რუსი ჯარისკაცებიც სულ უფრო მეტად გრძნობენ ომის სიმძიმეს. მათი საბრძოლო მზაობა ეცემა. ადრე რაც ნაკლებად შესაძლებლად მოჩანდა, ის სავარაუდო ხდება: კიივსა და მის პარტნიორებს შეუძლიათ მოსკოვის დარწმუნება, რომ ცეცხლის შეწყვეტან ახლა საუკეთესო გამოსავალია. 

### რამ გამოაცოცხლა უკრაინა?

გასული ორი წლის განმავლობაში, უკრაინელი მეთაურების მთავარი თავსატკივარი ცოცხალი ძალის რაოდენობის ვარდნა იყო. თვეში იმაზე მეტი მებრძოლი ეთიშებოდა ომს, ვიდრე ახლების მომზადება ხერხდებოდა საწვრთნელ ცენტრებში. ეს აფერხებდა დანაყოფების როტაციას, ჯარისკაცები ცეცხლის ხაზზე შეუსვენებლად, ხანგრძლივად რჩებოდნენ, რაც გადაღლას და გამოფიტვას იწვევდა. უკრაინა თვეში 30 ათასამდე ჯარისკაცის მობილიზაციას კი ახერხებდა, მაგრამ მათგან ფრონტის ხაზამდე ნახევარი ძლივს აღწევდა: ზოგი სამედიცინო კომისიებს ვერ გადიოდა, ზოგიც კი წვრთნის დაბალი ხარისხით იყო დემორალიზებული. 

ჯარისკაცის ეფექტურობა მკვეთრად ეცემა, თუკი მას 40 დღეზე მეტხანს უწევს წინა ხაზზე ყოფნა - ეს უკრაინის შეიარაღებული ძალების გენერალური ინსპექტორის ანგარიშში წერია. არადა, ჯარისკაცების როტაცია ძალიან სახიფათო საქმე გახდა: როცა დანაყოფები ფრონტიდან და ფრონტისკენ მიდიან, ისინი ხშირად ხდებიან მტრის დრონებისა და არტილერიის სამიზნე. შედეგად, ჯარისკაცები ხშირად 200 დღე, განუწყვეტლივ რჩებოდნენ ბრძოლის ხაზზე. ამან ბრიგადები გადაღალა. ჯარში გავრცელდა აზრი, რომ ფრონტიდან გასვლის ერთადერთი გამოსავალი ან ლაზარეთია, ან მორგი. დეზერტირობამ იმატა. 2026 წლის დასაწყისისთვის 200 ათასი უკრაინელი ჯარისკაცი ირიცხებოდა ფრონტის ხაზიდან უნებართვოდ წასულად. 

ამ პრობლემების გადასაწყვეტი ნაბიჯების გადადგმა უკრაინელმა სამხედრო მმართველობამ 2025 წლის შუა ხანებიდან დაიწყო. მანამდე, უმაღლესი დონის ტაქტიკური ერთეული ბრიგადა იყო. 2025 წელს თორმეტამდე საარმიო კორპუსი ჩამოყალიბდა. თითო კორპუსში რამდენიმე ბრიგადა შედის. კორპუსების კომპეტენციაშივე შევიდა ახალი ჯარისკაცების გაწვრთნა. ამგვარად, ჯარისკაცებს ის ხალხი წვრთნის, ვინც მათ მერე ბრძოლაში გაუძღვება. ეს ცვლილება ჯერ ბოლომდე არ განხორციელებულა, მაგრამ უკვე ცხადია, რომ ამან წვრთნის ხარისხიც აამაღლა და ჯარის მორალსაც უწამლა. დეზერტირობამ იკლო. ზოგოერთი უკრაინული დანაყოფი ხუთკვირიანიდან რვაკვირიან მომზადების კურსზე გადავიდა, რომ ახალწვეულებმა საკუთარი ძალების რწმენა შეიძინონ. 

პარალელურად, უკრაინულ დანაყოფებში უკეთ განხორციელდა ქვეითების, თვითმმართველი სისტემების (საჰაერო და სახმელეთო დრონების), არტილერიისა და ჯავშნოსანი დანაყოფების ინტეგრირება. ამან საშუალება მისცა უკრაინის არმიას ფრონტის გარკვეულ სექტორებში პერიოდულად გადამწყვეტი უპირატესობა მოეპოვებინა. თავის მხრივ, ამან გააადვილა ჯარების როტაცია და გარკვეული ტერიტორიული წინსვლაც კი გახადა შესაძლებელი. კომბინირებული დანაყოფების ტაქტიკამ მისცა საშუალება უკრაინის ჯარებს 2025 წლის შემოდგომაზე კუპიანსკთან, ხოლო 2026 წლის გაზაფხულზე ჰულიაიპოლესთან წაეწიათ წინ. რაც მთავარია, მათ დანაკარგების დადებითი ბალანსის შენარჩუნება შეძლეს, რაც ნიშნავს, რომ რუსებზე ნაკლებ ჯარისკაცს კარგავდნენ, თანაც შეტევაში. 

უკრაინული დრონების დანაყოფებმა ასევე დახვეწეს ე.წ. "საშუალო სიშორის დარტყმები", რითაც ცუდ დღეში აგდებენ ფრონტის ხაზიდან საკმაოდ მოშორებით მყოფ რუსული მომარაგების ხაზებს. საბრძოლო ხაზზე უკრაინული სადაზვერვო და დამრტყმელი სისტემების სიმჭიდროვის ზრდამ შებოჭა რუსული ძალები, ისინი ნაკლებად ახერხებენ ზურგში შეპარვას, რაც მათი ძირითადი ტაქტიკური მანევრი იყო ხოლმე უკანასკნელ წლებში. რუსეთის ჯარს უჭირს დამრტყმელი ჯგუფების კონცენტრირება და მათი მომარაგება, რის გამოც უკრაინულ დანაყოფებზე ზეწოლა იკლებს. 

ამგვარად, რეფორმების და ტაქტიკური გადაწყვეტილებების კომბინაციამ, წვრთნის ხარისხის გაუმჯობესებასთან ერთად, უკრაინული ძალების ხარისხობრივი გაუარესება, რაც 2024-2025 წლებისთვის იყო დამახასიათებელი, შეაჩერა. 2026 წლის დასაწყისში, უკრაინულ დანაყოფებში მეტი ახალი ჯარისკაცი მოვიდა, ვიდრე ბრძოლას გამოეთიშა. 

ეს წარმატებები ჯერაც მყიფეა. ზაფხულის მოახლოებასთან ერთად გამწვანება მოიმატებს და რუსებს გაუადვილდებათ ზურგში შეღწევა. რეფორმები ყველა ბრიგადაზე ჯერ არ გავრცელებულა, ზოგიერთი მათგანი უკეთ ფუნქციონირებს, სხვებს კი ქრონიკულად უჭირთ. ამისდა მიუხედავად, არსებობს ნიადაგი იმის სათქმელად, რომ უკრაინული გენშტაბის მიერ განხორციელებულ ცვლილებებს დადებითი მიმართულებით მიჰყავთ ჯარი და რომ მათი გაძლიერება მომავალი წლის განმავლობაშიც გაგრძელდება. 

საარმიო კორპუსების სისტემის შემდგომი გაფართოება გასაჭირში მყოფ ბრიგადებსაც დაეხმარება. პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ სამობილიზაციო სისტემის რეფორმაც გამოაცხადა და, იმედია, მეტი ახალწვეული შეემატება მოქმედ დანაყოფებს. ამ რეფორმების ნაწილია ხელფასების ზრდა, სამსახურის ხანგრძლივობის უკეთ განსაზღვრა, და წვრთნისა და მობილიზაციის პროცესების გაუმჯობესება. მძიმე ბრძოლები კვლავაც გრძელდება, მაგრამ არის ნიშნები, რომ ცოცხალი ძალის ნაკლებობის აღმოფხვრის გასაღები უკრაინამ იპოვა და ტაქტიკურადაც გააუმჯობესა ახალი ტექნოლოგიების ინტეგრირება უკვე გამოცდილ საბრძოლო სისტემებში. 

### რუსების გასაჭირი

უკრაინული ძალების ერთი შემთხვევით მცირე, მაგრამ დადებითი ცვლილებების ფონზე, რუსული ჯარის ეფექტურობა ბოლო ხანებში ეცემა. ამას რამდენიმე მიზეზი აქვს. 2024-25 წლებში რუსების უპირატესობის საწინდარი უზარმაზარი ადამიანური რესურსის მობილიზაცია და საარტილერიო და საავიაციო ცეცხლის კონცენტრირება იყო. ეს მუდმივი წნეხის ქვეშ ამყოფებდა უკრაინულ ძალებს. სანამ მობილიზებულთა რაოდენობა ბრძოლას გამოთიშულთა რაოდენობას აღემატებოდა, რუსეთს ჰქონდა საშუალება ახალი ძალების გაღრმავებული წვრთვნისთვის მიეხედა და ამგვარად გაეუმჯობესებინა ჯარების მზაობის ხარისხი. ამის მაგივრად, რუსეთის გენშტაბმა ამჯობინა, აეტანა გაუწვრთნელი ჯარისკაცების დანაკარგები იმ იმედით, რომ ფრონტს მალე გაარღვევდა. რუსული ძალები დღეების და კვირების მანძილზეც კი აწყდებოდნენ გამაგრებულ უკრაინულ პოზიციებს. ამის გამო 2025 წელს, ყოველი თვის განმავლობაში რუსული დანაკარგები 23 ათასის გარშემო იყო. 

მობილიზაციის ტემპის შენარჩუნების საწინდარი რუსეთში ფინანსური მოტივაცია იყო: ომში წასულებს სერიოზულ ხელფასსა და ვალების ჩამოწერას პირდებოდნენ. ამ გზით ბევრი ჯარისკაცის მოკრება მოხერდა, მაგრამ ეს ხალხი ძირითადად პროფესიული უნარ-ჩვევების არმქონე იყო. სამოქალაქო წარმოებაში თუ სამხედრო-ინდუსტრიულ კომპლექსში მუშაობის შნო ვისაც გააჩნდა, ის ჯარში არ მიდიოდა. შედეგად, რუსულ ჯარში პროფესიული კადრების ნაკლებობაა - მაგალითად დრონების ოპერატორების აყვანა რუსეთის არმიას ძალიან უჭირს. 

ამასთან, თუკი ხელფასია ახალბედა მებრძოლების მთავარი მოტივატორი, მათ ბრძოლის დიდი სურვილი არ გააჩნიათ. შედეგად, ჯარში გაჩნდა პარალელური ეკონომიკა: ჯარისკაცები ოფიცრებს ქრთამავენ, რომ შეტევაში არ წავიდნენ. სერჟანტები კი, უფროსობასთან სატრაბახოდ, უმცირესი დარღვევების გამო ჯარისკაცებს საზარბაზნე ხორცად იყენებენ და უაზრო შეტევებში რთავენ. ამგვარი "დისციპლინური" მეთოდების გამოყენებას ზოგი კვალიფიციური დანაყოფი შეეწირა, განსაკუთრებით მომარაგების სფეროში, რაც დღეს რუსული არმიისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი დანაკარგია. კიდევ გააუარესა საქმე აპლიკაცია "ტელეგრამის" გათიშვამ და მისმა აკრძალვამ. მომარაგების კოორდინირებისთვის რუსები სწორედ "ტელეგრამს" იყენებდნენ, ახლა კი ის კეთილსინდისიერი ჯარისკაცები, რომლებიც არსებული პრობლემების მოგვარებას ამ აპლიკაციით შეეცდებიან, შეიძლება დასაჯონ და ხორცსაკეპში გაუშვან.

ყოველივე ამის შედეგად, რუსულ ჯარებში გაჩნდა საშუალო რგოლის სამხედროების კასტა, რომლებიც ქრთამებს აგროვებენ. პროფესიული კვალიფიკაციის მქონე ჯარისკაცების რაოდენობამ იკლო, რადგან ბევრი მათგანი შეეწირა შეტევებს. დაბალ დონეზე ჯარისკაცების ხარისხის გაუარესებამ, დანაყოფების მოქმედების ხარისხი ზოგადად გააუარესა. ოფიცრების კორპუსშიც პრობლემებია: ბევრი კვალიფიციური ოფიცერი დაიღუპა და ისინი ბრძოლის ველზე დაწინაურებულმა ოფიცრებმა შეცვალეს, რომელთაც არ გააჩნიათ დაგეგმარების და მართვის მხრივ შესაბამისი წვრთნა და ძირითადად ჯარისკაცების ფსიქოლოგიური მომზადების ამოცანას ასრულებენ.

რუსული ქვეითების მომზადების ცუდი ხარისხი ახალი ამბავი არაა, მაგრამ გასულ წლებში რუსული არტილერია, დრონები და ბარაჟირებადი ბომბები აკეთებდნენ იმას, რისი გაკეთებაც ქვეითებს არ გამოსდიოდათ. 

უკანასკნელ ხანებში ბრძოლის ველი ძალიან შეიცვალა. ტრადიციული გაგებით ფრონტის ხაზი თითქმის აღარ არსებობს. ის 30-კილომეტრამდე სიგანის ზოლმა შეცვალა, სადაც ორივე მხარე ერთდროულად მოქმედებს. ამგვარი ომისთვის რუსი ოფიცრების უმაღლესი ეშელონები მზად არ არიან. მათი კარტოგრაფიული მიდგომა ვერ აღიქვამს, თუ რა ხდება ბრძოლის ველზე და რომელი ბრძანებების შესრულება შეუძლიათ რეალურად მათ ძალებს. 

ქვედა დონეზე ოფიცრებმა არ იციან, როგორ შეასრულონ ბრძანებები. საშუალო დონეზე კი წარმატებების პატაკებს უწერენ უფროსებს. ამიტომაც ხშირად რუსების გენერალიტეტს თავისი ჯარები ერთგან ჰგონია და სინამდვილეში კი ისინი სულ სხვაგან არიან. ამან გაზარდა შეცდომების რაოდენობა საარტილერიო და საავიაცო დარტყმებისას. უხარისხო ინფორმაციას, უხარისხო ოპერაციები მოაქვს. 

საბოლოო შედეგი კი ისაა, რომ რუსეთის ჯარი საკმარისად კარგად ვეღარ გარდაქმნის სამხედრო გეგმებს სამხედრო ოპერაციებად. ამდენად, მათი შეტევითი პოტენციალიც შესუსტდა. 

### თავდაჯერებულობა გადაჭარბების გარეშე

უკრაინული ძალების გაძლიერებაზე და რუსული ბრძოლისუნარიანობის დეგრადაციაზე საუბარმა შეიძლება შექმნას შთაბეჭდილება, რომ უკრაინის გამარჯვება გარდაუვალია. ეს სრულიად არასწორი დასკვნა იქნება. დღესაც, რუსეთის 600 ათასი ჯარისკაცი უტევს უკრაინას. მოსკოვს არც ტყვია-წამლის და არც ტექნიკის ნაკლებობა დიდად არ ეტყობა, მისი სამხედრო მრეწველობა სრული სვლით მუშაობს. რუსული დრონები და ფრთოსანი ბომბები უკრაინის მომარაგების ხაზებს ახლაც აზიანებს და არც რუსული დანაყოფები ანებებენ თავს დონბასის სრულად დაკავების გეგმებს. უკრაინული საჰაერო თავდაცვის ძალებს რაკეტების რეზერვები ეწურება, რაც რუსების დრონებისა და ფრთოსანი რაკეტების შეტევებისთვის სივრცეს აფართოვებს. 

უკრაინულ ჯარს მძიმე ბრძოლები უწევს პოზიციების შესანარჩუნებლად. ზოგიერთ სექტორში, მაგალითა კოსტანტინივკაში, ისინი ტერიტორიებს ახლაც კარგავენ. მართალია, უკრაინელ ჯარისკაცებს შორის ოპტიმიზმმა იმატა, მაგრამ ისინი კვლავაც გადაღლილი არიან. ზოგიერთი უკრაინული დანაყოფის საბრძოლო მზადყოფნა და მომზადება მკვეთრად გაიზარდა, მაგრამ ზოგი ბრიგადა ქრონიკულად ცუდად მოქმედებს. რუსეთის ჯარი სახიფათოდ ახლო მანძილზეა ქალაქ ზაპოროჟიასთან, ქვეყნის სამხრეთში. ტაქტიკური სურათი დღეს უკრაინის სასარგებლოდაა, მაგრამ მათ შეცდომების დასაშვებად სივრცე არა აქვთ. 

ყველაფერი ამის მიუხედავად, რუსეთის მიერ წლის ბოლომდე დონბასის დაპყრობის გეგმა საეჭვოდ გამოიყურება. ამას რუსული ძალების საფუძვლიანი რეორგანიზაცია დასჭირდება და ამის გაკეთება დღესვე რომ დაიწყონ, 2027 წლამდე ვერ მოესწრება. ომს თავისი მიაქვს, რუსეთის სამხედრო-სამობილიზაციო მანქანა გასაჭირშია. 

ჯერ არანაირი ნიშანი არ ჩანს, რომ ვლადიმირ პუტინმა შეიცვალა აზრი და უკრაინის დამოუკიდებლად არსებობის იდეას შეურიგდა, რომ აღარ აპირებს მის დამონებას. თუმცა, პუტინის საქციელიდან ჩანს, რომ ბრძოლის ველზე რეალურ ვითარებას ის ვერ დაემალება. თუკი მარცხი აშკარა გახდა, როგორც კიივსა და ხერსონში დაემართა რუსეთს 2022 წელს, მთავარი კითხვა ისაა, თუ როგორ მოიქცევა კრემლი? 

დიდი რისკია, რომ კრემლი ესკალაციას აირჩევს, მობილიზაციაზე წავა და სამხედრო მიზნებისთვის არა მხოლოდ არაკვალიფიციური ცოცხალი ძალის, არამედ პროფესიული კადრების ჯარში შეყრასაც დაიწყებს. ამით შეიძლება სამხედრო მიღწევებს კი მიაღწიონ ველზე, მაგრამ რუსეთის შიგნით პოლიტიკური და ეკონომიკური რისკებიც გაეზრდებათ. რუსეთის ცენტრალური ბანკი უკვე აფრთხილებს მთავრობას, რომ ქვეყანაში მუშახელის ნაკლებობა იგრძნობა. თანაც, რუსული არმია იმდენად ცუდ დღეშია ახლა ორგანიზაციულად, რომ რთული სათქმელია, შეძლებს კი ახალი ცოცხალი ძალის ეფექტურად გაწვრთნას და გამოყენებას? ისე ჩანს, რომ კრემლი ახლა სწორედ ამ საკითხზე იტეხავს თავს. სამხედროები ხომ მობილიზაციას უკვე დიდი ხანია ითხოვენ, მაგრამ მოსკოვი ჯერ დუმს. 

მეორე ვარიანტია, რომ კრემლმა შეტევითი ოპერაციები დროებით შეაჩეროს და უფრო თავდაცვით პოზიციაში ჩადგეს ისე, რომ ცეცხლი არ შეწყვიტოს, მაგრამ დისტანციურად ბომბოს უკრაინა დრონებით, ბალისტიკური და ფრთოსანი რაკეტებით მომავალი ზამთრის განმავლობაში. პუტინმა შეიძლება ჩათვალოს, რომ ამდაგვარად მოახერხებს კონფლიქტი იმდენი ხანი გაწელოს, რომ კიივს მატერიალური და მორალური რესურსები ამოეწუროს. ოღონდ ამ გზაზე სიარული გართულდა მას შემდეგ, რაც უკრაინელებმა ეფექტური შეტევითი კამპანია გააჩაღეს და შორი მანძილიდან წარმატებით ურტყამენ ეკონომიკური და სამხედრო თვალსაზრისით მგრძნობიარე ობიექტებს რუსეთის გულში. დაუსრულებელ ომში გამარჯვების იმედზე კრემლი ვეღარ იქნება. 

### შესაძლებლობის ფანჯარა

თუკი უკრაინამ მოახერხა და დღევანდელი ტენდენციები შეინარჩუნა - თავად გაძლიერდა, ხოლო მოსკოვმა ინიციატივა ვერ დაიბრუნა - სულ უფრო შესაძლებელი გახდება, რომ კიივმა და პარტნიორებმა მოახერხონ და დაარწმუნონ მოსკოვი, რომ უპირობოდ შეწყვიტოს ცეცხლი. ამის გაკეთება ყურადღებითაა საჭირო. ერთი მხრივ კრემლს ჰქონდეს მოლაპარაკების მაგიდასთან დაჯდომის მოტივაცია. მეორე მხრივ, უნდა ვაცნობიერებდეთ, რომ პუტინს ათასგვარი მიზეზით შეუძლია ჩათვალოს, რომ ომის გაგრძელება უფრო მომგებიანია. თუმცაღა, დღეს არსებობს მზარდი შესაძლებლობა, დავარწმუნოთ პუტინი, რომ ცეცხლის შეწყვეტა მისთვის ყველაზე ნაკლებსარისკო ნაბიჯია. 

პუტინი უკრაინის მტრობას არ მოიშლის. თუმცაღა ის კი შეიძლება მოხდეს, რომ კრემლმა ჩათვალოს, ცეცხლის შეწყვეტით უფრო შევასრულებ იმ მიზნებს, რასაც ბრძოლის ველზე ვეღარ ვაღწევო. უნდა გვესმოდეს, რომ ცეცხლის შეწყვეტაზე შეთანხმების შემთხვევაშიც, პუტინი შეეცდება უკრაინის პოლიტიკური და ეკონომიკური სიმყიფით ისარგებლოს და იქ რუსეთის გავლენა გააღრმავოს. პარალელურად, მოსკოვს იმის საშუალებაც შეექმნება, რომ დროებითი შესვენებისას მოაგვაროს რუსეთის შეიარაღებულ ძალებში არსებული პრობლემების ნაწილი მაინც და როცა უკრაინაზე ახალი თავდასხმის დრო მოვა, ამის გასაკეთებლად უკვე რეფორმირებული ჯარი გამოიყენოს. 

ფაქტია, რომ უკრაინის საზოგადოება ალბათ მიესალმება ომისაგან ცოტა ხნით შესვენებას მაინც. თუკი უკრაინა და რუსეთი შეთანხმდნენ, ეს კიივისთვის დიდი მიღწევა იქნება და სტაბილიური მშვიდობისკენ სავალ გზაც შეიძლება გამოჩნდეს. თუმცა რისკებიც აქაც დიდია. 

უკრაინის საზოგადოებრივი აზრის ზეწოლა დიდი იქნება მთავრობაზე, რომ დემობილიზაცია გამოაცხადოს, ანდა, როგორც მინიმუმ, გადაღლილი ჯარისკაცები წინა ხაზზე ახლებით შეცვალოს. ომის დროებითი შეჩერებაც კი შექმნის პაუზას, რომლის განმავლობაშიც უკრაინის საზოგადოება უფრო ნათლად გააცნობიერებს იმ უზარმაზარ ზიანს, რაც ქვეყნის ეკონომიკას და ინფრასტრუქტურას მიადგა. წამოვა არჩევნების მოთხოვნა, რასაც შეიძლება პოლიტიკური ფრაგმენტაცია მოჰყვეს. თუკი შეიქმნა განცდა, რომ რუსეთისაგან მყისიერი საფრთხე აღარ არსებობს, ევროპაშიც შეიძლება მინავლდეს უკრაინისთვის შეიარაღების მიწოდების სურვილი. ანუ, არსებობს რისკი, რომ ცეცხლის დროებითმა შეწყვეტამ უკრაინა უფრო მოწყვლადი გახადოს და რუსეთს კი დესტაბილიზაციისათვის ხელსაყრელი ნიადაგი შეუქმნას. 

ომის წარმატებით დასრულება ადვილი არაა, მაგრამ დღეს ასეთი პერსპექტივა უფრო რეალისტურად გამოიყურება ვიდრე გუშინ. თუკი გვსურს, ამ მიმართულებთ ვიმოძრაოთ, კიივს საკუთარი შეიარაღებული ძალების რეფორმირებისა და სტრუქტურული გაჯანსაღების გაგრძელება სასიცოცხლოდ დასჭირდება. საერთაშორისო პარტნიორებმა უნდა გააგრძელონ რუსეთზე ზეწოლა უკრაინის შეიარაღების და ეკონომიკური სანქციების გაგრძელების გზით. კონფლიქტის უსასრულო გაგრძელების პოლიტიკური და ეკონომიკური რისკები კრემლისთვის უკვე ნათელია. უკრაინის პარტნიორებმა უნდა გათვალონ, როგორ უბიძგონ მოსკოვს სწორი მიმართულებით. სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება, რომ ევროპა დაფიქრდეს, თუ როგორ უზრუნველყოს უკრაინის წარმატება მშვიდობიანობის პირობებში, თუკი ცეცხლის შეწყვეტაზე შეთანხმება მოხერხდა. ეს ხომ უკრაინის უსაფრთხოების და კეთილდღეობის წინაპირობაა, მაგრამ არანაირად - გარანტია.
### რატომ გასდის ვუჩიჩს?
URL: https://evropis.moambe.eu/ra-epatieba-vucics/
Last updated: 2026-06-10T11:40:41.000Z
4 მაისს ევროკავშირის პატივცემულ ოჯახობაში უჩვეულო რამ მოხდა: ევროკომისიის თავმჯდომარის, ურსულა ფონ დერ ლაიენის პრეს-მდივანმა [უარყო ](https://www.euractiv.com/news/eu-backtracks-on-serbia-funding-stop/?ref=evropis.moambe.eu)გაფართოების კომისრის, მარტა კოსის განცხადება, რომელმაც წინა დღეს თქვა, სერბეთისთვის რეფორმების მხარდაჭერისთვის განკუთვნილი თანხების გადახდა შეჩერებულია სასამართლო სისტემაში პრობლემებისა და ევროკავშირის ერთიანი საგარეო პოლიტიკისგან დაშორების გამოო. 

---

**ავტორი**: **ჯაბა დევდარიანი** "მოამბის" რედაქტორი და საერთაშორისო ამბების კომენტატორია. ის ბალკანეთში, მათ შორის სერბეთშიც, ათი წლის განმავლობაში მუშაობდა. ამ სტატიის [ინგლისური ვარიანტი](https://politicsgeo.com/quo-vadis-eu/?ref=evropis.moambe.eu) პირველად ჟურნალში ["GEOPolitics"](https://politicsgeo.com/?ref=evropis.moambe.eu) გამოქვეყნდა.

---

კომისიის ფარგლებში ასეთი ღია უთანხმოება ფრიად უჩვეულო ამბავი კია, მაგრამ სერბეთის პრეზიდენტის, ალექსანდარ ვუჩიჩის ავტორიტარული მიდრეკილებებისადმი წაყრუების ჩვევა ევროკომისიაში დიდი ხანია ჩამოყალიბდა.

14-წლიანი მმართველობის განმავლობაში, ვუჩიჩმა ოპოზიცია ან მოისყიდა ან დააშინა, დამოუკიდებელ მედიას ლაგამი ამოსდო, მისმა პარტიამ დამოუკიდებელი სახელმწიფო ინსტიტუტებიც ქვეშ მოიგდო. ბოლო ხანებში, ვუჩიჩი ნაადრევ არჩევნებს მაშინ ატარებს, როცა მოესურვება და თავად აწყობს - მაგალითად კოვიდის გამო გამოცხადებული საგანგებო ვითარების დროს. 

იბადება კითხვა, ასეთი ქცევის მიუხედავად, როგორ მოახერხა ვუჩიჩმა ბრიუსელის მოთაფლვა, რომ მისი მოთოკვის შესახებ საუბარი უმაღლეს ეშელონებში უთანხმოებას იწვევს? თუ ევროკავშირშია რაღაც ისე მოშლილი, რომ სერბეთისმაგვარ ქვეყნებს სისტემის ბოროტად გამოყენების საშუალებას აძლევს? და რას ნიშნავს ეს საქართველოსთვის?

## როგორ გავხდეთ ევროპელი?

### **ფინანსები უპირველეს ყოვლისა** 

სერბეთი ევროკავშირის კანდიდატი ქვეყანა 2012 წელს გახდა - იმავე წელს, როცა ვუჩიჩი მოვიდა ხელისუფლებაში. როგორც ყველა კანდიდატს, მასაც ევროკავშირისგან დახმარების მსუყე პაკეტი (2014-2020 წლების ტრანში სერბეთისთვის მილიარდნახევარი ევრო [იყო](https://enlargement.ec.europa.eu/funding-technical-assistance/overview-instrument-pre-accession-assistance/serbia-financial-assistance-under-ipa%5Fen?ref=evropis.moambe.eu)) ერგო, რომელსაც ბრიუსელურ ჟარგონზე "გაწევრიანებისწინა დახმარების ინსტრუმენტი" (IPA) ეწოდება. ამ ფულით სერბეთს წესით საკუთარი სახელმწიფო ინსტიტუტები ისე უნდა მოეძლიერებინა, რომ ევროკავშირის რთული სამართლებრივ-პროცედურულ სისტემაში სხვებთან თანაბრად მონაწილეობა შესძლებოდა. 

ამ გზით გამოყოფილი ფულის ნაწილი ჩვეულებრივ კონკრეტულ პროექტებშია გაწერილი - მაგალითად ფინანსური აღრიცხვის და მონიტორინგის სისტემების გასამართად. თუმცა, უდიდესი ნაწილი პირდაპირ ბიუჯეტში მიდის. სამწუხაროდ, ფაქტია, რომ დღემდე ამ ფულის მსუყე ნაწილი ვუჩიჩისა და სერბეთის პროგრესული პარტიის (SNS) გარშემო შექმნილ პატრონაჟის ქსელს კვებავს. სერბეთი გამონაკლისიც არაა - ევროპული ფულით საკმაოდ იხეირეს კავშირის წევრი ქვეყნების ავტორიტარული მიდრეკილებების მქონე ლიდერებმაც, ჩეხეთის ანდრეი ბაბიშით დაწყებული და უნგრეთის ვიქტორ ორბანით დამთავრებული.

რატომ ხდება ასე? ხომ ხშირად ამბობენ, რომ "ფუნდამენტური საკითხები" - კანონის უზენაესობა, დემოკრატია, ადამიანის უფლებები - ევროკავშირში გაწევრებისათვის აუცილებელი პირობების უმთავრესი ნაწილია. წევრობის მოლაპარაკებები ამ თემებით იხსნება და ამ თემებით სრულდება. წესით და რიგით, შეუძლებელია ევროკავშირის წევრი გახდე, თუ ეს პირობები არ შეასრულე. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/06/ursula-belgrade.jpeg) 

## ევროპის მოამბე თქვენს ფოსტაში

მიიღეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, გპირდებით. 

თუმცა გაწევრების პროცესის რეალობა ცოტა სხვაგვარია. გარდა ზემოაღნიშნული საკითხებისა, ღია ეკონომიკის არსებობაც ხომ ფუნდამენტური თემაა. როცა წევრობის საკითხი დგება, ბრიუსელისათვის უმთავრესი ტექნიკური საზრუნავი ისაა, რომ მომავალი წევრი ქვეყნის მთავრობა - არა იმდენად პოლიტიკოსები, არამედ საჯარო სამსახურის სისტემა და პროცედურები - მზად იყოს, აითვისოს ის უზარმაზარი ბიუჯეტები რაც ევროპის კავშირის ფინანსურ ინსტრუმენტებს გააჩნია და ახალი წევრის ეკონომიკის მთელი ბლოკის მუშაობასთან შეთამაშების საშუალებას აძლევს. საუბარია ინფრასტრუქტურულ პროექტებზე, გარემოს დაცვის პოლიტიკის ცვლილებებზე, ნარჩენების გადამუშავებაზე, ენერგეტიკაზე და ათას სხვა რამეზე, რასაც ევროკავშირის წესები არეგულირებს. ამ საქმეზე ხარჯები ფინანსების მართვის ერთიან სტანდარტებს უნდა შეესაბამებოდეს. 

> ევროკავშირს ორი ფუნდამენტური იდეა უდევს საფუძვლად: პირველი, რომ ეკონომიკური ურთიერთდამოკიდებულება ამცირებს კონფლიქტის შესაძლებლობას ;და მეორე, რომ პატიოსანმა საჯარო სამსახურმა უნდა მოთოკოს პოლიტიკოსების პოპულიზმი.

შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ევროკავშირს გენებში ეკონომიკაზე და ვაჭრობაზე ყურადღების გამახვილება აქვს: ბოლოს და ბოლოს, კავშირი ხომ ევროპის ქვანახშირისა ფოლადის ევროპული თანამეგობრობიდან ამოიზარდა, რომელიც ემყარებოდა იდეას, რომ თუკი ევროპის ქვეყნებს შორის ეკონომიკური ურთიერთდამოკიდებულება იარსებებდა, მათ შორის ომების თავიდან არიდება ბევრად უფრო ადვილი შეიქნებოდა. 

ევროკავშირის დახმარების პროგრამებიც ამ თარგზეა მოჭრილი: მომავალ წევრებს პირველ რიგში სთხოვს ევროკავშირი ფინანსების წესრიგში მოყვანას. პარალელურად, ითხოვენ საჯარო სამსახურის სისტემის გაჯანსაღებას. 

### დამოუკიდებელი საჯარო მოხელე - ევრორაინდი

ევროკავშირისთვის მეორე საყდენი მოსაზრება ისაა, რომ საჯარო მოხელეების დამოუკიდებლობა და პატიოსნება აბალანსებს პოლიტიკოსების პოპულიზმს და უზრუნველყოფს გრძელვადიან სტაბილურობას.

ამასწინათ, მარიო დრაგიმ, ყოფილმა ევროკომისარმა და მთელს ევროპაში ფრიად პატივცემულმა ადამიანმა, ზუსტად [აღნიშნა](https://federalists.eu/federalist-library/mario-draghis-speech-in-aachen-14-05-2026/?ref=evropis.moambe.eu): ევროკავშირის ბიუროკრატიული სისტემა იმგვარადაა მოწყობილი, რომ თითქოსდა პრინციპულად გადაუწვეტელი კონფლიქტები პატარ-პატარა საკითხებად დააქუცმაცოს და "პროცედურების სქელ შრეებში შეფუთოს ისე, რომ პოლიტიკური მუხტი სრულიად დაუკარგოსო." 

დიახ, ამგვარი მიდგომა ხშირად აცოფებს პოლიტიკოსებს, მოქალაქეებს შთაბეჭდილებას უქმნის, რომ ბრიუსელი არაფრის მაქნისია, ევროკავშირის ინსტიტუტების სტაჟორებს კი უწევთ, პროცედურებისა და ინსტიტუტების აბრევიატურების შესწავლას შესწირონ თავიანთი ახალგაზრდობა. სამაგიეროდ, ქაღალდების ომები ნამდვილ კონფლიქტებში არასოდეს გადაიზრდება.

ამას ხელშესახები სარგებელი მოაქვს თავად მოქალაქეებისთვისაც - საჯარო მომსახურების გაუმჯობესება, კორუფციის შემცირება, ხშირად საჯარო სამსახურში ჩარიცხვის და კარიერის გაკეთების შესაძლებლობა ნაცნობობის გარეშე. ყოველივე ეს ნათლადაა აღწერილი საჯარო მმართველობის ევროპული პრინციპების სახელმძღვანელოში, რომელსაც OECD/SIGMA ამზადებს და წევრობის ყოველი კანდიდატისთვის სამაგიდო წიგნადაა ქცეული. 

### აბა, ერთად! თუ ვერა?

როცა ეს ორი კომპონენტი გამართულია და დემოკრატიული არჩევნებიც მუშაობს, მაშინ წესით ყველაფერი კარგად უნდა იყოს - ფინანსური მართვის სისტემა, ეკონომიკა იღვიძებს, ფული ტრიალს იწყებს, მოქალაქეების კეთილდღეობაც იზრდება და სტაბილურობაც, შესაბამისად, მოქალაქეებს მოსწონთ დემოკრატიული მმართველობა. ერთიანი ევროპის ოცნება და მიზანი მიღწეულია. 

ყოველივე ამან თავის დროზე მშვენივრად იმუშავა პორტუგალიაში, ესპანეთსა და საბერძნეთში, როცა ეს ქვეყნები დიქტატურების ჩრდილიდან გამოვიდნენ და დემოკრატიისკენ და ეკონომიკური ზრდისკენ გადასვლა სწორედ ევროპულ ოჯახში გაწევრიანების გზით მოახერხეს. უნდა ვაღიაროთ, რომ ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში, დემოკრატიული სისტემების დაფუძნებამ ასევე კარგად ვერ იმუშავა, ბოლო ხანებში კი უკუსვლასაც ვადევნებთ თვალს. რატომ მოხდა ასე?

ალბათ მთავარი ისაა, რომ ესპანეთში, პორტუგალიასა და საბერძნეთში მოქალაქეები არა მხოლოდ ეკონომიკურ გაჯანსაღებას, არამედ პოლიტიკურ ცვლილებას, დემოკრატიულ მმართველობას პირველ რიგში მოითხოვდნენ. 

არაა საიდუმლო, რომ ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების დიდ ნაწილში დემოკრატიული რეფორმების განხორციელების ჭეშმარიტი ნება ბევრად უფრო სუსტი იყო, ვიდრე ფრანკოს შემდგომ ესპანეთში ან სალაზარის შემდგომ პორტუგალიაში. სოციალისტურმა სისტემებმა აღმოსავლეთ ევროპელები ცინიკურად განაწყო ბიუროკრატიული სისტემების მიმართაც და, ცოდვა გამხელილი ჯობია, ზოგადად საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ცხოვრების მიმართაც. აქ მთავარი მამოძრავებელი ევროპული მატერიალური კეთილდღეობისკენ სწრაფვა გახლდათ.

მეორეც, როცა სოციალისტური აღმოსავლეთ ევროპის წევრობის დრო დადგა, ევროპას ბევრად უფრო ნაკლები ფული ჰქონდა აქვს კანდიდატების ეკონომიკის წასახალისებლად, ვიდრე 1980-იან წლებში. შემდეგში, ეს რესურსები კიდევ უფრო შემცირდა: გერმანიის გაერთიანებისთვის დახარჯული უზარმაზარმა რესურსებმა საფუძვლიანად შეკვეცა საერთო ფინანსები, ხოლო 1990-იანი და 2008 წლის ფინანსურმა კრიზისებმა ხელი შეუშალა ამ მათ აღდგენას. 

საწყისი წარმატებები პოლონეთში, ჩეხეთში, სლოვენიაში იმედგაცრუებამ შეცვალა და კორუფციამ გამოხრა.

## წევრობის გაუფერულებული სასწაული 

ევროკავშირი ზედმეტად თვითდაჯერებულად უცქერდა მომავალს და დააგვიანა რეაგირება, როცა ვიქტორ ორბანი და ანდრეი ბაბიში ევროკავშირის სტრუქტურულ ფონდებს თავისი და თავისი ამფსონების გასამდიდრებლად იყენებდნენ, ფინანსურ იმპერიებს ქმნიდნენ და სახელმწიფო ინსტიტუტებს ხელში იგდებდნენ. ბრიუსელისთვის მთავარი ის იყო, რომ ისინი ფონდებს ითვისებდნენ და ეკონომიკური ზრდაც - გარკვეული ხნის განმავლობაში მაინც - სახეზე იყო. 

> ევროკავშირმა დააგვიანა რეაგირება, როცა ვიქტორ ორბანი და ანდრეი ბაბიში ევროკავშირის სტრუქტურულ ფონდებს თავისი და თავისი ამფსონების გასამდიდრებლად იყენებდნენ

დაგვიანების მიზეზი ალბათ იმის რწმენაში უნდა ვეძიოთ, რომ როგორც კი ქვეყანა დემოკრატიულად იმართება და ევროკავშირის წევრი გახდება, ის დემოკრატიული გზიდან აღარ გადაუხვევს. 

ეს რწმენა ევროკავშირის ხელშეკრულების სტრიქონებს შორის იკითხება: ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია ევროკავშირიდან ნებით გასვლა (რაც დიდმა ბრიტანეთმა გამოიყენა კიდეც), მაგრამ არაა ჩადებული ფუნდამენტური პრინციპების დარღვევისათვის გარიცხვის მექანიზმი. ის მექანიზმებიც, რომლებიც ამგვარი დარღვევებისთვის დასასჯელად არსებობს - მაგალითად ფინანსური დახმარებების ბლოკირება, რითაც სერბეთს ემუქრებიან - შედარებით ახალია. 

რატომაა ეს ასე? ჯერ ერთი, ალბათ თვლიდნენ, რომელ ჭკუათამყოფელს უნდა მოუვიდეს თავში დემოკრატიისა და კეთილდღეობის ნავთსაყუდელის დატოვება, როგორიც ევროკავშირშიაო? კი ბატონო, ბრიტანელებმა ამ არგუმენტს წყალი კი შეუყენეს, მაგრამ, ამავე დროს, ბრექზიტის შემდეგ ბრიტანეთის ეკონომიკური პრობლემები თავისით არ გადაიჭრა, საერთაშორისო ვითარება კი იმდენად გართულდა, რომ სხვა ქვეყნებში რადიკალურმა ძალებმაც კი ანებეს თავი ევროკავშირიდან გასვლაზე საუბარს. 

ისიც ვთქვათ, რომ ევროკომისიაში ბევრი გრძელვადიანი ხედვით უცქერს ამ საკითხს: ვთქვათ, კავშირის ერთ-ერთ ქვეყანაში ხელისუფლებაში მოვიდა ისეთი პარტია, რომელმაც დემოკრატიული ნაგებობის მოშლა დაიწყო. ერთი ან ორი საარჩევნო ციკლის შემდეგ, ვითარებას ამომრჩევლები გამოასწორებენ, დემოკრატიული წონასწორობა აღდგება და შეცდომები გასწორდება. ხოლო სანამ ეს მოხდება, კომპეტენტური საჯარო სამსახური არ დაუშვებს, რომ კანონის უზენაესობის პრინციპები ბოლომდე მოიშალოს. უკანასკნელ წლებში განვითარებულმა მოვლენებმა ამ შეხედულების სისწორეც გვაჩვენა და რისკებზეც დაგვაფიქრა.

### ილუზია თუ პრაგმატიზმი?

ორბანის რეჟიმმა უნგრეთში და, შედარებით ნაკლებად, "კანონისა და სამართლიანობის" პარტიის მმართველობამ პოლონეთში გვიჩვენა, რომ დემოკრატიული წესრგი შეუქცევადი არ არის. დემოკრატიული ტრადიციის ქვეყნებშიც შეიძლება ერთხელ არჩეულმა პარტიამ დემოკრატიულ მმართველობას ძირი თანდათანობით გამოუთხაროს, გაწონასწრების მექანიზმები დაასუსტოს, სახელმწიფოს ყველა ბერკეტი მიითვისოს იმდენად და სამოქალაქო სივრცე იმდენად შეავიწროვოს, რომ დემოკრატიულ გზაზე დაბრუნება რთულად წარმოსადენი გახდეს. 

> ხანგრძლივი დემოკრატიული ტრადიციის ქვეყნებშიც შეიძლება ერთხელ არჩეულმა პარტიამ დემოკრატიულ მმართველობას ძირი თანდათანობით გამოუთხაროს

მეორე მხრივ, ორბანიც და "კანონი და სამართლიანობაც" კარგა ხანი კი შემორჩნენ ხელისუფლების სათავეში, მაგრამ ორთავე მაინც დემოკრატიულმა საარჩევნო ციკლმა გა(და)იყოლა.

თუმცაღა, ევროკავშირი მაინც უნდა დაფიქრდეს თავის შეცდომებზეც. ბუდაპეშტში, ისევე, როგორც ვარშავაში, ბრიუსელმა თავიდან ყურადღება არ მიაქცია სამოქალაქო სექტორის გაფრთხილებებს, საერთაშორისო დამკვირვებლების მიერ დარეკილ განგაშის ზარებს. ბოლოს კი ვითარება იქამდე მივიდა, რომ ორბანმა ევროკავშირისთვის საკვანძო, შეიძლება ითქვას, სასიცოცხლო საგარეო-პოლიტიკური გადაწყვეტილებების დაუსჯელად ბლოკირება დაიწყო.

> თუკი დემოკრატიულ სისტემის შესუსტებას ნელნელა და თანდათანობით დაიწყებთ, ბრიუსელის რადარქვეშ გაძვრებით.

ამ მაგალითიდან ვუჩიჩმა და მისნაირებმა ასეთ გაკვეთილი ისწავლეს: თუკი დემოკრატიულ სისტემის შესუსტებას ნელნელა და თანდათანობით დაიწყებთ, ბრიუსელის რადარს ქვევით გაძვრებით - კომისია ჩათვლის, რომ ადმინისტრაციული მექანიზმები ჯერ კიდევ მყარია, ევროკავშირის საბჭოში შეყრილი წევრი ქვეყნები შეეცდებიან ზედმეტად არ გააღიზიანონ სხვა ქვეყნის მთავრობა. და მერე უკვე გვიანი შეიძლება იყოს - რადიკალური სანქციების და მკვეთრი პოლიტიკური ნაბიჯების გარდა სხვა გზა აღარ იქნება დარჩენილი. ევროკავშირის კონფლიქტის თავიდან არიდების კულტურა კი ნიშნავს, რომ ამის გაკეთებას ყველა ერიდება.

## კანდიდატების თამაშები

ეს რაც შეეხება წევრებს, მაგრამ კანდიდატების შემთხვევაში ვითარება თითქოს უფრო მარტივია - გაწევრების პერსპექტივა და მასთან დაკავშირებული ფინანსური დახმარება თუ თანამდევი ეკონომიკური ზრდა მიმზიდველი თაფლაკვერია ევროკავშირთან თავსებადი რეფორმების წასახალისებლად. გაწევრების პროცესის ბლოკირება ანდა სულაც შეჩერება ევროკავშირის ერთი წევრისთვისაც კი ადვილია, შესაბამისად, მათრახადაც გამოდგება. 

ოღონდაც ვუჩიჩმა ამ სისტემასაც მოუძებნა გასაღები. ევროკავშირში გაწევრების განაცხადი სერბეთმა 2009 წელს შეიტანა, კანდიდატობა კი 2012 წელს მიიღო. ამ დინამიკამ საერთაშრისო მანამდე სანქციებით შებოჭილი სერბეთის ეკონომიკის გამოცოცხლებას დამატებით წაჰკრა ხელი. ფინანსური მმართველობაც და საჯარო სამსახურის პროცედურებიც ჯერაც იდეალურისგან შორს იყო, მაგრამ წარსულთან შედარებით მაინც გაუმჯობესდა. ევროკავშირის მომავალი წევრის სტატუსით, სერბეთი ინვესტორებისთვის მიმზიდველი შეიქნა.

იტალიურმა "ფიატმა" იუგოსლავისდროინდელი საავტომობილი ქარხანა შეისყიდა კრაგუიევაცში და ააგუგუნა. მეზობელი ავსტრიული და იტალიური ბანკები ბაზარზე შემოვიდნენ. ვუჩიჩმა მოახერხა და ევროპის საერთო ბაზარზე შესვლის პერსპექტივით რეგიონის გარედან მოიზიდა ინვესტორები. ემირატების "ეტიჰადმა" 49% იანი წილი შეიძინა სერბეთის ეროვნულ საავიაციო კომპანიაში. უძრავი ქონების დეველოპერებმა აბუ დაბიდან ძვირიანი პროექტები დაიწყეს ბელგრადში. ჩინური კომპანიები ინფრასტრუქტურის - განსაკუთრებით საავტომობილო გზებისა და რკინიგზების - რეაბილიტაციაში აქტიურად ჩაერთნენ. 

ამდენად, სერბეთმა ევროპული პერსპექტივის გაჩენით ფული გააკეთა და მერე ეს ინვესტიცია ვუჩიჩმა ევროკავშირისგან დისტანცირებისთვის გამოიყენა. სწორად ამიტომ, ყინჩად [განაცხადა ](https://cepa.org/article/hidden-costs-chinas-growing-economic-grip-on-serbia/?ref=evropis.moambe.eu)იქაურმა ფინანსთა მინისტრმა, ევროკავშირი თუ დახმარებას გაგვიყინავს, სამწუხაროა, მაგრამ ჩვენი ბიუჯეტისთვის დიდად საზარალო არ იქნებაო. ყველა ამ ინვესტიციიდან, როგორც დამკვირვებლები თვლიან, ვუჩიჩის პარტიამ თავისი წილი აიღო და პოლიტიკური კონტროლის გამკაცრებისთვის გამოიყენა. 

სერბეთში კოლეგები საუბარში ამბობენ, რომ ამ ტენდენციას, როცა ქვეყანა ევროპასთან ინტეგრაციის პერსპექტივას არადემოკრატიული ქვეყნებიდან ინვესტიციების გასაზრდელად იყენებს და მერე ევროპას შორდება, თავისი ობიექტური მიზეზები აქვს: ევროკავშირის სივრცე ბოლო ათწლეულში ეკონომიკური ზრდით ვერ დაიკვეხნის. კოვიდმა, შემდეგ რუსული ნავთობისა და გაზის შეწყვეტამ, ახლა კი სამხედრო ხარჯების ზრდამ ევროზონის საინვესტიციო პოტენციალი შეამცირა. ცარიელ ადგილს კი ფულიანი ქვეყნები იკავებენ.

ზოგიერთი ანალიტიკოსის თქმით, სერბეთი ზედმეტად დიდხანს დარჩა თუ დატოვეს ევროკავშირის მოსაცდელში და ამ დროის განმავლობაში ევროპული თაფლაკვერი დაობდა. მათი აზრით, ბრიუსელს ახლა სხვა გზა არა აქვს - თუკი სერბეთის წევრობა გეოპოლიტიკური თვალსაზრისით სჭირდება, მაშინ ვუჩიჩის ავტორიტარულ მიდრეკილებებზე თვალი უნდა დახუჭოს და იმედი იქონიოს, რომ მოპროტესტე ხალხი ისევე გაიტანს ლელოს, როგორც უნგრეთში. 

ჯერჯერობით საქმეს სხვაგვარი პირი უჩანს: ვუჩიჩმა პროტესტების კრიტიკული ტალღა გადააგორდა და შეტევაზეც კი გადავიდა, წამოიწყო რა ბინძური [მედია კამპანია](https://euobserver.com/209844/how-the-serbian-government-is-exploiting-a-tragedy-against-universities-and-protesting-students/?ref=evropis.moambe.eu), რომელიც ერთ-ერთი სტუდენტის თვითმკვლელობას ოპოზიციას აბრალებს. თუკი ურსულა ფონ დერ ლაიენის მხრიდან მარტა კოსის დატუქსვით ვიმსჯელებთ, ბრიუსელს ასეთი ბელგრადიც მომხრედ სჭირდება. 

### უნდა გვჯეროდეს ცვლილების? 

სერბეთში მიმდინარე მოვლენებს სხვა კანდიდატ ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოშიც ადევნებენ ყურადღებას. ავტორიტარული და ბრიუსელისაგან "სუვერენიტეტის მომხრე" რეჟიმები ერთმანეთის წარმატებებსაც და შეცდომებსაც ძალიან სწრაფად ითვისებენ. ბევრი რამ იქედან, რასაც "ქართული ოცნება" ყოველდღიურად ამბობს საქართველოში, თავიდან ბუდაპეშტსა თუ ბელგრადში ითქვა. არც ევროკავშირის ლანძღვისა და მერე მორიგების ტაქტიკა ესწავლება ვუჩიჩს. საპროტესტო და ოპოზიციური ჯგუფების შეკავებისა და განეიტრალების მექანიზმებიც ძალიან წააგავს ერთმანეთს სერბეთსა და საქართველოში. ევროკავშირის ბიუროკრატიაც ჯერჯერობთ დატუქსვით და სიმბოლური სავიზო სანქციებით შემოიფარგლა. 

ჯიუტად დადის ხმები, რომ თბილისი დასავლეთთან ურთიერთობების გაუმჯობესების გზებს ეძებს და, ყოველ შემთხვევაში ჯერჯერობით, აშშ-სკენ უფრო იცქირება, ვიდრე ბრიუსელისკენ. თუმცა ევროპულ სახელმწიფოებთან და ევროკავშირის წარმომადგენლებთანაც შედგა რამდენიმე პირდაპირი კონტაქტი. დადის ხმები, რომ ევროკავშირში თბილისისგან სიმბოლურ სიგნალებს ელიან: პატიმრების გათავისუფლებას, პოლიტიკური პარტიების აკრძალვაზე სარჩელის გაყინვას ანდა განსაკუთრებით რეპრესიული კანონების შეჩერებას. რამდენიმე სამართალდამცავის წინააღმდეგ პროტესტების დროს ძალადობის მიზეზით [საქმის აღძვრა](https://civil.ge/archives/733510?ref=evropis.moambe.eu) ამ ჭრილშიც განიხილება. 

რამდენად შესაძლებელია თბილისისთვის ბრიუსელთან ურთიერთობების სერბეთის დონეზე აყვანა? 

ჯერ ის ვთქვათ, რომ პრაგმატული თვალსაზრისით სერბეთს დიდი უპირატესობა აქვს: ის ევროპის შუაგულშია, კრემლთანაც და ჩინეთთანაც კარგი ურთიერთობები უკვე ათ წელზე დიდი ხანია, რაც აქვს. სერბეთი საკვანძო სახელმწიფოა ბალკანეთში და ადვილად შეუძლია ბოსნიისა თუ კოსოვოს დესტაბლიზაციაც და იქ მშვიდობის მტრედად გამოჩენაც. ამასთან, სერბეთის მწირიმიწების საბადოები ევროკავშირის ეკონომიკური სუვერენიტეტისათვის საკვანძო მნიშნველობისაა. ბელგრადს აქვს საკმაოდ განვითარებული თავდაცვის მრეწველობა, რაც უკრაინასთან ომის კონტექსტში ევროპისთვის ფრიად საინტერესოა. ამ თვალსაზრისით, ბელგრადს უფრო მეტი "კარტი უჭირავს", ვიდრე თბილისს.

ევროკავშირის შიგნითაც იცვლება ვითარება. ორბანის მიერ ევროპული პოლიტიკის ობსტრუქციის გამოცდილებამ წევრ ქვეყნებს ამგვარი გამოხტომების პრევენციისა და დასჯის მექანიზმების განვითარებისკენ უბიძგა. აქტიურადაა საუბარი კონსენსუსის წესების შემსუბუქებასა და გაწევრების პროცედურებში ერთიან პოლიტიკაზე შეთანხმების ვალდებულების გამკაცრებაზე. სანამ სერბეთი ან ბალკანეთის სხვა ქვეყნები ევროკავშირის წევრი გახდება - საქართველოს რომ თავი დავანებოთ - ეს წესები შეიძლება საფუძვლიანად შეიცვალოს. "ახალი ორბანის" შიში ამან შეიძლება მოაბლაგვოს.

თუმცა საპირისპირო პროცესიც არ უნდა დაგვავიწყდეს. ადრე ორბანის, ვუჩიჩის და ქართული ოცნების ლიდერების აგრესიული ანტიევროპული, სუვერენისტული რიტორიკა უცნაურობად ან პოლიტიკურ მარგინალობად აღიქმებოდა. დღეს ევროპარლამენტშიც ამგვარი საუბრები საკმაოდ ხშირად ისმის. ევროპის სახალხო პარტია - მემარჯვენე ცენტრიზმის ბასტიონი და ევროპის უდიდესი პოლიტიკური ძალა - ულტრამემარჯვენე პარტიებისგან სესხულობს დღის წესრიგის ელემენტებს, იქნება ეს ეკოლოგიური პოლიტიკის მოთხოვნების შემსუბუქება, მიგრაციის გამკაცრება, თუ არასამთავრობო ორგანიზაციების წინააღმდეგ გამოძიებები. "საერთო ღირებულებების" და ადამიანის უფლებების შესახებ მითითებები უფრო მეჩხრად ჩანს ევროკავშირის დოკუმენტებშიც. 

რამდენად ქმნის ეს ყოველივე ნიადაგს აქამდე ანტიევროპულად ჩათვლილი პარტიების თუ მთავრობების საერთო-ევროპულ პროცესებში უფრო აქტიურად ჩასართველად? მთავარი აქ ინტერესები და პრაგმატიზმია. ეგებ ბრიუსელი იდეალისტური პოლიტიკის გამტარებლად დღეს უფრო ნაკლებად სახავდეს თავის თავს ვიდრე გუშინ აკეთებდა, მაგრამ თუკი თამაშის ახალი წესი პოლიტიკური პრაგმატიზმია, ვაჭრობა და გაცვლა-გამოცვლაც არაა შორს. 

ადვილი გასაგებია, თუ ვუჩიჩი რას სთავაზობს ევროპას. რისი შეთავაზება შეუძლია ბრიუსელისთვის თბილისს, ეს ბევრად უფრო ბუნდოვანია.
### კანტი კანტი-კუნტად
URL: https://evropis.moambe.eu/kanti-kanti-kuntad/
Last updated: 2026-06-01T09:15:11.000Z
ამასწინათ ქართულ პოლიტიკაში იშვიათი ამბავი მოხდა: მმართველი პარტიის დეპუტატმა და განათლების კომიტეტის თავმჯდომარემ, მარიამ ლაშხმა, პოლიტიკურ არგუმენტად ფილოსოფიური კონცეფცია - კატეგორიული იმპერატივი - გამოიყენა და მისი ავტორი, ემანუელ კანტიც მოიხსენია. 

> „ძირითადად, ყველაფრის მიღმა დგას ზნეობრივი პრინციპი და კანტის კატეგორიული იმპერატივი გვახსენებს, რომ არასოდეს არ უნდა გამოიყენოთ ადამიანი მხოლოდ საშუალებად, არასდროს არ უნდა გამოიყენო მიზანი, როგორც მხოლოდ საშუალება და ეს ურყევი ზნეობრივი ქცევაა, როდესაც მოქმედების მიზანი ადამიანის საერთო საქმეა და არა საშუალება კერძო მიზნების განსახორციელებლად, მით უფრო, თუ ამას დესტრუქციისათვის იყენებთ,“ - მარიამ ლაშხი, ციტატა გაზეთ "პუბლიკას" მიხედვით 

ქართული პოლიტიკის ფილოსოფიურ მწვერვალზე აყვანის ამ მცდელობასა და საბაბს ჩვენ ხელიდან ვერ გავუშვებდით: მივუბრუნდეთ ბატონ ემანუელს და ვნახოთ, რა ცხოვრებით ცხოვრობდა და რა აწუხებდა ამ პატივცემულ ფილოსოფოსს. 

გაიღეთ, რამდენსაც გაიმეტებთ: კარგ საქმეს მოვახმართ და უკეთ მოგემსახურებით.

[შეგვეწიეთ ](#/portal/support) 

ჯერ ისა ვთქვათ, რომ კანტის მთავარი საზრუნავი მართლაც ზნეობა გახლდათ. მორალი, კანტის აზრით, პირდაპირ უკავშირდება მოვალეობას და მისი პრინციპები აბსოლუტური და უნივერსალურია. სხვა სიტყვებით, არაა სავალდებულო, ფილოსოფოსი იყო, რომ დაასკვნა, რა ქცევაა ზნეობრივად გამართლებული და რა არა, ნებისმიერ ადამიანს ეს ბუნებრივად ესმისო, ამბობდა კანტი და ამით მკვეთრად განსხვავდებოდა იმ ფილოსოფოსების უფრო ტრადიციული მიდგომისგან, რომლებიც თავის ამოცანად სწორედ სიკეთისა და მორალურობის განსაზღვრების პოვნას მიიჩნევდნენ. 

ბ-ნ კანტს, ხმოსანი ლაშხის მიერ მიერ ნახსენები *კატეგორიული იმპერატივის*, ანუ ზნეობრიობის თანახმად მოქმედების ზოგადი პრინციპის ორი ფორმულირება აქვს:

1. ყოველთვის უნდა ვიმოქმედოთ ისე, რომ ჩვენს ნამოქმედარს თუ განვაზოგადებთ, ის საყოველთაო კანონად შეიძლება დაწესდეს (მაგალითად: მე არ მოვიტყუე/არავინ უნდა იტყუებოდეს).
2. აღვიქვათ ნებისმიერი სხვა და, ასევე, საკუთარ თავიც, როგორც (ყოველთვის, და ამავე დროს) თავისთავადი მიზანი და არასოდეს, როგორც მხოლოდ საშუალება.

პარლამენტში სწორედ მეორე დეფინიციაზე მიანიშნეს, თუნდაც ცოტათი არაზუსტად. მას, კანტისეული გაგებით, სამი საკვანძო ელემენტი აქვს:

- **"თავისთავადი მიზანი"** \- სხვა სიტყვებით, ყოველ ადამიანს გააჩნია აბსოლუტური, თანდაყოლილი, უპირობო ღირებულება, რომელიც არ შეიძლება გაიცვალოს, შეფასდეს, თითქოს საგანი იყოს, ანდა დაუქვემდებარდეს რაღაც კონკრეტულ, გარე მიზანს.
- **"ყოველთვის, და ამავე დროს"** \- კანტი არ ამბობს, ადამიანი არ შეიძლება იყოს საშუალებაო - ექიმი გამოჯანმრთელების საშუალებაა, ხაბაზი - პურის ყიდვის. კანტი ამბობს, რომ ადამიანის *მხოლოდ* ფუნქციამდე დაყვანა არაა მორალური საქციელი. მათთან ურთიერთობისას ყოველი ადამიანის დამოუკიდებლობა და პიროვნული ღირსება უნდა დააფასო.
- **"სხვა და, ასევე, საკუთარი თავიც"**\- იმპერატივი საკუთარ თავზეც ვრცელდება - ვალდებული ხართ დაიცვათ საკუთარი ღირსება, ბრმად არ უნდა დაექვემდებაროთ სხვათა ნებას ისე, რომ საკუთარი თავის პატივისცემა დაკარგოთ.

თუმცაღა, კანტის მიდგომას ბევრი კრიტიკოსი გამოუჩნდა - მისი დროშიც და მერეც. მაშ, მივყვეთ ზნეობისა და ეთიკისადმი ძირითადი ფილოსოფიური მიდგომების ევოლუციას. 

## **კანტი (1724-1804) და დეონტოლოგია** 

**დეონტოლოგია (ბერძნულიდან დეონ - მოვალეობა, ვალდებულება) კანტის სამფლობელოა.** ამ მიდგომის თანახმად, ნებისმიერი ქმედება არის აპრიორი ან სრულიად "კარგი" ან სრულიად "ცუდი." ანუ მკვლელობა ყოველთვის და ყოველ მიზეზგარეშე ცუდი საქციელია, მაგრამ ტყუილის თქმაც ცუდი საქციელია და თან ზუსტად იმდენადვე, რამდენადაც მკვლელობა, მაშინაც კი, თუკი ტყუილი "უწყინარია." 

როცა ერთხელ კოლეგამ სიტყვა შეუბრუნა, ხომ შეიძლება ჰუმანისტური მოტივებით თქვას ადამიანმა ტყუილი, მაგალითად მომაკვდავს გული რომ არ ატკინოსო, კანტმა ასე უპასუხა: "თუკი ტყუილს განვსაზღვრავთ, როგორც განზრახ არასწორი რამის თქმას ადამიანისთვის, აღარაა საჭირო დაზუსტება და შესწორება, როგორც იურისტებს სჩვევიათ ხოლმე, რომ ტყუილი აუცილებლად ვინმეს უნდა აზიანებდეს. ტყუილი ყოველთვის ვიღაცას აზიანებს, ეგებ არა კონკრეტულ პიროვნებას, არამედ ადამიანობას ზოგადად, რადგან ის სამართლიანობის საფუძველს \[სიმართლეს - რედ.\] ანგრევს." ანუ, კანტი თვლიდა, რომ ტყუილის კონკრეტულ შედეგს (რომლის გათვლაც შეიძლება, თუმცა ეს გათვლაც არასოდესაა სრულყოფილი) არანაირი მნიშვნელობა არა აქვს, მთავარი ისაა, რომ ჩემი ნებით განხორციელებული ყოველი მოქმედება სრულად უნდა ექვემდებარებოდეს ჩემს ზოგად მოვალეობას, პატივი ვცე ზნეობრივ კანონს და სწორედ ამ კანონიდან გამომდინარეობს, თუ რა მევალება და რაა აკრძალული. 

> ჩემი ნებით განხორციელებული ყოველი მოქმედება სრულად უნდა ექვემდებარებოდეს ზოგად მოვალეობას, პატივი ვცე მორალურ კანონს.

საინტერესოა, რომ კანტის კონცეფცია სრულიად უგულვებელყოფს ბედნიერებას, როცა კი საქმე ზნეობას ეხება. მოვალეობის შესრულება სახალისო საქმე არაა: მორალი და ბედნიერება ერთმანეთს რომ დავუკავშირო, მაშინ ჩემი მოქმედების კონკრეტული შედეგები უნდა გავითვალისწინო და იმაზე ვიფიქრო, რამდენად გააბედნიერებს ან გააუბედურებს ჩემი მოქმედება სხვას. კანტი ამბობს, რომ ზნეობრივი კანონი აბსოლუტურია, ამდენად ამ კანონის თანახმად მოქმედება გამორიცხავს მის შედეგებთან დაკავშირებული გათვლების კეთებას.

### მილი (1806-1873) და შედეგობრიობა (კონსეკვენტალიზმი) 

**კანტის დეონტოლოგიას უპასუხა შედეგობრიობის (კონსეკვენტალიზმის) სკოლამ, რომლის თვალსაჩინო წარმომადგენლები გახლავან ჯერემი ბენთამი და ჯონ სტიუარტ მილი.** 

ნაშრომში "უტილიტარიზმი" (1861) მილი ამბობდა, კანტის მოვალეობის კრიტერიუმი პრაქტიკური შინაარსისაგან დაცლილიაო. კანტი გვეუბნება, ვალდებული ხარ ისე იმოქმედო, რომ შენი საქციელის საზოგადო წესად დადგენა შეიძლებოდესო. კანტისვე თქმით, თუკი საქციელის წესად განზოგადება არ შეიძლება, მაშინ ადამიანი, როგორც ზნეობრივი არსება უკუაგდებს ამგვარ ქმედებას. მილის თქმით ამგვარი დასკვნა "თითქმის სასაცილოა," რადგან როგორც ლოგიკურად, ისე რეალურ ცხოვრებაში მრავლად შეიძლება მაგალითების მოყვანა, როცა საზოგადოება ბარბაროსული, სასტიკი ან სულაც ერთ ადამიანზე მორგებული კანონებით იმართება - არ არსებობს "კატეგორიული იმპერატივი", რომელიც ავტომატურად აკავებს რაციონალურად მოქმედ ადამიანებს ამორალური საქციელის ჩადენისაგან. ერთადერთი რამე, რასაც კანტი გვიჩვენებსო, წერდა მილი, ისაა "რომ ყველა თუ ცუდად მოიქცა, ეს იმდენად ცუდ *შედეგებს მოიტანს,* რომ არავის ენდომება ამგვარად მოქმედებაო.*"* ამდენად, მილის თქმით კანტი სინამდვილეში და თავისდაუნებლიედ შედეგობრიობის დოქტრინის სისწორეს ადასტურებს. 

> ჯონ სტიუარტ მილი მიიჩნევს, რომ მოქმედების სიკარგე თუ სიცუდე შედეგით განისაზღვრება.

მილის აზრით, კანტი ცდება როცა თვლის, რომ კარგი და ცუდი აბსტრაქტული ზნეობრივი კატეგორიაა. მილი მიიჩნევს, რომ მოქმედების სიკარგე თუ სიცუდე შედეგით განისაზღვრება. ამორალურად უნდა ჩავთვალოთ ტყუილი, რომელიც ერთ, ათ ან ას ადამიანს გადაარჩენს? ამგვარი მოქმედების შესაფასებლად მარტო რაოდენობა არ კმარა, სხვა საზომია საჭირო. 

სწორედ აქ შემოჰყავს მილს ის, რასაც კანტი უარყოფს: ბედნიერება - საკუთარი თუ სხვისა. "ჩვენი მოქმედების გავლენა ბედნიერებაზე ძალიან სერიოზულად უნდა მივიღოთ მხედველობაში და ეგებ, უპირველესადაც დავისახოთ ყველა იმ საკითხში, რაც პრაქტიკულ მორალს ეხება," წერს მილი. 

უტილიტარული ფილოსოფიის ეს პოსტულატი ჯერემი ბენთამმა განავითარა. მისი თქმით, ზნეობრივია ისეთი ქმედება, რომელიც ადამიანების მაქსიმალურ რაოდენობას მაქსიმალური ბედნიერების შესაძლებლობას ანიჭებს. 

### ანკსომბი (1919-2001) და სიქველის ეთიკა

**ერთ-ერთი გამოჩენილი თანამედროვე ფილოსოფოსი ჯ.ე.მ ანსკომბი თვლიდა, რომ ვერც კანტი და ვერც მილი ვერ წყვეტენ ზნეობის თანახმად მოქმედების საკითხს.** მისი აზრით, კანტი იმდენად ხისტი იყო საკუთარ აღქმებში და იმდენად დარწმუნებული, რომ ტყუილი დაუშვებელია, არც კი ცდილობდა დაეშვა, რომ ტყუილისთვის არსებობს გარემოებებიც და ამ გარემოებებს მორალისათვის მნიშვნელობა აქვს. 

მისი აზრით, კანტი ზედმეტად იყო მიჯაჭვული სიკეთისა და ბოროტების თეოლოგიურ კონცეფციებს, რომლებიც აბსოლუტური აკრძალვებისკენაა მიდრეკილი საღვთო კანონის სახელით. ოღონდაცო, წერდა ანსკომბი, თანამედროვე სამყაროში ღვთიური კანონების რწმენა შესუსტებულია და ამიტომაც აბსოლუტური მოვალეობის იდეამ ძალა დაკარგაო. 

> კანტი ზედმეტად იყო მიჯაჭვული სიკეთისა და ბოროტების თეოლოგიურ კონცეფციებს, რომლებიც აბსოლუტური აკრძალვებისკენაა მიდრეკილი საღვთო კანონის სახელით.

მაგრამ ანსკომბს ასევე სერიოზული უთანხმოება ჰქონდა მილთან: კონსეკვენტალიზმს იმას აყვედრიდა, რომ ის არ აღიარებს და ვერ განსაზღვრავს აბსოლუტურად ამორალური მოქმედებების კატეგორიას. ამის გამოო, წერდა ანსკომბი, შედეგობრიობით გაუგონარი ბოროტების გამართლებაა შესაძლებელიო. მაგალითად მას მოჰყავდა ჰიროსიმასა და ნაგასაკიზე ატომური ბომბის ჩამოგდება, რომლის მორალურ გამართლებადაც ომის სწრაფად დასრულება მოჰყავდათ. "როცა ვინმე გადაწყვეტს, უდანაშაულო ხალხი დახოცოს საკუთარი მიზნების მისაღწევად, ეს - ნებისმიერი გამამართლებელი შედეგისდა მიუხედავად - მკვლელობაა," წერდა ანსკომბი.

> კონსეკვენტალიზმი ვერ განსაზღვრავს აბსოლუტურად ამორალური მოქმედებების კატეგორიას. 

მაშ როგორ გამოვიდეთ ჩიხიდან? ანსკომბი არისტოტელეს ნაშრომებიდან ცნობილ კონცეფციას, "სიქველეს" (ღირსებებს) და აქედან მომდინარე ეთიკას უბრუნდება. "ეგებ "ნორმების" ძიებაში ადამიანური ღირსებების ცნებას უნდა დავუბრუნდეთ: თუკი ნორმად ითვლება, რომ ადამიანს ამდენი და ამდენი კბილი აქვს, ეგებ არა მხოლო ბიოლოგიური, არამედ ადამიანის მოქმედების, აზროვნების და არჩევანის მხრივაც არსებობს სიქველის, ადამიანური ღირსებების გარკვეული კრებული, რომელიც შეიძლება ჩაითვალოს ნორმად ისევე, როგორც ნორმად ითვლება ადამიანი კბილების გარკვეული რაოდენობით." ამგვარად ანსკომბის აზრით, მორალის განსაზღვრება შეიძლება, როგორც ადმიანური ღირსებების გარკვეული კრებულისა.
### ქაოსის რუსი ოსტატები სომხეთს უტევენ
URL: https://evropis.moambe.eu/qaosis-rusi-ostatebi-somxets-uteven/
Last updated: 2026-06-03T15:03:46.000Z
საპარლამენტო არჩევნების მოახლოებასთან ერთად, სომხეთში კოორდინირებული საინფორმაციო კამპანიები გამოცოცხლდა. 2026 წლის აპრილიდან, სომხეთში დამკვირვებლებმა დააფიქსირეს სოციალურ ქსელებში გავრცელებული ერთმანეთის მსგავსი პოსტები და „სკანდალური მასალები.“ ერთი ტიპის გზავნილები გაჩნდა თითქმის ყველა სოციალურ პლატფორმაზე: ტექსტი არსობრივად იგივეა, იცვლება მხოლოდ ფორმულირება ან ვიზუალური გაფორმება. 

## გვიკითხეთ საკუთარ მეილბოქსში

ცხელ-ცხელი ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, მხოლოდ სტატიებს მიიღებთ და როცა ინებებთ, შეაჩერებთ

მალევე ნათელი გახდა, საქმე გვაქვს კარგად ორგანიზებული სქემასთან, რომლის მიზანია ისეთი განცდა შეუქმნას სომხეთის მოქალაქეებს, თითქოს ქვეყანა უცხოური კონტროლის, პოლიტიკური დესტაბილიზაციისა და მოახლოებული ქაოსის წინაშე იდგეს. კამპანია ცდილობს არჩევნების ლეგიტიმურობისა და ქვეყნის საგარეო კურსის მიმართ უნდობლობა გააღვივოს. 

რას ეუბნებიან სომხეთის მოქალაქეებს ეს უჩინარი ხმები? ანალიტიკოსები რამდენიმე ტენდენციაზე მიუთითებენ.

### **„სომხეთი საკუთარ სუვერენიტეტს კარგავს“**

მთავარი გზავნილია, რომ ფაშინიანის მთავრობა უცხოური ძალების ინტერესებს ეროვნულ ინტერესებზე მაღლა აყენებს, რის გამოც სომხეთი თანდათან გარე მოთამაშეების კონტროლსქვეშ ექცევა. საუბრობენ როგორც ზოგადად სუვერენიტეტის, ისე უფრო კონკრეტულად, ბუნებრივი რესურსების „დაკარგვის“ თაობაზე. 

მაგალითად, ერთ-ერთი ასეთი ცნობა ამტკიცებდა, რომ ამერიკულმა საინვესტიციო კომპანია BlackRock-მა შიკაჰოღის ნაკრძალის 33% შეიძინა. სხვა პოსტები ირწმუნებოდა, რომ სომხეთის სასოფლო-სამეურნეო მიწები უცხოურ კორპორაციებზე იყიდებოდა, ხოლო ქვეყანა „სოციალური ექსპერიმენტების პოლიგონად“ იქცა. 

### **ფაშინიანი, როგორც „დასავლეთის პროექტი“**

მეორე გზავნილი პირადად პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანსა და მისი გარემოცვის წინააღდეგაა მიმართული. ვრცელდება ჭორები, რომ პრემიერი და მისი ახლობლები უცხოეთში ქონებას ფლობენ და დასავლეთის მიერ ფინანსდებიან.

ამგვარ ამბები უფრო სანდოდ რომ გამოიყურებოდეს, „საგამოძიებო სტატიები“, ცნობილი დასავლური მედია-საშუალებების - Reuters-ის, CNN-ის, Der Spiegel-ისა - გაყალბებული გვერდებიდან ვრცელდებოდა. კამპანიის ავტორებმა იციან, რომ რუსული ანდა ოპოზიციასთან დაკავშირებული არხებიდან ასეთი მასალების გავრცელებას მკითხველი ეჭვით შეხედავს, ამიტომაც დასავლური მედიის პრესტიჟს იყენებენ დისკრედიტაციისთვის, ეგება და მოქალაქის აღქმაში ეჭვმა დაიბუდოს.

### **„არჩევნები უკვე გაყალბებულია“**

თავად საარჩევნო პროცესის ლეგიტიმურობა კიდევ ერთი სამიზნე გახდა. ამომრჩეველს უჩიჩინებენ, თითქოს 2026 წლის არჩევნების შედეგები წინასწარ არის განსაზღვრული, რადგასნ დასავლური აქტორები უშუალოდ ერევიან სომხეთის შიდა საქმეებში. ვრცელდება ჭორები, რომ Facebook მასობრივად ბლოკავს სომხური დიასპორის ოპოზიციურად განწყობილი წარმომადგენლების ანგარიშებს. ევროკავშირის ახალ სადამკვირვებლო მისიას ეს გზავნილები პირდაპირ ადანაშაულებს მოსალოდნელ „საარჩევნო ფალსიფიკაციაში.“

ამგვარ გზავნილებს ორი ძირითადი ამოცანა აკისრია: ერთია ამომრჩევლების დემობილიზაცია, ეგებ და ფაშინიანის ნაკლები მხარდამჭერი მოვიდეს საარჩევნო ყუთებთან. მეორე ამოცანაა, პოსტ-საარჩევნო არეულობისთვის ნიადაგის შექმნა. 

### **„ტრადიციული ღირებულებების“ დაცვია** 

კიდევ ერთი მიმართულება არის LGBT+ თემატიკის გამოყენება. სომხეთის ხელისუფლებას ადანაშაულებდნენ „ტრადიციული ღირებულებების ღალატში“ და „დასავლური სოციალური ექსპერიმენტების“ მხარდაჭერაში. მსგავსი თემები საინფორმაციო ოპერაციებში განსაკუთრებით ეფექტიანად მიიჩნევა, რადგან ისინი ძლიერ ემოციურ რეაქციებს იწვევს. ღირებულებითი საკითხები უკეთ ემსახურება საზოგადოების გახლეჩას, ვიდრე მაგალითად, გაცილებით მნიშვნელოვანი სოციო-ეკონომიკური პრობლემები.

### **„რუსეთთან ომი ახლოვდება“**

საინფორმაციო კამპანიების მნიშვნელოვანი ნაწილი უსაფრთხოების თემებს ეხება. ვრცელდება მტკიცებები, თითქოს უკრაინელი ოლიგარქები ფაშინიანს აფინანსებენ ან რომ სომხეთში უკრაინული ტექნოლოგიებით დრონების საწარმოები შენდება. ასეთი გზავნილები, ასევე ამტკიცებენ, რომ საფრანგეთი სომხეთს რუსეთთან კონფლიქტისკენ უბიძგებს; ან ყალბი ამბები, თითქოს ამერიკულმა კვლევითმა ორგანიზაციამ Institute for the Study of War (ISW) გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც სომხეთი რუსეთთან სამხედრო დაპირისპირებისთვის ემზადება.

ამგვარი პროპაგანდა ბოლო კვირებსა და დღეებში აღმავალი დინამიკით ვითარდება და უკვე დაერთო ისეთი პრაქტიკული და სიმბოლური ჟესტები მოსკოვის მხრიდან, როგორიცაა სოფლის მეურნეობის და მეღვინეობის პროდუქტებზე ემბარგო, რუსეთის ელჩის [გაწვევა ერევნიდან ](https://www.dw.com/en/russia-recalls-armenia-ambassador-over-eu-ties/a-77354081?ref=evropis.moambe.eu)კონსულტაციებისთვის, ოფიციალური პირების მიერ რიტორიკის ესკალაცია, რაც ვლადიმირ პუტინის გ[ანცხადებით დასრულდა](https://euromaidanpress.com/2026/05/30/putin-warns-armenia-of-a-ukrainian-scenario-over-its-push-toward-the-eu/?ref=evropis.moambe.eu), რომელმაც სომხეთში მიმდინარე ამბები უკრაინის ომის პრელუდიას პირდაპირ შეადარა.

თარგმნა და დაამუშავა *მეგი ბენიამ*

*წყარო:* [https://civilnet.am/en/news/1011917](https://civilnet.am/en/news/1011917?ref=evropis.moambe.eu)
### ბრძოლა "ნამდვილი სომხეთისათვის"
URL: https://evropis.moambe.eu/brzola-namdvili-somxet-isat-vis/
Last updated: 2026-06-03T15:00:06.000Z
![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/05/image-1-1-1.png)

პარიზის პოლიტიკურ მეცნიერებათა ინსტიტუტში კითხულობს ლექციებს და ჟაკ დელორის ინსტიტუტში აღმოსავლეთ სამეზობლოსა და შავი ზღვის პროგრამის მკვლევარია.

---

ზვარტნოცის აეროპორტიდან ერევნის ცენტრში მიმავალმა ტაქსისტს როცა ვკითხე, როგორ მიდის არჩევნების ამბავი-თქო, მიპასუხა: „იცი, ყოველ სომეხ დედას ორი რამისა ეშინია: პირველ რიგში - ომის, მეორე კიდევ ნიკოლ ფაშინიანის ფეისბუკ ლაივისო.“

მართლაც, სომხეთში მიმდინარე საარჩევნო კამპანიას ქვეყნის მოქმედი ლიდერი თავისებურად ხვდება. რვა წელი გავიდა იმ დღიდან, როცა „ხავერდოვენი რევოლუციის“ გამარჯვებამ ხელისუფლებაში მოიყვანა, მაგრამ ფაშინიანი კვლავაც ოპოზიციის მოუსვენარი აქტივისტივით უფრო იქცევა, ვიდრე პოსტ-საბჭოთა ქვეყნის ლიდერივით. ქვეყნის გარშემო მოგზაურობა, შეხვედრები თანამემამულეებთან ქუჩებში, ბაზრებსა თუ კაფეებში აშკარად არა დადგმული: სიტყვიერი დაპირისპირებაც ბევრჯერ გაგვიგია, გაანჩხლებული ფაშინიანიც ბევრჯერ გვინახავს და შეურაცყოფაც ბევრი აუტანია. ყველაფერი ეს სწორედ იმ ზოგისთვის სახალისო, ზოგისთვის კი საძულველი ფეისბუკ ლაივების თანხლებით, რომლებშიც პრემიერი ფაშინიანი ხშირად თავის მეგობართან, პარლამენტის სპიკერ ალენ სიმონიანთან ერთად ხუმრობს, დოლზე უკრავს ან მადიანად ილუკმება.

ივნისში დაგეგმილი არჩევნები სახეშეცვლილ სომხეთში ჩატარდება: 2020 წლის ომში მარცხმა და 2023 წელს მთიანი ყარაბაღის საბოლოო დაკარგვამ ღრმა კვალი დაამჩნია ქვეყანას, დაამსხვრია მანამდე არსებული მრავალი რწმენა თუ სტერეოტიპი, გადაასხვაფერა ქვეყნის პოლიტიკური რუკა, თუმცაღა მმართველი ძალა ვერ შეარყია.

## მიჰყევით ევროპის ამბებს

საიმედო წყაროები გვაქვს, თან წასაკითხადაც საამოა

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, მხოლოდ სტატიებს მიიღებთ და როცა გნებავთ, შეაჩერებთ.

მეტიც, ფაშინიანმა სომხეთის საზოგადოებისთვის აქამდე წმინდათაწმინდად შერაცხულ რამდენიმე ინსტიტუტს ერთბაშად შეუტია: ეროვნული იდენტობის პანთეონს, სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის იერარქებს, ისტორიის ტრაგიკულ და საგმირო მითებს და რუსეთის, როგორც სომხეთის უსაფრთხოების შეუცვლელი გარანტის ხატებას.

### **„ნამდვილი სომხეთი“**

ფაშინიანის კამპანიის საკვანძო ნაწილი „ნამდვილი სომხეთის“ სტრატეგიული ხედვაა, რომლის თანახმადაც ქვეყანა უნდა დაუბრუნდეს რეალობას, დაივიწყოს „დიდი სომხეთის“ ოცნება და შეურიგდეს თავის სახელმწიფო საზღვრებს. სამაგიეროდ კი თავი დააღწიოს რუსეთზე ისტორიულ დამოუკიდებულებას და კარი აქტიურად გაუხსნას ახალ, რეგიონულ ეკონომიკურ პროექტებს.

ოპოზიციონერები ხშირად ამბობენ, რომ ეს სიგიჟეა, ანდა სულაც ღალატი. ისინი თვლიან, რომ თავისი პროექტით ფაშინიანი თავად ეწინააღმდეგება და უარყოფს რეალობას.

მაგრამ ფაშინიანი დარწმუნებულია, რომ ომში ტრაგიკული მარცხი ახლებური მომავლის შენების შესაძლებლობას იძლევა. ომამდე, სომხეთს რუსეთის ჩრდილქვეშ ცხოვრების გარდა სხვა არჩევანი არ გააჩნდა, რადგანაც მისი დამოუკიდებლობა 1990-იან წლებში სწორედ აზერბაიჯანთან ომში დაიბადა და მაშინ მოპოვებული გამარჯვების დაბევებაც სწორედ მოსკოვის კალთის ქვეშ მოხერხდა. რუსეთის უუნარობამ, თუ სურვილის არარსებობამ, დაეცვა თავისი მოკავშირე 2020-იან წლებში, ფაშინიანს სომხეთის გეოპოლიტიკური ხაფანგიდან გამოყვანის საშუალება შეუქმნა.

[Concrete, Facebook Lives, and Geopolitics: Inside Armenia’s Battle for the Nation’s Soul - GEOpoliticsBefore my latest visit to Yerevan, as the electoral campaign was heating up, an old Armenian friend warned me: “Every Armenian taxi driver is simultaneously a geopolitical analyst, a military strategist, an economist, and an opposition leader.” Yet even that did not prepare me for the very first driver who picked me up at Zvartnots \[…\]![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/Favicon4-300x300-35bf9b0dc75e8f55f0ccc99708d81ef172b7e28b2135cb0e32a07cb24ecf11ac.png)GEOpoliticsGEO politics![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Thornike-Gordadze-copyright-1024x720-c72c01a96de3067eeafd973c9c72e0af6ce9d32d71572c74e8a320bd78a10e1f.jpg)](https://politicsgeo.com/concrete-facebook-lives-and-geopolitics-inside-armenias-battle-for-the-nations-soul/?ref=evropis.moambe.eu)

სტატიის სრულ ვერსიას ინგლისურ ენაზე წაიკითხავთ ჟურნალში GEOpolitics

სკეპტიციზმის მიუხედავად, ჩანს, სომხების მნიშვნელოვანი ნაწილი მზადაა, ეს ხედვა გაიზიაროს. უკანასკნელი [გამოკითხვებით,](https://www.iri.org/resources/public-opinion-survey-residents-of-armenia-may-2026/?ref=evropis.moambe.eu) 61% თვლის, რომ ქვეყანა სწორი მიმართულებით მიდის, ფაშინიანის სამოქალაქო კონტრაქტის პარტიისათვის ხმის მისაცემად 32%-ია მზად მაშინ, როცა მეორე ადგილზე გასულ პარტიას მხოლოდ 6% ემხრობა. თუმცა ამ ციფრებს მიღმა პოლარიზაცია და უნდობლობა იმალება: 44% ან ამბობს, რომ არჩევანი ჯერ არ გაუკეთებია, ანდა სულაც უარს ამბობს პასუხზე. მთავრობის საქმიანობას დადებითად 48% კი უყურებს, მაგრამ ოპოზიციურად განწყობილთა დამოკიდებულება მკვეთრად უარყოფითია. 40%-ს არც ერთ პოლიტიკოსისა არ სჯერა.

### **როგორ აპირებს ფაშინიანი გამარჯვებას?**

საქმეს ისეთი პირი უჩანს, რომ „სამოქალაქო შეთანხმება“ ამ არჩევნებს მოიგებს. ფაშინიანის მთავრობა დღეს უფრო თავდაჯერებულად გამოიყურება, ვიდრე წინა არჩევნებისას, 2021 წლს, როცა ომში მარცხის ტრამვა ქვეყანაში ჯერ კიდევ მძაფრად იგრძნობოდა.

მმართველი პარტიის სასარგებლოდ ადმინისტრაციული რესურსები, მშვიდობის დაპირება და მატერიალური სტაბილურობის იმედი მუშაობს. ფაშინიანმა კარგად იცის, რომ საბჭოთა ნანგრევებზე აღმოცენებულ ქვეყნებში, სადაც ცინიკური პოლიტიკოსები და პუტინის პროპაგანდით ზურგგამაგრებული ოლიგარქები დათარეშობენ, ამ ფაქტორების უგულვებელყოფა არ შეიძლება.

> მმართველი პარტიის სასარგებლოდ ადმინისტრაციული რესურსები, მშვიდობის დაპირება და მატერიალური სტაბილურობის იმედი მუშაობს. 

სახელმწიფო რესურსების საარჩევნო მიზნებით გამოყენება სომხეთში ისე ყოვლისმომცველი არაა, როგორც რუსეთში, მეზობელ აზერბაიჯანსა თუ საქართველოში, მაგრამ მაინც უფრო თვალშისაცემია, ვიდრე მოლდოვაში ანდა ომამდელ უკრაინაში.

თავის რიტორიკას ფაშინიანი ცემენტითაც ამაგრებს: წინასაარჩევნოდ იგება გზები, რემონტდება სკოლები, მიყრუებულ სოფლებში გაჰყავთ გაზი, მშპ-ს შვიდიდან ცხრა პროცენტამდე გაიზარდა სოციალური ხარჯების წილი, საყოველთაო სამედიცინო დახმარებით სარგებლობა სულ უფრო მეტ ადამიანს შეუძლია. ცვლილებები ერევანზე უფრო უკეთ ღარიბ, პროვინციულ ქალაქებსა და სოფლებში იგრძნობა, სადაც ახალდაგებული გზას, გაზთან მიერთებული ოჯახს თუ ბიუჯეტიდან დაფინანსებულ ოპერაციას პოლიტიკური მნიშვნელობა აქვს.

თუმცა საქმე ისეც არ არის, რომ ფაშინიანის პარტია მხოლოდ ადმინისტრაციული რესურსის იმედად იყოს. მისი წარმატების ყველაზე ხელშესახები საწინდარი მშვიდობა და მისი გაღრმავების მოლოდინია.

> უკვე ორი წელია, რაც აზერბაიჯანის საზღვართან ტყვია არ გავარდნილა.

უკვე ორი წელია, რაც აზერბაიჯანის საზღვართან ტყვია არ გავარდნილა. ამას უზარმაზარი მნიშნელობა აქვს ქვეყანაში, სადაც თაობები მცირე შეტაკებების ამბებისა და გარდაუვალი დიდი ომის შიშით გაიზარდა. თუკი საქართველოსა და მოლდოვაში პრო-რუსული ძალები იჩემებენ მშვიდობისმყოფელის მანტიას, სომხეთში ვითარება პირიქითაა შეტრიალეული - თურქეთთან და აზერბაიჯანთან ნორმალიზაციის შესაძლებლობის უარყოფით, სწორედ პრო-რუსულად განწყობილი ოპოზიციონერები გამოიყურებიან „ომის პარტიად.“

ფაშინიანის გუნდის წევრები მოქალაქეებს უხსნიან, რომ მშვიდობა და მოსკოვის კლანჭებიდან გათავისუფლება ეკონომიკის თანამედროვე სექტორების განვითარების საშუალებას ქმნის, რაც, პერსპექტივაში გაამყარებს ქვეყნის გეოპოლიტიკური მდგომარეობის სიმყიფესაც. საზღვრების გახსნის, აზერბაიჯან-საქართველო-სომხეთის რკინიგზასთან და ტრამპის გზასთან მიერთების პერსპექტივები, მიკროპროცესორების გიგანტ NVIDIA-სთან დადებული ხელშეკრულება სწორედ ამ ქარგაში ჯდება.

### **დასავლეთის როლი და ყოფილ მტრებთან ინტერესების თანხვედრა**

სომხეთის მმართველ გუნდს რეგიონული და საერთაშორისო კონტექსტიც უწყობს ხელს. ქვეყნის პოლიტიკური და ეკონომიკური ვექტორის ცვლილების პერსპექტივას მოწყალედ უცქერენ დასავლეთიდანაც.

აშშ-ს ვიცე-პრეზიდენტისა და სახელმწიფო მდივნის ვიზიტები, ერევანში გამართული ევროპის პოლიტიკური თანამეგობრობის შეხვედრა, თუ ევროკავშირ-სომხეთის პირველი სამიტი, მხოლოდ პროტოკოლური ღონისძიებები როდია - მათი გამოისობით სომხეთი ევროპის პოლიტიკურ რუკაზე სხვაგვარად გამოჩნდა. სულ რამდენიმე წლის წინათ რუსეთის უახლოესი მოკავშირის დედაქალაქში ასეთი შეხვედრების გამართვა წარმოუდგენელი იქნებოდა.

> სომხეთის პოლიტიკური და ეკონომიკური ვექტორის ცვლილების პერსპექტივას მოწყალედ უცქერენ დასავლეთიდანაც.

შეხვედრებს შედეგებიც მოჰყვა. ზოგი პოლიტიკურად სიმბოლური - მაგალითად საფრანგეთთან დადებული და აშშ-სთან განახლებული სტრატეგიული პარტნიორობის შეთანხმება. ზოგიც უფრო ხელშესახები: სავიზო ლიბერალიზაციის პერსპექტივა ევროკავშირთან, ეკონომიკური დახმარების ახალი პაკეტები, თუ ევროკავშირის მისია ჰიბრიდულ საფრთხეებთან საბრძოლველად.

დაგვეხმარეთ მოძლიერებაში და მეტ ამბავს, უფრო უკეთესად და ხშირად მოგაწვდით! 

[გახდით მხარდამჭერი ](#/portal/account/plans) 

რეგიონში ვითარება იმგვარად დალაგდა, რომ თურქეთს და აზერბაიჯანსაც აწყობთ სომხეთის იზოლაციიდან გამოსვლა. ამ საქმეში ჯერჯერობით ანკარა უფრო მოწადინებლად გამოიყურება, ვიდრე ბაქო.

ეს გასაგებიცაა, აზერბაიჯანთან საბოლოო სამშვიდობო შეთანხმება ჯერ შორსაა, თუმცა ფაშინიანსა და ალიევს შორის პირდაპირი შეხვედრების შემდეგ, ქვეყნები უკვე აქტიურად და პრაგმატულად მუშაობენ ტექნიკურ და უსაფრთხოების საკითხებზეც.

ეს ყველაფერი კი იმ ფონზე, როცა რუსეთის აგრესიული მოქმედება და პოლიტიკა ერთდროულად აღიზიანებს როგორც ერევანს, ისე ბაქოს, ხოლო უკრაინაში გაჭიანურებული ომის ფონზე, კრემლის ზეგავლენის ბერკეტები საგრძნობლადაა მობლაგვებული.

### **ვითარების სიმყიფე და მომავლის ბუნდოვნება**

არჩევნებამდე ერთი კვირაღაა დარჩენილი და ფაშინიანის პარტიის გამარჯვება ამ დროისათვის ყველაზე სავარაუდო შედეგად მოჩანს. ბევრი რამ იქნება დამოკიდებული ამომრჩევლის მობილიზაციაზე - ოპოზიციამ თუ 60-65%-ზე მეტი ამომრჩეველი ვერ გამოიყვანა, „სამოქალაქო შეთანხმების“ ქვეყნის შეცვლის იმედი ვერ ექნებათ.

ოპოზიციური სპექტრი ჭრელია და ერთმანეთთან დაპირისპირებული. ოლიგარქების, მათ შორის განსაკუთრებით რუსული კავშირების მქონე სამველ კარაპეტიანის გავლენაც იზრდება და ორაზროვან გავლენას ახდენს კამპანიაზე - ერთი მხრივ, ის ოპოზიციას სანუკვარ ფინანსურ რესურსებს აძლევს. მეორეს მხრივ, კარაპეტიანის რუსული კავშირები ფაშინიანის მხარეს ამომრჩევლის მობილიზაციას უწყობს ხელს. ბევრი ახალგაზრდა, განსაკუთრებით ერევანში, ხომ სწორედ იმას საყვედურობს ფაშინიანს, პრო-დასავლური რეფორმები არასაკმარისად სწრაფად მიდისო. რუსული კავშირების მქონე ოლიგარქი მათ გულზე სულაც არ ეხატებათ.

შიდა პოლიტიკური ფონი რთულია და ამიტომაც არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ ფაშინიანს სერიოზული გამოწვევა ელის. „ნამდვილი სომხეთის“ მისეულ პროექტზე ფართო საზოგადოება შეთანხმებული ჯერ არ არის. თუ ფაშინიანს სურს, ადმინისტრაციული რესურსის წყალობით კი არ განაგრძოს მართვა, არამედ საზოგადოებაში ნდობა გაღვივოს, ამ კონცეფციამ რეალური კონტურები უნდა შეიძინოს.

> „ნამდვილი სომხეთის“ ფაშინიანისეულ პროექტზე ფართო საზოგადოება შეთანხმებული ჯერ არ არის. 

არც საერთაშორისო ვითარებაა მთლად საიმედო. მართალია, სომხეთისადმი ზოგადი კეთილგანწყობის დონე მაღალია, მაგრამ საეჭვოა ევროკავშირის უნარი, ამ რთულ დროში პოლიტიკური წახალისებაზე მეტი გააკეთოს. სავიზო რეჟიმის ლიბერალიზაციას მნიშვნელოვანი ინსტიტუციური ცვლილებები სჭირდება სომხეთში, განსაკუთრებით მანამდე რუსეთთან მჭიდროდ გადაჯაჭვულ სასაზღვრო და საპოლიციო სისტემებში. ამ პროცესის გაწელვამ შეიძლება საზოგადოებას იმედი გაუცრუოს.

კრემლიც არ აპირებს, სომხეთზე ხელი საბოლოოდ ჩაიქნიოს: ეკონომიკური ზეწოლის კონკრეტული ღონისძიებები უკვე ხორციელდება, სოფლის მეურნეობის პროდუქტების მთლიანი ან ნაწილობრივი ემბარგოების სახით. ვიცე პრემიერმა ოვერჩუკმა, შოიგუმ, ლავროვმა, ვოლოდინმა და თავად პუტინმა უკვე საჯაროდ გააჟღერეს მუქარა სომხეთის მიმართ. კრემლის სადეზინფორმაციო და ჰიბრიდული ოპერაციების სისტემაც [ამუშავებულია ფაშინიანის წინააღმდეგ.](https://evropis.moambe.eu/somxet-is-ach-evnebi-manipulac-iebis-ch-rdilk-vesh/)

სხვა სიტყვებით, თავისით არაფერი მოვა - არც მშვიდობა, არც ევროპა, არც ვითარების ნორმალიზაცია და არც სუვერენიტეტის განმტკიცება. არჩევნების შედეგი სომხეთის ტრაექტორიას კი განსაზღვრავს, მაგრამ ნამდვილი სამუშაო მერე დაიწყება.
### ევროკავშირის ბრძოლა ფინანსური დამოუკიდებლობისთვის
URL: https://evropis.moambe.eu/evrokavshiris-brzola-p-inansuri-damoukideblobist-vis/
Last updated: 2026-05-25T15:34:15.000Z
ათწლეულების განმავლობაში ევროპას ყოველდღიური ვაჭრობის უხილავი ინფრასტრუქტურა, ბარათის ყოველი გატარება თუ ონლაინანგარიშსწორება, ორ ამერიკულ გიგანტზე ჰქონდა მინდობილი. დღეს Visa და Mastercard ევროზონის გადახდების თითქმის ორ მესამედს განაგებენ. ეს დამოკიდებულება მანამ არავის აშფოთებდა, სანამ ოკეანისგაღმა ურთიერთობები მწყობრად და მეგობრულად მიედინებოდა. თუმცა ვითარება ერთიანად შეიცვალა. ჯერ იყო და რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებულმა სანქციებმა აჩვენა, თუ როგორ შეიძლება მილიონობით ადამიანმა, ვაშინგტონის ერთი ხელის მოსმით, საკუთარი დანაზოგების ხელმისაწვდომობა თვალის დახამხამებაში დაკარგოს. შემდეგ მოვიდა ტრამპის ეპოქა და გაჩნდა განცდაც, რომ ის, რაც ადრე ბაზრის ეფექტიანობად მიიჩნეოდა, სინამდვილეში დაუცველობა ყოფილა. ბრიუსელმაც არ დააყოვნა და გამოსავლის ძიება დაიწყო.  
  
**ორი გზა, ერთი მიზანი**

საბოლოოდ ევროპა ორ გზას დაადგა - სახელმწიფოებრივსა და კერძოს. ამ ორ შორის არსებული განსხვავებებისა და წინააღმდეგობების გააზრება მნიშვნელობანია იმის შესაფასებლად, თუ რამდენად რეალურია ევროპული ამბიციები.  
  
ერთი მხრივ, ევროპის ცენტრალური ბანკი (ECB) გამალებით მუშაობს „ციფრულ ევროზე“. ეს უკანასკნელი სახელმწიფო გარანტიით შექმნილი ციფრული საფულეა, რომელმაც ევროპელებს საშუალება უნდა მისცეს, ამერიკული ინფრასტრუქტურის გვერდის ავლით განახორციელონ ანგარიშსწორება. ევროპის ცენტრალური ბანკის 2026 წლის განცხადებაში ეს პროექტი ევროპული მისწრაფებების ქვაკუთხედად შეფასდა; მისი მიზანი ევროზონაში ანგარიშსწორების სისტემის გაუმჯობესება და იმ ინფრასტრუქტურაზე კონტროლის აღდგენაა, რომელზეც ფინანსური ოპერაციები ხორციელდება. ევროკავშირის ლიდერებმა უკვე დათქვეს მკაცრი ვადა: 2026 წლის ბოლომდე საკანონმდებლო ბაზა უნდა მომზადდეს, რათა 2029 წლისთვის სისტემა სრული დატვირთვით ამუშავდეს.

 ამავდროულად, ფინანსურ ასპარეზზე მედგრად იკაფავს გზას „ევროპული საგადახდო ინიციატივა“ (EPI) და მის მომხმარებელზე ფოკუსირებული პროდუქტი Wero. პროექტი საბანკო გიგანტების, როგორებიცაა BNP Paribas, Deutsche Bank და ING, ერთობლივი ძალისხმევითაა შობილი. EPI-ის ამბიციაა, შექმნას ერთიანი ციფრული საფულე და მყისიერი ანგარიშსწორების სისტემა, რომელიც Apple Pay-ს ღირსეულ მეტოქეობას გაუწევს. Wero ამ დაპირისპირებაში EPI-ის მთავარი დასაყრდენია. ეს აპლიკაცია შეიქმნა, როგორც Visa-სა და Mastercard-ის რეალური ალტერნატივა ყოველდღიური შესყიდვებისთვის, რაც სცილდება უბრალო ბანკთაშორისი გადარიცხვების ფარგლებს. ბელგიის, საფრანგეთისა და გერმანიის მიწებზე მან უკვე 47 მილიონზე მეტი მომხმარებელი შეიძინა. სულ ახლახან კი Wero-მ იტალიის, ესპანეთის, პორტუგალიისა და სკანდინავიის ქვეყნების საგადახდო ქსელებიც გააერთიანა და 130 მილიონი მომხმარებელიც გაიჩინა.  

**ალტერნატივა და არა აკრძალვა**

ამ ოპტიმიზმის ფონზე, აუცილებელია ზუსტად განვმარტოთ, რას გულისხმობს და, რაც მთავარია, რას არ გულისხმობს ევროპული სტრუქტურების სტრატეგია. არ არსებობს არანაირი გეგმა, რომელიც Visa-სა და Mastercard-ის აკრძალვას ან ევროპულ ბაზარზე მათთვის საქმიანობის შეზღუდვას ითვალისწინებს. მსგავსი რადიკალური ნაბიჯი დაარღვევდა ევროკავშირის ერთიანი ბაზრის ფუნდამენტურ პრინციპებს და გამოიწვევდა მასშტაბურ სამართლებრივ დავებს.  
  
ევროპის მიზანი ამერიკული საგადახდო ქსელების განდევნა კი არა, მათზე უკიდურესი დამოკიდებულების შემცირებაა. ბრიუსელს გარანტია სჭირდება, რომ ოკეანისგაღმა ურთიერთობების შესაძლო გაუარესების შემთხვევაშიც კი, ევროპას ექნება მდგრადი და სრულფასოვანი ალტერნატივები, რომლებიც მომხმარებლებისა და ბიზნესის ყოველდღიურ საქმიანობაში უკვე იქნება ფესვგადგმული. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ევროკავშირის „საგადახდო სუვერენიტეტის“ სტრატეგია, არსებითად, არჩევანის თავისუფლების შექმნას ემსახურება. მისი ამოცანაა, Visa და Mastercard დარჩეს ერთ-ერთ ხელმისაწვდომ ვარიანტად და არა ერთადერთ საშუალებად ტრანზაქციების განსახორციელებლად.

**დაბრკოლებები და გრძელი გზა მიზნამდე**

ევროპული საგადასახადო ქსელის შექმნის მცდელობები ადრეც ყოფილა. ასეთი გახლდათ თხუთმეტი წლის წინანდელი „SEPA ბარათების ჩარჩო“ (SEPA Cards Framework). თუმცა ეროვნული ინტერესების არაერთგვაროვნებამ, მომხმარებელთა ინერციამ და Visa-სა და Mastercard-ის მასშტაბურმა გავლენამ მისი განვითარება შეაფერხა. არცაა გასაკვირი, ამ ორ ამერიკულ კომპანიას ათწლეულები ჰქონდა საიმისოდ, რომ საბანკო ინფრასტრუქტურასა და მომხმარებელთა ცნობიერებაში პოზიციები გაემყარებინათ.

კიდევ ერთი გამოწვევა მეწარმეების მხრიდან ამ სისტემის აღიარებაა. ნებისმიერი საგადახდო პლატფორმის ღირებულება პირდაპირ პროპორციულია მისი გავრცელების მასშტაბისა. Wero, მიუხედავად ზრდისა, ჯერ კიდევ შორს არის იმ საყოველთაო აღიარებისგან, რაც არსებულ ქსელებს ასე მყარად ინარჩუნებს ბაზარზე. ამ მხრივ, ურთიერთთავსებადობის პროექტი იმედისმომცემია, თუმცა განსხვავებული რეგულაციების, ტექნიკური სტანდარტებისა და პარტნიორ ბანკებს შორის არსებული კონკურენციის კოორდინაცია უაღრესად რთული ამოცანაა.

პროცესს თან სდევს შიდაპოლიტიკური წინააღმდეგობებიც. ევროპის ცენტრალური ბანკის მცდელობას, ახალი სტანდარტები დაამკვიდროს Visa-სა და Mastercard-ის უპირატესობის შესასუსტებლად, ყველგან ენთუზიაზმით არ შეხვედრიან. ბანკებს, რომლებსაც ამ ქსელებთან მოქმედი პარტნიორობა აკავშირებთ, აქვთ ფინანსური ინტერესები, რომლებიც ყოველთვის არ ემთხვევა ბრიუსელის მაღალჩინოსნების გეოპოლიტიკურ დღის წესრიგს. განსაკუთრებული წინააღმდეგობა „ციფრულმა ევრომ“ სწორედ კომერციული ბანკების მხრიდან იგრძნო.

ვითარება კიდევ უფრო დაიძაბა გასულ დეკემბერს, როცა ევროპული საბჭო დათმობაზე არ წავიდა. იდეა იმაში მდგომარეობდა, რომ ციფრული ევრო მხოლოდ ოფლაინ-გადახდებისთვის გამოეყენებინათ (როგორც ნაღდი ფულის შემცვლელი), ხოლო ონლაინ-სივრცე Wero-სთვის დაეთმოთ. ბრიუსელმა ორივე მიმართულება მოითხოვა, რითაც ეს ორი სისტემა, ნებით თუ უნებლიეთ, მეტოქეებად აქცია. მსხვილი ბანკები ღიად აცხადებენ, რომ ციფრული ევრო, არსებული სახით, ზუსტად იმავე ნიშას იკავებს, რასაც Wero, თუმცა მომხმარებლისთვის რაიმე ხელშესახებ უპირატესობას არ ფლობს. მათი თქმით, ორი პარალელური სისტემის მართვა ძალების გაფანტვასა და საერთო საქმის შეფერხებას გამოიწვევს.

გარდა ამისა, არსებობს სხვაგავრი მოსაზრებაც, რომელიც თავად საკითხის პრობლემატურობას აყენებს ეჭვქვეშ. ზოგიერთი ეკონომისტი მიიჩნევს, რომ Visa-სა და Mastercard-ზე დამოკიდებულება იმაზე ნაკლებ საფრთხეს შეიცავს, ვიდრე ამას პოლიტიკოსები წარმოაჩენენ. კომერციული ინტერესი ორივე კომპანიას აიძულებს, პოლიტიკური ნეიტრალიტეტი და საიმედოობა შეინარჩუნოს, რადგანაც ევროპის საგადახდო სისტემის რყევა მათთვისაც ისეთივე საზიანოა, როგორც მომხმარებლისთვის. სკეპტიკოსები იმასაც ამტკიცებენ, რომ ეს მხოლოდ ფართომასშტაბიანი ინდუსტრიული პოლიტიკის ნაწილია, რომელიც რიგითი მოქალაქეების ინტერესებზე მეტად ევროპული ბანკებისა და ტექნოლოგიური გიგანტების გაძლიერებას ემსახურება.

**დასკვნის სახით**

მიუხედავად დაბრკოლებებისა, პოლიტიკური ნება ჯერჯერობით მტკიცეა. თუმცა იქნება ეს სახელმწიფოებრივი ციფრული ვალუტა, კერძო საბანკო საფულე თუ მათი ნაზავი - ჯერაც გაურკვეველია. წელს Wero-ს საერთაშორისო გადახდები იწყება, 2027-ში - ციფრული ევროს საპილოტე ვერსია. ვაშინგტონში კი ის ბერკეტები, რომლებმაც ეს ყველაფერი ასე აქტუალური გახადა, კვლავინდებურად ხელუხლებელი რჩება.

*ანა ძირკვაძე*
### კადრები დემოკრატიის ბედს წყვეტენ
URL: https://evropis.moambe.eu/kadrebi-cqveten-qvelap-ers/
Last updated: 2026-05-25T08:01:53.000Z
ყველაზე მოხერხებულ ავტოკრატებსაც კი არ შეუძლიათ, მარტო მართონ ყველაფერი.

რუსეთში ვლადიმერ პუტინს ახლობელი ოლიგარქების ვიწრო წრე უმაგრებს ზურგს; ირანში რეჟიმის ძალაუფლებას რევოლუციური გვარდიის კორპუსი და ბიზნეს-სექტორში მყოფი მოკავშირეები იცავენ; ვიქტორ ორბანმა უნგრეთი “საარჩევნო ავტოკრატიად” რამდენიმე მნიშვნელოვანი მოსამართლის, პოლიტიკური მოკავშირისა და მეგობარი ოლიგარქების დახმარებით აქცია.

[თუ გინდათ ამ სტატიებს მეილზე გამოგიგზავნით](#/portal/signup/free)

ძალაუფლების კონსოლიდირებისა და შენარჩუნებისათვის ეს ჯგუფები არ კმარა. შავბნელი საქმეების საკეთებლად ავტორიტარ ლიდერებს დაბალი და საშუალო რგოლის მოხელეების მხარდაჭერაც სჭირდებათ, ჯარში იქნება ეს, პოლიციაში თუ ზოგადად ბიუროკრატიაში. 

> შავბნელი საქმეების საკეთებლად ავტორიტარ ლიდერებს დაბალი და საშუალო რგოლის მოხელეების მხარდაჭერაც სჭირდებათ.

აქამდე მკვლევარები ძირითადად ავტორიტარების მხრიდამ ელიტების გადაბირების მექანიზმით ინტერესდებოდნენ, რადგანაც საშუალო რგოლის მოხელეების მოტივაციის შესასწავლად საკმარისი მონაცემები არ არსებობდა. ძირითადი ჰიპოთეზა იმაში მდგომარეობდა, რომ მათი მოტივატორი იდეოლოგიური რადიკალიზაცია, სასჯელის შიში ანდა ამ ორის კომბინაცია იყო. 

სტატიის ორიგინალი

თუმცაღა ახლახან გამოქვეყნდა კვლევა, რომელიც 1970 და 80-იანი წლების არგენტინის დიქტატურისა და ე.წ. ბინძური ომის ყოვლისმომცველ მონაცემებს ეფუძნება. როგორც ირკვევა, გაყინული კარიერის გამოცოცხლების, ანდა კარიერულ კიბეზე აცოცების იმედიც კი საკმარისია, რომ გარკვეული მახასიათებლების მქონე დაბალი და საშუალო რგოლის ჩინოვნიკებს პროფესიული ვალდებულებები, სამართლის ფუნდამენტური ნორმები და ელემენტარული მორალიც გადაავიწყოს. 

კვლევის თანახმად, ადამიანები, რომელიც ასე იქცევიან არც ფანატიკოსები არიან და არც რეპრესიების მსხვერპლნი. ისინი საშუალო გონებრივი შესაძლებლობებისა და გაქანების მოხელეები არიან, რომლებიც არაფერს თაკილობენ, ოღონდაც ცხოვრებაში ოდნავ წინ წაიწიონ. 

### უღიმღამო კარიერისტების დიქტატურა

“კარიერული ზრდა დიქტატურაში” ასე ჰქვია პოლიტიკური მეცნიერებების ორი გერმანელი მკვლევარის, ადამ შარპის და კრისტიან გლასელის ახალ წიგნს. ნაშრომის კითხვისას ისეთი განცდა გებადებათ, თითქოს ჰანა არენდტის “ბოროტების ბანალურობის” იდეა ვინმეს ბიზნეს-ფაკულტეტის ისეთი სახელმძღვანელოსთვის შეეჯვარებინა, რომელიც დაბალი მიღწევების მქონე კადრების მოტივირების მეთოდებზე საუბრობს. 

ავტორებმა კვლევას საფუძლვად დაუდეს არგენტინის არმიის არქივები და შეისწავლეს სამხედროების კარიერული გზა ბინძური ომის (1976-1983) ეპოქაში, როცა სამხედრო გადატრიალების შემდეგ ქვეყანაში ოპონენტების იძულებითი გაუჩინარების (ანუ მკვლელობებისა და წამების) ტალღა აგორდა, რომელმაც 10-დან 30 ათასამდე კაცი შეიწირა. 

მათ აღმოაჩინეს, რომ ძალადობის ავტორები - სამხედრო დაზვერვის დანაყოფები - ამ პერიოდში სწორედ მანამდე დაბალი მიღწევების მქონე მუშაკებით გაივსო. ავტორები მათ “კარიერული წნეხის ქვეშ მყოფ” მოხელეებად მოიხსენიებენ. ბნელ წლებში სამხედრო დაზვერვის დანაყოფებში გადასვლით ისინი წინსვლის ტრადიციულ საფეხურებს გადაახტნენ და ისეთ კარიერულ წინსვლას მიაღწიეს, რომელიც მანამდე არც კი დაესიზმრებოდათ. 

აღმოჩნდა, რომ დიქტატორებს ძალაუფლების მიტაცებისთვის არ სჭირდებათ იდეოლოგიით ზომბირებული მასები, მუდმივი თვალთვალი და ტერორის მანქანის ამოქმედება. საკმარისია, მიაგნონ, მათთვის იდეალურ სამუშაო ძალას: იმედგაცრუებულ, საშუალო გაქანების მოხელეებს და სწორად გამოიყენონ ისინი. 

ავტორების დასკვნები ბევრი ისეთი ქვეყნისთვისაა ჭკუის სასწავლებელი, სადაც დემოკრატიული სისტემა გასაჭირშია, მათ შორის ამერიკის შეერთებული შტატებისათვის. 

[კარგ გამგონეს კარგი მწერალი უნდაო... არადა ჭირს კარგი მწერლები.](https://evropis.moambe.eu/#/portal/support)

### ნაცრისფერი მოხელეების მონაცემთა ბაზა

ეს ამბავი იმით დაიწყო, რომ სტუდენტობისას შარპი დისერტაციისთვის კვლევას ბუენოს აირესში ატარებდა და ერთ ძველ მოხელეს ესაუბრებდოდა იქაურ კაფეში. თანამოსაუბრემ ასეთი რამ თქვა - სამხედრო დიქტატურის დროს უშიშროების ოფიცრები, რომლებიც რეჟიმის ყველაზე შავ საქმეებს აკეთებდნენ, “სრული იდიოტები” იყვნენო.

ჯერ იყო და შარპმა ეს კომენტარი რესპონდენტისთვის საძაგელი ჯალათების უბრალო შეურაცხყოფად აღიქვა. თუმცაღა მერე დაფიქრდა, რომ ეგებ ჩემი თანამოსაუბრე ამას პირდაპირი მნიშვნელობით ამბობდაო - ეგებ ხუნტის საიდუმლო სამსახურები მართლაც გონებაშეზღუდული და არაკომპეტენტური ლუზერებით იყო დაკომპლექტებული?

გერმანიაში დაბრუნების შემდეგ შარპმა ეს საუბარი თავის კოლეგასთან, გლასელთან ახსენა. ორივემ საინტერესოდ ჩათვალა ჰიპოთეზა და გადაწყვიტეს, მასალები მოეძიებინათ. კვლევისას ნამდვილი განძი აღმოაჩინეს: არგენტინა თავისი ოფიცრების რანგის, დაწინაურებისა და პენსიაზე გასვლის შესახებ უნაკლო ინფორმაციას 1800-იანების დასასრულიდან აქვეყნებდა. შესაბამისად, დაბალი აკადემიური და კარიერული შედეგების მქონეთა დადგენა ადვილი იყო. ცნობილია, რომ ბინძური ომის დროს უმრავლესი დანაშაული საარმიო დაზვერვის 601-ე ბატალიონის ჩადენილი იყო. ამდენად, მკვლევრებს საშუალება ჰქონდათ, ზუსტად ენახათ, თუ რომელი ოფიცერი შეუერთდა ამ დანაყოფს, რამდენი ხანი დარჩა იქ და რა ბედი ეწია მათ კარიერას. 

მონაცემების ანალიზმა ცხადყო, რომ შარპის ძველი თანამესაუბრე მართალს ამბობდა. როგორც წესი, არგენტინის სამხედრო სამსახური მერიტოკრატიული პრინციპით კომპლექტებოდა. ის ოფიცრები, ვინც სწავლას და საქმეს თავს ვერ ართმევდნენ, თავის თანატოლებს მალევე ჩამორჩებოდნენ ხოლმე და საბოლოო ჯამში არმიას ადრე ტოვებდნენ. თუმცაღა, ბინძური ომის პერიოდში, 601-ე ბატალიონში სამსახური მერიტოკრატიული სისტემისათვის გვერდის ავლის საშუალებას იძლეოდა: დაბალი აკადამიური და კარიერული შედეგების მქონე ოფიცრები ამ დანაყოფში გადადიოდნენ, რამდენიმე წელს ატარებდნენ აქ, კარიერულ კიბეზე რამდენიმე საფეხურით ზემოთ აინაცვლებდნენ ხოლმე და მერე რეგულარულ ჯარში ბრუნდებოდნენ. ამ გზით, ისინი ხშირად თავზე ახტებოდნენ მათ თანატოლებს, ვინც რეგულარულ ჯარში განაგრძო სამსახური. იმ ოფიცრებს, ვინც სისხლიანი გზა აირჩია, უფრო ხანგრძლივი კარიერა, უფრო მაღალი ხელფასები და უფრო უკეთესი პენსიები ჰქონდათ ვიდრე იმათ, ვინც ჩვეულებრივ სამხედრო დანაყოფებში დარჩა.

> იმ ოფიცრებს, ვინც სისხლიანი გზა აირჩია, უფრო ხანგრძლივი კარიერა, უფრო მაღალი ხელფასები და უფრო უკეთესი პენსიები ჰქონდათ ვიდრე იმათ, ვინც ჩვეულებრივ სამხედრო დანაყოფებში დარჩა.

ამასთან, კვლევამ დაადასტურა, რომ რაც უფრო უარესი იყო ოფიცრის აკადემიური მოსწრების მაჩვენებელი სამხედრო აკადემიაში, მით უფრო დიდი იყო ალბათობა, რომ ის 601-ე ბატალიონს შეუერთდებოდა. თავად ამ ბალტალიონში კი ყველაზე ცუდი აკადემიური მოსწრების მქონეებს ყველაზე სასტიკ დანაყოფებში ანაწილებდნენ, რომელთა ყოველდღიური საქმიანობა წამება და მკვლელობები იყო. დიახ, ეს მძიმე სამუშაო, იყო, სოციალური სტიგმისა და ფსიქოლოგიური ტრავმის სერიოზულ რისკს შეიცავდა, სამაგიეროდ კარიერული წინსვლის თვალსაზრისით ყველაზე მიმზიდველი გახლდათ. ცოტა ხანი მონსტრად მუშაობას შეეძლო, ყველაზე გაუნათლებელი და უნიათო ოფიცერიც კი კარიერის აღმავალ გზაზე დაეყენებინა.

### როგორ ეყრდნობა რეჟიმი “ერთგულ ლუზერებს”

ცხადია, ძალიან რთულია მოიპოვო სრული ინფორმაცია, თუ ვინ არის რეჟიმის “შავბნელი მუშახელი” ან როგორია მათი მოტივაცია. სხვა ქვეყნებში ისეთი ყოვლისმომცველი მონაცემთა ბაზები, რომელსაც გლასელის და შარპის კვლევას შევადარებდით, არ არსებობს.

[ორი კაპიკიც შეგვაწიეთ და გავდივართ...](https://evropis.moambe.eu/#/portal/support)

თუმცა, ხელმისაწვდომი ინფორმაცია მიუთითებს, რომ მსგავს მოდელს სხვა ქვეყნებიც მიმართავდნენ. მაგალითად, გლასელმა და შარპმა დაადგინეს, რომ ნაცისტური გერმანიაში ზემდგომები სადამსჯელო მობილური რაზმების (აინზაცგრუპენ) ახალი მეთაურების რეკრუტირებისათვის კარიერულ წნეხს ოსტატურად იყენებდნენ. ეს რაზმები აღმოსავლეთ ევროპაში ებრაელებს მასობრივად ხვრეტდნენ. რაზმის ბევრი წევრის პირადი და სამსახურებლი წარსული არასახარბიელო იყო: დისციპლინარული სასჯელები, „რასობრივი სიწმინდის“ თვალსაზრისით ორაზროვანი ვითარება, ან უბრალოდ სამხედრო თუ საპოლიციო მუშაობის გამოცდილების ნაკლებობა. მკვლელების რაზმებში გულმოდგინე სამსახური მათ კარიერულ წინსვლაში ეხმარებოდა.

საბჭოთა კავშირში ნკვდ - საიდუმლო პოლიცია, რომელმაც 1937 წელს ე.წ. დიდი ტერორის დროს ასობით ათასი ადამიანი მოკლა, “დაბალი უნარებისა და ცოდნის მქონე ადამიანებს მიზანმიმართულად იყვანდა”, წერენ ავტორები. ბევრს მხოლოდ დაწყებითი კლასების განათლება ჰქონდა. უფროსი მეთაურები სხვადასხვა დანაყოფებს შორის კონკურენციის წაქეზებით ხელქვეითებში წარუმატებლობისადმი უკვე არსებულ შიშს კიდევ უფრო აღვივებდნენ, ამით წაქეზებული ჩეკისტები ერთმანეთს ეჯიბრებოდნენ, ვინ მეტ ადამიანს დააპატიმრებდა და მოკლავდა.

### დღეს რა ხდება?

 თანამედროვე ეპოქაში ავტოკრატი ლიდერები ხშირად ხელისუფლებაში არჩევნების გზით მოდიან, შემდეგ კი ძალაუფლების საკუთარ ხელში კონცენტრაციის მიზნით შეკავებისა და გაწონასწორების დემოკრატიულ მექანიზმებს სპობენ. ეს პროცესი, როგორც წესი, გაცილებით ნაკლებად ძალადობრივია, ვიდრე არგენტინის სამხედრო ხუნტას ან სტალინის ნკვდ-ს მიერ განხორციელებული ქმედებები, მაგრამ დროთა განმავლობაში ის პოლიტიკურ კონკურენციას და გამოხატვის თავისუფლებას მკვეთრად ზღუდავს.

ყველა ქვეყანას თავისი თავისებურებები აქვს, თუმცა ეს პროცესი, როგორც წესი, გარკვეულ თარგს მიჰყვება, ამბობს ერიკა ფრანცი, მიჩიგანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პოლიტოლოგი, რომელიც დემოკრატიული უკუსვლის საკითხებს სწავლობს. არჩევის შემდეგ პოტენციური ავტოკრატები მნიშვნელოვან თანამდებობებზე “ერთგულ ლუზერებს” ნიშნავენ, რომლებიც მზად იქნებიან ძალაუფლების მითვისება უპრობლემოდ გაუფორმონ. „ასეთმა ლიდერმა კარგად იცის, რომ ადამიანები მით უფრო ერთგულები იქნებიან, თუკი მათ კარიერის გასაკეთებლად სხვა არჩევანი არ გააჩნიათ“, - ამბობს ფრანცი. 

## მოიშინაურეთ ევროპის მოამბე

გაიგეთ ევროპის ამბები გასაგებ ენაზე

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, მხოლოდ სტატიებს მიიღებთ.

ავიღოთ უნგრეთი. ვიქტორ ორბანი პირველად 2010 წელს აირჩიეს. 2022 წლისთვის ევროპის პარლამენტმა მიიღო [რეზოლუცია](https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20220909IPR40137/meps-hungary-can-no-longer-be-considered-a-full-democracy?ref=evropis.moambe.eu), რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ უნგრეთი დემოკრატია აღარაა და “საარჩევნო ავტოკრატიად” იქცა.

ექსპერტების თქმით, ამის მისაღწევად ორბანი ძალაუფლების სათავეში მყოფ რამდენიმე რჩეულ ადამიანთან ერთად, დაეყრდნო საშუალო დონის ამბიციური მოხელეების მცირე პროცენტს, ვისაც პოლიტიკა წარმატების მიღწევის საშუალებად მიაჩნდა. „იყო გარკვეული უწყებები, რომლებიც შავ სამუშაოს ასრულებდნენ“, - ამბობს კიმ ლეინ შეპელე, პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორი, რომელიც უნგრეთის დემოკრატიულ უკუსვლას სწავლობდა. განსაკუთრებით იუსტიციის ეროვნული ოფისი, რომელსაც მოსამართლეების დანიშვნა და მათი დაწინაურების შესახებ გადაწყვეტილებების მიღებაზე კონტროლი შედიოდა. ამ უწყებას ორბანის ერთგული კადრი ხელმძღვანელობდა.

სასამართლო სისტემის ქვედა დონეზე მთავრობის დღის წესრიგს ამბიციური პირების მცირე პროცენტი ახორციელებდა. „მოსამართლეების, კარიერისტების, ხუთი ან ათი პროცენტი „შავ საქმეს“ უბრალოდ იმიტომ აკეთებს, რომ კარიერა გაიკეთოს“, - ამბობს ატილა ვინჩე, ჩეხეთის რესპუბლიკის მასარიკის უნივერსიტეტის სასამართლო კვლევების მკვლევარმა, რომელმაც შეისწავლა, თუ როგორ მოახდინა ორბანმა სასამართლოების დაქვემდებარება.

ვენესუელა მსგავს გზას 1999 წელს, უგო ჩავესის არჩევის შემდეგ დაადგა, თუმცა საბოლოოდ მან და მისმა მემკვიდრემ, ნიკოლას მადურომ, ძალაუფლების შესანარჩუნებლად უფრო ძალადობრივი საშუალებები გამოიყენეს. პროტესტებისა და ოპოზიციის ჩასახშობად მთავრობა ეროვნულ გვარდიას და უბრალო მოქალაქეებისგან შემდგარ შეიარაღებულ ბანდებს, ე.წ. “კოლექტივოსს” ეყრდნობოდა.

 ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ლათინური ამერიკის მკვლევარი ისტორიკოსის, ალეხანდრო ველასკოს თქმით, ეროვნული გვარდია პრესტიჟის თვალსაზრისით „შეიარაღებული ძალების ყველაზე დაბალ საფეხურად“ ითვლება. „თუ ადრე სამსახურს ვერ იშოვიდი და ვერც ჯარში მოხვდებოდი, ეროვნულ გვარდიას შეუერთდებოდი“. *კოლექტივოსები* თავიდან არაფორმალური, სამეზობლოების უსაფრთხოების ჯგუფებიდან წარმოიშვა, მაგრამ მთავრობასთან მათი კავშირების ზრდასთან ერთად, ბევრი იქაური სამთავრობო სამინისტროების უსაფრთხოების სამსახურში დასაქმდა.

ხელისუფლების მითვისებისა გზაზე შემდგარი ლიდერები, თუნდაც დემოკრატიულად იყონ არჩეული, ბოლოს იმდენად არაპოპულარულები ხდებიან, რომ ადრე თუ გვიან არჩევნების წაგების საფრთხე ემუქრებათ. მათ ან უნდა დატოვონ თანამდებობა, როგორც ეს აპრილში ორბანმა გააკეთა, ან ძალაუფლების შესანარჩუნებლად უფრო რეპრესიებს მიმართონ.

ლიდერებს, რომლებიც ამ უკანასკნელ გზას ირჩევენ, როგორც ეს მადურომ 2024 წელს საპრეზიდენტო არჩევნების წაგების შემდეგ გააკეთა, ოპოზიციის ძალით დარბევის „შავი საქმის“ შესასრულებლად მზადყოფნაში მყოფი ლოიალური დანაყოფები სჭირდებათ. მადურო ძალიან იყო დამოკიდებული ეროვნულ გვარდიასა და „კოლექტივოსზე“. Human Rights Watch-ის მონაცემებით, არჩევნების გაყალბების შემდეგ სამთავრობო ძალებმა ოპოზიციის ათობით მხარდამჭერი მოკლეს და ათასობით კი დააკავეს.

### ამერიკის შემთხვევა

ამერიკელებისთვის ეს მხოლოდ აკადემიური საკითხი არ არის. ბევრი ექსპერტი შეშფოთებულია, რომ დემოკრატიის ჩამოშლა პრეზიდენტ ტრამპის მეორე ვადის განმავლობაში [განსაკუთრებით სწრაფად](https://www.nytimes.com/2025/03/20/world/europe/trump-courts-defiance-autocrats-playbook.html?ref=evropis.moambe.eu) მიდის. 

ფრანცი ტრამპის პრეზიდენტობასა და ზოგიერთ სხვა არჩეულ ავტორიტარულ ლიდერს შორის პარალელებს ხედავს. მიუხედავად იმისა, რომ რესპუბლიკური პარტია ტრამპს არ შეუქმნია, ბოლო ათლეწლეულის განმავლობაში მან პარტია მის გარშემო არსებულ ინსტიტუტად გარდაქმნა. მისი კაბინეტის წევრებისა და პოლიტიკური თანამდებობის პირების ნაწილი, განსაკუთრებით მისი მეორე ვადის განმავლობაში, ლოიალისტების ზემოთ განხილულ მაგალითებს კარგად შეესაბამება - ნაკლებად სავარაუდოა, რომ სხვა ადმინისტრაციაში მათი რეზიუმეს მათთვის რამე თანამდებობა მოეტანა.

ამგვარად, ტრამპის ადმინისტრაციის აშკარა მცდელობები, უზრუნველყოს პოლიტიკური კონტროლი [შეიარაღებულ ძალებზე,](https://www.nytimes.com/2026/04/02/us/politics/hegseth-fires-general-randy-george.html?ref=evropis.moambe.eu) ასევე [FBI](https://www.nytimes.com/2026/01/18/us/politics/kash-patel-grassley-payback.html?ref=evropis.moambe.eu)\-სა და [ICE](https://www.nytimes.com/2026/03/23/us/politics/trump-ice-airports.html?ref=evropis.moambe.eu)\-ზე, სხვა შემთხვევებთან შედარებითაც კი შემაშფოთებელია, ამბობს ფრანცი. არჩეული ლიდერების უსაფრთხოების სამსახურში ჩარევა, როგორც წესი, “უკვე შემდგარი ავტოკრატიის ნიშანია ” და არა - დემოკერატიული უკუსვლისა.

გლასელი და შარპი შეშფოთებულნი არიან, რომ პრეზიდენტ ტრამპის მიერ ICE-ის დაგეგმილი გაფართოება შესაძლოა, ამბიციური, დაბალი დონის წარმომადგენლებისთვის “შემოვლითი გზით” კარიერული წინსვლის იდეალურ ადგილად იქცეს და შემდეგ კი ბევრად უფრო ეფექტურ იარაღად გადაიქცეს ძალაუფლების შესანარჩუნებლად, ვიდრე ტრამპის პირველი ვადის დასასრულს კაპიტოლიუმს შესეული ბრბო. თუ დაფინანსების ამჟამინდელი [კანონპროექტი](https://www.nytimes.com/2026/04/29/us/politics/house-ice-budget-immigration.html?searchResultPosition=16&ref=evropis.moambe.eu) ძალაში შევა ICE-ს ბიუჯეტი სხვა ფედერალური სამართალდამცავი ორგანოების დაფინანსებას ბევრად გადააჭარბებს. ადმინისტრაციის მაღალჩინოსნებმა, მათ შორის ვიცე-პრეზიდენტმა ჯ.დ. ვენსმა და ტრამპის ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილემ, სტივენ მილერმა, ICE-ის თანამშრომლებს „იმუნიტეტი“ [დაუდასტურეს](https://www.nytimes.com/2026/01/15/us/politics/trump-ice-immunity.html?ref=evropis.moambe.eu) მას შემდეგ, რაც იანვარში მინეაპოლისში იმიგრაციის ოფიცრებმა მომიტინგე მოკლეს.

[აქამდე თუ წაიკითხეთ, მოგწონთ ესეიგი.... მადლობა! დააწკაპუნეთ და შემოგვიერთდით](#/portal/signup/free)

ამავდროულად, ICE--ში დასაქმება უფრო ადვილი გახდა, ვიდრე ოდესმე. რაიან შვანკმა, სასწავლო აკადემიის ყოფილმა ინსტრუქტორმა, თებერვალში კონგრესის წინაშე [ჩვენება](https://www.nytimes.com/2026/02/23/us/politics/ice-training-whistle-blower.html?smid=url-share&ref=evropis.moambe.eu) მისცა, რომ ახალი კადეტები „აკადემიას ისე ამთავრებენ , რომ, სასწავლო პერსონალის აზრით, სწავლების ბოლო დღეებშიც კი თავიანთი სამუშაოს შესასრულებლად საჭირო ტაქტიკის ან კანონის ცოდნის დემონსტრირებას ვერ ახდენენ“. ICE-ის ახალწვეულებმა სასწავლო აკადემიის დასამთავრებლად ახლა მხოლოდ ცხრა პრაქტიკული გამოცდა უნდა ჩააბარონ. - 2021 წლის ივლისით დათარიღებულ სასწავლო პროგრამაში 25 გამოცდა იყო ჩამოთვლილი. ყოველივე ეს, არცთუ მაღალი ინტელექტუალური და პრაქტიკული უნარების მქონე ხალხისთვის კარიერული წინსვლის შესაძლებლობას ქმნის. 

***თარგმანი: თამარა სართანია***
### სერგეი კირიენკო: სამეზობლოს „მაყურებელი“ კრემლიდან
URL: https://evropis.moambe.eu/sergei-kirienko-samezoblos-maqurebeli-kremlidan/
Last updated: 2026-05-24T14:38:17.000Z
სოხუმში 1967 წელს დაბადებული სერგეი კირიენკო ძველი თაობის ხალხს ბორის ელცინის კაბინეტში ხანმოკლე გაბრწყინებით ახსოვს. სულ ახალგაზრდა, 30 წლისა, ენერგეტიკის მინისტრი გახდა 1997 წელს, ერთი წლის შემდეგ კი უკვე პრემიერი იყო. მაშინ კირიენკოს არ გაუმართლა - მსოფლიო ეკონომიკურმა კრიზისმა რუსეთის ისეთ შავ დღეში მყოფ ეკონომიკას ხელი მოუთავა და ეკონომიკური ლიბერალიზმის მომხრედ ცნობილი პრემიერიც გადაიყოლა.

[თუ გნებავთ, ამ სტატიებს ემაილზეც გამოგიგზავნით](#/portal/signup/free)

ბორის ნემცოვთან და ირინა ხაკამადასთან პოლიტიკურ ოპოზიციურ პარტიაში კირიენკოს ყოფნა დიდი ხანი არ გაგრძელებულა. 2000 წლიდან ის აღზევებული ვლადიმირ პუტინის „სახელისუფლებო ვერტიკალის“ გამაგრებას შეუდგა, ვოლგის ფედერალური ოლქის გუბერნატორის პოსტზე. 2005 წლიდან კი ატომური ენერგოგიგანტის, „როსატომის“ ხელმძღვანელი გახდა.

„ეფექტური მენეჯერის“ სახელი კირიენკომ მალევე დაიგდო და მთავარი კარიერული გარღვევა 2016 წელს გაახერხა, როცა პუტინის ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილე გახდა და გავლენიანი „შიდა პოლიტიკის სამმართველოს“ ხელმძღვანელობა ჩაიბარა. ამ სამმართველოს საკვანძო ფუნქცია აკისრია კრემლის როგორც საშინაო, ისე საგარეო პოლიტიკაში - საკმარისია ვახსენოთ, რომ კირიენკომდე მას ადრეული პუტინის პერიოდის მთავარი იდეოლოგი, ვლადისლავ სურკოვი (2008-2011), შემდეგ კი პრეზიდენტის მარჯვენა ხელი, ვიაჩისლავ ვოლოდინი (2011-2016) ედგა სათავეში.

### **სამეზობლოს „მაყურებელი“**

მისი სამსახურის სახელს თუ ვენდობით, კირიენკო მხოლოდ შიდარუსულ საქმეებს უნდა კურირებდეს, თუმცა, როგორც პუტინმა ერთხელ აღნიშნა, რუსეთს საზღვრების არ სჯერა. 

ამჟამინდელი პოსტისკენ კირიენკომ გზა ოკუპირებული უკრაინის პროვინციების კურატორობიდან გაიკვალა. ამ საქმეში მას წვლილი ჯერ კიდევ 2014 წლის რუსული აგრესიის დროს ჰქონდა შეტანილი და 2020 წელს ამის გამო ევროპული და ამერიკული სანქციების დაეკისრა. თუმცაღა 2022 წლის აგრესიის შემდეგ მან როცა შეძლო პუტინის დარწმუნება, რომ იქაური „სამოქალაქო“ საქმეების კურირება სამხედროებისთვის არ უნდა ჩაებარებინა და ლუჰანსკისა და დონეცკის „სახალხო რესპუბლიკების“ კურატორი გახდა.

მერე მოვიდა აფხაზეთის ჯერი. გემახსოვრებათ, რომ კრემლის ოფიციალურად გაცხადებული სურვილის მიუხედავად, სოხუმში მათი კაცი, ასლან ბჟანია აიძულეს, გადამდგარიყო. მოსკოვის ინტერესებს, ფინანსურსა თუ ტერიტორიულს, საფრთხე დაემუქრა. ამის გამოსასწორებლად სწორედ სოხუმელი კირიენკო ჩავიდა ადგილზე და მოახერხა, რომ კრემლის მიმართ ლოიალური მეორე ფიგურა, ბადრა გუნბა გაეყვანა ლიდერის პოზიციაზე 2025 წლის მარტში გამართულ „არჩევნებზე“.

ამის შემდეგ კირიენკომ თვალი მოლდოვასაც მიაპყრო. ეს კი უფრო რთული საქმე გახლდათ, რადგან ათწლეულების განმავლობაში მოლდოვისა და დნესტრისპირეთის საქმეების კურატორი დიმიტრი კოზაკი გახლდათ. 

კოზაკი კრემლის ვეტერანი იყო, რუსულ პოლიტიკაში 1990-იანი წლებიდან ჩართული, პუტინს პეტერბურგის დღეებიდან იცნობდა. ის ვიცე-პრემიერიც იყო, შემდეგ კი პუტინის ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილე. კოზაკის გამოცდილება და ავტორიტეტი მას საშუალებას აძლევდა, პუტინისთვის სიტყვა შეებრუნებინა. თუმცა, ბოლოს მან ზედმეტად ღრმად შეტოპა: ახლა უკვე ცნობილი ფაქტია, რომ კოზაკი საოცრად აღაშფოთა 2022 წელს რუსეთის უკრაინაში ღია ინტერვენციამ. იმდენად, რომ ხმამაღალი ტონით ესაუბრა პრეზიდენტს და ზავის დაუყოვნებლივ გამოცხადება მოსთხოვა.

[თუ მოგწონთ, წკაპ, და ორი კაპიკი შეგვაწიეთ...](#/portal/support)

საქმესთან დაახლოებული ხალხი ამბობს, რომ კირიენკომ პუტინის უკმაყოფილებით ისარგებლა და კოზაკის წინააღმდეგ შინ და გარეთ საინფორმაციო კამპანია ააგორა. მან სწორედ კოზაკს დააბრალა აფხაზეთში ბჟანიას პროექტის ჩავარდნა. პარალელურად, „ნიუ-იორკ თაიმსში“ (New York Times) გამოქვეყნდა სტატია, სადაც ეწერა, კოზაკი უკრაინაში ომს ეწინააღმდეგებაო და პუტინთან მისი საუბრის რამდენიმე დეტალიც იყო გაჟონილი. კრემლის შიდა სამზარეულოს მცოდნე ხალხი ამბობს, რომ ამ გაჟონვის უკან სწორედ კირიენკო ან მისი ხალხი იდგა. კოზაკს წყალი შეუდგა. პუტინ-ტრამპის სამიტზე 2025 წლის მაისში ის უკვე აღარ გამოჩენილა (არადა სამსახურებრივად ევალებოდა), სექტემბერში კი ოფიციალურად გადადგა.

„ახლო საზღვარგარეთის“ მაყურებელ-გუბერნატორის პორტფელი კი კირიენკოს ერგო და მანაც სწრაფად მოასუფთავა ველი: კოზაკის ხალხის ნაცვლად თავისი კადრები მოიყვანა.

### **როგორ მუშაობს კირიენკო**

მართლაც „ეფექტური მენეჯერია“ კირიენკო? გარეგნულად, მას დასავლური აღმასრულებელი დირექტორის იერი დაჰკრავს. ახალგაზრდობაში ფრიად ეტანებოდა ბიზნესიდან წამოსულ წესებს: არაბიუროკრატიულ მართვას, მოხელეების შეფასების მერიტოკრატიული სისტემების დანერგვას და ა.შ. თუმცაღა ჩვენი რესპონდენტი, რომელიც მასთან „როსატომში“ მუშაობდა და თავისი ვინაობის გამხელა არ სურს, გვეუბნება რომ ეს მხოლოდ ფასადია: „მაშინ ლიბერალობა მოდაში იყო და კირიენკოც ლიბერალი იყოო,“ - ამბობს ის. სინამდვილეში, კირიენკოს მართვის მანერას ორი რამ ახასიათებს: გამუდმებული კულუარული ბრძოლები ბიუროკრატიული გავლენის გასაფართოებლად და ე.წ. „პოლიტტექნოლოგიების“ აქტიური გამოყენება.

ბიუროკრატიული ბრძოლების მაგალითად კოზაკის თავიდან მოშორების „ოპერაციაც“ გამოდგება. მის მიერ ჯერ უკრაინის, შემდეგ კი აფრიკისა და სამხრეთ კავკასიის ნაწილების კურატორობის ხელში ჩაგდება და ამ ფუნქციის გამოყენების მოდალობა ნიშნავს, რომ ის არ ერიდება საგარეო სამინისტროსა და, ზოგჯერ, სამხედრო და უშიშროების სექტორების წარმომადგენლებთან კონკურენციას და მათ შევიწროებას.

არსებობს კიდევ ერთი საინტერესო ისტორია: მას შემდეგ, რაც კიევის სამ დღეში აღება არ გამოვიდა, კირიენკომ იყნოსა, რომ რუსეთში ომით უკმაყოფილოთა რაოდენობამ იმატა. მან კლასიკურ მანევრს მიმართა და გადაწყვიტა, 2024 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ომის მოწინააღმდეგე ყალბი კანდიდატი, ბორის ნადეჟდინი დაეყენებინა, რომ უმაყოფილოთა ხმები შეეწოვა. თუმცა ნადეჟდინის კანდიდატურა ზედმეტად წარმატებული აღმოჩნდა, არჩევნების წინ გამოკითხვებში მისი მხარდაჭერა 10%-ზე ზემოთ ავიდა და კრემლმა სასწრაფოდ მიხურა კირიენკოს პროექტი. ძალოვნებმა, რომელთაც ის გულზე არ ეხატებათ, თურმე პუტინი დაარწმუნეს, რომ კირიენკო სერიოზულად უთხრიდა ძირს და ცოტა ხნით მისთვის პრეზიდენტის კარი რამდენიმე კვირით მიიხურა. თუმცაღა, კირიენკომ უკრაინის ფრონტზე რუსული არმიის წარუმატებლობით ისარგებლა და აქტიური შიდა-ბიუროკრატიული მანევრების შედეგად პუტინის ყურადღება და მოწყალება კვლავ დაიბრუნა. 

### **კირიენკოს გვარდია**

ასეთი გავლენის შენარჩუნებას კირიენკო მის გვერდით მყოფი თანამშრომლებისა და „პოლიტტექნოლოგების“ დიდი ჯგუფის წყალობით ახერხებს. 

მისი მოადგილე და მარჯვენა ხელია **ალექსანდრე ხარიჩევი,** რომელიც იმ ქვეყნების დოსიეებს კურირებს, სადაც არჩევნები უახლოეს მომავალში გაიმართება.ამ საქმეში საკვანძო როლს თამაშობს **ვლადიმირ ტიტოვი,** სტრატეგიული პარტნიორობისა და თანამშრომლობის დეპარტამენტის თავკაცი. სწორედ ის კურირებს გავლენის ოპერაციებს აფრიკაში, სადაც პრეზიდენტის ადმინისტრაციამ „ვაგნერის ჯგუფის“ ქსელი გადაიბარა. 9 აპრილს გავრცელდა ცნობა, რომ ტიტოვი ამ თანამდებობაზე **ინალ არძინბამ** შეცვალა, თუმცა ეს ოფიციალურად დადასტურებული ჯერ არაა. 

ტიტოვის მოადგილეები არიან: **ალექსეი კლეშჩოვი,** რომელიც გამოკითხვებისა და სოციალური ანალიზის საქმეებს კურირებს, ხოლო გეოგრაფიული ფოკუსი აფრიკა და შუა აზიაა; **ბორის ჩერნიშევი,** საპრეზიდენტო ადმინისტრაციის ვეტერანი, რომელიც სოხუმთან და ცხინვალთან ურთიერთობებს უძღვება; და **ანდრეი კლიუზოვი,** „პოლიტტექნოლოგი“, რომელიც რუსეთის „რთულ“ რეგიონებში პოლიტიკური გავლენის ოპერაციების ჩატარებითაა ცნობილი.

კირიენკოს მეორე თანამშრომელი გახლავთ **ანდრეი იარინი,** საგარეო დაზვერვის ოფიცერი, რომლის დანიშვნაც ძალოვნების ბლოკთან კომპრომისი გახლდათ. იარინი კურირებს გავლენის გრძელვადიან ოპერაციებს იქ, სადაც არჩევნები უახლოეს მომავალში დაგეგმილი არაა.

ერთგვარი ტრადიციაა, რომ შიდა პოლიტიკის დეპარტამენტის თავკაცი „თავის“ კვლევით ინსტიტუტს ქმნის და ეყრდნობა გავლენის ოპერაციების თეორიულ და პრაქტიკულ დაგეგმარებასა და იდეოლოგიურ უზრუნველყოფაში. კირიენკომაც შექმნა ასეთი ორგანო: [სოციალური კვლევის საექსპერტო ინსტიტუტი](https://eisr.ru/?ref=evropis.moambe.eu) (ЭИСИ), რომელსაც სათავეში უდგას **ფირდუს ალიევი.** ესადამიანი ცნობილია როგორც პოლიტიკური კონსულტანტი, რომელიც კრემლს დაეხმარა „სისტემური ოპოზიციის“ წრის ჩამოყალიბებასა და კრემლის სტრატეგიულ ხაზთან მათ სინქრონიზაციაში. ინსტიტუტის საექსპერტო საბჭოს **გლებ კუზნეცოვი** ხელმძღვანელობს, რომელიც ერთ დროს ჯერ ელცინის, მერე კი პუტინის პირველი „პოლიტტექნოლოგის“ ლეგენდარული გლებ პავლოვსკის მოადგილე გახლდათ.

SPONSORED 

ამ სტატიებზე მუშაობას გამოცდილება, შრომა და ყურადღება სჭირდება. თუკი გამოგვიწერთ, მხოლოდ თქვენზე ვიქნებით დამოკიდებული და გპირდებით, მეტ და უკეთეს მომსახურებას შემოგთავაზებთ!

[გამოიწერეთ ჩვენი გვერდი ](#/portal/signup) 

უფრო გარე წრეზე, კირიენკოს რეგულარულად ეხმარებიან პოლიტტექნოლოგები. ერთი მათგანი, **ილია ღამბაშიძე,** რომელიც ამჟამად ევროკავშირის, აშშ-სა და ბრიტანეთის სანქციების ქვეშაამისი კომპანიების, სოციალური დიზაინის სააგენტოსა და ტექნოფირმა „სტრუქტურას“, მიერ ჩატარებული სადეზინფორმაციო და გავლენის დივერსიული ოპერაციების დაგეგმარება-განხორციელების გამო ევროპაში. ღამბაშიძის სახელი უკავშირდება ასევე ვიქტორ ორბანის ბოლო, წარუმატებელ კამპანიას. **ვალენტინ ბიანკი** ასევე ცნობილი სახეა - ის მჭიდროდ თანამშრომლობდა ევგენი პრიგოჟინის „ვაგნერთან“ აფრიკაში და სწორედ მის სახელს უკავშირდება საკმაოდ ეფექტური კამპანიები იქ საფრანგეთის სამხედრო-პოლიტიკური გავლენის შესამცირებლად.

### **ამჟამად რას საქმიანობს კირიენკო?**

ცნობილია, რომ კირიენკოს სამსახურის მიმდინარე ცხელ-ცხელი საკითხი სომხეთში ივნისში დაგეგმილი არჩევნებია. სომხეთის ოფიციალური პირების თქმით, კირიენკოს გუნდის თითის ანაბეჭდები ეტყობა უკვე წამოწყებულ კამპანიას ახლანდელი მმართველი გუნდის წინააღმდეგ, პირადი და პოლიტიკური დისკრედიტაციის ფორმებს, არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და თავისუფალი მედია არხების წინააღმდეგ მიმათულ შეტევებსა და ოლიგარქიული ჯგუფების გამოყენებას. ამ საქმეში, სავარაუდოდ, სწორედ მოლდოვის გამოცდილებას გამოიყენებენ, სადაც ოპოზიციური ჯგუფების არალეგალური დაფინანსება, სოციალური ქსელების აქტიური გამოყენება ახალ დონეზე ავიდა.

სწორედ ამგვარ გავლენებთან საბრძოლველად, ევროკავშირმა უკვე მივლინა ექსპერტების მოკლევადიანი მისია და გამოაცხადა სომხეთისათვის დახმარების გრძელვადიანი მისიის მომზადების შესახებ.

[სომხეთის არჩევნები მანიპულაციების ჩრდილქვეშევროკავშირი სომხეთს საინფორმაციო ველის დაცვაში ეხმარება![](https://static.ghost.org/v5.0.0/images/link-icon.svg)ევროპის მოამბეEditor![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Armenia-FIMI-1.png)](https://evropis.moambe.eu/somxet-is-ach-evnebi-manipulac-iebis-ch-rdilk-vesh/)

რადგან სიტყვა მოლდოვაზე ჩამოვარდა, აქვე უნდა ვახსენოთ, რომ აქტიურობის მიუხედავად, კირიენკო მდგრადი წარმატებებით ვერ დაიკვეხნის - მოლდოვაში მისი კამპანია ჩავარდა და ვერც ორბანს უშველა ღამბაშიძის ტექნოლოგიებმა. სოხუმში კი შეძლო კირიენკომ კრემლისთვის (მეორე) სასურველი კანდიდატის გაყვანა, მაგრამ ამასთან საჯაროდ გაიფუჭა ურთიერთობა ისეთ გავლენიან ადგილობრივ პოლიტიკოსთან, როგორიც ალექსანდრე ანქვაბია.

„ჩემი და ჩემი ბევრი კოლეგის აზრით, კირიენკო ზედმეტად უხეშად მოქმედებს,“- გვეუბნება ერთი რუსი პოლიტტექნოლოგი, რომელიც კრემლთან აქტიურად თანამშრომლობს, „თუმცა მან ძალიან კარგად იცის, თუ როგორ უნდა წარმოაჩინოს თავისი საქმიანობა პუტინისთვის მოსაწონად.“ მოლდოველი ექსპერტებიც თანახმანი არიან, რომ კოზაკის გრძელვადიან, ბევრად უფრო გამოზომილ და მიზანმიმართულ მუშაობას იქაურ ოპოზიციასთან ბევრად უფრო მეტი შედეგი მოჰქონდა კრემლისთვის ვიდრე კირიენკოს მცდელობას ხისტად წეგლიჯა გამარჯვება მაია სანდუს გუნდისათვის.

[ბარაქალა, თუ აქამდე წაიკითხეთ, მადლობა! გამოგვიწერთ?](#/portal/signup)

სომხეთის არჩევნები გვიჩვენებს, რამდენად მოახერხებს კიერიენკო შელახული რეპუტაციის გამოსწორებას პუტინის თვალში. მანამდე კი მის ქსელზე და მეთოდებზე თვალი უნდა გვეჭიროს.

როგორც ამბობენ, კირიენკოს კვლევითი ინსტიტუტის ახალი გატაცება სოციალური საკითხებია. 2025 წლის იანვარში მის ინსტიტუტში გამოცხადდა ე.წ. "სოციალური არქიტექტორების" კონკურსი, სადაც ახალგაზრდა კადრებს არჩევენ და ასწავლიან სოციალური საკითხებით მანიპულირებას და ამ თემებით საგუბერნატორო, თუ რუსეთის დუმის საარჩევნო კამპანიებში კანდიდატების დახმარებას. კირიენკო, ჩანს, ფიქრობს, რომ პოლიტტექნოლოგიას სახელი გაუტყდა, ხოლო არსებულ რთულ ვითარებაში კრემლისათვის კონტროლის შესანარჩუნებლად უკმაყოფილების კონტროლირებად, სოციალური საკითხების მოგვარების არხში გადასროლაა საჭირო.
### სომხეთის არჩევნები მანიპულაციების ჩრდილქვეშ
URL: https://evropis.moambe.eu/somxet-is-ach-evnebi-manipulac-iebis-ch-rdilk-vesh/
Last updated: 2026-05-24T14:40:04.000Z
აპრილის ბოლოს გამოცხადდა, რომ ევროკავშირი სომხეთში ახალ სამოქალაქო მისიას [გზავნის](https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/04/21/armenia-eu-establishes-a-new-civilian-mission-to-contribute-strengthening-the-country-s-resilience/?ref=evropis.moambe.eu), რომელიც ქვეყანას ისეთი საფრთხეების წინააღმდეგ ბრძოლაში დაეხმარება, როგორებიცაა უცხოური საინფორმაციო ჩარევები, კიბერ-შეტევები და უკანონო ფინანსური გავლენები პოლიტიკაზე.

ამ გადაწყვეტილების გამოცხადებისას, ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა კაია კალასმა ერთ მნიშვნელოვან გარემოებაზე გაამახვილა ყურადღება: ივნისში საარჩევნო ყუთებთან მისულმა სომხეთის მოქალაქეებმა ქვეყნის მომავალი მხოლოდ თვითონ უნდა გადაწყვიტონო. ამ დიპლომატიური ფრაზის მიღმა ჩვენი დროის რეალობა იმალება: ქვეყნების წინააღმდეგ ბრძოლა დღეს მოქალაქეების გონებაში მიმდინარეობს.

### ომი, რომელსაც ტყვიები არ ახლავს

ერთ დროს არჩევნებში ჩარევა ძალადობას, დაშინებას ან აშკარა ზეწოლას გულისხმობდა. ახლა საქმე სხვაგვარად არის. სამიზნე მოქალაქის აღქმა, ნდობა და არჩევანია.

ჩვენს ეპოქაში, როცა ადამიანები ეკრანებზე არიან მიჯაჭვული, მათი ყურადღების მიპყრობა და შენარჩუნება საარჩევნო პროცესში წარმატებას ნიშნავს - თუნდაც გამოგონილი ამბებითა და ტყუილებით. ხელოვნური ინტელექტის სწრაფი განვითარება ამას ხელსაყრელ პირობებს უქმნის: მისი გამოყენებით ასობით და ზოგჯერ ათასობით ტექსტის, ვიდეოს, სურათისა თუ კომენტარის დამუშავება და ელვის სისწრაფით გავრცელებაა შესაძლებელი. ერთი ტყუილი ათასგვარი ფორმით ვრცელდება, ხოლო ერთმა სადეზინფორმაციო კამპანიამ, შესაძლოა, ათასობით ჩვეულებრივი მოქალაქის ყურადღება მიიპყროს და ამით მათი ხმები გადაიბროს. 

ფაქტია, რომ თანამედროვე საინფორმაციო ომში რაოდენობა ხშირად ხარისხზე მნიშვნელოვანია, ხოლო ალგორითმები კონფლიქტური შინაარსის გზავნილებს უფრო სწრაფად ავრცელებენ, ვიდრე გამოზომილს. რაც უფრო ხშირად ვხედავთ ერთი სახის ინფორმაციასა და გზავნილს, რაც უფრო ნაცნობი ხდება იგი, მით უფრო დამაჯერებლად გამოიყურება, ვინაიდან განცდას ქმნის, რომ "ყველა ასე ფიქრობს." სამწუხაროდ, ადამიანებს ფეხის ხმის აყოლა გვჩვევია. 

პოლიტიკურ სფეროში ამ ფენომენის გამოვლინების აღსაწერად დამკვიდრდა ტერმინი „უცხოური საინფორმაციო მანიპულაცია და ჩარევა“ (FIMI - Foreign Information Manipulation and Interference). ევროკავშირი მას ოფიციალურად განსაზღვრავს, როგორც დემოკრატიული საზოგადოების წინააღმდეგ უცხო ძალების მიერ მიმართულ, ხშირად ფარულ მოქმედებებს, რომელთა ამოცანაცაა საინფორმაციო გარემოს განზრახ მანიპულირება ისე, რომ ზიანი მიაყენონ ქვეყანას, მოახდინონ საზოგადოებრივი აზრის პოლარიზაცია, ანდა ძირი გამოუთხარონ დემოკრატიული ინსტიტუტებისადმი ნდობას. 

## ევროპის მოამბეზე საინტერესო ამბებია ხოლმე

გნებავთ სტატიები თქვენს ელექტრონულ ფოსტაზე?

გამოიწერეთ 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, მარტო სტატიები მოვა.

საუბარია სტრატეგიულ, სისტემურ ზეწოლაზე, რომელიც ხალხის შეცდომაში შემყვანი მეთოდების ფართო სპექტრს იყენებს და არა უბრალოდ არასწორი ან მცდარი ინფორმაციის გავრცელებაზე. სწორედ ამით განსხვავდება FIMI უბრალოდ დეზინფორმაციისაგან, რომელიც შეიძლება არ იყოს ზიანის მოსატანად გამიზნული ან არ ჰქონდეს სისტემატიური ხასიათი. დეზინფორმაციისგან განსხვავებით, უფრო სწორად კი დამატებით, FIMI-ს მიზანია განზრახ ინფორმაციის მანიპულირებით ხალხს შეუცვალონ წარმოდგენა შიდა მოვლენებზე, დაგვანახონ ქვეყანა იმაზე სუსტად, ხელისუფლება უფრო უუნაროდ, საზოგადოება უფრო გახლეჩილად და მომავალი კი იმაზე უიმედოდ, ვიდრე სინამდვილეშია. 

მეთოდები მრავლადაა: ნამდვილი მედიის ყალბი გვერდების შექმნა, კოორდინირებული, შეთანხმებული გზავნილების გავრცელება სოციალურ მედიაში ყალბი ანგარიშების გამოყენებით, ემოციური რეაქციის გამოსაწვევი ვიდეო პროდუქციის შექმნა, ახალი ამბების მიზანმიმართული დამახინჯება, გამოგონილი ბრალდებები და ერთი და იმავე თემის დაუსრულებელი გავრცელება.

ხშირად, არჩევნებში უცხოური საინფორმაციო ჩარევის მიზანი კონკრეტული კანდიდატის გამარჯვება კი არ არის, არამედ უიმედობის თესვა, განწყობის დათესვა, რომ „არაფერს აღარ აქვს აზრი.“

### **რა ვნახეთ მოლდოვაში** 

სომხეთში ევროკავშირის მისიის სტრუქტურა და ამოცანა დიდწილად მოლდოვის არჩევნებისას მიღებულ გამოცდილებას ეყრდნობა. ევროპელი სპეციალისტების შეფასებით, 2025 წელს ეს ქვეყანა კოორდინირებული გავლენის კამპანიების ერთ-ერთი მთავარი სამიზნე [იყო](https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/2026/documents/EEAS%204th%20Threat%20Report%5Fweb%20version%5F1.pdf?ref=evropis.moambe.eu). პროცესი ერთ დღეში არ დაწყებულა და არც ერთბაშად გამწვავებულა: ყველაფერი ეტაპობრივად ვითარდებოდა.

ჯერ ონლაინ ქსელები გააქტიურდა, სადაც კონკრეტული პოლიტიკოსების წინააღმდეგ ბრალდებები ვრცელდებოდა. მათ ფინანსულ მაქინაციებში ჩართულ, არაკომპეტენტურ ადამიანებად, თანაც უცხო ძალების მსახურებად წარმოაჩენდნენ. შემდეგ ყურადღებამ ფართო საზოგადოებრივი უკმაყოფილების წაქეზებისკენ გადაინაცვლა. ბევრად უფრო მძაფრად და ხმაურიანად ჟღერდებოდა სოციალური პრობლემები, ეკონომიკური სირთულეები და ისეთი საკითხები, რაც დაუცველობის და უსასოობის შეგრძნებას აღვივებდა, ქმნიდა განცდას, რომ ქვეყანა მასშტაბური ქაოსის წინაშე იდგა. 

ბოლოსკენ მთავარი სამიზნე თავად არჩევნები იყო: დაიწყო საუბარი გარდაუვალ გაყალბებაზე, უსამართლობასა და მომავალ დესტაბილიზაციაზე. ღვივდებოდა აზრი, რომ ხმის მიცემას აზრი აღარ ჰქონდა. 

ასე მუშაობს საინფორმაციო გავლენის ოპერაციის სქემა: ჯერ ნდობას არყევენ, შემდეგ ერთიანობას, ბოლოს კი არჩევანს.

### **მოხდება კი იგივე სომხეთში?**

ევროკავშირის ახალი მისია უბრალო ბიუროკრატიული ნაბიჯი არ გახლავთ. ეს მკაფიო გზავნილია, რომ სომხეთის მომავალი არჩევნები სცილდება რიგითი შიდაპოლიტიკური მოვლენის ფარგლებს და მას, უსაფრთხოების თვალსაზრისით, რეგიონული მნიშვნელობა ენიჭება.

[მოგეწონათ? წკაპ, და ორი კაპიკი შეგვაწიეთ](#/portal/support)

ქვეყანა პოლიტიკურად ისეთ რთულ რეგიონში მდებარეობს, სადაც უსაფრთხოების საკითხები ყოველდღიურობის განუყოფელი ნაწილია. ამ ფონზე საზოგადოებაში არსებობს დაძაბულობაც, აზრთა სხვადასხვაობა და საგარეო კურსზე კამათიც ბუნებრივია. თუმცა საფრთხის გამწვავებული განცდით განოყიერებულ ნიადაგზე უცხოური გავლენის კამპანიები იოლად იკიდებს ფეხს.

ევროკავშირის ახალი მისია დაეხმარება სომხეთის მთავრობას, არ გამოეპაროთ წინასაარჩევნო გარემოში უტყუარი უცხოურ საინფორმაციო ჩარევის ნიშნები: კოორდინირებული შეტევა პოლიტიკურ ფიგურებზე; ყველა არსებული პრობლემის გაზვიადება და კატასტროფად წარმოჩენა; მსგავსი ან სულაც კოპირებული ტექსტები სხვადასხვა ანგარიშებზე და საინფორმაციო საშუალებებში, როგორც ოფიციალურ, ისე არაოფიციალურში; ხალხის დარწმუნება, თითქოს ყველაფერი წინასწარ არის გადაწყვეტილი და არჩევნებში მონაწილეობას აზრი არ აქვს.

სომხეთის არჩევნების ბედს საბოლოოდ სომხეთის მოქალაქეები გადაწყვეტენ. თუმცა უფრო მნიშვნელოვანი სხვა რამაა: რამდენად თავისუფალია ის გარემო, რომელშიც მათ არჩევნის გაკეთება მოუწევთ.

ახალი მისიის არსიც სწორედ ეს არის: არა ვინმეს ნაცვლად გადაწყვეტილების მიღება, არამედ საინფორმაციო ველის მიზანმიმართული და ბოროტგანზრახული დამახინჯებისაგან თავის დაზღვევა, რათა არჩევანი მოქალაქემ თავისუფლად და მაქსიმალურად ინფორმირებულმა გააკეთოს.

ამიტომ დღეს საკითხი ასე დგას: არის სომხეთი მზად ისეთი ომისთვის, რომელსაც ტყვიების ზუზუნის ნაცვლად მესინჯერებზე მოსული გზავნილების წკაპუნი ახლავს? პასუხი ივნისში გამოჩნდება.
### როგორ დამარცხდა ვიქტორ ორბანი
URL: https://evropis.moambe.eu/rogor-damarc-xda-vik-tor-orbani/
Last updated: 2026-06-01T14:53:31.000Z
ოპოზიციის ლიდერმა, პეტერ მადიარმა, სძლია ორბანის მიერ შექმნილ უსამართლო სისტემას და მეტიც, ის მის წინააღმდეგ გამოიყენა. დეზინფორმაციისა და ბინძური ხრიკების ძველი ტაქტიკა უძლური აღმოჩნდა თანმიმდევრული კამპანიის წინააღმდეგ, რომელმაც უნგრელებს საარჩევნო ხმა დაუბრუნა.

---

**ავტორი**: **კიმ ლეინ შეპელი** პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორია სოციოლოგიისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ფაკულტეტზე, ამავე დროს, ის პენსილვანიის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის ლექტორია.

[როგორ იმარჯვებს ვიქტორ ორბანი2022 წლის 3 აპრილს ვიქტორ ორბანმა ზედიზედ მეოთხედ მოიგო არჩევნები და მეოთხედვე გაინაღდა საკონსტიტუციო უმრავლესობა.![](https://static.ghost.org/v5.0.0/images/link-icon.svg)ევროპის მოამბე![](https://images.unsplash.com/photo-1610752400564-c97cbbb5cfba?crop=entropy&cs=tinysrgb&fit=max&fm=jpg&ixid=M3wxMTc3M3wwfDF8c2VhcmNofDV8fGJ1ZGFwZXN0fGVufDB8fHx8MTc3NzExMzMzMHww&ixlib=rb-4.1.0&q=80&w=2000)](https://evropis.moambe.eu/rogor-imarjvebs-vik-tor-orbani/)

კიმ ლეინ შეპელს ამ სტატიამ ორბანის მოქმედი სისტემის ანატომია საუკეთესოდ წარმოაჩინა

---

არჩევნების ღამე უნგრეთში დღესასწაულად იქცა, ასობით ათასი ადამიანი გამოეფინა ქუჩებში ვიქტორ ორბანის რეჟიმისგან გათავისუფლების აღსანიშნავად. ახალგაზრდებმა გაავსეს გამზირები, ტრამვაის და მეტროს ვაგონები, ისმოდა სადღესასწაულო სიმღერა და შეძახილები. ახალი პრემიერ-მინისტრის, პეტერ მადიარის მხარდამჭერები მანქანების პიპინით მოძრაობდნენ ბუდაპეშტის ფართო ბულვარებში. მადიარი, რომელსაც კამერასთან მუშაობა არ ესწავლება, უნგრეთის უზარმაზარი დროშის ფრიალით დადიოდა მხარდამჭერთა შორის, სანამ დუნაის პირას, პარლამენტის მშვენიერი შენობის ფონზე, წარმოთქვამდა გამარჯვების სიტყვას.

„ტისა ადიდდა!“ - ყვიროდა ხალხი. ტისა ხომ აღმოსავლეთ უნგრეთის ყველაზე დიდი მდინარისა და, ამავდროულად, მადიარის პარტიის სახელია. იმ ღამეს საარჩევნო რუკაზე „ტისას“ ლურჯმა მართლაც შეავსო საარჩევნო რუკა, რომელსაც ადრე მმართველი პარტიის, „ფიდესის“ ნარინჯისფერი ფარავდა.

მსოფლიოს ყურადღება დედაქალაქში, ბუდაპეშტში გამართული ზეიმისკენ იყო მიმართული, არადა არჩევნები, სინამდვილეში, ქვეყნის რეგიონებმა მოიგეს. 

ხელისუფლებაში მობრუნებიდან მალევე, ორბანმა არჩევნების წესები სათავისოდ შეცვალა ისე, რომ არჩევნებში ამომრჩევლების ხმათა უბრალო უმრავლესობის მიღების შედეგად პარლამენტში საკონსტიტუციო უმრავლესობა მიეღო. მანიპულაციის გასაღები იმაში მდგომარეობდა, რომ სოფლად მიცემულ ხმას უფრო მეტი წონა ენიჭებოდა ვიდრე ქალაქების მოსახლეობის ხმებს, სადაც ოპოზიციას მეტი მხარდამჭერი ჰყავდა. 

სოფლის ერთ საარჩევნო ოლქში ზოგჯერ მხოლოდ 30 ათასამდე ამომრჩეველი იყო რეგისტრირებული მაშინ, რომ ქალაქებში გახსნილ ერთ ოლქში ამომრჩევლის რაოდენობა 90 ათასს აღწევდა. მაჟორიტარული სისტემის პირობებში, სადაც მონაწილეთა ხმების მარტივი უმრავლესობის მიმღები კანდიდატი იღებს საპარლამენტო მანდატს, რეგიონებში გაცილებით ნაკლები ხმა იყო საჭირო გამარჯვებისთვის. 

[How Viktor Orbán Loses | Journal of DemocracyOpposition leader Péter Magyar overcame the rigged system that Orbán created and used it against him. The old playbook of disinformation and dirty tricks was no match for a disciplined campaign that…![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/apple-touch-icon-152x152.png)Journal of DemocracyTracy Brown![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/GettyImages-2270754446-scaled.jpg)](https://www.journalofdemocracy.org/online-exclusive/how-viktor-orban-loses/?ref=evropis.moambe.eu)

სტატიის ორიგინალი ამ თვის "დემოკრატიის ჟურნალში" გამოქვეყნდა

ამას გარდა, უნგრეთის თითქმის ყველა სოფლის მერი ფიდესის ერთგული კაცი იყო. აშკარა იყო, რომ მერები არა მხოლოდ ყიდულობდნენ ხმებს, არამედ სოციალური შეღავათების წართმევით ემუქრებოდნენ იმ ამომრჩევლებს, ვისაც მმართველი პარტიისაგან გაქცევის ცდუნება შეიძლებოდა გასჩენოდათ. ამ ოლქებში ორბანი ხმების უდიდეს წილს იღებდა და ქვეყნის მოსახლეობის უმრავლესობას რომც არ დაეჭირა მისთვის მხარი, ხელისუფლებაში საკონსტიტუციო უმრავლესობით რჩებოდა.

ამგვარად ორბანის მიერ შექმნილ საარჩევნო სისტემას სიმძიმის ცენტრი რეგიონებში ჰქონდა. მაჟორიტარულ სისტემით აღებული ხმები პროპორციული არჩევნებით პარტიებისთვის მიცემულ ხმებს ემატებოდა და ამით მმართველ პარტიას უპირატესობას უქმნიდა. მხოლოდ რეგიონების ხარჯზე იყო შესაძლებელი საკონსტიტუციო უმრავლეობის მოგება. 

> ორბანის მიერ შექმნილ საარჩევნო სისტემას სიმძიმის ცენტრი რეგიონებში ჰქონდა.

ამ სისტემას ერთი სუსტი ადგილი გააჩნდა: თუ სხვა კანდიდატი ან პარტია მიხვდებოდა, თუ როგორ დაუფლებოდა პოლიტიკური სიმძიმის ამ ცენტრს, ის ორბანის მსგავსად გაიმარჯვებდა. ორბანზე მორგებული სისტემაში გასამარჯვებლად ეს კანდიდატი ორბანის მსგავსი უნდა ყოფილიყო. პეტერ მადიარი სწორედ ასეთი კანდიდატი გამოდგა.

## ევროპის მოამბეს თვალი უჭირავს ორბანისნაირებზე

გნებავთ, ელექტრონულ ფოსტაზე მოგაწოდოთ?

გამოგვიწერეთ! 

Email sent! Check your inbox to complete your signup. 

არ დაგსპამავთ, მხოლოდ სტატიებს გპირდებით

ბევრს აღარავის ახსოვს, თუ როგორი ახალგზარდა, სიმპატიური და ქარიზმატული იყო ვიქტორ ორბანი ერთ დროს. ჭკვიანი იურისტი, ნიჭიერი ორატორი, რომელსაც შეეძლო მასზე ნაკლებად განათლებული ადამიანების გულების მოგებაც. ორბანი ამავდროულად საუკეთესო სტრატეგოსი გამოდგა, რომელმაც პარტიული დისციპლინისა და კონტროლის შენარჩუნება შეძლო. 1989 წელს, საბჭოთა გავლენისგან გათავისუფლების შემდეგ უნგრეთში ჩატარებული ცხრა არჩევნებიდან ორბანმა ხუთში იმარჯვა, ამათგან ოთხში - საპარლმანეტო მანდატების ორ მესამედზე მეტი მოიპოვა.

პეტერ მადიარი ახალგაზრდა ორბანს აგონებს იმ ხალხს, ვისაც ძველი დროება ჯერაც ახსოვს - სიმპატიური, ქარიზმატული, იურისტის მჭერმეტყველებით და განსხვავებულ სოციალურ ჯგუფებთან მარტივად საუბრის უნარით. ამ საარჩევნო კამპანიის დროს ის ისევე ასხივებდა ენერგიას და მომავლის იმედს, როგორც ორბანი ოდესღაც. როცა დაინახა, რომ მადიარი გამოკითხვებში უსწრებდა, ორბანმა მას დაუპირისპირა ყველა შესაძლო მეთოდი: სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურმა შეაღწია მადიარის საარჩევნო კამპანიაში, მიუგზავნა მას ფიდესის [აგენტი ქალი](https://x.com/panyiszabolcs/status/2022015234140254253?ref=evropis.moambe.eu), რომელმაც მასთან სასიყვარულო ურთერთობა გააბა (და მათი საუბრებიც ჩაიწერა). ორბანის ერგულმა პროკურორმა სცადა ტისას ლიდერის წინააღდეგ [საქმის აღძვრა](https://www.politico.eu/article/hungarys-chief-prosecutor-asks-ep-to-lift-immunity-of-orbans-main-rival/?ref=evropis.moambe.eu) მცირე დანაშაულის გამო (მას ედავებოდნენ დუნაიში ვიღაცის ტელეფონის გადაგდებას ღამის ბარში წაკინკლავების შემდეგ). ორბანის მიერ კონტროლირებული პრესა მადიარს ყოველდღიურად აშავებდა.

> პეტერ მადიარი ახალგაზრდა ორბანს აგონებს იმ ხალხს, ვისაც ძველი დროება ჯერაც ახსოვს.

ამ ყველაფრისდა მიუხედავად მადიარის მხარდამჭერთა რაოდენობა არ შემცირებულა, პირიქით, გაიზარდა. ევროპარლამენტმა უარი თქვა მისთვის საპარლამენტო იმუნიტეტის მოხსნაზე, რითაც მადიარმა აიცილა პროკურატურის მხრიდან სისხლის სამართლებრივი დევნა. მისი საკომუნიკაციო გუნდი იგერიებდა ყველა შეტევას. გახურებული საარჩევნო კამპანიის დროს, ვიღაც უცნობმა (ვინ, თუ არა ორბანის ბანაკის წევრმა?!) გაავრცელა ფოტო სასტუმროს ოთახში დამონტაჟებული სათვალთვალო კამერის ჩანაწერიდან, სადაც ჩანდა აშლილი ქვეშაგები და მიანიშნა რომ "გაგრძელება იქნებაო." პასუხად, მადიარის ფანებმა ხელოვნური ინტელექტის საშუალებით შექმნეს ფოტოები, სადაც ორბანი ხან პუტინთან, ხან ტრამპთან, ხან კი სხვა ადამიანებთან ნებივრობდა ლოგინში. ამგვარი აბუჩად აგდების შემდეგ, მადიარის სექსუალური კავშირის ამსახველი ჩანაწერი აღარ გავრცელდა. გასაგები იყო, რომ თუ ამ ნაბიჯს გადადგამდნენ, ორბანის მემები სულ წალეკავდა სოციალურ მედიას.

სანამ მისი გუნდი თავდასხმებს უმკლავდებოდა, თავად მადიარი ფოკუსირებული იყო საარჩევნო კამპანიაზე. ბოლო ორი წლის განმავლობაში მან დროის უდიდესი ნაწილი რეგიონებში გაატარა, ზოგჯერ ერთი დღის განმავლობაში მიტინგს ექვს-რვა სოფელში მართავდა. ამით მადიარმა გვერდი აუარა ორბანის მიერ კონტროლირებულ მედიას, რომელიც საეთერო დროს არ უთმობდა. ინფორმირებისთვის ის დაეყრდნო პირისპირ შეხვედრებს ადამიანებთან და სოცმედიაში ამ ინფორმაციის სწრაფ გავრცელებას. 

> ორბანის მიერ შექმნილ სისტემაში ოცი წლის განმავლობაში გამოზრდილ მადიარს ფიდესის სამზარეულოს საიდუმლოებები არ ესწავლებოდა.

ორბანის მიერ შექმნილ სისტემაში ოცი წლის განმავლობაში გამოზრდილ მადიარს ფიდესის სამზარეულოს საიდუმლოებები არ ესწავლებოდა. მან კარგად იცოდა, თუ როგორ ყალბდებოდა არჩევნები. ოპოზიციური კოალიციების ლიდერები, რომლებიც ორბანს ძალაუფლებას ეცილებოდნენ 2014, 2018 და 2022 წლებში, იშვიათად გადიოდნენ დიდი ქალაქებიდან. შესაბამისად, ორბანი იოლად ინარჩუნებდა საკონსტიტუციო უმრავლესობას ყველა არჩევნებში. მიუხედავად იმისა, რომ თავად მადიარი ბუდაპეშტში მცხოვრები იურისტების ოჯახიდან იყო (ორბანი კი რეგიონიდან), მისმა უშიშარობამ და დაუოკებელმა ენერგიამ შექმნა განცდა, რომ მას ქონდა უნგრეთის კორუფციისა და ავტოკრატიისგან გადარჩენის პატიოტული მისია, და ამით ორბანის სისტემა გაარღვია. მადიარი ყველაზე პატარა სოფლებსაც კი რამდენჯერმე ესტუმრა და საბოლოოდ, ამგვარი ყურადღება სოფლად მცხოვრები ამომრჩევლების მიმართ შედეგიანი აღმოჩნდა. 2022 წლის არჩევნებში ორბანმა 106 საარჩევნო ოლქიდან 88 მოიგო და გადამწყვეტი უპირატესობა სწორედ სოფლად მიღებული ხმებით დაიბევა. მადიარმა წელს 93 ოლქი მოიგო, რითაც გაიმეორა რეგიონებში გამარჯვების ორბანისეული სტრატეგია და ამავდროულად დიდ ქალაქებშიც იმაზე უკეთესი შედეგი უჩვენა, ვიდრე ორბანს ოდესმე მიუღია.

2022 წელს მოპოვებული გამარჯვების შემდეგ ორბანმა ამაყად [განაცხადა](https://abouthungary.hu/speeches-and-remarks/speech-by-prime-minister-viktor-orban-following-the-election-victory-of-fidesz-kdnp?ref=evropis.moambe.eu), რომ მისი გამარჯვება „იმდენად დიდი იყო, რომ მთვარიდანაც კი ჩანდა.“ წელს პეტერ მადიარის გამარჯვების სიდიდე მარსიდანაც იყო შესამჩნევი. არჩევნების ღამეს, მან 199 მანდატიდან 138 \[საბოლოო შედეგებით - 141 რედ.\] აიღო ერთპალატიან პარლამენტში - სისტემაში, სადაც 133 მანდატი საკმარისია უნგრეთის კონსტიტუციის და ნებისმიერი სხვა კანონის შესაცვლელად. ნიშანდობლივია, რომ ამ შედეგს მისმა პარტიამ დამოუკიდებლად, კოალიციური პარტნიორების გარეშე მიაღწია. მხოლოდ ამგვარი საკონსტიტუციო უმრავლესობით არის შესაძლებელი ორბანის თექვსმეტწლიანი ავტოკრატიული მმართველობის განმავლობაში შექმნილი და ფესვგადგმული სისტემის მორღვევა. საკონსტიტუციო უმრავლესობა მადიარს აძლევს ორბანის ნამოქმედარის სრულად შემობრუნების შესაძლებლობას.

საარჩევნო ადმინისტრაცია ჯერ კიდევ ითვლის მეზობელ ქვეყნებში მცხოვრები უნგრელების ხმებს. ეს ამომრჩევლები ტრადიციულად ორბანს აძლევდნენ ხმას მას შემდეგ, რაც ორბანმა მათ მოქალაქეობა მიანიჭა. მადიარის საბოლოო შედეგი შეიძლება შემცირდეს ერთი ან ორი მანდატით თუმცა მას აქვს უსაფრთხოების ბალიში ამ ცვლილების შემთხვევაშიც. საბოლოო შედეგი 19 აპრილს გამოცხადდება. \[საბოლოოდ, ეს ვარაუდი არ გამართლდა და მადიარის პარტიამ კიდევ უფრო მეტი - 141 მანდატი [დაიბევა ](https://vtr.valasztas.hu/ogy2026?ref=evropis.moambe.eu)\- რედ.\].

[აქამდე თუ გამოგვყევით, ეგებ ორი კაპიკიც შეგვაწიოთ...](#/portal/support)

### როგორი პრემიერი იქნება მადიარი?

როგორი პოლიტიკოსი აღმოჩნდება უკვე არჩეული მადიარი და რა განასხვავებს მას ორბანისგან? ერთი შეხედვით, მისი პოლიტიკური შეხედულებები მემარჯვენე-ცენტრისტულია, ამდენად პოლიტიკის ბევრ საკითხთან მიმართებაში, იმიგრაციით დაწყებული და ოჯახური ღირებულებეით თუ ეკონომიკური პოლიტიკით დამთავრებული, ის ძველ გეზს გააგრძელებს. ის უფრო პრო-ევროპული კი იქნება, მაგრამ ალბათ უფრო ევროპის სახალხო პარტიის, ევროპის მთავარი მემარჯვენე-ცენტრისტული პარტიის მარჯვენა ფლაგნზე დაიმკვიდრებს ადგილს. თუმცა, მეორე მხრივ, მადიარზე ამგვარი კატეგორიებით ფიქრს ჯერ აზრი არა აქვს. მას არ მოუგია არჩევნები, სადაც წყალგამყოფი მემარცხენეობასა და მემარჯვენეობას შორის გადიოდა. ეს იყო არჩევანი დემოკრატიასა და ავტოკრატიას შორის და ამ თემამ ყველა სხვა საკითხი დაჩრდილა.

> ეს იყო არჩევანი დემოკრატიასა და ავტოკრატიას შორის და ამ თემამ ყველა სხვა საკითხი დაჩრდილა.

მადიარს მხარს უჭერდნენ ცენტრისტული და მემარცხენე პარტიები, მიუხედავად იმისა, რომ არ ეთანხმებოდნენ მის ბევრ შეხედულებას. ყველას სურდა ორბანის მოშორება - რეჟიმის უკიდეგანო კორუფციის აღმოფხვრა, დემოკრატიული ინსტიტუტების აღდგენა, დასუსტებული საჯარო მომსახურების, როგორიცაა ჯანდაცვა და ტრანსპორტი, გაძლიერება, ევროპასთან დაახლოება და იმ მილიარდობით ევროს დაბრუნება, რომლის გაცემაზეც ევროკავშირმა უარი თქვა კორუფციის, სასამართლოს დამოუკიდებლობაზე თავდასხმის, და ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების დარღვევის გამო. 

მადიარის მხარდამჭერებმა ხმა მისცეს ორბანის რეჟიმის დამარცხებას - სწორედ ამ სიტყვას, *rendszer,* იყენებდა მადიარი ორბანის ადმინისტრაციის ასაღწერად ნაცვლად სიტყვისა *kormany,* რაც მთავრობა ნიშნავს უნგრულად. ავტოკრატიისგან გათავისუფლების იდეამ გააერთანა მემარცხენეები და მემარჯვენეები. შედეგად, მიუხედავად იმისა, რომ მადიარმა გასულ ზაფხულს გამართული პრაიდისგან (რომლის აკრძლვაც სცადა ორბანმა) თავი შორს დაიჭირა და შეგნებულად არ დაუჭირა მხარი სექსუალურ უმცირესობებს, არჩევნების შედეგებით გახარებული გეი წყვილები სიხარულით ცეკვავდნენ ბუდაპეშტის ქუჩებში, მას შემდეგ, რაც მადიარს მისცეს ხმა.

> ავტოკრატიისგან გათავისუფლების იდეამ გააერთანა მემარცხენეები და მემარჯვენეები.

მადიარმა დაარწმუნა უნგრელები, რომ მისთვის მიეცათ ხმა, კლიტე აჰყარა ორბანის მიერ ჩაკეტილ სისტემას და ორბანით გაბეზრებულ ამომრჩეველს დაანახა, რომ მათ მსგავსად, ბევრი ადამიანი მზად იყო ცვლილებისათვის. მადიარის მიტინგები ხალისიანი ღონისძიებები იყო, მისი კამპანია მიმართული იყო შიშის წინააღმდეგ და თავისუფლების დასაბრუნებლად. დროთა განმავლობაში დემონსტრაციები უფრო მრავალრიცხოვანი გახდა, რადგან თანდათან ხალხი მიხვდა, რომ რადგან მადიარს არ ეშინოდა, მათაც არ ჰქონდათ შიშის საბაბი. მილიონობით უნგრელმა დაუბრუნა ხმა ამ არჩევნებში და საკუთარი ხმის აღმოჩენით იპოვა ერთმანეთიც.

> მადიარის ამპანია მიმართული იყო შიშის წინააღმდეგ და თავისუფლების დასაბრუნებლად. 

სოციოლოგი ანტალ ორკენი, რომელიც ყურადღებით აკვირდება და აღწერს ყველა უნგრულ მოვლენას ცნობილი მამის, მწერალ იშტვან ორკენის პოეტური ენით, ყველაზე უკეთ ჩაწვდა იმას, რაც უნგრეთში მოხდა ბოლო ორი წლის განმავლობაში. მასზე უკეთ ვერ დავწერ და ამიტომაც გავიმეორებ მის სიტყვებს:

*ის, რაც მოხდა, შეიძლება ყველაზე უკეთ აღიწეროს სიტყვით ‘გამოღვიძება’. მე ვიგრძენი, რომ ქვეყანამ გაიღვიძა საკუთარი თავის შესაცნობად. ისევე, როგორც ჩვენ ვიღვიძებთ ყოველ დილით, უნგრული საზოგადოება გამოფხიზლდა იმ აუტანელი სამყაროდან და გადაინაცვლა ნორმალურ და ცხოვრებისთვის გამოსადეგ სამყაროში. ამას დასჭირდა დრო, მაგრამ მე ვიგრძენი, რომ ბოლო ორი წლის განმავლობაში ნაბიჯ-ნაბიჯ შეიცვალა ადამიანების დამოკიდებულება ერთმანეთის და პოლიტიკის მიმართ. მე კარგად ვაკვირდებოდი ტისას პარტიის განვითარებას. ვინც ახლოდან აკვირდებოდა ამ მოვლენებს, შეუძლია დაადასტუროს, რომ არა მხოლოდ უფრო მეტი ადამიანი გამოდიოდა ქუჩებში პეტერ მადიარის მოსასმენად, არამედ ეს ხალხი სულ უფრო მეტად იღიმოდა და უახლოვდებოდა ერთმანეთს, ისინი ივსებოდნენ სიხარულით და საკუთარი თავის რწმენით. ისინი უფრო მეტად განიცდიდნენ საზოგადოებასთან კუთვნილების შეგრძნებას...*

[ანდა, სულაც წკაპ და ფასიანად გამოგვიწერეთ...](#/portal/signup)

არჩევნების მეორე დღეს, პეტერ მადიარმა მარტივად თქვა, „ეს დასასრულია“. წინ ცვლილება და ახლის შექმნა გველოდება.
### ორმოცდაორი, წერტილი, შვიდი
URL: https://evropis.moambe.eu/ormoc-daori-certili-shvidi/
Last updated: 2026-04-24T12:49:46.000Z
23-24 აპრილს, კვიპროსზე გამართულ არაფორმალურ სამიტზე ევროპის ლიდერებს მრავალი საზრუნავი აქვთ. თუმცა ყველაზე ფუნდამენტური ალბათ ევროპის თავდაცვის თემაა. რადგან პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი არ მალავს, რომ ევროპის დაცვა აშშ-სათვის საკვანძო ამოცანას აღარ წარმოადგენს, ევროპელი ლიდერები საგონებელში არიან ჩავარდნილი. საქმე საქმეზე რომ მიდგეს, რამდენად გამოსადეგი აღმოჩნდება ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაციის, ნატოს, ყბადაღებული მეხუთე მუხლი, რომელიც გასაჭირში ჩავარდნილი პარტნიორისათვის სამხედრო დახმარებას ითვალისწინებს? ყველას ახსოვს, რომ პრეზიდენტმა ტრამპმა გრენლანდიის ხელში ჩასაგდებად ძალის გამოყენებაც არ გამორიცხა.

23 აპრილის სადილზე, ევროპული საბჭოს პრეზიდენტი ანტონიო კოშტა სწორედ ამ საკითხზე აპირებს საუბარს: რამდენად და როგორაა შესაძლებელი ევროკავშირის ხელშეკრულების მუხლი 42.7-ის ამოქმედება? 

### რას წარმოადგენს მუხლი 42.7?

ევროკავშირის ისტორიაში ეს მუხლი პირველად 2009 წელს გამოჩნდა, ლისაბონის ხელშეკრულებაში. ის ნატოს მეხუთე მუხლის მონათესავე იურიდიულ ფორმულირებას შეიცავს და საგანგებო ვითარებაში ურთიერთდახმარებას გულისხმობს. 

წავიკითხოთ ტექსტი:

> "თუკი წევრი ქვეყანა საკუთარ ტერიტორიაზე სამხედრო აგრესიის მსხვერპლი შეიქნა, სხვა წევრი ქვეყნები ვალდებულნი არიან დახმარება გაუწიონ მას, მათ ხელთ არსებული ძალების გამოყენებით." 

ევროკავშირის ისტორიაში ამ მუხლის ძალით დახმარება მხოლოდ ერთხელ ითხოვეს: საფრანგეთმა 2015 წლის 13 ნოემბრის ტერორისტული აქტების შემდეგ მიმართა თხოვნით ევროკავშირის ქვეყნებს. დიპლომატები იხსენებენ, რომ მაშინ, ამ მიმართვამ დიდი გაურკვევლობა გამოიწვია. არავინ იცოდა, რა უნდა მოემოქმედათ - ვის უნდა გაეცა პასუხი და როგორ, ვის ეკისრებოდა გადაწყვეტილებების მიღება? რა სახის დახმარების გაწევა შეადგენდა ქვეყნების ვალდებულებას? ამიტომაც, მუხლი 42.7-ის გამოყენება იმპროვიზაციას დაეყრდნო. ვითარება იმანაც გააადვილა, რომ საფრანგეთმა თავად გამორიცხა, ევროკომისიის ან ევროკავშირის სხვა ორგანოებისაგან შიდა უსაფრთხოების სუვერენულ საკითხებში ჩარევა. 

### რა საშუალებები არსებობს?

გამოხდა ათი წელი და ამ საკვანძო მუხლის გამოყენების წესების დადგენის მხრივ არანაირი წინსვლა არ მომხდარა. სწორედ ამ ხარვეზის გამოსასწორებლად მუშაობა ახლახანს დაიწყო საგარეო საქმეთა კომისრის, კაია კალასის სამსახურმა. პოლიტიკური ბიძგი საკითხს გრენლანდიის ინციდენტმა მისცა: ევროკავშირის ლიდერები სერიოზულად დაფიქრდნენ იმაზე, რომ შესაძლოა ნატოს გარეშე მოუწიოთ საკუთარი თავისა და მოკავშირეების დაცვა. ვითარება კიდევ უფრო დრამატული გახდა მას შემდეგ, რაც კვიპროსს ირანულმა დრონებმა შეუტიეს. ფორმალურად, ეს შეტევა ბრიტანულ სამხედრო ბაზაზე განხორციელდა, თუმცაღა კვიპროსი რთულ ვითარებაში აღმოჩნდა: ეს ხომ ერთ-ერთი ისეთი ევროპული სახელმწიფოა, რომელიც ევროკავშირის წევრია, ხოლო ნატოსი - არა. 

კვირპროსის პრეზიდენტმა ნიკოს ხრისტონულიდისმა შეტევის შემდეგ სცადა მუხლ 42.7-ის ძალით ეთხოვა დახმარება, მაგრამ გადაწყვიტა აღარ გაეკეთებინა ეს, მას შემდეგ რაც ევროკომისიაში აუხსნეს, რომ არანაირი კონკრეტული ზომები ამ მუხლით გათვალისწინებული არ იყო. მაშინ საფრანგეთმა, იტალიამ, საბერძნეთმა, ესპანეთმა და ნიდერლანდებმა ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე გაგზავნეს საზღვაო ძალები კუნძულის დასაცავად. ხრისტონულიდი ამბობს, რომ ეს მუხლ 42.7-ის "დე ფაქტო" გამოყენების პირველ შემთხვევად შეიძლება ჩაითვალოს, თუმცაღა ფორმალურად ამ მუხლის გამოყენების პროცედურების გასაწერად სწორედ მან მოითხოვა არაფორმალურ შეხვედრაზე კოლეგებთან საუბარი. მისი თქმით, ევროპის ლიდერებმა "შინაარსი უნდა შესძინონ" ამ მუხლს, რადგანაც "არ ვიცით, რა მოხდება, თუკი წევრი ქვეყანა მას გაააქტიურებსო."

ნიქოზიაში კაია კალასი რამდენიმე წინადადებით ჩადის, ხოლო ურსულა ფონ დერ ლაიენი იმაზე ისაუბრებს, თუ რა სახის ბერკეტების გამოყენება შეუძლია ევროკომისიას აგრესიის შემთხვევაში. პირველ რიგში, კომისიას ე.წ. "კომერციული ბაზუკა" გააჩნია, ანუ აგრესორისთვის მაქსიმალური ეკონომიკური ზიანის მისაყენებლად მომართული ინსტრუმენტი. ამას გარდა, ევროკომისიის კომპეტენციაში შედის ეკონომიკური სანქციების დაწესება, საზღვრების ჩაკეტვა, ფინანსური ნაკადების გადაკეტვა და ევროპული სამოქალაქო თავდაცვის სისტემის ამოქმედება.

კალასის გეგმით, ამა წლის მაისის განმავლობაში ორ დონეზე გაივარჯიშებენ ამ მუხლის გამოყენებას. ჯერ წვრთნაში წევრი ქვეყნების ელჩები ჩაებმებიან, შემდეგ კი საგარეო ანდა თავდაცვის მინისტრები. წვრთნების მიმდინარეობისას შეიქმნება წევრ ქვეყანაზე თავდასხმის ჰიპოთეტური, მოდელირებული სცენარი და ჯერ თითოეული ელჩი იქნება ვალდებული, თავისი ქვეყნის სავარაუდო რეაქცია გაითამაშოს, შემდეგ კი მინისტრები.

დიპლომატების თქმით, სულ სამი სახის სცენარია გათვალისწინებული: პირველი წევრ ქვეყანაზე ჰიბრიდული შეტევაა, რომლის დროსაც ეს ქვეყანა მოკავშირეებისაგან სოლიდარობას ითხოვს, მაგრამ ევროკავშირის ინსტიტუტების ჩარევა არაა საჭირო. მეორე სცენარით, რამდენიმე წევრი ქვეყანა ითხოვს დახმარებას და ევროკავშირის ინსტიტუტებს რეაქციის კოორდინირება უწევთ. მესამე სცენარით კი ერთდროულად მოდის მოქმედებაში ევროკავშირის ხელშეკრულების მუხლი 42.7 და ნატოს მეხუთე მუხლი.

### თავდაცვა თუ დახმარება?

თუკი ნატოს მეხუთე მუხლი კოლექტიურ თავდაცვაზე საუბრობს, ევროკავშირის მუხლი 42.7 ურთიერთდახმარებას ითვალისწინებს - ესაა მათ შორის მთავარი განსხვავება. სამხედრო კოორდინაციისა და კონტროლის სტრუქტურები ბრიუსელში ნატოს შტაბ-ბინასა და ბაზებზეა განლაგებული და არა ევროკავშირის ოფისებში. სწორედ ამიტომ, იმის ნაცვლად, რომ ევროკავშირს მისთვის უცხო, ოპერატიულ-სამხედრო ფუნქცია შეუთავსონ, ანდა ევროპული არმია შექმნან, ევროკავშირის დედაქალაქები ცდილობენ სწორედ ნატო გახდეს უფრო ევროპული, ვიდრე აქამდე იყო.

ევროკავშირს გააჩნია თავისი სამხედრო სტრუქტურა - სამხედრო კომიტეტი. მისი მთავარი ამოცანა ერთიანი თავდაცვისა და უსაფრთხოების პოლიტიკის ფარგლებში ევროკავშირს გარეთ მისიების დაგეგმარება და განხორციელებაა. ერთ-ერთი ასეთი მისიაა, მაგალითად, საქართველოში რუსეთის აგრესიის შემდეგ განთავსებული EUMM. უკვე ერთი წელია, რაც არსებობს ასევე ევროკავშირის 5000 კაციანი სწრაფი რეაგირების სამხედრო კონტინგენტი, რომლის ამოცანაცაა სტაბილიზაციის, ევაკუაციის, ჰუმანიტარული დახმარების ოპერაციების ჩატარება სტიქიური უბედურებების ანდა მშვიდობის აღდგენის ოპერაციების ფარგლებში. თუმცაღა ამ ინსტრუმენტებს ვიწრო სპეციალიზაცია გააჩნიათ და ორივე 42.7 მუხლის მოქმედების სფეროს მიღმაა. 

1999 წელს, ჰელსინკის სამიტზე ევროპის ლიდერებმა უფრო ამბიციური მიზნები დაისახეს: 50-60 ათასიანი სამხედრო კონტინგენტის მობილიზების უნარი 60 დღეში და მინიმუმ ერთი წლით. მაშინ სხვა დრო იყო - ეს ძალები გარე სამშვიდობო ოპერაციებისათვის იყო მოაზრებული მაშინ, როცა თითქოს თავად ევროპას დიდად აღარაფერი ემუქრებოდა. ეს გეგმა არც არასოდეს განხორციელებულა. დღევანდელ მსოფლიოში კი ევროპელ ლიდერებს ისეთ სცენარებზე ფიქრი უწევთ, როცა თავად მათი ქვეყნები შეიძლება მოექცეს დარტყმის ქვეშ.

### დასკვნის სახით 

ამგვარად, ევროკავშირის ქვეყნებს ურთიერთდახმარების ვალდებულება კი გააჩნიათ, მაგრამ სამხედრო ძალით ურთიერთდახმარების იურიდიული და ოპერატიული ჩარჩო ამჟამად ევროკავშირის შიგნით არ არსებობს. 

ბალტიის ქვეყნები შიშობენ, რომ ამგვარი ინსტიტუტების შექმნაზე საუბარმა შესაძლოა ტრამპს საბაბი მისცეს ევროპის თავზე სამხედრო ქოლგის კიდევ უფრო სწრაფად შესაკვეცად. ევროპის დიდ ქვეყნებს კი სულაც არ სურთ, ბრიუსელმა აფათუროს ხელი სამხედრო და უსაფრთხოების საკითხებში. "ომში შესვლა-არშესვლის საკითხი ევროკავშირის კომპეტენციას აღემატება," უთხრა პრესას ერთმა ევროპელმა მაღალჩინოსანმა. 

სანამ ეს ვითარება გაგრძელდება, ევროკომისიის მიერ მუხლ 42.7-ის გამოყენების შესახებ საუბრები იმაზე უფრო შორს ვერ წავა, ვიდრე მაის-ივნისში დაგეგმილი წვრთნებითაა განსაზღვრული. 

წყაროები: Politico; European Morning Newsletter.
### უნგრეთის უკანასკნელი შანსი
URL: https://evropis.moambe.eu/ungret-is-ukanaskneli-shansi/
Last updated: 2026-04-13T15:08:30.000Z
სტატიია გამოქვეყნდა ჟურნალში Foreign Affairs. 

ავტორები:

**ბალინტ მალდოვიჩი**, ბუდაპეშტის ცენტრალური ევროპის უნივერსიტეტის დემოკრატიის ინსტიტუტის უმცროსი მკვლევარი. 

**ბალინტ მადიარი**, უნგრეთის ყოფილი განათლების მინისტრი და ბუდაპეშტის ცენტრალური ევროპის უნივერსიტატის დემოკრატიის ინსტიტუტის უფროსი მოწვეული მკვლევარი. 

---

ოთხი წლის წინათ უნგრეთის პრემიერი, ვიქტორ ორბანი, ძალაუფლების მწვერვალზე იყო. თორმეტი წლის განმავლობაში მან გულდასმით გამოშიგნა უნგრეთის დემოკრატია და ის ავტორიტარული სისტემით ჩაანაცვლა, სადაც ძალაუფლებამ და უკანონო გზებით მოპოვებულმა სიმდიდრემ მისი ოჯახისა და მომხრეების ხელში მოიყარა ხელი. მისმა პარტიამ, "ფიდესმა", 2022 წლის არჩევნებში ზედიზედ მეოთხედ მოიპოვა აბსოლუტური უმრავლესობა. ამ გამარჯვების შემდეგ სულ ცოტა ხანში, ორბანმა ერთპიროვნული დეკრეტით მმართველობა დააკანონა, მეზობელ უკრაინაში მიმდინარე ომის საბაბით - სხვადასხვა საგანგებო ვითარებების მომიზეზებით მან ეს სამჯერ მოიმოქმედა თავისი მმართველობის მანძილზე. ამასობაში ოპოზიცია დაშლილი იყო - ხალხი სანდო ლიდერებს ვეღარ ხედავდა და აპათიამ იმძლავრა. ამ პირობებში ორბანმა ჩამოაყალიბა ის, რასაც ჩვენს კვლევაში "მაფიოზური სახელმწიფო" ვუწოდეთ - ეს ტერმინი შემდეგ არა მხოლოდ უნგრულმა ოპოზიციამ აიტაცა, არამედ ორბანმაც კი გამოიყენა თავისებურად, როცა საარჩევნო კამპანიის ერთ-ერთ კლიპში ფილმ "ნათლიმამას" პერსონაჟად წარმოგვიდგა. 

სახელმწიფო ინსტიტუტებზე, მას-მედიაზე და ეკონომიკის დიდ ნაწილზე სრული კონტროლისდა მოუხედავად, რეჟიმმა ვერ მოახერხა ახალი პოლიტიკური ძალის ზრდის შეფერხება. პარტია "ტისა", რომელიც რეჟიმის ყოფილი წევრმა, პიტერ მადიარმა ჩამოაყალიბა, 2024 წლის ბოლოდან ლიდერობს საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებში, არჩევნებამდე სულ ცოტა ხნით ადრე, ის 23 საპროცენტო პუნქტით უსწრებდა მმართველ პარტიას იმ უნგრელებს შორის, ვისაც გადაწყვეტილი ჰქონდა არჩევნებზე წასვლა. 12 აპრილის არჩევნების წინ, მადიარმა გამოაცოცხლა იმედი, რომ 16 წლის განმავლობაში ჩამოყალიბებული სისტემა, რომელიც აქამდე ხელშეუვალად გამოიყურებოდა, შეიძლება მართლაც დასრულდეს. 

მადიარის საარჩევნო კამპანია ორბანისათვის ყველაზე სერიოზულ გამოწვევად იქცა 2010 წლის შემდეგ, როცა ის ხელისუფლებაში მოვიდა. ეს კამპანია შესაძლებელი გახდა რეჟიმის მხარდაჭერის საყრდენების თანდათანობითი ეროზიის ფონზე და თანაც იმის გამო, რომ მმართველი პარტიის ლიდერი ზედმეტად თავდაჯერებული გახდა, არადა სულ უფრო იშვიათად უწევდა პოლიტიკური პაექრობა რეალურ ოპონენტებთან. ძალაუფლების ცენტრალიზებამ, ევროკავშირიდან სუბსიდიების სტაბილურმა შემოსავალმა და სუსტმა, კორუმპირებულმა ოპოზიციამ რეჟიმს სტაბულურობის ყალბი განცდა შეუქმნა. თითქოსდა მშვიდ ზედაპირს ქვემოთ კი უკმაყოფილება სულ უფრო იზრდებოდა და ამოსახეთქად ქარიზმატულ ლიდერს ელოდა. მადიარი სწორედ ასეთ ფიგურად იქცა და თავისკენ მოიზიდა როგორც ოპოზიციით, ისე "ფიდესით" იმედგაცრუებული ამომრჩეველი. 

> ძალაუფლების ცენტრალიზებამ, ევროკავშირიდან სუბსიდიების სტაბილურმა შემოსავალმა და სუსტმა, კორუმპირებულმა ოპოზიციამ რეჟიმს სტაბულურობის ყალბი განცდა შეუქმნა.

კვირადღის არჩევნების შედეგი განსაზღვრავს უნგრეთის მომავალს. თუ მადიარი გაიმარჯვებს და ორბანი ამ შედეგის გაფორმებას ხელს არ შეუშლის, ახალ მთავრობას შეუძლია უნგრეთი დემოკრატიის გზაზე შემოაბრუნოს. მაგრამ ისიც სათქმელია, რომ რეჟიმი შესაძლოა მზად იყოს გამარჯვების უზრუნველსაყოფად ყველაფერზე წავიდეს, რათა არ დაუშვას იმ სისტემის ჩამოშლა, რომელმაც მას აქამდე მაფიასავით მუშაობის საშუალებას აძლევდა და მის წევრებს დაუსჯელობის განცდას უქმნიდა. თუკი ორბანმა ახლა ხელისუფლება შეინარჩუნა, ის ყველაფერს გააკეთებს, რომ მისმა ოპონენტებმა ასეთი შანსი ვეღარასოდეს ჩაიგდონ ხელში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უნგრეთი კიდევ უფრო გადაიხრება კონსოლიდირებული ავტოკრატიის მოდელისკენ. 

[A Last Chance for HungaryOrban’s mafia state could fall—or cement itself.![](https://static.ghost.org/v5.0.0/images/link-icon.svg)Foreign Affairs MagazineBálint Madlovics and Bálint Magyar![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/2026-04-01T074150Z_930435336_RC2EAKAO26W7_RTRMADP_3_HUNGARY-ELECTION-POLLS.JPG)](https://www.foreignaffairs.com/hungary/last-chance-hungary?ref=evropis.moambe.eu)

სტატიის ორიგინალი

### უნგრეთის ნათლიმამა

მას შემდეგ, რაც "ფიდესმა" 2010 წელს აბსოლუტური უმრავლესობა მიიღო, ორბანმა გულდასმით შექმნა [მაფიოზური სახელმწიფო](https://www.postcommunistregimes.com/wp-content/uploads/2024/09/2022.-A-Concise-Field-Guide-to-Post-Communist-Regimes-Magyar-Madlovics.pdf?ref=evropis.moambe.eu), ანუ სისტემა, რომელმაც აბსოლუტური ძალაუფლება ცენტრალიზებულ, სისტემურ კორუფციასთან შეაჯვარა. გამარჯვებიდან ერთი წლის შემდეგ, მან გადაწერა კონსტიტუცია და საკვანძო ინსტიტუტები - საკონსტიტუციო სასამართლო, პროკურატურა - თავისი მომხრეებით შეავსო, რითაც სახელმწიფოზე ერთპიროვნული კონტროლი დაიბევა. ამავე დროს, მან შექმნა ვასალური დამოკიდებულების მთელი ქსელი: ერთგული მოხელეები მაღალი პოსტებით საჩუქრდებოდნენ, ოლიგარქები სახელმწიფო კონტრაქტებით მდიდრდებოდნენ, ხოლო - ყველაზე დაბალ დონეზე - ადგილობრივი მმართველობის წარმომადგენლები და საჯარო მოხელეები ფინანსური სარგებლით იყვნენ გადაბმული პარტიულ რეჟიმს. "ფიდესის" ოპონენტებს ამგვარი სიკეთეებით სარგებლობის იმედი ვერ ექნებოდათ, უკმაყოფილო შინაურებს კი ჰქონდათ შიში, რომ თუკი ერთგულების ნაკლებობას დასწამებდნენ, პრივილეგიებს მაშინვე დაკარგავდნენ. როგორც მაფიის თავკაცი წყვეტს ოჯახის წევრების ბედს, ორბანიც პარტიული "ოჯახის" მამამთავრად ჩამოყალიბდა: უნგრული საზოგადოების ყოველი სექტორი ვალდებულია, მას სცეს პატივი და ხარკი უხადოს . 

ორბანის მაფიოზურმა სახელმწიფომ მოახერხა საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილის (თუმცა არა გადამწყვეტი უმრავლესობის) მხარდაჭერის მოპოვება. საარჩევნო წარმატებების საწინდარი პატრონ-ყმური ქსელის გაფართოება, სახელმწიფო ფულით დაფინანსებული პროპაგანდის მანქანის ამუშავება და საარევნო კანონების მმართველი პარტიაზე მორგება გახდა. რეჟიმის სტაბილურობა სამ საყრდენზე იდგა: საგარეო ფინანსური სუბსიდიებით განპირობებული ეკონომიკური ზრდა, ოპოზიციის დათრგუნვა-გადმობირება და ფართოდ გავრცელებული რწმენა, რომ ორბანის დამარცხება შეუძლებელია.

> რეჟიმის სტაბილურობა სამ საყრდენზე იდგა: საგარეო ფინანსური სუბსიდიებით განპირობებული ეკონომიკური ზრდა, ოპოზიციის დათრგუნვა-გადმობირება და ფართოდ გავრცელებული რწმენა, რომ ორბანის დამარცხება შეუძლებელია. 

ახლო აღმოსავლეთის, პოსტ-საბჭოთა ევროპისა და შუა აზიის ქვეყნებისაგან განსხვავებით, ორბანის რეჟიმს არ შეეძლო ბუნებრივი რესურსების ხარჯზე თავის გატანა. მისი დაფინანსების ძირითადი წყარო ევროკავშირია. სწორედ ევროკავშირიდან ყოველწლიური ტრანსფერები წარმოადგენდა ამ ხნის განმავლობაში უნგრეთის მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით სამ პროცენტს - ეს კი, წილობრივად, აშშ-ს მიერ ევროპის დასახმარებლად მარშალის გეგმით გამოყოფილ თანხაზე მეტია. საჯარო ტენდერების გავლით ეს დახმარება ორბანის პოლიტიკური ქსელში გადაიქაჩებოდა. "ფაინეიშნლ ტაიმსის" კვლევის თანახმად, ორბანთან დაკავშირებულმა კომპანიებმა 30 მილიარდ დოლარზე მეტის კონტრაქტები მიღეს 2010-2025 წლებში. სწორედ ტენდერებით იხეირა ორბანის ბავშვობის მეგობარმა, ლორინც მესაროშმა, რომელიც ერთი პატარა ბიზნესმენიდან უნგრეთის უმდიდრეს ადამიანად იქცა. საზოგადო რწმენით, მესაროში უბრალოდ ნაცვალი პირია და ორბანის აქტივებს განაგებს. სწორედ ევროპული დაფინანსებისა და 2013 წლიდან ვიდრე კოვიდის ეპიდემიამდე გლობალური ეკონომიკის ზრდის ფონზე ჩამოაყალიბა უნგრულმა რეჟიმმა ეკონომიკურ დამოკიდებულებაზე დამყარებული პოლიტიკური გავლენის ქსელი. 

თუმცა, მალე აშკარა კორუფციამ საჯარო სერვისების ხარისხის მკვეთრი გაუარესება მოიტანა, რამაც მმართველი პარტიის ოპონენტებს საკმარისად დამაჯერებელი მტკიცებულებები ჩაუგდო ხელში "ფიდესის" საკრიტიკოდ. მათ გასაჩუმებლად ან გადმოსაბირებლად რეჟიმმა მრავალფეროვანი ინსტრუმენტები აამოქმედა: ოპოზციურ პარტიებში შეღწევა და მათი "მოშინაურება", ურჩი პარტიების დაბეგვრა და ამ გზით მათი გაკოტრება-ლიკვიდაცია, "ყალბი პარტიების" ჩამოყალიბება არჩევნებში ოპოზიციის ხმების დასაყოფად. კი, იყო საჯარო საპროტესტო გამოსვლებიც, თუმცაღა მათი უმრავლესობა მალევე მინავლდა ანდა დაშალეს. საჯარო უკმაყოფილების პოლიტიკურ ძალად გარდასახვის არხები აღარ დარჩა. შედეგად, სისტემამ მოახერხა ისეთი ვითარება შეექმნა, რომ სკანდალებისა და წარუმატებლობისათვის აღარანაირ პოლიტიკურ ფასს აღარ იხდიდა. 

> სისტემამ მოახერხა ისეთი ვითარება შეექმნა, რომ სკანდალებისა და წარუმატებლობისათვის აღარანაირ პოლიტიკურ ფასს აღარ იხდიდა. 

ოპოზიციის ამგვარად ჩახშობამ ჩამოაყალიბა სისტემის მდგრადობის ფსიქოლოგიური საყრდენი: მისი უძლეველობის მითი. ოპოზიციის ყოველი მორიგი მარცხი არწმუნებდა უნგრელებს, რომ წინაარმდეგობას აზრი აღარ ჰქონდა. ბევრი შეურიგდა რეჟიმს და შეგუების რეჟიმში გადავიდა. 2022 წლის არჩევნების წინ, ორბანმა თავი მშვიდობის გარანტად დასახა, ვითომდა ომის მოსურნე ოპოზიციის ფონზე, მაგრამ ამ გზავნილის ეფექტურობის მთავარი საწინდარი არა მისი შინაარსი, არამედ რეჟიმის ურყვევობის განცდა იყო. მანამ, სანამ სისტემა უძლეველად აღიქმებოდა, ბევრი უნგრელი "ფიდესის" პროპაგანდას თავისი შეგუების რაციონალიზაციისთვის იყენებდა. 2022 წელს საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებით ჩანდა, რომ ოპოზიციის მომხრეების მესამედი იზიარებდა მთავრობის დაუსაბუთებელ მტკიცებას, რომ ოპოზიცია უნგრეთს ომში ჩაითრევდა. საპარლამენტო არჩევნების პარალელურად გამართულ ანტი-ლგბტ რეფერენდუმზე მთავრობის პოზიციას მხარი იმაზე 300 ათასი მეტმა უნგრელმა დაუჭირა, ვიდრე არჩევნებში "ფიდესს" მისცა ხმა. 

### მეტოქე

ისე ჩანს, რომ სისტემის სტაბილურობის განცდამ ორბანს დათვური სამსახური გაუწია. 2022 წლის არჩევნების შემდეგ მისი ყურადღება ძირითადად გლობალურმა პოლიტიკურმა საკითხებმა მიიპყრო. ორბანმა თავისი წვლილი შეიტანა ევროპარლამენტში ახალი მემარჯვენე ფრაქციის "პატრიოტები ევროპისათვის" ჩამოყალიბებაში და შეეცადა შეემსუბუქებინა ევროკავშირის სანქციები რუსეთის წინააღმდეგ. საერთაშორისო საკითხებზე მიჯაჭვულობა მას ძვირად დაუჯდა - ორბანმა საკმარისად სწრაფად ვერ გაიაზრა, რომ რეჟიმისადმი საშინაო მხარდაჭერა ნელ-ნელა იფხვნებოდა. 

ეკონომიკური საფუძველი რეჟიმს 2022 წლის დეკემბერში შეერყა, როცა ევროკავშირმა უნგრეთს გამოყოფილი ფონდების ნახევარზე მეტი გაუყინა კანონის უზენაესობის პრინციპების დარღვევის გამო. ეს მოვლენა დაემთხვა პანდემიისშემდგომი ეკონომიკური გამოცოცხლების შეფერხებას, ამას დაერთო მთავრობის პროტექციონისტული პოლიტიკაც და უნგრეთის ეკონომიკა სტაგნაციაში შევიდა, ინფლაციამ კი ორნიშნა ნიშნულს მიაღწია. ეკონომიკურმა სირთულეებმა საფუძველი შეურყია რეჟიმის პატრონ-ყმურ ქსელს: ბიუჯეტის შეკვეცის ფონზე, ამ ქსელის ქვედა დონის მონაწილეებმა დაკარგეს წვდომა პარტიული გზით გადანაწილებულ ფონდებზე. თუკი 2025 წელს მესაროში 1.5 მილიარდი დოლარით გამდიდრდა, უნგრეთის მშპ დაახლოებით ამ თანხის ნახევრით გაიზარდა. 

ეკონომიკურმა სირთულეებმა სოციალური უკმაყოფილება მოიტანა. როცა 2024 წელს გამოირკვა, რომ მთავრობასთან კავშირების მქონე პირი, რომელსაც ბავშვებზე ძალადობა ედებოდა ბრალად, პრეზიდენტმა შეიწყალა, ქვეყანაში პროტესმა იფეთქა. დემონსტრაციების სათავეში ოპოზიცია კიარა, სოციალური მედიის ინფლუენსერები იყვნენ - მათი მოწოდებით ქუჩაში 150 ათასი ადამიანი გამოვიდა, როცა ოპოზიციამ 1500 კაცი ძლივს შეაგროვა. რეჟიმისადმი წინააღმდეგობა იზრდებოდა, თუმცაღა ცვლილების მოთხოვნა ერთია და პოლიტიკური ალტერნატივის შექმნა - მეორე. 

> რეჟიმისადმი წინააღმდეგობა იზრდებოდა, თუმცაღა ცვლილების მოთხოვნა ერთია და პოლიტიკური ალტერნატივის შექმნა - მეორე. 

სწორედ ამ სიცარიელეში შეაბიჯა პეტერ მადიარმა. სახელმწიფო სტუდენტური სესხების ცენტრის ყოფილი უფროსი ორბანის გვერდით იყო ხოლმე საჯარო ღონისძიებებზე და ხალხი მას იცნობდა. შეწყალების სკანდალის შემდეგ, მადიარი გაემიჯნა რეჟიმს, ორბანს დააბრალა პასუხისმგებლობის უსამართლოდ გადაკისრება პრეზიდენტ კატალინ ნოვაკსა და მის ყოფილ მეუღლეზე, იუსტიციის მინისტრ ჯუდით ვარგაზე. იმან, რომ მადიარი ადრე ორბანის მომხრე იყო, მას პოლიტიკური წონა შესძინა: ბევრი უნგრელის შეხედულებით, "ფიდესისგან" მისი წასვლა რეჟიმის ხრწნის სიმპტომიც იყო და კატალიზატორიც.

მადიარისადმი ნდობა იმანაც გააძლიერა, რომ მან უარი განაცხადა ნეიტრალიზებულ და დისკრედიტირებულ ოპოზიციასთან გარიგებებზე. ძველ და კორუმპირებულ პარტიებთან თანამშრომლობაზე უარით მან ორბანის მოწინააღმდეგე ამომრჩევლების შეკავშირება მოახდინა. ამით მადიარმა შობა მოძრაობა, რომელმაც მანამდე უმოქმედო და მივიწყებული "ტისა" 2024 წლის ევროპარლამენტის არჩევნებში უდიდეს ოპოზიციურ პარტიად აქცია. 2024 წლის ოქტომბრისათვის ამ პარტიამ გამოკითხვებში "ფიდესსაც" გადაასწრო.

> მადიარისადმი ნდობა იმანაც გააძლიერა, რომ მან უარი განაცხადა ნეიტრალიზებულ და დისკრედიტირებულ ოპოზიციასთან გარიგებებზე. 

ოპოზიციური პარტიის აღმავლობას მადიარმა ახალი პოლიტიკური ენა დაუდო საფუძვლად. მის მიერ წარმოებულმა კამპანიამ მოახერხა უნგრული ნაციონალიზმის ქადაგების მონოპოლია ჩამოერთმია "ფიდესისათვის" და ის ეროვნული ერთობის რელსებზე გადაეყვანა. თუკი ორბანი მხოლოდ მის მომხრეებს აიგივებს უნგრეთთან და მოწინააღმდეგებს გამორიცხავს, მადიარი "ფიდესის" მომხრეებს უნგრეთის პოლიტიკური სხეულის ნაწილად აღიქვამს. "ტისას" პროგრამა პრაგმატულ მიზანს ისახავს - "მოქმედი უნგრეთი" - და ამით მაპოლარიზებელ იდეოლოგიურ დებატებს გაურბის. მადიარი რეჟიმის ბობოლებს ესხმის თავს და ციხეში გაშვებით ემუქრება, არსებულ პოლიტიკურ რეჟიმს ის მაფიოზურ სისტემას უწოდებს, რომელსაც "ორბანის კლანი" მართავს და ამოცანად ისახავს უნგრეთის აღდგენას რეჟიმის ცვლილების შედეგად. თუკი ძველი ოპოზიცია დიდ ყურადღებას არ აქცევდა კორუფციას - იმ საბაბით, რომ ის ამომრჩეველების გამოკითხვებში მნიშვნელოვან საკითხად არ ფიგურირებდა - მადიარმა სწორედ ამაზე გააკეთა აქცენტი. მან მოახერხა და უნგრელების ყოველდღიური გამღიზიანებლები - არასაკმარისად დაფინანსებული ჯანდაცვა, სახელმწიფო სერვისების მოუწესრიგებლობა, უხარისხო ინფრასტრუქტურა - პირდაპირ დაუკავშირა სისტემურ კორუფციას. ამ მიდგომით, მადიარი იდეოლოგიურ და პარტიულ განსხვავებებს ზემოდან მოექცა და ამომრჩევლების ფართო სპექტრი მიიზიდა. 

წლების განმავლობაში, ორბანი ახერხებდა ოპოზიცია გაეხლიჩა და ისე ემართა. მადიარმა უნგრული პოლიტიკა დასახა არა როგორც შეჯიბრი მემარცხენეებსა და მემარჯვენეებს შორის, არამედ როგორც ბრძოლა ერსა და კრიმინალურ სისტემას შორის. სწორედ ამით მოახერხა მან ორბანის დასამარცხებლად საკმარისი სიდიდის საზოგადოებრივი კოალიციის შეკვრა. უკანასკნელი გამოკითხვებით, "ტისას" ამომრჩევლის 43% თავს ლიბერალად მიჩნევს, 22% მემარცხენედ, 11% კი მემარჯვენედ. 

> მადიარმა უნგრული პოლიტიკა დასახა არა როგორც შეჯიბრი მემარცხენეებსა და მემარჯვენეებს შორის, არამედ როგორც ბრძოლა ერსა და კრიმინალურ სისტემას შორის.

მადიარის აღმასვლამ დაამსხვრია ორბანის უძლეველობის მითი. 2025 წლის ივნისისათვის, პირველად უკანასკნელი ორი ათწლეულის განმავლობაში, გამოკითხვებმა უჩვენა, რომ უნგრელების უმრავლესობა აღარ მოელოდა "ფიდესის" უპირობო გამარჯვებას არჩევნებში. 2026 წლის მარტისთვის, უნგრელების 47% მოელოდა "ტისას" გამარჯვებას, ხოლო 35% -   
"ფიდესისას." თუკი აქამდე უნგრელები შეგუებულნი იყვნენ რეჟიმის უცვლელობას, ახლა ისინი ცვლილებას შესაძლებლად მიიჩნევენ. 

### ერი თუ კლანი?

მადიარის მიერ ორბანის რეჟიმისადმი დაგდებულმა გამოწვევამ უპრეცედენტოდ აქტიური პოლიტიკური კამპანია მოიტანა. მარტის ერთი კვირის განმავლობაში "ვაშინგტონ პოსტმა" გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ უნგრეთის საგარეო მინისტრი პიტერ სიარტო მუდმივად აწვდიდა ინფორმაციას რუსეთს ევროკავშირში მიმდინარე უმაღლესი დონის მოლაპარაკებების შესახებ და რომ რუსული სპეცსამსახურები განიხილავდნენ "ყალბი დროშით" საბოტაჟის ოპერაციების გამართვას არჩევნების წინ შიშის ატმოსფეროს გასაღვივებლად. ოპოზიციურმა პუბლიკაციამ 444.hu გამოიძია, რომ ორბანის ქსელის წარმომადგენლებმა აქტივების დუბაიში გატანა დაიწყეს, ხოლო პოლიციის ყოფილი კაპიტანმა, ბენს საბომ საჯაროდ განაცხადა, რომ სპეცსამსახურები "ტისას" პარტიაში შეღწევას და მის შიგნიდან ჩამოშლას გეგმავდნენ. ამ ცნობებმა კიდევ ერთხელ დაარწმუნა უნგრელები, რომ რეჟიმს მორალური საზღვრები გადალახული აქვს და ყველაფერს იზამს საკუთარი ინტერესების დასაცავად - არჩევნების პროცესში ჩარევის ჩათვლით. 

თეორიულად, ორბანს შეუძლია მის მიერ ადრევე შექმნილი იურიდიული მექანიზმების გამოყენება, რაც რეჟიმს დემოკრატიული ანგარიშვალდებულებისგან იცავს. მას ბოლო მომენტამდე შეეძლო არჩევნების გადატანა \[რაც არ გააკეთა\]. თუკი არჩევნები ჩატარდა და ორბანი დამარცხდა, მას შეუძლია, გააუქმოს შედეგები და საგარეო ჩარევას დააბრალოს მადიარის გამარჯვება - მისი საარჩევნო კამპანია ამ მოსაზრებისთვის უკვე ამზადებდა საზოგადოებრივ აზრს. თუკი გამოჩნდა, რომ მადიარი მართლაც იღებს ძალაუფლებას, ორბანს ჯერაც შეუძლია შეასწოროს კონსტიტუცია და ვეტოს საშუალება დაიტოვოს აღმასრულებელ და საკანონმდებლო ხელისუფლებაში, რითაც შეუზღუდავს ახალ მთავრობას მოქმედების საშუალებას. რეჟიმის მომხრეებსა და ოლიგარქებს როგორც სახელმწიფო სამსახურში, ისე ეკონომიკურ სექტორში, ასევე შეუძლიათ ახალ მთავრობას ობსტრუქცია მოუწყონ. 

საქმე ისაა, რომ რეჟიმი მარტო ძალაუფლების დაკარგვას კი არ უფრთხის, არამედ გასამართლებისაც ეშინია. მსგავს სისტემებში, დამარცხებული ლიდერები - უკრაინის ყოფილი პრეზიდენტი ვიქტორ იანუკოვიჩი, მოლდოველი ოლიგარქი ვლადიმირ პლაჰოტნიუკი, ჩრდილო მაკედონიის ყოფილი პრემიერი ნიკოლა გრუევსკი - ხშირად გარბოდნენ ხოლმე ქვეყნიდან გასამართლება რომ აეცილებინათ თავიდან. ამათგან გრუევსკის სწორედ ორბანის სპეცსამსახურებმა გაუწია დახმარება. სამართლებრივი შედეგების შიშმა შეიძლება აიძულოს ორბანი, ყველა ზომა გამოიყენოს ხელისუფლების შესანარჩუნებლად. 

> რეჟიმმა დააგვიანა მადიარის აღმასვლაზე რეაგირება და ამით მანევრის თავისუფლება თავადვე შეიზღუდა. ოპოზიცია ახლა იმდენად დიდია და მობილიზებული, რომ ღიად ავტოკრატიული ზომების გატარებამ შეიძლება ორბანი კიდევ უფრო სავალალო ვითარებაში ჩააგდოს.

თუმცაღა, რეჟიმმა დააგვიანა მადიარის აღმასვლაზე რეაგირება და ამით მანევრის თავისუფლება თავადვე შეიზღუდა. ოპოზიცია ახლა იმდენად დიდია და მობილიზებული, რომ ღიად ავტოკრატიული ზომების გატარებამ შეიძლება ორბანი კიდევ უფრო სავალალო ვითარებაში ჩააგდოს. მიუხედავად იმისა, რომ არჩევნების წინ რეჟიმმა ისინი პრემიებით დაასაჩუქრა, სპეცსამსახურები ალბათ არ დათანხმდებიან ძალით ჩაახშონ მასობრივი პროტესტები, რომლებიც აუცილებლად გაიმართება, თუკი ობანი არჩევნების შედეგების გაუქმებას შეეცდება. თუკი რეჟიმს არჩევნების შედეგის შესაცვლელად ძალის გამოყენების იმედი ვერ აქვს, ის ფინანსური წახალისებისა და შიშის ქადაგების იმედზეღა რჩება, მაგრამ ამ ინსტრუმენტებს ძველებური შედეგი ვეღარ მოაქვს: თუკი ადრე ოპოზიციურად განწყობილი ამომრჩევლის მესამედს სჯეროდა, რომ ოპოზიციას შეეძლო უნგრეთის ომში ჩათრევა, ახლა ამისი ოპოზიციურად განწყობილი ამომრჩევლის მხოლოდ ერთ პროცენტსღა სჯერა. 

### რეჟიმის ცვლილება - შინ და გარეთ

ამ არჩევნების შედეგებს გავლენა უნგრეთის საზღვრებს გარეთაც ექნება. ორბანის მმართველობის პირობებში, ქვეყანა რუსეთის გაველენის ყველაზე ღირებულ აქტივად იქცა ნატოსა და ევროკავშირში, სადაც უნგრული ვეტო ორივე ორგანიზაციის საგარეო პოლიტიკისა და უსაფრთხოების ზომების საკვანძო შემაფერხებლად იქცა. თუ ორბანმა იმარჯვა, რუსეთთან ბუდაპეშტის კავშირები კიდევ უფრო გაღრმავდება და უნგრეთი "ბელორუსიზაციის" გზას დაადგება - რუსეთის კლიენტ სახელმწიფოდ იქცევა და პრო-დასავლური მთავრობის ხელისუფლებაში მოსვლა არარეალისტურ პერსპექტივად იქცევა. ამით ქვეყანა ევროკავშირის პერიფერიაზე მოექცევა, ანდა საერთოდ დატოვებს მას. ორბანის წარმატება წაახალისებს მემარჯვენე პოპულისტებსა და კრიმინალური ავტოკრატიის მოტრფიალეებს, რომლებიც ხშირად სახავდნენ ორბანს საკუთარ მოდელად - საქართველოში, სლოვაკეთსა თუ აშშ-ში. 

მადიარის გამარჯვება უნგრეთში შექმნის სახელმწიფოს მიერ მართული კრიმინალური ქსელის დაშლის და კანონის უზენაესობის აღდგენის საშუალებას. თუკი ორბანმა იმარჯვა, ის ყველაფერს გააკეთებს, რომ მსგავსი კრიზისი მომავალში გამოირიცხოს. მის კრიმინალურ სისტემას სხვა არჩევანი აღარ ექნება - მას მოუწევს ერთპიროვნული ძალაუფლების საბოლოოდ ჩამოყალიბება, მისი მომხრეებისთვის დაუსჯელობის უზრუნველყოფა, რაც გამოიწვევს დასავლეთთან კავშირების გაწყვეტას და "უცხოეთის აგენტების" წმენდებს - დამოუკიდებელი მედიის, გამომძიელებლი ჟურნალისტების და არასამთავრობო ორგანიზაციებისა პირველ რიგში. 12 აპრილის არჩევნები უკანასკნელი 16 წლის განმავლობაში უნგრეთის საუკეთესო შანსია, დემოკრატია არჩიოს ავტოკრატიას. ესეთი შანსი მეორედ შეიძლება აღარ მოვიდეს.
### ვინ არის პიტერ მადიარი?
URL: https://evropis.moambe.eu/vin-aris-piter-madiari/
Last updated: 2026-04-12T12:01:28.000Z
## **სისტემის შვილი**

მადიარი უნგრულ პოლიტიკაში შემთხვევითი გამვლელივით არ მოსულა, მისი მსოფლმხედველობა სწორედ ამგვარ გარემოში გამოიწრთო.

ბავშვობა ბუდაპეშტის წარჩინებულ უბნებში გაატარა. მისი ოჯახი იმ კონსერვატიული წრის განუყოფელი ნაწილი იყო, რომელსაც მყარად ჰქონდა ფესვები გადგმული სამართლის სფეროსა თუ პოსტკომუნისტურ, ქრისტიან-დემოკრატიულ ელიტაში.

დედამისი უზენაესი სასამართლოს მაღალჩინოსანი გახლდათ, მამა კი — ცნობილი იურისტი. მის ნათესაურ წრეს მიეკუთვნებოდა ფერენც მადლიც, უნგრეთის პრეზიდენტი 2000-2005 წლებში, ხოლო მისი ბაბუა, პალ ეროში, საქვეყნოდ ცნობილი სატელევიზიო კომენტატორი გახლდათ.

მადიარი ორბანის მმართველ გუნდს, „ფიდესს“, ჯერ კიდევ 2003 წელს შეუერთდა. ორი წლის შემდეგ კი, თავისი მეგობრის გერგეი გულიაშის (ორბანის ამჟამინდელი ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის) მიერ გამართულ წვეულებაზე, ბედმა იუდით ვარგას შეახვედრა. იუდითი გონებამახვილი, ამბიციური ახალგაზრდა ქალი იყო, რომელიც პარტიულ იერარქიაში გზას დამაჯერებლად იკაფავდა. მათი კავშირი 2006 წელს ქორწინებით დაგვირგვინდა.

წყვილმა წლები ბრიუსელში გაატარა, სადაც ვარგა ევროპარლამენტარის თანაშემწედ მუშაობდა, მადიარს კი დიპლომატიური პოსტები ეკავა. 2018 წელს სამშობლოში დაბრუნებისას, ქალის კარიერამ ელვისებური სვლა დაიწყო და სულ რაღაც ერთ წელიწადში იგი იუსტიციის მინისტრი გახდა. მადიარის გზა კი სხვაგავრად წარიმართა.

მადიარი არაერთხელ ეცადა მთავრობაში მაღალი თანამდებობის დაკავებას, თუმცა ყოველჯერზე უარყოფას ეჩეხებოდა. მისი ბავშვობის მეგობრის, მიკლოშ შუკოშდის თქმით, მინისტრები მას მუდამ უარით ისტუმრებდნენ, რადგან იგი გადამეტებულად ამბიციური და დამოუკიდებელი ბუნების პიროვნება გახლდათ. სწორედ ამ ხელმოცარულობამ დათრგუნა მისი მისწრაფებანი და მასში შინაგანი დუღილი გამოიწვია.

იმედგაცრუება დროთა განმავლობაში აშკარად უფრო მძიმე ემოციად გარდაიქმნა. სანამ მისი მეუღლე წინ მიიწევდა, ვარგა თავად ორბანმა კაბინეტის წევრადაც კი განამწესა, მადიარი კვლავაც ჩრდილქვეშ რჩებოდა. ამგვარმა უთანასწორობამ მის პიროვნებაზე წარუშლელი კვალი დაამჩნია. სწორედ ამ დამოკიდებულების გამოძახილი იყო 2024 წლის ერთ-ერთი ინტერვიუც. როდესაც ჟურნალისტმა აღნიშნა, რომ იგი ქალბატონ ვარგაზე იყო დაქორწინებული, მადიარმა მას სიტყვა მყისიერად გააწყვეტინა და ხაზგასმით მიუგო, რომ, სინამდვილეში, სწორედ ვარგა იყო მასზე დაქორწინებული.

## **ჩანაწერი**

2023 წლის დამდეგს მათ ოჯახურ თანაცხოვრებაში პირველი ღრმა ნაპრალები გაჩნდა. განქორწინებამდე ორიოდე თვით ადრე, მადიარმა გადადგა ნაბიჯი, რომელმაც მომდევნო ორი წლის განმავლობაში უნგრეთის პოლიტიკური ბედ-იღბალი სრულიად გარდასახა; საკუთარ მეუღლეს ფარულად მოუსმინა და საუბარი ჩაწერა.

ამ ჩანაწერში ვარგა დაწვრილებით აღწერდა იმას, რასაც თავად „ხელისუფლების ჩარევას“ უწოდებდა ერთ-ერთ მეტად სენსიტიურ კორუფციულ საქმეში. ეს იყო მოქმედი იუსტიციის მინისტრის თავზარდამცემი აღიარება. მოგვიანებით, ერთ-ერთ დოკუმენტურ ფილმში, მადიარმა განმარტა, რომ ხსენებული ჩანაწერი ერთგვარი დაზღვევა გახლდათ იმ შემთხვევისთვის, თუკი ის და ვარგა რეჟიმის რისხვას იწვნევდნენ. თვეების განმავლობაში ამ საიდუმლოს აღსარებასავით უფრთხილდებოდა და გულში იმარხავდა, ვინაიდან საკუთარი სამი მცირეწლოვანი შვილის უსაფრთხოებაზე მეტისმეტად შფოთავდა.

მალე კი ყველაფერი თავდაყირა დადგა.

2024 წლის თებერვალში უნგრეთის საზოგადოებრივ ყოფას ბავშვზე სექსუალური ძალადობის სკანდალი მეხივით დაატყდა, რამაც ყველა და ყველაფერი აალაპარაკა. ფარდა აეხადა შემზარავ სიმართლეს, რომ პრეზიდენტ კატალინ ნოვაკს ის პირი შეეწყალებინა, რომელიც ბავშვთა სახლში ჩადენილი ძალადობის მიჩქმალვისთვის იყო მსჯავრდებული. საზოგადოების რისხვა მყისიერი და მრისხანე აღმოჩნდა. ნოვაკი გადადგა. პოლიტიკურ ასპარეზს განერიდა ვარგაც, რომელიც მანამდე „ფიდესის“ უპირატეს დასაყრდენად და ევროპარლამენტის მომავალი არჩევნების რჩეულად მოიაზრებოდა.

მადიარმა იგრძნო, რომ მისი ჟამი დადგა. სულ რამდენიმე დღეში დუმილი საჯაროდ დაარღვია და სოციალური ქსელის მეშვეობით „ფიდესის“ მაღალჩინოსნები ამხილა, რომ ისინი საკუთარი პასუხისმგებლობისგან თავის დასაღწევად ქალებს ამოფარებოდნენ. პოსტი თვალის დახამხამებაში გავრცელდა.  
ამას დამოუკიდებელ მედიასაშუალებებთან გახმაურებული ინტერვიუების სერია მოჰყვა. ამგვარად, იგი ორბანის უახლოესი გარემოცვიდან პირველ გავლენიან „განდგომილად“ იქცა, კაცად, რომელმაც მყარად მდგომ რეჟიმს შიგნიდან დიდი დარტყმა მიაყენა.

მისი სიტყვების დამაჯერებლობა წარსულ გამოცდილებას ეფუძნებოდა, რამეთუ იგი „ფიდესის“ წიაღში გამოწრთობილი კაცი იყო და ზედმიწევნით უწყოდა, თუ რა მექანიზმებით მუშაობდა სისტემა.

## **ტისას აღზევება**

2024 წლის მარტში, უნგრეთის დედაქალაქის ქუჩებში ახალგამოჩენილი ლიდერის მოწოდებით 50 000-მდე ადამიანი გამოვიდა. ჰაერში ცვლილებების გახშირებული სუნთქვა იგრძნობოდა, თუმცა ამ ბობოქარ ტალღას ნავსაყუდელი სჭირდებოდა, კერძოდ, ისეთი პოლიტიკური ძალა, რომელიც ხალხის ნებას ხორცს შეასხამდა. სწორედ მაშინ მიმართა მადიარმა მეწარმე დეჟო ფარკაშს, რათა ერთად ჩაეყარათ საფუძველი პარტიისთვის, რომელსაც მოგვიანებით „ტისა“ ეწოდა.

პირველი ნაბიჯები შიშითა და ქაოსით იყო აღსავსე. მადიარი საკუთარ მეგობრებსაც კი ვერ უხმობდა, ვინაიდან მისი ძველი გარემოცვა კვლავინდებურად მმართველი გუნდის,„ფიდესის“ ერთგული რჩებოდა. შიში იმდენად ძლიერი აღმოჩნდა, რომ პირველივე შეკრების შემდეგ ექვსმა ადამიანმა დატოვა გუნდი. ბიზნესმენებს ხელისუფლების შურისძიებისა და ეკონომიკური რეპრესიების ეშინოდათ, რადგანაც კარგად უწყოდნენ, რომ რეჟიმს მეტად გრძელვადიანი მეხსიერება ჰქონდა.

მიუხედავად დაბრკოლებებისა, ვინც დარჩა, თავდაუზოგავად შეუდგა საქმეს. იურიდიული აღიარების მოსაპოვებლად მათ ერთი პატარა, მივიწყებული პარტია ჩაიბარეს და უმოკლეს დროში შექმნეს ციფრული ქსელი შემოწირულობებისა თუ მოხალისეების მოსაზიდად. საქმეში ხელოვნების სფეროს წარმომადგენლებიც ჩაებნენ: რეჟისორმა მარკ რადნაიმ მედიასტრატეგია მოხაზა, მსახიობმა ერვინ ნადიმ კი ხალხის მობილიზება ითავა. მადიარის პირველივე საჯარო გამოსვლებიდან სულ რამდენიმე კვირაში მათ ელექტრონულ ფოსტაზე ასი ათასზე მეტი წერილი დახვდათ, რაც იმის დასტური გახლდათ, რომ უნგრელი ხალხი გამოფხიზლებულიყო.

სამთავრობო მედიის მიერ აღმართული გაუვალი კედლის გასარღვევად მადიარმა პირდაპირ ხალხისკენ აიღო გეზი. იგი დაუღალავად დაქროდა ქვეყნის მასშტაბით და ზოგჯერ დღეში ექვს ქალაქსაც კი სტუმრობდა. 2025 წლის მაისში მან ორას ორმოცდაათი კილომეტრი ფეხით გაიარა რუმინეთის საზღვრამდე, რათა გული მოეგო ეთნიკური უნგრელებისთვის, ანუ იმ ამომრჩევლისთვის, რომელიც წლების განმავლობაში ორბანის უპირველეს დასაყრდენად მიიჩნეოდა. სოფლებსა თუ ქალაქებში გაჩნდა ეგრეთ წოდებული „ტისას კუნძულები“, რომლებიც ხელისუფლების ციხესიმაგრეებში ოპოზიციურ მუხტს თანდათან აძლიერებდნენ.

მადიარმა ვირტუალური სივრცეც დაიპყრო; ოსტატურად დაეუფლა ალგორითმების ენას, თუმცა ხალხის ნდობა მაინც უშუალო, პირისპირ შეხვედრებით მოიპოვა. შედეგმაც არ დააყოვნა; 2024 წლის ივნისის ევროპარლამენტის არჩევნებში, პარტიის დაარსებიდან სულ რაღაც ოთხ თვეში, „ტისამ“ ხმების თითქმის 30 პროცენტი ხვლა წილად, „ფიდესი“ კი ისტორიულ მინიმუმამდე დასცა.

## **რას პირდება მადიარი ამომრჩეველს?**

მადიარი კორუფციის მანკიერებებზე ისე მგზნებარედ საუბრობს, რომ მსმენელში სამართლიანობის აღდგენის დაუოკებელ წყურვილს აღვიძებს. მისი უმთავრესი დაპირება ორბანის გარემოცვის იმ წევრთა პასუხისგებაში მიცემაა, რომლებმაც ქვეყნის ხარჯზე იცვალეს ფერი და ჯიბეები გაისქელეს; ხალხს აღუთქვამს, რომ კვლავ აღადგენს დემოკრატიულ ინსტიტუტებს, რადგანაც მისი მტკიცებით, დღეს ისინი მხოლოდ ფასადურ ნაჭუჭს წარმოადგენენ და შინაარსისგან სრულად არიან დაცლილნი.

მისი საშინაო დღის წესრიგი, რომელიც ინფლაციასთან ბრძოლას, სოციალური მომსახურების გაუმჯობესებასა და სტაგნაციაში მყოფი ეკონომიკის გამოცოცხლებას ისახავს მიზნად, განსაკუთრებულ გამოძახილს პოვებს იმ ადამიანებში, ვინც თავს მიტოვებულად გრძნობს.

რაც შეეხება საგარეო პოლიტიკას, მადიარის პოზიცია გაცილებით ფრთხილი და მრავალწახნაგოვანია. იგი არ ამჟღავნებს ბრიუსელისა თუ კიევის მიმართ იმგვარ მტრულ განწყობას, რაც მოქმედ პრემიერს ახასიათებს, და დასავლელ ინვესტორებს ბევრად უფრო პროგნოზირებად, სტაბილურ ბიზნესგარემოს აღუთქვამს. თუმცა, იქვე იმასაც დასძენს, რომ ევროკავშირის პოლიტიკურ კურსს უპირობოდ არ მიჰყვება; ორბანის მსგავსად, მასაც სურს შეინარჩუნოს რუსული, იაფი ენერგიის იმპორტის შესაძლებლობა.

მცოდნეთა აზრით, „ტისას“ გამარჯვებამ შესაძლოა ფუნდამენტურად შეცვალოს უნგრეთის როლი ევროპაში: განმუხტოს მრავალწლიანი დავა კანონის უზენაესობის შესახებ, შეამციროს ბუდაპეშტის სიახლოვე მოსკოვთან და უნგრეთი ევროკავშირისა და ნატოს საიმედო პარტნიორად აქციოს. დაბოლოს, დაასრულოს „ფიდესის“ თექვსმეტწლიანი მმართველობის ეპოქა.

## **მხსნელი თუ „ორბანის ანარეკლი”?**

მიუხედავად თვალსაჩინო წარმატებისა, პიტერ მადიარი კვლავ რჩება იმგვარ ფიგურად, რომლის სრულად აღქმაც კი უჭირთ მათ, ვისაც ორბანის ხელისუფლების დასასრული სისხლხორცეულად სწყურია. შიდა სამზარეულოში ვითარება სულაც არ გახლავთ ისეთი უღრუბლო, როგორიც ტრიბუნიდან მომდინარე მგზნებარე სიტყვების დროს ჩანს. დეჟო ფარკაშმა, პარტიის ერთ-ერთმა ფუძემდებელმა, „ტისა“ 2024 წლის არჩევნების შემდეგ დატოვა. მან პარტიის შიდა კულტურას „ტოქსიკური“ უწოდა და აღნიშნა, რომ იქ ყველაფერი ბრმა ერთგულებაზეა დაფუძნებული და არა საქმისადმი პროფესიულ მიდგომაზე; ეს დინამიკა მან მრავლისმეტყველად შეადარა თავად „ფიდესის“ მმართველობის სტილს.

მადიარი საკუთარ პარტიას ისე უძღვება, როგორც „ერთი მსახიობის თეატრს“. ეს ტერმინი მან თავადვე გამოიყენა ერთ-ერთ ინტერვიუში. იგი ერთადერთი ფიგურაა, ვისაც მედიასთან რეგულარული ურთიერთობის უფლება აქვს მოპოვებული. პარტიის პრესსამსახური ჟურნალისტებს ხშირად მოუწოდებს, თავი აარიდონ აქციის მონაწილეებთან საუბარს, ხოლო მოხალისეებს პირდაპირ აქვთ ნაბრძანები, ყოველგვარი ინტერვიუსგან შეიკავონ თავი.

მისი პირადი ცხოვრებაც არანაკლებ მშფოთვარე აღმოჩნდა. საზოგადოება მოწმე გახდა ჟურნალისტებთან გამართული მძაფრი დაპირისპირებებისა და ღამის კლუბში გამოვლენილი აგრესიული ქცევის შესახებ გავრცელებული ცნობებისა. თუმცა, ყველაზე მძიმე დარტყმად მაინც ყოფილი მეუღლის ბრალდებები იქცა, რომელიც მას ფიზიკურსა და სიტყვიერ შეურაცხყოფაში სდებდა ბრალს. მადიარი ყოველივე ამას ხელისუფლების მიერ მოწყობილ პროპაგანდისტულ სპექტაკლად მიიჩნევს. მეტიც, მან ყოფილი მეგობარი ქალიც კი ამხილა, რომ იგი „ფიდესის“ დავალებით მასზე ფარულად ჯაშუშობდა.

ოპოზიციის ყოფილმა კანდიდატმა, პიტერ მარკი-ზაიმ, მადიარი „ამპარტავან“, „ეგოცენტრიკ“ და „ბოროტ“ პიროვნებად მონათლა, თუმცა იქვე გააჟღერა ისეთი აზრი, რომელიც ყველაზე ნათლად ასახავს „მადიარის ფენომენს“. მისი თქმით, ოპოზიცია მასზე ჯვრის დაწერას არ აპირებეს, თუმცა კი სჭირდებათ ვინმე, ვინც ორბანის ეპოქას წერტილს დაუსვამს.

ეს განწყობა მის მომხრეებში ღრმად არის ფესვგადგმული. მწვანეთა პარტიის წევრმა, ტიმეა საბომ, რომელმაც განზე გადგომა და გზის „ტისასთვის“ დათმობა ამჯობინა, დაუფარავად განაცხადა, რომ ისინი ხმას არა „ტისას“, არამედ „ფიდესის“ წინააღმდეგ აძლევენ. მისივე თქმით, უნგრელები ამ ეტაპზე თხასაც კი სიამოვნებით აირჩევდნენ, ოღონდ კი ვინმე ორბანის წინააღმდეგ აღიმაღლებდეს ხმას.

## **„ნუ გეშინია”**

პიტერ მადიარის პოლიტიკური აქტივიზმის სათავეები სწორედ ორბანის სახელს უკავშირდება. ორი ათწლეულის წინ, ჯერ კიდევ ნორჩი იურისტი, იმ ანტიკორუფციულ ტალღას შეუერთდა, რომელსაც მაშინდელი ოპოზიციონერი ორბანი მეთაურობდა. იმხანად მადიარი მომიტინგეთა სამართლებრივი დაცვის ჯგუფსაც კი ედგა სათავეში, რომლის უმთავრეს დევიზს სიტყვები „ნუ გეშინია!“ წარმოადგენდა. სიმბოლურია, რომ სწორედ ეს მოწოდება გამოიყენა მან 2024 წელსაც, როდესაც არსებულ რეჟიმს საბოლოოდ აქცია ზურგი და საკუთარი, დამოუკიდებელი გზით წავიდა.

პიტერ მარკი-ზაიმ, კაცმა, რომელმაც ოთხი წლის წინ ამაოდ სცადა ორბანის ტახტიდან ჩამოგდება, მადიარს ერთგვარი კურთხევა გააყოლა, თუმცა ეს დალოცვა უფრო ავბედით გაფრთხილებას ჰგავდა. მან აღნიშნა, რომ მადიარის ზურგს უკან აღმართული უზარმაზარი ტალღა მძლავრია, თუმცა იმავე სტიქიას მისი შთანთქმაც ძალუძს, თუკი იგი ხალხის იმედებს ვერ გაამართლებს.

---

*წინამდებარე ტექსტი მომზადებულია Financial Times-ისა და Politico-ს მიერ გამოქვეყნებულ სტატიებზე დაყრდნობით.*

*ავტორი: ანა ძირკვაძე / მოამბე*

###
### მოიგებს თუ წააგებს, ორბანმა უნგრეთის დემოკრატია უკვე დაანგრია
URL: https://evropis.moambe.eu/moigebs-t-u-caagebs-orbanma-ungret-is-demokratia-ukve-daangria/
Last updated: 2026-04-12T12:03:37.000Z
*უნგრელები 12 აპრილს ეროვნული და ევროპული მნიშვნელობის არჩევნებზე მიდიან. მოსალოდნელია სამი სხვადასხვა შედეგი, რომელთაგან თითოეულს ევროკავშირზე განსხვავებული გავლენა ექნება.*

*ჟუჟანა ჟელენი* 
*2 აპრილი, 2026*

უნგრეთი რომ ნორმალური ევროპული დემოკრატია იყოს, დასკვნა მარტივი იქნებოდა: ხელისუფლება, რომელიც თვეებია, საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებში მისი მთავარი ოპონენტის უკან მოჩანჩალებს, 12 აპრილის საპარლამენტო არჩევნებში დამარცხებისთვის განწირულია.

ტისა - მთავარი ოპოზიციური პარტია, რომელსაც პეტერ მაგიარი უდგას სათავეში, პრემიერი მინისტრის ვიქტორ ორბანის მმართველ პარტიას - ფიდესს - კაი ხანია, [მნიშვნელოვნად უსწრებს.](https://www.reuters.com/world/hungary-election-polls-show-opposition-tisza-widening-lead-over-orbans-fidesz-2026-04-01/?ref=evropis.moambe.eu) დემოკრატიულ პოლიტიკურ სისტემაში საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებში ამხელა სხვაობა, როგორც წესი, ძალაუფლების გარდაუვალ გადაცემას მოასწავებს. 

მაგრამ უნგრეთი ჩვეულებრივი პოლიტიკური სისტემა აღარაა. თექვსმეტწლიანი მმართველობის განმავლობაში ორბანის რეალური მიღწევა არა მხოლოდ არჩევნების მოგება, არამედ მისი პარტიის მიერ სახელმწიფოს [სრული მიტაცებაა](https://carnegieendowment.org/europe/strategic-europe/2022/04/hungary-enters-a-new-era-of-autocracy?ref=evropis.moambe.eu). ხელისუფლების დანაწილების პრინციპი მოირღვა, ინსტიტუციური ნეიტრალიტეტი გაქრა და სახელმწიფო აპარატი პარტიულ მიზნებს ემსახურება.

ამიტომაც გამოკითხვები სრულ სურათს ვერ გვაძლევს. საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებში უპირატესობა ნაკლებად მნიშვნელოვანია, როცა საარჩევნო ბრძოლის ველი სტრუქტურულად გადახრილია. სახელმწიფო ინსტიტუტები, საჯარო ფული, მარეგულირებელი ორგანოები და ხელისუფლებასთან აფილირებული მედია ნეიტრალური არბიტრის ფუნქციას ვეღარ ასრულებს, არამედ ფიდესის პოლიტიკური გადარჩენის ინსტრუმენტებად იქცა. მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლებში ორბანის ერთადერთ [ნამდვილ გამოწვევას](https://www.bbc.com/news/articles/c78l7vyylgqo?ref=evropis.moambe.eu) უდგას სათავეში, პეტერ მაგიარს საზოგადოებრივ ტელევიზიაში სიმბოლურად გამოჩენის საშუალებაც კი არ მისცეს. ამ დროს სამთავრობო მედია ხელისუფლების გზავნილების გასაძლიერებლად თავს არ იზოგავს. 

მიუხედავად ამისა, უნგრეთში რაღაც შეიცვალა - ისე, რომ შეიძლება, ორბანის ძალაუფლებაც კი სრულად ვერ აკონტროლებდეს. ყველაზე მნიშვნელოვანი განვითარება ის კი არ არის, რომ გამოკითხვებში ტისა დაწინაურდა, არამედ ის, რომ - ერთი შეხედვით - სოციალური და ფსიქოლოგიური ბარიერები დაირღვა. ფიდესის აურა და შიში, რომლითაც ის ვაჭრობდა, დასუსტდა. ეს ცვლილება თვალშისაცემია არა მხოლოდ ბუდაპეშტში, არამედ ქვეყნის მასშტაბით, [პატარა ქალაქების და სოფლების](https://www.france24.com/en/live-news/20260329-hungary-s-anxious-rural-voters-will-decide-orban-s-fate?ref=evropis.moambe.eu) ჩათვლით. თუმცა ტისას გამარჯვება არ იქნება ის მაგიური გამოსავალი, რომელსაც ყველა იმედოვნებს. 

უდავოა, რომ პარტიის აქციებმა ლიბერალური დედაქალაქის მიღმაც კი უამრავი ადამიანი მოიზიდა, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ პარტიის მხარდაჭერა გეოგრაფიულად შეზღუდული აღარ არის. კიდევ უფრო გასაოცარია ის, რომ გამოჩნდნენ მამხილებლები, რომლებმაც [შოკისმომგვრელ კორუფციასა](https://www.direkt36.hu/en/a-dinasztia-itt-a-direkt36-filmje-az-orban-csalad-gazdasagi-birodalmarol/?ref=evropis.moambe.eu) და სადაზვერვო სამსახურების [პარტიული გამოყენების](https://www.direkt36.hu/en/megszolal-a-nyomozo-aki-belulrol-ismeri-a-tisza-elleni-muvelet-ugyet/?ref=evropis.moambe.eu) შესახებ ინფორმაცია სააშკარაოზე გამოიტანეს.

სწორედ ამიტომ — არჩევნების შედეგის მიუხედავად — უნგრეთის პოლიტიკა ჩვეულ რიტმს ვერ დაუბრუნდება. ფიდესის კვლავ გაიმარჯვების შემთხვევაშიც კი, შესაძლოა, პარტიამ ჩვეული თავდაჯერებულობით ან ავტორიტეტით მართვა ვეღარ შეძლოს, რადგან, როგორც ჩანს, ის უმრავლესობის აქტიური მხარდაჭერით აღარ სარგებლობს. ამ გაგებით, ეს არჩევნები მხოლოდ ხელისუფლების შეცვლას არ გულისხმობს; ის რეჟიმის სოციალური ლეგიტიმურობის ეროზიას ეხება. 

ორბანის სისტემას მტრები სჭირდება - სასურველია, საგარეო მტრები. დროთა განმავლობაში ეს [მტრები](https://www.bbc.com/news/world-europe-44546030?ref=evropis.moambe.eu) ფორმას იცვლიდნენ - კომუნისტებით დაწყებული, ჯორჯ სოროსით, მიგრაციით და უსაფრთხოებით დამთავრებული - თუმცა, პოლიტიკური მეთოდი უცვლელი რჩებოდა. ხელისუფლება, რომელიც ფიდესმა ჩაიგდო ხელში, თავს უცხოური საფრთხეების, მორალური გარყვნის და გეოპოლიტიკური საფრთხეების წინააღმდეგ ერის ერთადერთ ფარად წარმოაჩენდა. 

მიმდინარე კამპანიის დრო, ეს მტერი - უმეტესწილად - უკრაინა და, უფრო კონკრეტულად, მისი ევროკავშირში გაწევრიანებაა. გზავნილი სასტიკად მარტივია: უკრაინა ომის მსხვერპლი კი არ არის, არამედ საფრთხის წყარო. ბრიუსელში უკრაინის მხარდამჭერები უნგრეთის მტრებად წარმოჩინდებიან, ხოლო ფიდესის მთავრობა უცხოური ავანტიურისგან უნგრელების სიცოცხლის გადამრჩენად გვევლინება. 

ამ მხრივ უკრაინის პრეზიდენტი ვოლოდიმირ ზელენსკი და ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლეიენი მშვიდობის, ომისა და ეროვნული გადარჩენის შესახებ მორალური პიესის [მოსახერხებელ სიმბოლოებად](https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/03/11/hungarian-pm-orban-campaigns-on-fears-of-war-and-hatred-of-ukraine%5F6751327%5F4.html?ref=evropis.moambe.eu) იქცნენ. საქმე თანმიმდევრულობაში კი არა, შიშის დათესვასა და პოლიტიკის ეგზისტენციალურობამდე დაყვანაშია.

მზარდია სახელმწიფოს მიერ მხარდაჭერული მანიპულაციებიც. ხელოვნური ინტელექტით გენერირებული პროპაგანდა, მიზანმიმართული სოციალური მედია კამპანიები, ყალბი პროფილები, უკრაინასთან დაკავშირებული შეთქმულების თეორიები და რუსული პროპაგანდის ექსპერტიზის შესაძლო იმპორტიც კი ამ საარჩევნო კამპანიის[ მთავარი საყრდენი](https://carnegieendowment.org/europe/strategic-europe/2026/01/new-tricks-and-ai-tools-in-hungarys-high-stakes-election?ref=evropis.moambe.eu) იყო. ეს ასევე ტისას დისკრედიტაციის მიზნით სადაზვერვო საქმიანობასა და პოლიციის ჩარევაზე მიანიშნებს. როგორც არასდროს, ნათელია, რომ ორბანის პარტია ახლა არჩევნებს არა სამართლიან შეჯიბრად, არამედ საინფორმაციო ომის, ინსტიტუციური საბოტაჟისა და მართული არეულობის სფეროდ მიიჩნევს.

12 აპრილის არჩევნების მოახლოებასთან ერთად სამი შესაძლო სცენარი იკვეთება: 

უნგრეთის დამახინჯებული სისტემისთვის ყველაზე დიდი ბიძგი ტისას დიდი უმრავლესობით მოსვლაა, რაც პარტიას შესაძლებლობას მისცემს, შედარებით მოკრძალებული სახალხო უპირატესობა გადამწყვეტ ინსტიტუციურ კონტროლად გადააქციოს. ეს ძალაუფლების გადაცემის ყველაზე სუფთა გზაა, რადგან მმართველობის ბევრი ბერკეტი ფიდესის გრძელვადიანი დანიშვნების გამო კონსტიტუციურად ან ადმინისტრაციულად მიუწვდომელია. შესაბამისად, ასეთი მანდატის გარეშე ტისას გამარჯვებას შესაძლოა, პარალიზება, ვეტოები და საარჩევნო ლეგიტიმაციასა და ფესვგადგმულ სახელმწიფო ძალაუფლებას შორის დაპირისპირება მოყვეს. ეს დინამიკა შესაძლოა, მეორე სცენარით დასრულდეს: ოპოზიციის უბრალო უმრავლესობა, რაც შეიძლება თითქმის უშედეგო აღმოჩნდეს. და ბოლოს, შესაძლებელია, რომ ტისამ ყველაზე მეტი ხმა აიღოს, მაგრამ ფიდესმა ულტრამემარჯვენე “ჩვენი სამშობლოს მოძრაობასთან” ერთად საპარლამენტო უმრავლესობა კვლავ დააკომპლექტოს.

ტისას მთავრობის შემთხვევაშიც კი, უწყვეტობა და რღვევა თანაარსებობას განაგრძობს. კანონის უზენაესობის, კორუფციისა და ბრიუსელთან ურთიერთობების საკითხებში ცვლილება, სავარაუდოდ, მყისიერი და არსებითი იქნება. უნგრეთი მადიარის ხელმძღვანელობით სწრაფად ითანამშრომლებს ევროკავშირთან, შეუერთდება ევროპის პროკურატურას და გაყინული თანხების განბლოკვას შეეცდება. თუმცა, მიგრაციის, ენერგეტიკის და უკრაინის მხარდაჭერის საკითხებშიც კი, საქმეს მეტი დრო დასჭირდება. ანტიუკრაინული გზავნილების წლების განმავლობაში გავრცელება და უნგრეთის რუსულ ენერგეტიკასთან ურთიერთობის ბუნდოვანება ნიშნავს, რომ მოკლე დროში პოზიციის შეცვლა პოლიტიკურად და ადმინისტრაციულად რთული იქნება.

ტისა თანმიმდევრული ლიბერალური ან სოციალ-დემოკრატიული ალტერნატივის ხელახლა დაბადება არ იქნება. პირიქით, ეს არის ხომალდი, რომელზეც იმედს ახლა ორბანის თითქმის ყველა მოწინააღმდეგე ამყარებს. ლიბერალებმა და მემარცხენეებმა შეიძლება ტისას მისცენ ხმა არა იმიტომ, რომ პარტია მათ იდეოლოგიურ პოზიციებს ასახავს, არამედ იმიტომ, რომ ის ცვლილების ერთადერთი დამაჯერებელი ინსტრუმენტია.

ეს არის ყველაზე დიდი გაფრთხილება, რომელსაც უნგრეთი ევროპისთვის ატარებს: როდესაც დემოკრატიული ინსტიტუტები საკმარისად დიდი ხნის განმავლობაში იშლება, არჩევნები პროგრამებს შორის შეჯიბრი აღარ არის და პოლიტიკური ცვლილების შესაძლებლობის შესახებ სასოწარკვეთილ რეფერენდუმად იქცევა.
### ეტიენ დე ლა ბოესი: რატომ ვემონებით სხვებს?
URL: https://evropis.moambe.eu/etien-de-la-boesi-ratom-vemonebit-sxvebs/
Last updated: 2026-03-18T19:36:13.000Z
"მსჯელობა ნებაყოფლობითი მორჩილების შესახებ" ფრანგული პოლიტიკური აზრის ერთ-ერთი პირველი გაბედული ტექსტია ტირანიის წინააღმდეგ. ეტიენ დე ლა ბოესიმ (Étienne de La Boétie) თავისი ნაშრომი 1549 წელს დაწერა, მაგრამ ის მხოლოდ 1576 წელს გამოქვეყნდა, როცა ავტორი ცოცხალი აღარ იყო. მეთექვსმეტე საუკუნის ფრანგი ფილოსოფოსისა და პოეტის ნააზრევმა შთააგონა მონტანი, სპინოზა და სიმონე ვეილი. 

მის სათაურში თითქოს პარადოქსია ჩატეული: როგორ შეიძლება მორჩილება ნებაყოფლობითი იყოს? ლა ბოესის მიზანი საზოგადოების მაზოხისმის კრიტიკა არაა. ის ჰუმანისტია, უაღრესად განათლებული ახალგაზრდა და კლასიკური ლიტერატურისა და ფილოსოფიის უზადო მცოდნე. მის ნაშრომს პოლიტიკური მნიშვნელობა ჯერაც არ დაუკარგავს. 

## ძალაუფლება ჩვენს თავ(ებ)შია? 

ავტორი თავის "მსჯელობას" მარტივ კითხვას უსახავს ამოსავალ წერტილად "მსურს გავიგო, როგორ მოხდა, რომ ამდენ ადამიანს, ამდენ ქალაქს, ქვეყანასა თუ ერს აუტანია ხოლმე ტირანი, რომელსაც არა ჰქონია სხვა ძალა გარდა იმისა, რაც მისთვის ამ ხალხსვე მიუნიჭებია?" რატომაა ხალხი ასე მიდრეკილი მონარქიისკენ (ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით)? ბოესი თვლის, რომ ეს ბუნებრივი მოთხოვნილება ვერ იქნება - დიახ, ჩვენ ვემორჩილებით მშობლებს, მაგრამ როცა ბავშვები ვართ და მარტივ მოთხოვნილებებს ვერ ვიკმაყოფილებთ. ბუნებას ჩვენთვის არ უსწავლებია, რომ უცხო, გარეშე ძალას უნდა დავემორჩილოთ. პირიქით - ბუნებამ მოგვანიჭა თავისუფლება და, შეიძლება ითქვას, მოვალეობაც კი, რომ ეს თავისუფლება შევინარჩუნოთ. შესაბამისად, მორჩილება პოლიტიკურ ცხოვრებაში არაა ბუნებრივი. და რადგან ის არაა ბუნებრივი, შესაბამისად, ნებაყოფლობითია, ანუ "ხალხი თავად იმონებს თავს და იჭრის ყელს." როგორ ავხსნათ ეს პარადოქსი?

შესაძლოა ხალხს ეშინია აჯანყების, მაგრამ ეს სრულიად ვერ ახსნის მორჩილების ფენომენს: შეიძლება ეშინოდეს ერთ ადამიანს, ოთხს ან ხუთს, მაგრამ მილიონები ყოყმანობდნენ, როცა ტირანი ჩაგრავთ? უბრალო სიმხდალე ამას ვერ ახსნის. შესაბამისად უნდა ვეძებოთ ამ კოლექტიური ყურების ჩამოყრის სხვა მიზეზი. ლა ბოესი ასახელებს მორჩილების სამ მიზეზს. 

### მორჩილების სამი შტო

***"ნებაყოფლობითი მორჩილების პირველი მიზეზი ჩვევაა."*** როცა კი ხელისუფალი ძალაუფლების განსამტკიცებლად იბრძვის, ის თავის ძალას ბოროტად იყენებს და ხალხსაც ვნებს - როგორც მაკიაველი ამბობდა. ეს იწვევს პროტესტს, წინააღმდეგობას, რომელიც შეიძლება ძალადობრივიც კი იყოს. ოღონდ თუკი ხელისუფალი მოახერხებს ამ წინააღმდეგობის დაძლევას, ხალხი ისე იქცევა, როგორც გახედნილი ცხენი და აღარ რეაგირებს. თაობა თაობას მოსდევს და თავისუფლების გამოცდილება იშლება მეხსიერებიდან, ხშირად მიზანმიმართულადაც. 

> **“უღელქვეშ დაბადებული კაცი, მონობაში წოვს ძუძუს და იზრდება ისე, რომ წინ აღარ იყურება, კმაყოფილია ისე ცხოვრებით, რომელიც დაბადებიდან სჩვევია, აღარც კი ფიქრობს, რომ სხვა უფლებებიც გააჩნია, ანდა სხვა სიკეთე შეიძლება გააჩნდეთ გარდა იმისა, რაც დაბადებისას ხვდომიათ წილად. თავის მდგომარეობას ისინი ბუნებრივად, დაბადებიდანვე წინასწარგანსაზღვრულად აღიქვამენ.”**

**მეორე მიზეზი, რომელიც ადამიანს თავისუფლებისკენ სწრაფვის სურვილს უნელებს, ბოესის ახსნით, გართობაა.** მორჩილება რომ ტრადიციად იქცეს, ჯანყის სურვილი უნდა ჩაახშო და ეს მარტო ძალით ვერ მოხდება. ბოესის მოჰყავს მაგალითი სპარსეთის დიდი ტირანის კიროსისა, რომელსაც აცნობეს, რომ შორეულ ლიდიაში მის მიერ დაპყრობილი სარდის ქალაქი აჯანყების პირას იყო მისული. ამსიშორეზე გარნიზონის გაძლიერების ნაცვლად, კიროსმა "გახსნა ბორდელები, დუქნები და დააწესა სახალხო თამაშობები, და დააგზავნა შიკრიკები, რომ ყველას გაეგო ამის შესახებ." ლიდიელებს გართობა მოეწონათ, შეეჩვივნენ და "აღარასოდეს დასჭირვებია კიროსს ლიდიელების წინააღმდეგ ხმლის გაშიშვლება." 

**და ბოლოს, მესამე მიზეზი: თანამონაწილეობა.** ძალაუფლების განსამტკიცებლად ტირანი "თავის მონებს სხვა მონებს ამორჩილებინებს." ერთპიროვნული მმართველი აშენებს კერძო ინტერესების პირამიდას, აყალიბებს "პატარა ტირანების" კასტას და ამის შედეგად თითქმის ყველა "სიამოვნებას იღებს მონობისაგან, რადგანაც ამ მონობიდან იყებს გარკვეულ სარგებელს." სწორედ ესაა "მორჩილების საიდუმლო ზამბარა, ყოველი ტირანიის საძირკველი და დედაბოძი."

არის კი გამოსავალი ამ ვითარებიდან? შეიძლება ადამიანმა თავი დააღწიოს ნებაყოფლობით მორჩილებას? ლა ბოესი თვლის, რომ ეს შესაძლებელია.

> **“არაა საჭირო ტირანის წინააღმდეგ ომი ანდა მისი ტახტიდან გადაგდება: თუკი ქვეყანა მას აღარ ემონება, ტირანიც თავისთავად დასრულებულია."** 

რადგან ტირანის ძალა ხალხის მიერ ამ ძალის აღიარებას ეყრდნობა, თავისუფლების მოპოვება ამ აღიარების უარყოფით მოდის. 

> **"გადაწყვიტეთ, აღარ იყოთ მონები და ჰა, თავისუფალი იქნებით."** 

ეს მარტივი პასუხი 19 წლის ახალგაზრდას გულუბრყვილობაა? შესაძლოა, მაგრამ ფაქტია, რომ ლა ბოესის ხედვამ საუკუნეებს გაუძლო. 

## წერილის გამოძახილი 

იმას, რომ ნაშრომის გამოქვეყნება აგრერიგად დაგვიანდა, თავისი მიზეზი ჰქონდა: ლა ბოესი პროტესტანტი, ჰუგენოტი გახლდათ და მისი ნაშრომის ღიად ანტიმონარქისტული ხასიათი პამფლეტს ავტორისთვის სახიფათოდ აქცევდა. ითვლება, რომ ლა ბოესის საუკეთესო მეგობარმა, მიშელ დე მონტენმა "მსჯელობანი" სწორედ ამიტომ არ გამოაქვეყნა თავის გაზეთში და საჯაროდ დაგმო კიდეც. ამისდა მიუხედავად, დე მონტენმა ნაშრომის პოპულარიზაციას შეუწყო ხელი - თან ამბობდა, მოუმზადებელი თვალისთვის ამის წაკითხვა სახიფათოაო და თან ასე, დახლქვეშიდან ახერხებდა მისი იდეების ფართოდ გავრცელებას.

ლა ბოესის სახელს ახსენებდნენ საფრანგეთში ფრონდის, კარდინალ მაზარინის ძალაუფლების წინააღმდეგ ჯანყოს დროს (1648-1653). 1789 წელს, საფრანგეთის რევოლუციისას კამილ დემულანმა აიტაცა ლა ბოესის ფორმულა: "ტირანები მაღლები მოჩანან, იმიტომ რომ ჩვენ მუხლებზე ვდგევართ." მეცხრამეტე საუკუნეში, ანარქისტული მოძრაობის წევრები ლა ბოესის სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის პირველ ადეპტად მიიჩნევდნენ. 

სიმონე ვეილი ასე ეხმიანებოდა ლა ბოესის თავის ნაშრომში "მედიტაციები მორჩილებისა და თავისუფლების შესახებ" (1937) "ოთხი საუკუნის წინათ, ახალგაზრდა ლა ბოესიმ დასვა კითხვა ნებაყოფლობითი მორჩილების შესახებ," ოღონდაც ვეილი თვლიდა, რომ ბოესის ამ კითხვაზე პასუხი არ გაუცია. ვეილი თვლიდა, რომ გარკვეული დოზით მორჩილება საჭიროა, ოღონდ ის უნდა ემყარებოდეს განათლებას და თავისუფალი ადამიანის ნებაყოფლობით თანხმობას. 

ლა ბოესის მოწოდება "ნუ იქნებით მონები" ჩვენს საუკუნეშიც ძალუმად ისმის, როცა კი საქმე ძალაუფლების გადაჭარბებაზე მიდგება. როგორც მაშინ, ფხიზლად ყოფნაა საჭირო, რათა, როგორც პოეტი და ფილოსოფოსი წერდა "უფიქრალად და ზიზღის გარეშე არ გადაგვეყლაპოს მონობის მწარე შხამი."
### კამიუ: ამბოხებული
URL: https://evropis.moambe.eu/kamiu-amboxebuli/
Last updated: 2026-03-10T17:59:07.000Z
რაა ამბოხებული ადამიანი? ესაა ადამიანი, რომელიც ამბობს - არა! ის უარს ამბობს, მაგრამ არ ნებდება. ესაა კაცი, ვინაც ოდესღაც ქედი თანხმობით მოიდრიკა, მონად იქცა და მთელი ცხოვრება სხვას ემორჩილებოდა. ოღონდაც აი, უცბად, ახალი ბრძანების შესრულებაზე უარს ამბობს.

მაინც რას გამოხატავს ამ უარყოფით?

„ამოვიდა ყელში,“ „აქამდე კიდევ არაუშავდა, მაგრამ ეს უკვე მეტისმეტია,“ „ნამეტანი შორს შეტოპეთ,“ „აქაა ზღვარი, რომელსაც ვერ გადააბიჯებთ“... უარყოფა აწესებს საზღვარს, ნათელყოფს ამ საზღვრის არსებობას.

ამბოხებულის განცდა, რომ მავანმა „ნამეტანი შორს შეტოპა“ თავისი არსით მიუთითებს, რომ იმ ვიღაცამ საკუთარი უფლება გაავრცელა იმ მიჯნის მიღმა, სადაც ამბოხებულის უფლება მას უწესებს საზღვარს.

ამგვარად, ამბოხებულის სულისკვეთება ერთსა და იმავე დროს კატეგორიულად უარყოფს მის სივრცეში ამ ყოვლად მიუღებელ შემოჭრას და ყოყმანით, თუმცა ჯიუტად, აცნობიერებს თავის უფლებას. ამბოხებული ვერ იქნები, თუკი გულისგულში არ გჯერა, რომ სადღაც, რაღაცაში მართალი ხარ.

ამგვარად, დიახ, ამბოხებული მონა უარყოფს, მაგრამ იმავე დროს, ადასტურებს კიდეც. ადასტურებს საზღვრის არსებობას და იმასაც, რომ ამ საზღვრის მიღმა არსებობს რაღაც, რაც მისთვის ძვირფასია. ის აცხადებს, კიარადა ჯიუტად ამტკიცებს, რომ აი ამ რაღაცის დასაცავად „უღირს.“ გარკვეული გაგებით, მის მჩაგვრელ წესრიგს ამბოხებული უპირისპირებს უფლებას, არ იყოს დაჩაგრული იმაზე მეტად, იმ მიჯნის მიღმა, რომელსაც თავადვე დააწესებს.

მჩაგვრელის უარყოფასთან ერთად, ნებისმიერი ამბოხება გულისხმობს ადამიანის სრულ და იმწამიერ ერთობას საკუთარი არსების ერთ ნაწილთან. ამბოხებით ის ღირებულებას ანიჭებს რაღაცას, იმას, რის დასაცავადაც ის მზადაა - საფრთხის მიუხედავად.

აქამდე ის ჩუმად იყო, მინდობილი იყო საქმის ჩვეულ ვითარებას, რომელსაც შესაძლოა უსამართლოდ კი თვლიდა, მაგრამ უთქმელად იღებდა. თუკი ჩუმდები, ქმნი შთაბეჭდილებას, რომ არც არაფერს აფასებ, არც არაფრის სურვილი გაქვს და, ეგებ, ზოგჯერ მართლაც არა გაქვს არაფრის სურვილი. უიმედო ადამიანისთვის ყველაფერი ფასეულია, მას ყველაფერი სურს ზოგადად, მაგრამ არაფერი კერძოდ. სიჩუმე თარგმანში არ იკარგება.

ოღონდაც, საკმარისია კაცმა ხმა ამოიღოს, რომ თუნდაც მხოლოდ „არას“ თქმით, მისი სურვილები და მისი ფასეულობები აშკარა ხდება. აქამდე ის ბატონის შოლტქვეშ იყო მოხრილი. ახლა ის ბატონს თვალებში შესცქერის. აცნობიერებს, რას აფასებს მეტად და და რას - ნაკლებად. ფასეულობის ყოველ გაცნობიერებას როდი მოჰყვება ამბოხი, მაგრამ ამბოხისკენ ყოველი სწრაფვა გულისხმობს ფასეულობის გაცნობიერებას. ოღონდ რა ფასეულობისა?

ამბოხით აღძრულ ადამიანში გაკრთება აღქმა იმისა, რომ მის არსებაში არის რაღაც, რასთანაც თავს აიგივებს, წამიერად მაინც. ამბოხებულს ეს განცდა გაცნობიერებული აქამდე არა ჰქონია. მას მოუწოდებდნენ აჯანყებისკენ, მაგრამ ამაოდ. ხშირად იმაზე ბევრად უფრო ამაზრზენი ბრძანება შეუსრულებია, ვიდრე ის, რომელსაც დღეს მტკიცე უარი შეაგება. ამას უძახდა ის მოთმინებას - შესაძლოა გულში ეწინააღმდეგებოდა კიდეც ამ ბრძანებებს, მაგრამ დუმდა და ამ დუმილით საკუთარ, კერძო ინტერესს საკუთარი უფლების გაცნობიერებაზე მაღლა აყენებდა.

დაკარგა რა მოთმინება, თავისი მოუთმენელობით მან შვა გაცნობიერების ტალღა, რომელიც გავრცელდება და მალევე შთანთქავს ყოველივე იმას, რასაც ადრე მისაღებად თვლიდა. ამგვარი ტალღა ყოველთვის წარსულისკენაა განფენილი. როგორც კი მონა მჩაგვრელის ბრძანებას უარყოფს, ამით ის ასევე უარყოფს ოდესღაც, წარსულში თავის დამონებას.

ამბოხის ტალღა მას იმაზე უფრო შორს მიაქანებს, ვიდრე ერთი დამამცირებელი ბრძანების უბრალო უარყოფაა. და თუკი თავიდან ის მჩაგვრელს ჩაგვრისთვის რაღაც საზღვარს უწესებდა, ახლა ამბოხებულს მასთან თანასწორობა სურს. ის, რაც იშვა, როგორც ადამიანური ღირსების უმცირესი ნაწილაკის დაცვის სურვილი, ახლა უკვე თავს აღიქვამს ადამიანობად, ამ ცნების მთელი სისრულით.

საკუთარი თავის იმ ნაწილს, რომლის პატივისცემასაც ადრე მოითხოვდა, ახლა ამბოხებული ყველაფერზე, თვით სიცოცხლეზე მაღლაც კი აყენებს. ის ნაწილი იქცევა ზე-ღირებულებად. თავიდან კომპრომისისკენ მიდრეკილი ჩვენი მონა ახლა („როცა საქმე საქმეზე მიდგა“) აცხადებს - ან ყველაფერი, ან არაფერი!

ამბოხებამ შვა გაცნობიერება. რისი გაცნობიერება?

დავაკვირდეთ ამბოხებულის ამოძახილს - გაცნობიერება მოიცავს არსით ჯერაც ბუნდოვან „ყველაფერს“ და „არაფერს“, ეს განაცხადი თავის თავში გულისხმობს მზადყოფნას, რომ ამ „ყველაფრისათვის“ ამბოხებულმა მსხვერპლი გაიღოს.

ამბოხებულს სურს იყოს ყველაფერი, თავი გააიგივოს იმ ფასეულობასთან, რომლის არსებობაც სულ ახლახანს აღმოაჩინა და რომლის განსხეულებადაც სურს, რომ აღიქვან და სწორედ ასეთად მიაგონ პატივი. თუ არადა, ის მზადაა იქცეს არაფრად - სხვა სიტყვებით, საბოლოოდ გააცამტვეროს მჩაგვრელმა ძალამ. უკიდურეს შემთხვევაში, ამბოხებული მზადაა ამ მარცხის შედეგი სიკვდილიც იყოს, თუკი ცოცხლად დასარჩენად მოუწევს დათმოს ის კურთხეული ფასეულობა, რომელსაც იგი უკვე თავისუფლებას უწოდებს.

ზეზეულად სიკვდილი სჯობს დაჩოქილ სიცოცხლეს.

*ფრანგულიდან თარგმნა ჯაბა დევდარიანმა*
### ერიხ ფრომი: რატომ გვეშინია თავისუფლების?
URL: https://evropis.moambe.eu/erix-p-romi-ratom-gveshinia-t-avisup-lebis/
Last updated: 2026-03-09T09:38:09.000Z
ეგებ ადამიანები ავტორიტარიტარიზმს მხოლოდ იმიტომ არ ემორჩილებიან, რომ ვიღაც აიძულებს, არამედ შინაგანი, ფსიქოლოგიური მექანიზმი ამოძრავებთ? ამ კითხვაზე ეძებდა პასუხს **ერიხ ფრომი**, გერმანული წარმოშობის ამერიკელი ფსიქოანალიტიკოსი და სოციოლოგი.

ფრომს გერმანიის დატოვებამ თავისი ებრაული ფესვების გამო მოუწია და 1934 წელს აშშ-ში დასახლდა. "ფრანკფურტის სკოლის" ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი, ის კოლუმბიისა და იელის უნივერსიტეტებში ასწავლიდა. 1941 წელს კი გამოსცა ნაშრომი "თავისუფლების შიში", რომელშიც ის ავტორიტარული და ტოტალიტარული ხელისუფლების აღზევების ფსიქოლოგიურ და სოციალურ საფუძვლებზე მსჯელობს. 

ფრომის თეზისია, რომ ავტორიტარიზმი და ფაშიზმი მხოლოდ გარედან ზეწოლისა და მუქარის ხარჯზე არ იმარჯვებს. ნაშრომში ის ამერიკელ ფილოსოფოსს, ჯონ დიუის (John Dewey) ციტირებს: "ჩვენი დემოკრატიისათვის ყველაზე სერიოზული საფრთხე საზღვარგარეთ ტოტალიტარული ქვეყნების არსებობა კი არაა, არამედ ჩვენს პირად ქცევაში და ჩვენს ინსტიტუტებში იმ პირებობის არსებობა, რომლებმაც სხვა ქვეყნებში უკვე გამოიწვია დისციპლინის, ერთგვაროვნების და უფროსის მიმართ მორჩილების კულტის გამარჯვება. შესაბამისად, ბრძოლის ველი აქ, ჩვენს შორის, ჩვენს ინსტიტუტებზე გადის."

> ფრომის აზრით, თანამედროვე ადამიანის ბუნებაში არსებობს ფაქტორები, რომლებიც მას თავისუფლების და დემოკრატიის უარყოფისკენ უბიძგებს.

ფრომი თვლიდა, რომ ავტორიტარული სისტემები წარრმატებას იმიტომ კი არ აღწევს, რომ მისი ლიდერები განსაკუთრებით გამჭრიახი, ცბიერი ანდა ძალადობისადმი განსაკუთრებით მიდრეკილნი არიან. პრობლემის თავი და თავი ჩვენშია - ფრომი ამბობდა, რომ თანამედროვე ადამიანის ბუნებაშივე არსებობს თვისებები, რომლებსაც შეუძლიათ მას თავისუფლების და დემოკრატიის უარყოფისკენ უბიძგონ.

ადამიანის ჩამოყალიბება, ფრომის თქმით "ინდივიდუალიზაციის" პროცესია. ჩვენი ნამდვილი სოციალური ცხოვრება მაშინ იწყება, როცა ბავშვი აცნობიერებს, რომ მშობლისაგან განსხვავებული, თავისუფალი არსებაა. ბავშვი ეტაპობრივად იშორებს თავიდან ე.წ. "პირველად" კავშირებს მშობლებთან - ჯერ ელემენტარულს (ძუძუს), მერე კი თანდათანობით ეკონომიკურსა და სოციალურს. ამ პროცესის გავლით და გამოისობით ის ხდება დამოუკიდებელი ინდივიდი, მაგრამ კარგავს იმ კავშირებს, რომლებიც მას უსაფრთხოების განცდას უქმნიდნენ.

შესაბამისად, ჩნდება პრობლემა: ახლადმოპოვებულ თავისუფლებას თან სდევს შიშის განცდა. ინდივიდს მოულოდნელად უწევს "მარტო გაუმკლავდეს სამყაროს ხიფათებს. ის მარტოა და თავისუფალია, მაგრამ ამავე დროს უღონოა და შეშინებული." მის წინაშე დგას არჩევანი: დაექვემდებაროს ვიღაცას ან რაღაცას ამ შიშის გასაქარვებლად, თუ საკუთარ თავთან და სხვებთან დაამყაროს სპონტანური სოციალური კავშირები, როგორც დამოუკიდებელმა ინდივიდმა. ეს უკანასკნელი არჩევანი რომ გააკეთოს, ადამიანს სჭირდება შესაფერისი კონტექსტი: "თუკი პოლიტიკური, ეკონომიკური და სოციალური პირობების ერთობლიობა, რასაც წესით ინდივიდუალიზაციისკენ უნდა მივყავდეთ, არ უწყობს ხელს პიროვნების მეობის განმტკიცებას, თავისუფლება მისთვის აუტანელ ტვირთად იქცევა." 

> "თუკი პოლიტიკური, ეკონომიკური და სოციალური პირობების ერთობლიობა, რასაც წესით ინდივიდუალიზაციისკენ უნდა მივყავდეთ, არ უწყობს ხელს პიროვნების მეობის განმტკიცებას, თავისუფლება მისთვის აუტანელ ტვირთად იქცევა." 

ეკლესიისა და მონარქიული სახელმწიფოს დაცემამ შეუქმნა ადამიანებს განცდა, რომ მათზე ვეღარავინ იბატონებდა. კაპიტალისტური ეკონომიკის განვითარებამ კი შექმნა შთაბეჭდილება, რომ ინდივიდს, როგორც იქნა, შეეძლო თვითრეალიზაცია, წარმატების მიღწევა მხოლოდ "საკუთარი ღირსებების და საკუთარი ქმედების წყალობით," განხვავებით ფეოდალურ-არისტოკრატიული საზოგადოებისაგან, სადაც ადამიანის ცხოვრების გზას მისი წარმოშობა განსაზღვრავდა. ამისდა მიუხედავად, ახალი ტოტალიტარული სისტემები მაინც ჩამოყალიბდა. ფრომი სვამს კითხვას: როგორ ავხსნათ, რომ თითქოსდა თავისუფლებისთვის ხელშემწყობ კონტექსტში წარმოიშვა პოლიტიკური სისტემები, რომლებმაც ადამიანების დამორჩილება განიზრახეს? 

## **კონფორმიზმის ტვირთი** 

ფრომი ამ კითხვას ასე პასუხობს: დიახ, კაპიტალიზმა პიროვნებას ძალაუფლების ტრადიციული ინსტიტუტებისაგან ემანსიპაციის საშუალება შეუქმნა, თუმცაღა მორჩილების ახალი ფორმა შექმნა - ძალაუფლების ძველ სამანებს მოწყვეტილი პიროვნება კონფორმიზმის ლუკმად აქცია. ფილოსოფოსის აზრით, თანამედროვე ადამიანი მანიაკალურად ცდილობს სხვებს დაემსგავსოს და ეს ტოტალიტარიზმის წარმოშობის ერთ-ერთი ფაქტორია.

> ისეთი აზრებისა და ქცევების გათავისება, რომელიც მისთვის დამახასიათებელი არაა, ადამიანს უქმნის ილუზიას, რომ რაღაც მაინც აქვს საფიქრალი მაშინ, როცა სხვა შემთხვევაში არაფერზე იფიქრებდა.

კაპიტალისტური საზოგადოება თითოეულ ადამიანს უბიძგებს, გვერდზე გადადოს საკუთარი სიღრმისეული სწრაფვები წარმატებისა და მატერიალური კეთილდღეობის სანაცვლოდ, რაც ცხოვრების თვითმკმარ მიზნადაა ქცეული. ამ საქმიანობით გართული ინდივიდი ვერ ამჩნევს, რომ საკუთარ მეობას კარგავს. მეობის კარგვა კი "საკუთარ იდენტობასთან დაკავშირებულ სიღრმისეულ ეჭვს აღვივებს", ეჭვს, რომლის დაძლევის მთავარი საშუალება კონფორმიზმია. 

სხვების აზრებისა და ქცევების გათავისება ადამიანს უქმნის ილუზიას, რომ რაღაც აქვს საფიქრალი, ნაცვლად იმისა, რომ არაფერზე იფიქროს. მაშინ, როცა "ჩვენ აღფრთოვანებული ვართ გარე ძალებისგან გათავისუფლებით, ბრმანი ვართ შინაგანი კონტროლის მექანიზმების მიმართ." ფრომი გვეუბნება, რომ საზოგადოებრივი აზრის ზეწოლა ბატონობის გაშინაგანებული ფორმაა, რომელიც ადამიანს უქმნის ინდივიდუალობის ილუზიას, სინამდვილეში მას საკუთარ კონტროლს უქვემდებარებს. 

ერთხელ როცა ჩაერთვები კონფორმისტულ ფერხულში, მერე გაჩერება ძნელია, რადგან სხვების მიერ განსჯის შიში აუტანელ რისკად იქცევა. ფრომი განათლების მაგალითს იყენებს და ამბობს, რომ ფორმალური განათლების სისტემა სპონტანურობას კლავს და ფუნდამენტურ ფსიქიურ რეაქციებს ანაცვლებს ნასწავლი სენტიმენტებით. ის თვლიდა, რომ ბავშვები ინდოქტრინაციის შედეგად ჯერ წყვეტენ საკუთარი სურვილების გამოხატავას, მერე კი აღარც აქვთ ეს საკუთარი სურვილები. 

თანამედროვე საზოგადოება ემოციებს სასირცხვილოდ მიიჩნევს: "ემოციურობა რაციონალიზმის ნაკლებობის ანდა გაუწონასწორებლობის სინონიმად იქცაო," წერდა ფრომი. ეგრეთ წოდებული "ნორმალური" ადამიანი ამ გადმოსახედიდან არის პიროვნება, რომელიც ასრულებს თავის სოციალურ როლს იმით, რომ პატიოსნად შრომობს და ზედმეტ კითხვებს არ სვამს. თუკი წესების შესახებ კითხვებს დასვამს, მაშინ ნევროზიანი ადამიანის იარლიყი მიეკვრება.

ამიტომო, ამბობს ფრომი, ადამიანი, ვისაც საზოგადოება "ნორმალურად" მიიჩნევს, სინამდვილეში ავადმყოფია: "თავად საზოგადოებას შეგვიძლია ვუწოდოთ დანევროზებული, რადგანაც მისი წევრებს შეზღუდული აქვთ პიროვნული განვითარების საშუალება." საზოგადოებაში გაბატონებულია ქვეცნობიერი შიში ადამიანისა, რომელმაც დაკარგა რწმენა და დაკარგა დამოუკიდებლად აზროვნების უნარი. ასეთ საზოგადოებაში, პოლიტიკურ და სოციალურ გამოწვევებს ადამიანები ან ნიჰილიზმით და სკეპტიციზმით პასუხობენ, ანდა ბავშვური მიჯაჭვულობით ავტორიტეტის მქონე ფიგურებთან.

> აკვიატებული კონფორმიზმის გავლით, ავტორიტარიზმი იმედგადაწურული ადამიანისთვის საკუთარი თავისაგან გაქცევის საბოლოო მექანიზმია, ის საშუალებას აძლევს ამ ადამიანს, უარყოს საკუთარი მეობა და შეერწყას გარე ავტორიტეტს.

აკვიატებული კონფორმიზმის გავლით, ავტორიტარიზმი იმედგადაწურული ადამიანისთვის საკუთარი თავისაგან გაქცევის საბოლოო მექანიზმია, ის საშუალებას აძლევს ამ ადამიანს, უარყოს საკუთარი მეობა და შეერწყას გარე ავტორიტეტს, რითიც მას ექმნება ძალაუფლების განცდა და, ამასთანავე, ენიჭება უფლება გამოხატოს აქამდე დათრგუნული ემოციები, მაგალითად - სიძულვილი.

ფრომის თქმით ასეთია "ავტორიტარული პიროვნება", რომელსაც სჭირდება უფროსი, ლიდერი, რომელთანაც ის ამყარებს მეორად კავშირს, რომელიც ჩაანაცვლებს ინდივიდუალიზაციის პროცესში დაკარგულ პირველად კავშირს მშობლებთან. მისი აზრით, ასეთი ადამიანის ბუნება სადო-მაზოხისტურია. მაზოხისტური იმიტომ, რომ საკუთარი უღონობის განცდას ის მიჰყავს საკუთარი ინდივიდუალიზმის უარყოფამდე, ანუ "თავისუფლების ტვირთისაგან გათავისუფლებამდე." სადისტური იმიტომ, რომ ამგვარ ადამიანს სურს სხვაზე იბატონოს და ამით გამოხატოს საკუთარი ძალაუფლება. ფრომის განმარტებით, ასეთი ადამიანები მაზოხისმსა და სადიზმს შორის მუდმივად მერყეობენ, იმგვარად, რომ ერთი ასპექტი მეორისაგან განუყოფელია. ასეთი ადამიანები სასტიკად ვერ იტანენ იზოლაციას, სამაგიეროდ სიმბიოზურ ურთიერთობაში შედიან ლიდერთან - აბსოლუტურად დამოკიდებულნი ხდებიან მასზე. 

ფილოსოფოსი ნაციზმის მაგალითზე გვიჩვენებს: ჰიტლერი ბატონობს მასებზე და ასწავლის მათ სხვა ერებზე ბატონობას. "მაინ კამპფში" ჰიტლერი წერდა, რომ საზოგადოება "ემორჩილება ძლიერს და ბატონობს სუსტზე," ხოლო "შემწყნარებლობა მას მიტოვებულობის განცდას ანიჭებს." ჰიტლერის აზრით, განსხვავებულის შეწყნარება საზოგადოებას უკარგავს მეობის შეგრძნებას, რადგანაც მეობის მთავარი არსია სუსტზე ძლიერის ბატონობა. ამგვარ გზადაკარგულ საზოგადოებას ლიდერმა უნდა მიანიჭოს "ნება გარედან და მოსაზრებაც - გარედან." 

ფრომი თვლიდა, რომ ნაციზმის, როგორც ფსიქოლოგიური პრობლემის საფუძველი სოციო-ეკონომიკურ ფაქტორებში უნდა ვეძიოთ: ეკონომიკურმა კრიზისმა, ომებში მარცხმა საშუალო კლასში თანაბრად დააგროვა მორჩილების სურვილი და ძალაუფლების წყურვილი. ამავე დროს, ლიბერალურმა ბურჟუაზიამ, ცინიზმსა და უიმედობაში ჩაფლულმა, თავი დაუხარა ნაცისტურ რეჟიმს. ფილოსოფოსის თქმით, ჰიტლერმა კარგად გაიაზრა მაშინდელი გერმანული საზოგადოების სადო-მაზოხისტური მისწრაფებები 1930-იან წლებში და ისინი სათავისოდ გამოიყენა. 

### როგორ ვებრძოლოთ ავტორიტარულ ტენდენციებს?

იზოლაცია და მომავლის შიში არც დღეს გვაკლია. მაშ, როგორ ავირიდოთ თავიდან ავტორიტარიზმი? ფრომის თვალსაზრისით ეს შესაძლებელია. მას მიაჩნდა, რომ მთავარია სპონტანურობის დაბრუნება. უნდა ვიმოქმედოთ საკუთარი თავისუფლების განცდით, ამ სიტყვის პოზიტიური მნიშვნელობით - საკუთარი მისწრაფებების ასასრულებლად. 

> "დემოკრატიის მომავალი ინდივიდუალიზმის განხორციელების უნარზეა დამოკიდებული," ამბობდა ფრომი

სპონტანურობის დაბრუნება შესაძლებელია, თუკი საკუთარ იდენტობის გამოხატვის სრულ შესაძლებლობას მივცემთ საკუთარ თავს, იმგვარადვე, როგორც ბავშვი თამაშობს უბრალოდ სიამოვნებისათვის, ანდა ხელოვანი გამოხატავს საკუთარ თავს. ფრომი მოგვიწოდებს, ყურადღება მივაქციოთ პროცესს, რომელიც აწესრიგებს ჩვენს ქმედებას და არა იმდენად შედეგს. იდეალი უნდა იყოს არა წარმატება ან ფინანსური მოგება, არამედ პიროვნების თვითრეალიზაცია. 

ამის გაკეთება შეუძლებელია, თუკი საზოგადოების მიზნები და პიროვნული მიზნები თანხვედრაში არაა. სწორედ ამიტომ, ფრომი სოციალური სამართლიანობის პრინციპებზე დამყარებული საზოგადოების მომხრე.

> "დემოკრატია არის სისტემა რომელიც ქმნის პიროვნების სრულფასოვანი განვითარების წამახალისებელ ეკონომიკურ, პოლიტიკურ და კულტურულ პირობებს. ფაშიზმი კი სისტემაა, რომელიც პიროვნებას აქცევს გარედან თავსმოხვეული მიზნების მორჩილ აღმასრულებლად და ასუსტებს ინდივიდუალობის განვითარებას." **ერიხ ფრომი**
### თუ შობადობის ზრდა გვინდა, დედებს უნდა დავეხმაროთ
URL: https://evropis.moambe.eu/t-u-shobadobis-zrda-gvinda-dedebs-unda-davexmarot/
Last updated: 2026-03-04T16:17:11.000Z
**ავტორი**: მარტინ ვულფი, ფაინეიშნლ თაიმსის მესვეტე

ბავშვების გამოზრდას [კლაუდია გოლდინი](https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691201788/career-and-family?srsltid=AfmBOor1NyAkdNFSpMjFNYnUk8xDwSokSajDAO8okB%5F-A2eaG0m4qzie&ref=evropis.moambe.eu), ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომისტი, „უძღომელ“ სამსახურს უწოდებს. სამუშაო საათები არა მხოლოდ არანორმირებულია, არამედ რთულად წინასწარმეტყველებადიც. ჩვეულებრივი სამსახურისაგან მშობლის როლი მნიშვნელოვანი დეტალით განსხვავდება - ხელფასს არავინ გიხდით. იმის გათვალისწინებით, რომ, სავალალოდ, ორი არანორმირებული სამუშაოს შეთავსება ცოტა ვინმეს თუ გამოსდის, წარმოიქმნება დილემა: ორივე მშობლის ანაზღაურებადი სამსახური შეიძლება ისეთივე „უძღომელი“ იყოს, როგორც შვილის აღზრდა. თუ ასე მოხდა, მათ მოუწევთ ბავშვის გაზრდა გადააბარონ სრული განაკვეთით დატვირთულ პროფესიონალ მომვლელს, რაც ფინანსურადაც და ემოციურადაც ძვირი დაუჯდებათ. ანდა ეგებ არჩიონ, რომ მხოლოდ ერთი მშობელი დაკავდეს მაღალანაზღაურებადი, არანორმირებული სამსახურით. ანდა, ორივე ნორმირებული, შედარებით დაბალშემოსავლიან სამსახურს მოეკიდონ. ანდა, უბრალოდ, სულაც უარი თქვან ბავშვების ყოლაზე. აი, სწორედ აქ ვაწყდებით შობადობის მკვეთრი დაცემის მიზეზს.

პროფესიული არჩევანის ასეთი თავისუფლება გლობალური დასავლეთის ქალებს მეორე მსოფლიო ომამდე არა ჰქონიათ, ბევრ განვითარებად ქვეყანაში ეს შესაძლებლობები კიდევ უფრო მცირე ხნის წინათ გაჩნდა. პარალელურად, ეკონომიკური განვითარებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის (OECD) [2024 წლის ანგარიშს](https://www.oecd.org/en/publications/society-at-a-glance-2024%5F918d8db3-en.html?ref=evropis.moambe.eu) თუ დავუჯერებთ, ეკონომიკურად განვითარებულ ქვეყნებში „შობადობის საერთო მაჩვენებელი მკვეთრად შემცირდა: თუკი 1960 წელს თითო ქალს საშუალოდ 3.3 ბავშვი ჰყავდა, 2022 წელს ეს მაჩვენებელი 1.5 ბავშვამდე ჩამოვიდა.“

შეიძლება ითქვას, რომ მაღალშემოსავლიან (და არა მარტო) ქვეყნებში შობადობის ამგვარად მკვეთრი შემცირება, აფრიკის მოსახლეობის სწრაფი ზრდის პარალელურად, ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი რამაა, რაც კაცობრიობის თავს ახლა ხდება. 

შობადობის კლების გრძელვადიანი ტენდენცია მრავალი მიზეზით აიხსნება: ჩვილთა სიკვდილიანობის შემცირებით, მასობრივი ურბანიზაციით, შვილების უფრო ხანგრძლივი და ხარჯიანი დამოკიდებულებით მშობლებზე, მშობლების სურვილით, მათი შვილები ეკონომიკურად მაქსიმალურად წარმატებული იყვნენ. არანაკლებ მნიშვნელოვანია უზრუნველი სიბერის უზრუნველყოფის უკეთესი შესაძლებლობების გაჩენაც: პენსიები და მოხუცებზე მზრუნველი დაწესებულებების ინფრასტრუქტურა მშობლებს აღარ უბიძგებს, რომ მაქსიმალური რაოდენობის შვილები ჰყავდეთ, რომ სიბერეში ვინმემ მიხედოს. 

ყველაფერ ამასთან ერთად, უკანასკნელ ხანებში შობადობის უკიდურესად დაბალ ნიშნულამდე დაცემის კუთხით საკვანძო მნიშვნელობა შეიძინა იმან, რომ ქალებისთვის კარიერული წინსვლის შესაძლებლობები კი მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა, მაგრამ ბავშვების ყოლის ეკონომიკურ ფასისა და ფიზიკური რისკის უდიდეს ნაწილს ისევ ქალები იღებენ თავის თავზე. 

2014 წლიდან 2022 წლამდე [ინგლისში](https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/healthandsocialcare/healthandwellbeing/bulletins/theimpactofmotherhoodonmonthlyemployeeearningsandemploymentstatusengland/april2014todecember2022?ref=evropis.moambe.eu) ჩატარებული კვლევის თანახმად, „ბავშვების ყოლას თან სდევს ქალების შემოსავლების მკვეთრი და გრძელვადიანი ვარდნა. პირველი ბავშვის გაჩენიდან მეხუთე წელს (მე-20 კვარტალში), დედების ყოველთვიური ანაზღაურება, საშუალოდ, 42 პროცენტით, ანუ დაახლოებით 1,051 ფუნტით მცირდება, ბავშვის დაბადებამდე ერთი წლის წინანდელ ანაზღაურებასთნ შედარებით.“ ფინანსური კვლევების ინსტიტუტის ნაშრომი ასევე [ადასტურებს](https://ifs.org.uk/publications/daughter-penalty?ref=evropis.moambe.eu), რომ დედობის საზღაური უფრო დიდია გოგონების მშობელი დედების შემთხვევაში, რადგანაც ეს ოჯახში ტრადიციულ გენდერულ როლებს განამტკიცებს.

პრინსტონის უნივერსიტეტის მკვლევარის, ჰენრიკ კლევენის და ორი სხვა ავტორის მიერ შექმნილი 134 ქვეყნის [გლობალური ატლასის](https://childpenaltyatlas.org/?ref=evropis.moambe.eu) [თანახმად](https://voxdev.org/topic/labour-markets/importance-parenthood-gender-inequality-around-world?ref=evropis.moambe.eu), „როგორც წესი, ქვეყნების ეკონომიკურ ზრდასთან ერთად სქესთა შორის უთანასწორობის მთავარი მამოძრავებელი ბავშვის ყოლის საზღაური ხდება.“ მეტიც, მხოლოდ [დანიაში](https://www.aeaweb.org/full%5Fissue.php?doi=10.1257%2Fapp.11.4&ref=evropis.moambe.eu) ჩატარებული კვლევის თანახმად, რომლის ავტორი ასევე კლევენია, „შემოსავლების მხრივ სქესთა შორის უთანასწორობა, რაც ბავშვის ყოლის საზღაურითაა გამოწვეული, გაორმაგდა: 1980 წელს ის 40 პროცენტი იყო, 2013 წელს კი 80 პროცენტია.“ ანუ დანიაშიც კი დედობის საზღაური დიდი და ქრონიკული პრობლემაა. სავარაუდოდ, სწორედ ამ მიზეზით აქ შობადობის მაჩვენებელი2025 წლისათვის [მკვეთრად დაეცა](https://www.dst.dk/en/Statistik/emner/borgere/befolkning/fertilitet?ref=evropis.moambe.eu#:~:text=The%20total%20fertility%20rate%20is,by%20the%20year's%20fertility%20rates.) საშუალოდ 1.5 ბავშვამდე ერთ ქალზე და ეს იმის მიუხედავად , რომ სოციალური დაცვის თვალსაზრისით დანია მსოფლიოში ყველაზე ხელგაშლილი სახელმწიფოა.

ანუ შეგვიძლია დარწმუნებით დავასკვნათ, რომ ბავშვის ყოლისთვის ქალები უფრო მაღალ ფასს იხდიან. მეტიც, OECD [ანგარიშის](https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/06/the-cost-of-raising-children-across-evolving-family-structures%5Fab70a433/6550982c-en.pdf?ref=evropis.moambe.eu) თანახმად, „ბავშვის ყოლის საზღაური კიდევ უფრო მაღალია მარტოხელა მშობლისთვის“, ეს კი უმრავლესად ქალები არიან. ბუნებრივია, ამ ვითარებაში პარტნიორის, მეორე მშობლის სანდოობა გადამწყვეტ მნიშვნელობას იძენს. მეტიც, ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის [მკვლევრების](https://cls.ucl.ac.uk/only-children-more-likely-to-care-for-ageing-parents-but-dont-suffer-worse-mental-health/?ref=evropis.moambe.eu) მტკიცებით, თუ ადამიანს სურს მოწიფულ ასაკში კარიერის გაგრძელება, მხოლოდ ერთი ბავშვის ყოლა დღეს ეკონომიკურად გონივრული არჩევანია.

ამგვარად დასკვნა: განვითარებულ ქვეყნებში გამრავლება ეკონომიკური თვალსაზრისით არამომგებიანი გახდა, განსაკუთრებით კი ქალებისთვის. ამას დაუმატეთ [ღირებულებების](https://cepr.org/voxeu/columns/cohort-changes-fertility-patterns-and-role-shifting-priorities?ref=evropis.moambe.eu) გადაფასება, მათ შორის ქალების და კაცების [ხედვებს შორის განსხვავებების ზრდა](https://www.ft.com/content/29fd9b5c-2f35-41bf-9d4c-994db4e12998?ref=evropis.moambe.eu) და რელიგიური [რწმენის](https://www.americansurveycenter.org/newsletter/is-americas-religious-decline-responsible-for-falling-birthrates/?ref=evropis.moambe.eu) შემცირებაც.

 ამ კონტექსტში, [VoxEU-ს](https://cepr.org/voxeu/columns/cohort-changes-fertility-patterns-and-role-shifting-priorities?ref=evropis.moambe.eu) ახლახლახანს გამოქვეყნებული სტატიის თანახმად, „ისეთ პროგრამებს, რომლებიც ითვალისწინებს ბავშვებზე ზრუნვის სუბსიდირებას, ბავშვებთან დაკავშირეული საგადასახადო შეღავათების გაზრდას ანდა ბავშვის ყოლისთვის ფინანსური ბონუსების გადახდას, შეუძლია ფინანსური ტვირთის შემსუბუქება და ოჯახის კეთილდღეობის სხვადასხვა ინდიკატორების გაუმჯობესება, თუმცა ამ ფაქტორების მცირე ცვლილებები არ იწვევს შობადობის შესამჩნევ ან გრძელვადიან ზრდას.“ რაღაც უფრო მეტია გასაკეთებელი. კვლევის ავტორები ამბობენ, რომ შესაძლოა აუცილებელი გახდეს „საზოგადოების არსებითი გარდაქმნა იმგვარად, რომ მშობლის როლი თავსებადი იყოს ზრდასრულ ასაკში სრულყოფილ და აქტიურ ცხოვრებასთან“, ანუ იმასთან, რასაც დღეს განვითარებულ ქვეყნებში ადამიანები ესწრაფიან.

მაშ, რა შეიძლება გაკეთდეს? იმ ქვეყნებში, სადაც შობადობის მაჩვენებელი ძალიან დაბალია, განსაკუთრებით, თუ მათ სურთ მასობრივი იმიგრაციის თავიდან არიდება, [საჭიროა](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10049131/?ref=evropis.moambe.eu#:~:text=As%20indicated%20by%20the%20results%3A,fertility%20rates%20remain%20below%201.5) გადაუდებელი სისტემური მოქმედებები მშობლობის ფასის, განსაკუთრებით კი დედობის საზღაურის შესამცირებლად. ჯერ არაა ნათელი, რამდენად ეფექტური იქნება ამ ზომების განხორციელება, თუმცა ცდა ალბათ მაინც ღირს. მსგავსმა პოლიტიკამ შეიძლება ასევე გაამართლოს იმ ქვეყნებში, სადაც შობადობის მაჩვენებელი 1.5-ზე მეტია. თუმცა აქ არ არის აუციელელი სწრაფი მოქმედება: მოსხლეობის მცირე შემცირება, ჩემი აზრით, მისაღებია. თუმცა იმ ქვეყნებში, სადაც შობადობა ძალიან დაბალია, მნიშვნელოვანია, რომ ასაკოვანი ადამიანებიც მუშაობდნენ. ეს სასარგებლო იქნება, პირველ რიგში, თავად ასაკოვანი ხალხისთვის. ძალისხმევა უნდა მივმართოთ ასაკოვანი ხალხის ჯანმრთელობის გაუმჯობესებაზე, განსაკუთრებით დემენციით გამოწვეულ ზიანის შემცირებაზე.

დაბერებული მდიდარი ქვეყნებისა და ახალგაზრდა განვითარებადი ქვეყნების თანაარსებობა გარდაუვლად შეუნარჩუნებს აქტუალობას იმიგრაციის საკითხს. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ვინაიდან იმიგრანტებიც "ბერდებიან" (იმ გაგებით, რომ მდიდარ ქვეყნებში ინტეგრირებულ მიგრანტების შობადობაც მალევე ეცემა), მხოლოდ იმიგრაციით შობადობის პრობლემა ვერც მოგვარდება, ბუნებრივია, თუკი ვინმესთვის მისაღები არ გახდება ქვეყნის ეთნიკური შემადგენლობის სწრაფი შეცვლა. არადა, დღევანდელი ტენდენცია განსხვავებულია - მოგვწონს თუ არა, იმიგრაციისადმი წინააღმდეგობა ყველგან იზრდება.

კიდევ ერთი გზაა, შევეგუოთ მოსახლეობის სწრაფ დაბერებას და ველოდოთ, რომ ხელოვნური ინტელექტისა და რობოტიკის სწრაფი აღმასვლა მის ეფექტს უარყოფით შეამცირებს. კიდევ ერთი გამოსავალი, რომელსაც მემარჯვენეები „[ეთამაშებიან](https://www.politico.com/news/magazine/2024/04/28/natalism-conference-austin-00150338?ref=evropis.moambe.eu)“ ქალების (კვლავ) მოსამსახურეებად ქცევაა, როგორც ეს მარგარეტ ატვუდის [„მხევლის წიგნშია“](https://betterlivingthroughbeowulf.com/j-d-vance-dreams-of-gilead/?ref=evropis.moambe.eu) აღწერილი.

არადა, სწორი გამოსავალი მშობლების, განსაკუთრებით, დედების დახმარება და წახალისებაა. სწორედ მათი ქმედება განსაზღვრას მომავალს, ყველა დანარჩენს კი მხოლოდ დახმარება შეგვიძლია.
### რა უშველის ევროპის თავდაცვას?
URL: https://evropis.moambe.eu/ra-ushvelis-evropis-t-avdac-vas/
Last updated: 2026-02-26T15:46:37.000Z
რაც დრო გადის, ევროპელები სულ უფრო ხშირად ეთანხმებიან ერთმანეთს - თანამედროვე მსოფლიოსთან შეგუება მათგან თავდაცვისა და უსაფრთხოების სფეროში უფრო მჭიდრო თანამშრომლობას მოითხოვს. ეს თანხმობა უმნიშვნელო არაა - სულ რამდენიმე წლის წინათ წარმოუდგენელი იქნებოდა, გერმანიას ფრანგული და ბრიტანული ატომური ქოლგის გამოყენებაზე ჩამოეგდო ლაპარაკი, ანდა ევროკავშირს შეიარაღების საყიდლად გაეღო ფული. ამ თვალსაზრისით, რევოლუციის მოწმენი ვართ.

და მაინც აშკარაა, რომ აღებული ტემპი საკმარისი არაა. აშშ-ს წარმომადგენლებმა მიუნხენის კონფერენციაზე კიდევ ერთხელ საჯაროდ უთხრეს ევროპელებს, თქვენს თავდაცვას თვითონ უნდა მიხედოთ, ჩვენ კი შევეცდებით ამ ტვირთისგან იმდენად გავთავისუფლდეთ, რამდენადაც შესაძლებელი იქნებაო. განა უპრიანი არ იქნებოდა, ამ ვითარებაში პარიზი და ბერლინი მუხლჩაუხრელად ცდილობდნენ სამხედრო სფეროში თანამშრომლობის გაღრმავებას?! არადა, სამწუხაროდ, ორ დედაქალაქი ჯერაც კინკლაობს. 

ემანუელ მაკრონი კარგა ხანია ევროპის სუვერენიტეტის მომხრეა. ფრიდრიხ მერციც თანდათანობით ამ ჭკუაზე მოვიდა, იმდენად, რომ გაზეთებში დაწერეს, შარლ დე გოლის სული ჩაუსახლდაო. ოღონდაც, გერმანელები საფრანგეთს ვერ ენდობიან - 2027 წელს არჩევნები მოდის და ბერლინში ფიქრობენ, მაკრონი ელისეს სასახლეში ულტრამემარჯვენე პრეზიდენტმა რომ ჩაანაცვლოს, ნაშრომი ხომ წყალში ჩაგვეყრებაო. მართლაც, საფრანგეთში საიმედო, პოპულარული, პრო-ევროპული საპრეზიდენტო კანდიდატი ჯერაც არ ჩანს. გამოკითხვებში მარინე ლე პენის "ეროვნული ერთობა" როგორც ლიდერობდა, ისე ლიდერობს. 

ფრიდრიხ მერცი კი მმართველობას ახლა იწყებს და ხაზინაში ფულიც ბლომად აქვს. მისი ოცნებაა, ბუნდესვერი ნატოს ყველაზე ძლიერ არმიად, ევროკავშირის თავდაცვით ბურჯად იქცეს. ოღონდ ამ საქმეს მხოლოდ ფული როდი ჰყოფნის - თუკი გერმანელების პაციფისტური განწყობები არ შეიცვალა, სიტყვები სიტყვებად დარჩება და სურვილები კი სურვილებად. 

დრო არ ითმენს: “ევროპამ საკუთარ თავზე უნდა აიღოს ჩვეულებრივი შეიარაღებით თავდაცვა. ჩვენ გავაგრძელებთ ატომური შეკავების ფუნქციის შესრულებას," ასე უთხრა აშშ თავდაცვის მდივნის მოადგილე ელბრიჯ კოლბიმ ნატოს თავდაცვის მინისტრების შეკრებას ბრიუსელში. მიუნხენში კი დამარცვლით გაიმეორა, "საუბარი არაა, რომ აშშ ევროპიდან გავა, საუბარია სტრატეგიულ პრაგმატიზმზე: ჩვენ ვხედავთ, რომ პარტნიორებს უდავოდ შეუძლიათ საკუთარ თავზე აიღონ ევროპული თავდაცვა და თან იმგვარად, რომ ყველამ ერთად უფრო უსაფრთხოდ ვიგრძნოთ თავი."

ამგვარად, ევროპას ორი რამე სჭირდება: სამხედრო შესაძლებელობების გაძლიერება და პოლიტიკური ნება. "ევროპამ უნდა შეძლოს საკუთარი თავდაცვის მოთხოვნილებების დაკმაყოფილება სამ სფეროში: პირადი შემადგენლობის, შეიარაღების სისტემების და მართვის, დაზვერვისა და მომარაგების სტრუქტურების მხრივ. სამივე ამ სფეროში ამჟამად აშშ თამაშობს გადამწყვეტ როლს," ასე [აღწერს](https://substack.com/redirect/a9e20637-79ce-42e7-92f6-f56d234b5744?j=eyJ1IjoiMnkzczkifQ.bV1nFON%5FZKrByNE8Z0DsAjGsS5safpwiu2iFzLBrGPM&ref=evropis.moambe.eu) არსებულ ვითარებას ერიკ-ნილს კროსი, ესტონური დაზვერვის ყოფილი შეფი. 

დონალდ ტრამპმა აკი პირდაპირ განაცხადა "როცა ჩვენ დაგვჭირდება, განა ჩვენი მოკავშირეები მხარში ამოგვიდგებიან? არა ვარ დაწრმუნებულიო." აშკარაა, რომ ამ ადმინისტრაციას არ სურს ევროპის დაცვის პირველ ხაზზე იყოს, მას სხვა პრიორიტეტები აქვს. არც რუსეთი მიაჩნიათ თეთრ სახლში პირველთანრიგოსან მტრად, რასაც უკრაინელები ყოველ დღე საკუთარ ტყავზე გრძნობენ. 

ნატოს დღევანდელი გეგმებით, დიდი კრიზისის შემთხვევაში ევროპაში 300 ათასი ამერიკელი ჯარიკაცი უნდა ჩავიდეს. თუ სურს, რუსეთთან ჰიბრიდული დაპირისპირების დროსაც საკმარისი ჯარი ჰყავდეს და კრიზისის შემთხვევაშიც ამერიკელები ჩაანაცვლოს, ევროპას დამატებით 400-500 ათასი ჯარისკაცის მობილიზება სჭირდება. დღეს ევროპის არმიებს სულ 1.47 მილიონი სამხედრო ჰყავთ იარაღქვეშ, თუმცა აშშ-სგან განსხვავებით ისინი არ არიან ჩართული მართვის ერთიან სისტემაში. ნატოს ევროპული სარდლობის მეთაურიც ყოველთვის ამერიკელი გენერალი იყო. ამგვარად, საკუთარი თავდაცვის უზრველსაყოფად ევროპას სამხედროების რაოდენობის ზრდასთან ერთად მათი ერთიანად მართვის უნარის გაძლიერებაც დასჭირდება. ნატოს ეგიდის ქვეშ იქნება თუ მის გარეთ, ევროპას თავისი, დამოუკიდებელი საარმიო სტრუქტურის ჩამოყალიბება მოუწევს.

ახლა ტექნიკაზეც ვთქვათ ორი სიტყვა. კროსისვე თქმით, კონტინენტის თავდაცვის თავზე ასაღებად ევროპას დასჭირდება დამატებით 50-მდე აეროტანკერი; 25-მდე დაზვერვისა და მართვის თვითმფრინავი, AWACS-ის ტიპისა; 400-მდე ახალი ავიაგამანადგურებელი; საჰაერო თავდაცვის ინტეგრირებული სისტემის გამართვა და გაშლა მთელს კონტინენტზე; ფართო რადიუსის ათობით მზვერავი და სამხედრო დრონი; ოცდაათამდე სადაზვერვო და საკომუნიკაციო სატელიტი და 50-მდე სატრანსპორტო თვითმფრინავი.

ჰოდა, ჩანს, ევროპელები ტყუილად აიმრიზნენ, როცა ნატოს გენერალურმა მდივანმა, მარკ რუტტემ უთხრა აშშ-ს გარეშე, მარტო თავს ვერ დაიცავთო. მართალი იყო გენმდივანი და ნატოში მის აზრს ბევრი ევროპელიც იზიარებს - დღეს ან ხვალვე რომ საჭირო გახდეს, ამერიკის გარეშე ევროპას არც პირადი შემადგენლობა ეყოფა, არც ტექნიკა და არც გამოცდილება. ბუნებრივია, საჯაროდ ამის ძახილი ალბათ არ ღირს, მაგრამ არც რეალობის უარყოფა იქნება. თუ ევროპელებს სურთ, ვითარება ზეგ მაინც შეიცვალოს, ლაპარაკიდან საქმეზე გადასვლა დღესვეა საჭირო. 

ამიტომაც, იმედი გაგვიცრუა მიუნხენში ევროპელი პოლიტიკოსების ალთა-ბალთა საუბარმა. მაკრონმა ისევ თავის საყვარელ თავდაცვით ევროობლიგაციებზე ისაუბრა, მერცმა თავის გამოსვლაში პირდაპირ უარყო ასეთი შესაძლებლობა. გერმანიის საგარეო საქმეთა თავკაცმა, იოჰან ვადეპულმა ფრანგებს სულაც დასცინა, მაღალფარდოვნად კი ლაპარაკობთ, მაგრამ ჯიბეში კაპიკი არ გიჭყავითო. მან პარიზს მიუთითა, თქვენი გაბერილი სოციალური დახმარების ბიუჯეტი შეკვეცეთ, რათა "მოქმედების თავისუფლება გაგიჩნდეთ ჩვენი უმთავრესი ამოცანის შესასრულებლად - ევროპის თავდაცვის შესაძლებლობების გაძლიერება ერთად რომ შევძლოთო." 

პარიზში ჭკუის სწავლება არ ესიამოვნათ. მაკრონმა მშვენივრად იცის, რომ სოციალური და საპენსიო ბიუჯეტი შესაკვეცია, მაგრამ რამდენი ამის გაკეთებას შეეცადა, მთელი ქვეყანა აუჯანყდა. არადა გერმანელებსაც უნდა გავუგოთ: მომჭირნე ბერლინს ექმნება შთაბეჭდილება, რომ სესხის აღება საფრანგეთს საშუალებას მისცემს საკუთარი შიდა ვალები სხვებს გადაახდევინოს. რაც არ უნდა ამტკიცოს მაკრონმა, ასე არააო, პარტნიორებს ვერ არწმუნებს. 

მეორე ამბავი ისაა, რომ მერცი სამხედრო ძალის აღორძინების ეშხში შევიდა. მისი თქმით, ბუნდესვერი "ევროპის ყველაზე ძლიერ არაატომურ არმიად უნდა იქცეს და თან, რაც შეიძლება სწრაფად. ეს იქნება არმია, რომელიც მედგრად შეძლებს შეტევის შეკავებას, თუკი საჭირო შეიქნებაო,"- განაცხადა. მაკრონს მიაჩნია, და ალბათ სწორადაც, რომ კიდევ ცალ-ცალკე ეროვნული არმიების გაძლიერება რესურსების უყაირათო ხარჯვაა და სამხედრო პოტენციალის განვითარებას იმთავითვე საერთო-ევროპული მიდგომა უნდა ედოს საფუძვლად. 

საფრანგეთი გერმანიას ქედმაღლურად იმიტომაც უყურებს, რომ პრეზიდენტ დე გოლის დოქტრინა, რომელიც 1950-იან წლებში ჭარმაგი ჯარისკაცის კაპრიზად მოჩანდა, დღეს შორსმჭვრეტელად ითვლება. სამხედრო თვალსაზრისით საფრანგეთი აშშ-ზე არაფრითაა დამოკიდებული და თავს "პატარა დიდ ძალად" მიიჩნევს. ატომური იარაღიც თავისი, საფრანგეთში წარმოებული აქვს, მისი მართვისა და კონტროლის სტრატეგიული აქტივებიც, წყალქვეშა ნავებიც და ავიაციაც. გერმანია კი, თავის მხრივ, ყოველთვის აშშ-ს იმედზე იყო. 

მერცისდაგვარად ჯარის გაძლიერებაზე 2022 წლიდან ოლაფ შოლციც ბევრს საუბრობდა, მაგრამ მისი სიტყვები სიტყვებად დარჩა. თუკი 1989 წელს ბუნდესვერს 495 ათასი ჯარისკაცი ყავდა, დღეს 184 ათასიღაა დარჩენილი. მართალია, მთავრობა ამოცანად 2035 წლამდე პირადი შემადგენლობის გაზრდას 260 ათასამდე ვარაუდობს, მაგრამ ჯერჯერობით ხალხი ჯარში არ ეწერება და ეს მაშინ, როცა ჯამაგირად 2600 ევროს სთავაზობენ თვეში. დაფინანსების მხრივაც პრობლემებია: იარაღის უდიდესი მწარმოებლის, რაინმეტალის თავკაცს თუ დავუჯერებთ, კომპანიას თავისუფლად შეუძლია საჰაერო თავდაცვის სისტემების, ჭურვების, დრონებისა და ტანკების წარმოების გაზრდა, მაგრამ, არმინ პაპერგერი ამბობს "დაფინანსება გარანტირებული ჯერაც არ არის." 

მოკლედ რომ მოვჭრათ, ვითარება ასეთია: თუკი ერთად დადგებიან, ევროპელებს მართლაც შეუძლიათ ნატოს მყარი ევროპული ბურჯი შეაშველონ, მაგრამ, როგორც კოლბიმ სწორად აღნიშნა "ეს ნიშნავს რომ შესაძლებლობებიდან და სურვილებიდან, შედეგებსა და შესაძლებლობებამდე უნდა მივიდეთო." 

ამდენად, ევროპის ლიდერებს თავიანთი გაფუყული ეგოების მოთოკვა მოუწევთ და ეგებ სამხედრო მრეწველობის ფლაგმანებზე ზეწოლაც, რომ თანამშრომლობის პროექტები უმიზეზოდ არ შეაფერხონ. ამ მხრივ, ბოლო დროს სერიოზული თავსატკივარი გამოჩნდა: ფრიდრიხ მერცმა თქვა, საფრანგეთთან საზიაროდ ახალი თაობის სამხედრო თვითმფრინავის წარმოების პროექტი მკვდარიაო. "ფრანგებს მომავალი თაობის ისეთი თვითმფრინავი სჭირდებათ, რომელსაც ატომური იარაღის ტარება და ავიამზიდებიდან აფრენა შეეძლება, ჩვენ ესეთი თვითმფრინავი არ გვჭირდებაო," თქვა მერცმა. მაკრონს სჯერა, რომ საქმე პროექტის წამყვან ორ მეგაკომპანიას, ფრანგული მხარის წარმომადგენელ დასო ავიეშენსა (Dassault Aviation) და გერმანული მხარის მანდატით აღჭურვილ აირბუსს (Airbus) შორის მოურიგებლობაა ყველაფრის თავი და თავი, რისი მოგვარებაც შესაძლებელია. თუმცა, ფაქტი ისაა, რომ პროექტი წინ ვეღარ მიდის. 

"ისტორია გვასწავლის, რომ შეკავების პოლიტიკა ვერ იმუშავებს, თუკი მოწინააღმდეგე გრძნობს მოკავშირეებს შორის უთანხმოებასა და გათიშულობას. თუკი რუსეთი ჩათვლის, რომ ევროპაში ვერ თანხმდებიან, მათ დიდი ცდუნება შეექმნებათ, რომ თავიანთი აგრესია უკრაინის მიღმაც გაავრცელონ სანამ შესაძლებლობა აქვთo," ასე [გააფრთხილეს](https://substack.com/redirect/543163b3-87c3-4b97-93d5-b9a2fadd46ff?j=eyJ1IjoiMnkzczkifQ.bV1nFON%5FZKrByNE8Z0DsAjGsS5safpwiu2iFzLBrGPM&ref=evropis.moambe.eu) ხალხი და პოლიტიკოსები დიდი ბრიტანეთის გენშტაბის თავკაცმა, რიჩარდ ნაითონმა და მისმა გერმანელმა კოლეგამ, გენერალმა კარსტენ ბროიერმა ამასწინათ გამოქვეყნებყულ ერთობლივ წერილში. 

ეგებ სხვა დროს ჩვენც გვეთქვა, აბა რა იქნება, სამხედროებს თავიანთი უწყებების ბიუჯეტების გაზრდა სურთ და სიხარბე ალაპარაკებთო, მაგრამ ისეთი დრო დგას, გენერლებს ყური უნდა დავუგდოთ.
### რუსული ეკონომიკა „სასიკვდილო ზონაში" შევიდა
URL: https://evropis.moambe.eu/rusuli-ekonomika-sasikvdilo-zonashi-shevida/
Last updated: 2026-02-25T15:12:28.000Z
**ავტორი**: ალექსანდრა პროკოპენკო კარნეგის ფონდის რუსეთისა და ევრაზიის კვლევის ცენტრის მკვლევარია, ეს სტატია გაზეთ "ეკონომისტში" [გამოქვეყნდა](https://www.economist.com/by-invitation/2026/02/16/russias-economy-has-entered-the-death-zone?ref=evropis.moambe.eu).

რუსეთის ომი უკრაინის წინააღმდეგ მეხუთე წელიწადში გადაგორდა. ცვლილებები, რომელიც ამ ომის სასაზრდოებლად რუსეთის ეკონომიკის მომართვას დასჭირდა, შეუქცევადი გახდა და სამშვიდობო რელსებზე კრიზისის გარეშე მისი გადაყვანა რთული, ეგებ შეუძლებელიც იქნება. დასავლეთში ხშირად ამბობენ, რომ რუსეთის ეკონომიკა მალე ჩამოიშლება. ეს არ მოხდება. მაგრამ არც არაფერი გამოსწორდება. რუსული ეკონომიკა სასიკვდილო ზონაში შევიდა - ალპინისტები ასე უწოდებენ 8000 მეტრზე მაღლა ასვლას, სადაც ადამიანის სხეული იმაზე უფრო სწრაფად შთანთქავს რესურსებს, ვიდრე გამოიმუშავებს. 

რუსული ეკონომიკა უარყოფითი წონასწორობის ერთგვარ ველშია გაჭედილი: ის დღევანდელობისათვის მუშაობას ახერხებს, მაგრამ სამომავლო შესაძლებლობების ეტაპობრივი განადგურების ხარჯზე. საექსპორტო შემოსავლების კლებით წარმოშობილი ფინანსური დეფიციტის შევსება ეკონომიკის მიმდინარე სისუსტის პირობებში ვერ ხერხდება. 2025 წელს ეკონომიკა მხოლოდ 1%-ით გაიზარდა და წლევანდერი პროგნოზი უფრო უარესია. 

გასული ოთხი წლის განმავლობაში რუსული ეკონომიკის შიგნით ორი, ერთმანეთისგან იზოლირებული სისტემა წარმოიშვა. პირველში სამხედრო და მასთან დაკავშირებული მრეწველობა შედის. თუ სხეულის ანალოგიას მივყვებით, ეს ის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ორგანოებია, რომლებსაც სისხლი პირველ რიგში მიეწოდება. ამ სექტორებში სამუშაო ადგილებიც იქმნება და ინვესტიციებიც ხორციელდება. მათ ენიჭებათ უპირატესობა მუშახელზე, კაპიტალსა და იმპორტირებურ საქონელზე წვდომის მხრივ. მეორე სისტემაში შედის ყველაფერი დანარჩენი: კერძო და მცირე ბიზნესი, სამომხმარებლო მრეწველობა. რუსული ეკონომიკური სხეულის ამ კიდურებს საკმარისი სისხლი აღარ მიეწოდება და ნელ-ნელა იყინება. 

ამ ახალი სტრუქტურისთვის ყველაზე სახიფათო ის მისი მკვებავი საზრდოა. რუსეთის ეკონომიკა ახლა სამხედრო რენტაზეა შემჯდარი: საბიუჯეტო ტრანსფერებზე სამხედრო მრეწველობისათვის, სადაც მაღალ ხელფასებსაც იხდიან და რომლის ხარჯზეც ეკონომიკური აქტივობა კვლავაც გრძელდება. ფუნქციური თვალსაზრისით, სამხედრო ტრანსფერებს იგივე როლი აქვთ, რასაც 2000 წლებში ნავთობით მოტანილ შემოსავლებს ჰქონდე. ოღონდაც ერთი მნიშვნელოვანი განსხვავებით: ნავთობი სისტემის გარედან მოდის, უცხოელები ფულს იხდიან ბუნებრივ რესურსში, ეს ფული მერე ეკონომიკაში ტრიალებს და მრავლდება. სამხედრო რენტა კი ეკონომიკური სისტემის შიგნიდან მოდის, ხოლო მისი ეკონომიკური არსია უკვე არსებული შიდა რესურსების გადასროლა გასანადგურებლად განკუთვნილი საქონლის საწარმოებლად. რუსეთის ეკონომიკური სხეული საკუთარ მუსკულებს ინელებს, რომ ენერგია გამოიმუშავოს და ცოტა ხანი კიდევ იცოცხლოს. 

ამ თვალსაზრისით, ეს არაა საბაზრო ეკონომიკის ტრადიციული, ციკლური შეფერხება, რომლის გამოსწორებაც მონეტარული ან საგადასახადო პოლიტიკის ადაპტაციით შეიძლება. ჩვეულებრივ, რეცესია გადაღლილობასავითაა - დაისვენებ და თავს უკეთ იგრძნობ. რუსეთის ეკონომიკა კი "სასიკვდილო ზონაში" შესული ალპინისტების დაავადებასავითაა: რაც უფრო დიდი ხანი რჩები მაღლა, უფრო ცუდად გახდები, რაც არ უნდა ბევრი დაისვენო. 

მოდით, ამ ზონიდან ბარში დაშვების არითმეტიკასაც შევხედოთ: სამხედრო სექტორი ახლა რუსეთის მშპ-ს 8%-ს შეადგენს. იმისთვის, რომ დემობილიზაციამ კრიზისის გარეშე ჩაიაროს ხუთი წინაპირობა უნდა შესრულდეს: მიღწეული უნდა იყოს უსაფრთხოების გარანტიები, რომლებიც კრემლის მიერ საფრთხეების შეფასებას უპასუხებს; ჯარის მასობრივმა დემობილიზაციამ მათი პარალელური გადამზადების ფონზე უნდა ჩაიაროს, რომ პროდუქტიულ ეკონომიკურ საქმიანობაში ჩაერთონ; სანქციები უნდა მოიხსნას და ახალ ტექნოლოგიებზე წვდომა განახლდეს; თავდაცვის სფეროში შეკვეთების ოპტიმიზაცია უნდა მოხდეს, რომ უპირატესობა ეფექტიანობას მიენიჭოს და არა თანხების ათვისებას; და უნდა არსებობდეს მცირე საწარმოების მთელი ქსელი, რომელსაც შეეძლება სამხედრო მრეწველობიდან გამოთავისუფლებული რესურსების ათვისება. იმის ალბათობა, რომ ხუთივე ეს პირობა ერთდროულად დაკმაყოფილდება, დაახლოებით ნულის ტოლია. 

ამასობაში, რუსეთის ეკონომიკას ჟანგბადი აღარ ჰყოფნის. ბიუჯეტის დეფიციტი სწრაფად გაიზარდა და 2025 წელს მშპ-ს 2.6%-ს გაუტოლდა - ასეთი ცუდი ეს მაჩვენებელი პანდემიის შემდეგ არ ყოფილა. სახელმწიფო ვალის მომსახურების გადასახადები წელს განათლებასა და ჯანდაცვაზე ჯამურად გამოყოფილი ბიუჯეტის ოდენობას გადააჭარბებს. 

ნავთობის ფასების ვარდნა ვითარებას აუარესებს: "ურალსის" სტანდარტის რუსული ნედლი ნავთობი დასავლურ "ბრენტთან" შედარებით 20-30%-ით იაფია, რაც ნიშნავს, რომ დღეს რუსეთის საექსპორტო შემოსავლები 2020 წლიდან მოყოლებული ყველაზე დაბალ დონეზეა.

თუმცა ენერგომატარებლების გაიაფება უშუალოდ რუსეთთან დაკავშირებული არაა. ის ჩინეთის ეკონომიკის შენელებას, ევროპის სტაგნაციას და აშშ-ს მიერ დაწყებულ სავაჭრო ომებთანაა კავშირში. ეკონომიკური ჟანგბადის გაუხშოება გლობალური ფენომენია, მაგრამ რუსეთი მას სხვებზე მტკივნეულად განიცდის. 

დღეს არსებული გლობალური ეკონომიკური კონტექსტი უკუღმართ მოტივაციურ სისტემას უქმნის კრემლს. ჩვეულებრივ, ეკონომიკური თეორია გვკარნახობს, რომ ვითარების გაუარესებამ პუტინს მოლაპარაკებებისკენ უნდა უბიძგოს, რომ ომი დაასრულოს. რაციონალური მოთამაშე ცდილობს თამაში დაასრულოს, როცა ფასი განუზომლად იზრდება. მაგრამ ვლადიმირ პუტინს მარტო რუსეთის ჟანგბადის მაჩვენებელზე კი არ უჭირავს თვალი, ის სხვებსაც უთვალთვალებს. 

პუტინი მსოფლიოს ასე ხედავს: ევროპას თავისი სტრუქტურული კრიზისი გასჭირვებია, პოლიტიკურად დაყოფილია და სტრატეგიულ საკითხებზე ვერ აღწევს თანხმობას, მათ შორის რუსეთთან დაკავშირებითაც. უკრაინა ომითაა გადაღლილი და დასავლეთზეა დამოკიდებული, დასავლეთს კი ყოველი ახალი საარჩევნო ციკლის დროს ყოყმანი იპყრობს - გააგრძელოს თუ არა კიევის დახმარება. გლობალური ეკონომიკა მზარდი საგარეო ვალებითა და ვაჭრობაში პროტექციონისტური ტალღით გამოწვეული ხანგრძლივი კრიზისის მოლოდინშია. თუკი შენ გიჭირს, მაგრამ შენი კონკურენტებიც ცუდ დღეში არიან და თან თვლი, რომ ტკივილს შენ უკეთ აიტან, მაშინ ტრადიციული გათვლები თავდაყირა დგება. სწორედ ამიტომ, იმის ნაცვლად, რომ ეკონომიკურმა ზეწოლამ მოლაპარაკების მაგიდასთან დაჯდომისკენ უბიძგოს, პუტინი ჯიუტად რჩება თვითგადარჩენის ლოგიკის ტყვეობაში. 

უფრო ღრმად თუ ჩავიხედავთ, რუსეთის ელიტები - და არა მხოლოდ კრემლში მჯდომნი - დარწმუნებულნი არიან, რომ როგორც არ უნდა დამთავრდეს ომი, დასავლეთის მთავარი ამოცანა რუსეთის სამუდამო დაქვემდებარება და მისი განვითარების პოტენციალის შებოჭვაა. ამ გავრცელებული რწმენის უარყოფა რთულია. დასავლელი პოლიტიკოსები ღიად განიხილავენ რუსეთის შეკავების გეგმებს. ოთხწლიანმა ომმა ორივე მხარეს აარჩევინა სვლის გეზი, რომლსაც თავისი ინერცია აქვს და რაც დრო გადის, მისგან გადახვევა სულ უფრო რთულდება.

თუკი ორივე მხარე მოელის, რომ კონფრონტაცია სამუდამო ხასიათს მიიღებს, მაშინ მათი ქცევაც შესაბამისი ხდება და კონფრონტაციის გაგრძელება ერთადერთი შესაძლებლობად მოჩანს. ამგვარი მოლოდინების არსებობის პირობებში, რუსეთის არჩევანი, გააგრძელოს ომი, რა ფასადაც არ უნდა დაუჯდეს ეს, რაციონალური არჩევანია. პუტინი გააგრძელებს ომს იმ იმედით, რომ რამე შეიცვლება: დასავლური კოალიცია გაიხლიჩება, უკრაინა გადაღლით გატყდება ან პრეზიდენტი ტრამპის პრიორიტეტები შეიცვლება. 

სინამდვილეში, რუსეთს ომის გაგრძელება კიდევ კარგა ხანს შეუძლია. მაგრამ იმ ალპინისტივითაა, რომელიც "სიკვდილის ზონაში" უსასრულოდ ვერ გაძლებს და ქვემოთ ჩამოსვლაც რომ მოიწადინოს, შეიძლება მაინც დაიღუპოს. თუ ეკონომიკური დეგრადაციის თავიდან არიდება სურს, კრემლმა ომი უნდა დაასრულოს. დიახ, მხოლოდ ომის დასრულება ვერ იქნება რუსული ეკონომიკის აღორძინების გარანტია. თუმცა, ომის ნებისმიერი დამატებითი წელიწადი სისტემური კოლაფსის რისკს ზრდის: საფინანსო კრიზისი და ინსტიტუციების ჩამოშლა შეიძლება იმდენად დრამატული იყოს, რომ რაც არ უნდა პოლიტიკა აირჩიონ რუსეთის მმართველებმა, ზიანის გამოსწორება მაინც გაუჭირდეთ. დასავლელმა პოლიტიკოსებმა საკუთარ თავს უკვე უნდა დაუსვან კითხვა, როგორი იქნება რუსეთი, როცა ეს გარდაუვალი ვარდნა დაიწყება - და აქვს თუ არა ვინმეს გეგმა, როგორ მოიქცნენ იმ დროს.
### „მაგა" ევროპელ ნაციონალისტებთან ფლირტს ინანებს
URL: https://evropis.moambe.eu/maga-evropel-nac-ionalistebt-an-p-lirts-inanebs/
Last updated: 2026-02-24T23:02:04.000Z
**ჯანან განეში, ფაინეიშნლ თაიმსის მესვეტე**

დონალდ ტრამპი 18 წლისა იყო, როცა ერთმა უცხოელმა მისი საყვარელი "მონროს დოქტრინის" შეჯანჯღარება გადაწყვიტა. 1964 წელს საფრანგეთის პრეზიდენტი, შარლ დე გოლი ლათინურ ამერიკას ეწვია და იქაურებს ამერიკული გავლენის შესუსტებაზე ჩაუტარა აგიტაცია, თანაც საფრანგეთი წარმოაჩინა ძალის ალტერნატიულ პოლუსად. ცოდვა გამხელილი ჯობს, ეს ვოიაჟი მაშინაც ისევე არასერიოზულად გამოიყურებოდა, როგორც დღეს ჟღერს. ალჟირში დამარცხებული საფრანგეთი ვერ იყო ისეთ ფორმაში, იანკებს მათსავე ნახევარ ნახევარსფეროში რომ შესცილებოდა. თუმცაღა, საქვეყნოდ განთქმული ბერიკაცის სანახავად ბლომად ხალხი კი შეიყარა. მაშინდელმა "თაიმმა" ამ ამბავს "დე გოლივერის მოგზაურობა" უწოდა.

დონალდ ტრამპი თუ მაშინდელ ამბებს გადახედავდა, ვინცობაა ისეთი რამე შეეგნო, რასაც "მაგას" ხალხი ჯიუტად ვერ ამჩნევს, როცა ბებერი კონტინენტის ულტრამემარჯვენეებს ელაციცება: ევროპელი ნაციონალისტები ხშირად ანტი-ამერიკელები თუ არა, ამერიკის მოწინააღმდეგეები მაინც არიან. 

ევროპელი ნაციონალისტების ხედვით, აშშ "სისხლის სიწმინდისა და მიწაწყლის" დამცველად ვერ გამოდგება. მათთვის ამერიკა უსამშობლო კომერსანტების ქვეყანაა, რომელსაც განზრახ თუ უნებლიედ მთელი მსოფლიოს ერთ თარგზე მოჭრა სურს და კერძები იქნება, ყოფითი კულტურა თუ კინემატოგრაფი, ევროპის ეროვნული თავისებურებების გაუქმებას უწყობს ხელს. ზოგიერთი ევროპელი ნაციონალისტი რელიგიური თვალსაზრისითაც უყურებს აშშ-ს ამრეზით: ევროპაში ნაციონალისტების უმრავლესობა ან კათოლიკეა, ან მართლმადიდებელი, აშშ-ში კი არა.

თუ ტრადიციული გოლისტური მემარჯვენეებიდან გვარიანად მარჯვნივ ჩავიჩოჩებთ, დავინახავთ, რომ ალტერნატივა გერმანიისთვის (AfD) ღიად პრო-რუსული ძალაა და თანაც იმ ქვეყანაში, რომელიც მეორე მსოფლიოს შემდეგ ყოველთვის ტრანსატლანტიკური კავშირის მთავარი ქომაგი იყო. ვიქტორ ორბანიც უფრო აღმოსავლეთით იცქირება, ვიდრე ატლანტიკის გადაღმა, ის ევროპაში ჩინეთის საუკეთესო მეგობარია. არადა, ზოგჯერ ავადმყოფურად ანტიჩინური გამოხტომებით ცნობილი "მაგა" ისე უჟუჟუნებს ორბანს თვალებს, თითქოს ტრამპის პირდაპირი მემკვიდრე ყოფილიყოს. ამგვარი სიბეცე ექსცენტრული "მაგასთვისაც" კი უცნაურია. არადა, თუ ასე გააგრძელეს, შეიძლება მწარედ ინანონ, მტრებს რომ იხუტებდნენ გულში.

ვიცი, იმ ამერიკელებს, ევროპელ ნაციონალისტებზე რომ ამოსდით მზე და მთვარე, ეთიკური და მორალური არგუმენტებით ვერ გადავარწმუნებ. ამოტომაც, მოდით, გვერდით მივუჩოჩდები და ყურში ცინიკურად ჩავჩურჩულებ: "კი, მაგრამ თქვენ რა ხეირი?!" თუკი ამბობთ, რომ მარად და ყველგან ამერიკის ინტერესი უნდა იყოს მთავარი, რანაირად იქნება თქვენთვის მომგებიანი პარიზსა და ბერლინში ანტიამერიკული განწყობის ხალხის მოსვლა ხელისუფლებაში? რანაირად უხამებთ ერთმანეთს "ჯერ ამერიკა!" პოლიტიკას და თქვენივე მოწინააღმდეგე ნაციონალისტების მხარდაჭერას? 

ზედიზედ მეორედ, მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე ტრამპის წარგზავნილმა ევროპელ ულტრამემარჯვენეებს საჯაროდ გაუწოდა ხელი. კი, მარკო რუბიომ ეს უფრო მეტი ტაქტით (და, როგორც ამბობენ, შედარებით გულსგარეთ) გააკეთა ვიდრე შარშან ჯეიდი ვენსმა. მაინც, ტრიბუნაზე გამოდგომა და "ცივილიზაციაზე" თუ "ქრისტიანულ რწმენაზე" თვალზე ლიბრგადაკრული როშვა ევროპაში ორბანისნაირების საყვარელი თემაა. ამგვარად მოსაუბრე რუბიო სწორედ მათ უგზავნის მხარდაჭერის კოდურ სიგნალს. არცაა საჭირო ზედმეტი მარჩიელობა: მიუნხენიდან რუბიო სწორედ ბუდაპეშტში გაემგზავრა და საარჩევნო კამპანიაში ჩაბმულ ორბანს მხარდაჭერა და აშშ-სთან "თანამშრომლობის ოქროს საუკუნე" აღუთქვა. 

გასაკვირი ის არაა, რომ ასეთი გამოხტომები ევროპელ ლიბერალებს სძულთ. გასაკვირი ისაა, რომ ამერიკელ ნაციონალისტებს მოსწონთ. ვინ დაუჯერებს ვაშინგტონს უფრო გულდასმით - გერმანიის ტრადიციული პარტიებისგან შემდგარი მთავრობა, თუ მისი AfD-ინფიცირებული ვერსია? ასეთი ჯიშის პარტიებს ამერიკა რომც არ ეზიზღებოდეთ, თავის მოჩვენება მაინც მოუწევთ, არჩევნებში რომ გაიმარჯვონ და თავიანთი ანტიამერიკელი მომხრეები შეინარჩუნონ. არ დაგვავიწყდეს, რომ ტრამპთან გადამეტებულმა ლაქუცმა 2025 წელს არჩევნებზე წირვა გამოუყვანა კანადისა და ავსტრალიის მემარჯვენე პარტიებსა და კანდიდატებს. ისიც ნიშანდობლივია, რომ საფრანგეთის "ეროვნული ერთობის" თავკაცმა, ჟორდან ბარდელამ საჭიროდ ჩათვალა დაეგმო ამერიკის "იმპერიალისტური მუქარა" გრენლანდიის წინააღმდეგ. არჩევნებიც რომ არ იყოს, ასეთი პარტიების ამომრჩევლების ანტიამერიკანიზმი ძველი ამბავია და ჯერ კიდევ წარსული საუკუნეების ანგლოფობიაში აქვს გადგმული ფესვები. გერმანელი და ფრანგი კონსერვატორები ტრადიციულად თვლიდნენ, რომ ბრიტანეთი ზედმეტად იყო ვაჭრობისა და მეცნიერებისაკენ მიდრეკილი და ნამდვილი კულტურისა კი არაფერი გაეგებოდა. 

როგორ აღმოჩნდა აშშ სასიყვარულო სარეცელში მათსავე მოძულეებთან, რთული სათქმელია. შეიძლება უბრალოდ უცოდინრობით მოუვიდათ. არა, იმას ვერ ვიტყვით, რომ "მაგას" ხალხი ანდა მათი ლიდერი სულელია, მაგრამ აშკარაა, რომ დეტალებში წვდომით თავს მაინცდამაინც არ იწუხებენ. შეიძლება ვერც კი აცნობიერებენ, რამხელა ისტორია აქვს ევროპელ მემარჯვენეებს შორის ანტი-ამერიკულ განწყობებს და რომ მათთვის ამერიკელები ერი კიარა, ერთი დიდი ბაზარია ზედ დარჭობილი დროშით.

ამერიკული თვალისთვის უცნაურია, რომ ევროპაში ულტრამემარჯვენეებსა და ულტრამემარცხენეებს ბევრი რამ აქვთ საერთო - მაგალითად არც ერთს დასანახად არ მოსწონს თავისუფალი ბაზარი. ჯეიდი ვენსს თუ მარეთლა უნდა, ევროპა "კვლავაც მოგუგუნე ეკონომიკა გახდეს", მაშინ "ეროვნული ერთობის" და ნაიჯელ ფარაჟის პარტიების მხარდაჭერა ბითურობაა. 

ბუნებრივია, არსებობს მეორე შესაძლო ახსნაც: "მაგას" ევროპა უბრალოდ ცალ ფეხზე ჰკიდია. მათ ისიც გაუხარდებათ, ულტრამემარჯვენეების ხელისუფლებაში მოსვლით ევროპაში თუ ყველაფერი აირევა. თუ ასეა, მე გამოვდივარ შტერი ამ ჩემი გარჩევებითა და ამერიკისა და ევროპის საგარეო პოლიტიკური ტრადიციების ნიუანსების შედარებითი დახასიათებით. 

აგერ თითქმის ათი წელი გავიდა დასავლურ სამყაროში პოპულისტების საარჩევნო წარმატებებიდან და ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება, რომ მიმომხილველები უფრო სერიოზულად აღიქვამენ პოპულისტებს, ვიდრე ისინი საკუთარ თავს. ამ ხალხისთვის "ფაშისტების" დაძახება არა მხოლოდ აუფასურებს იმ საშინელებას, რაც 1930-1940 წლებში მოხდა, არამედ ზედმეტად სერიოზულად წარმოაჩენს ხალხს, ვისთვისაც პოლიტიკა დარბაზში სკამების მტვრევის სპორტული ნაირსახეობაა. მათ არანაირი -იზმი არ ამოძრავებთ, ნიჰილიზმის გარდა. 

ასე რომ არ იყოს, ორბანის ანტიამერიკანიზმი - რაც ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მახვილ თვალს არ გამოჰპარვია - სერიოზული ადამიანის ტვინში ვერ შეძლებდა ამერიკის პირველობის წადილთან თანაცხოვრებას. 

თავში მოყოლილ ამბავს რომ მივუბრუნდეთ, დე გოლს ზედმეტადაც არ მოუშლია ნერვები ამერიკისთვის. დიდი გენერალი დიდი რეალისტიც იყო და კარგად იცოდა საკუთარი გადაჭარბებული პატივმოყვარეობის დროზე მოთოკვა. მისგან განსხვავებით, დღევანდელ ევროპელ ნაგიჟრებს შეიძლება გაუჭირდეთ საკუთარი თავის გაკონტროლება. მით უფრო უცნაურია ამერიკელების აშკარა სურვილი, თავად ნახონ, თუ როგორ დასრულდება ეს ამბავი.

ეგებ ტრამპის მთავრობის საუკეთესო კრიტიკა ისაა, რომ წესიერად ეგოისტობაც კი არ გამოსდით?!
### ეპლბაუმი: რუბიოს გამოსვლით არაფერი შეცვლილა
URL: https://evropis.moambe.eu/eplbaumi-rubios-gamosvlit-arap-eri-shec-vlila/
Last updated: 2026-02-24T13:20:29.000Z
**ავტორი: ანნ ეფლბაუმი, „ატლანტიკის" მუდმივი ავტორი**

ისევე როგორც შარშან, მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე ყველაზე მნიშვნელოვან ამერიკულ გამოსვლას გვერდით ოთახში, დინამიკებთან ახლოს იატაკზე მჯდომმა მოვუსმინე. ხმაურიან საკონფერენციო ოთახთან შედარებით აქ გამომსვლელის ხმა უკეთ ისმის და თან შეგიძლია იმ ხალხს დააკვირდე სახეზე, ეკრანის გარშემო რომ შეჯგუფდებიან ხოლმე. პრემიერ მინისტრები და პრეზიდენტები ძირითად დარბაზში სხედან, მაგრამ მათ გარდა კონფერენციას ბევრი სხვაც ესწრება: უსაფრთხოების ანალიტიკოსები, პოლკოვნიკები, დრონების ინჟინრები, თავდაცვის მინისტრების მოადგილეები, კანონმდებლები და ასობით სხვა ადამიანი, ვინც პროფესიული ცხოვრება მიუძღვნა უკრაინაში ომის დასრულებას, ევროპაში მშვიდობის დამკვიდრებასა და მსოფლიოში უსაფრთხოების გავრცელებას .

[No, It’s Not Back to Business as UsualMarco Rubio was more civil than J. D. Vance had been, but the message to longtime allies was the same.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/apple-touch-icon-152x152-aafde20dd981a38fcd549b29b2b3b785.png)The AtlanticAnne Applebaum![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/original.jpg)](https://www.theatlantic.com/ideas/2026/02/for-europe-its-not-back-to-business-as-usual/686023?ref=evropis.moambe.eu)

ისევე როგორც შარშან, ამ ხალხს უნდოდა გაეგო, როგორ აპირებს აშშ ამ საქმეში მათ დახმარებას. როგორც შარშან, მსმენელებს იმედი გაუცრუვდათ.

შაბათის მთავარი მომხსენებელი, ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო მდივანი, მარკო რუბიო უფრო თავაზიანი იყო, ვიდრე ვიცე-პრეზიდენტი ჯეიდი ვენსი, რომელმაც 2025 წელს უკმეხად შეურცხჰყო ევროპის მთავრობები. თუმცაღა, რუბიოს გამოსვლას ძირითადად იგივე მიზნები ამოძრავებდა, რაც ვენსისას. არც რუბიოს უხსენებია ომი, არც მას უგულისხმია, რომ ამერიკა ევროპას ომის დასრულებაში დაეხმარება. მას არ გამოუთქვამს რწმენა, რომ რუსეთის დამარცხება შესაძლებელია. რუბიოს არ უხსენებია დემოკრატიული ღირებულებები და თავისუფლების იდეა, რომელიც ერთ დროს NATO-ს მამოძრავებელი ძალა იყო და დღესაც ეძვირფასება ალიანსის ევროპელ წევრებს. ყოველივე ამის ნაცვლად რუბიომ ჩამოაყალიბა ერთობის ხედვა, რომელიც ეფუძნება ევროპისგან ვითომდა მემკვიდრეობით მიღებული “დასავლური ცივილიზაციის“ ბუნდოვან და რომანტიკულ იდეას - დანტეს, შექსპირს, სიქსტის კაპელას, ბითლზს - რომელიც თურმე უნდა დაუპირისპირდეს იმას, რასაც რუბიო სახავს ნამდვილ მტრად: არა რუსეთს, არა ჩინეთს, არამედ მიგრაციას, „კლიმატის კულტს“ და, მისი ხედვით, თანამედროვე გადაგვარებულობის სხვა ფორმებს. 

> რუბიოს სიტყვა რორშახის ტესტივით იყო. თუ კარგი ამბავი გინდოდა გაგეგო, კმაყოფილებას მოგანიჭებდა ერთობის იდეის ესოდენ გულწრდელი გამოხატვა. თუ არა, მაშინ სხვა რამეს შეამჩნევდით.

რუბიოს სიტყვა რორშახის ტესტივით იყო. თუ კარგი ამბავი გინდოდა გაგეგო, კმაყოფილებას მოგანიჭებდა ერთობის იდეის ესოდენ გულწრდელი გამოხატვა. თუ არა, მაშინ სხვა რამეს შეამჩნევდით. ერთმა ჩემმა გერმანელმა მეგობარმა ამ გამოსვლაში გერმანული ულტრამემარჯვენე ჯგუფების საამებელი მინიშნებები ამოიკითხა. რამდენიმე პოლონელმა მონაწილემ მითხრა, რომ რუბიოს მიერ ჩამოთვლილი დიდი ადამიანებისა და ხელოვნების შედევრების ჩამონათვალში აღმოსავლეთ ევროპის არც ერთი წარმომადგენელი არ მოხვდა. ინდოელი კოლეგა შეაშფოთა კოლონიალიზმის ქებამ. რუბიომ იმდენჯერ ახსენა ქრისტიანობა, რომ ბევრმა ამერიკელმა გამოსვლაში რადიკალი ამერიკელი ქრისტიანი ნაციონალისტების მხარდაჭერა ამოიკითხა. და ძალიან ბევრ დამსწრეს ფრიად უცნაურად ეჩვენა, რომ მიგრაციას თავს ესხმოდა ადამიანი, რომელიც თავადაა მიგრანტების შვილი.

> ძალიან ბევრ დამსწრეს ფრიად უცნაურად ეჩვენა, რომ მიგრაციას თავს ესხმოდა ადამიანი, რომელიც თავადაა მიგრანტების შვილი.

გამოსვლის შემდეგ გამოხდა ხანი. გასული საათებისა და დღეების განმავლობაში არ შემხვედრია არც ერთი ქვეყნის წარმომადგენელი, ვინც იტყოდა, რომ ამერიკულ-ევროპული ურთიერთობები ჩვეულ კალაპოტს უბრუნდება. რუბიოს ეს არ უთქვამს და ცხადია, არც სურდა, რომ ვინმეს ასე გაეგო მისი გამოსვლა. მსგავსი რამ ასევე არ უთქვამს ელბრიჯ კოლბის, აშშ თავდაცვის მინისტრის მრჩეველს პოლიტიკის საკითხებში, რომელმაც თავის გამოსვლაში სასურველად მიიჩნია "ევროპეიზებული ნატოს" ჩამოყალიბება, რომელსაც შეეძლება თავის დაცვა საკუთარი ძალებით, დიდი-დიდი აშშ-ს ბირთვული ქოლგის ქვეშ. კოლბიმ თქვა, „წესებზე დაფუძნებული საერთაშორისო წესრიგის ღრუბლებში აშენებული ზღაპრული სასახლეაო.“ მან აღნიშნა, რომ „ალიანსები მხოლოდ ემოციებზე არავინ უნდა დააფუძნოსო.“ ამას ტრამპის ადმინისტრაცია უკვე ერთი წელია იმეორებს და კოლბიმაც არ დააკლო ხელი. 

ეს გზავნილი შინაგანად ღრმად წინააღმდეგობრივია. მიუნხენის შემდეგ რუბიო ბრატისლავასა და ბუდაპეშტში გაეშურა, სადაც მან ქება-დიდებით მოიხსენია ვიქტორ ორბანი, უნგრეთის პრემიერ მინისტრი. ორბანი დაარწმუნა, რომ ტრამპი „ღრმადაა დაინტერესებული თქვენს წარმატებაშიო“, რითაც აშკარად მიანიშნა უნგრეთის მომავალ არჩევნებზე, რომელშიც ორბანი სავარაუდოდ დამარცხდება, თუკი ის სამართლიანად ჩატარდა. ბევრმა აღნიშნა, რომ ორბანი გამოირჩევა კორუფციითა და საარჩევნო პროცესის მანიპულაციით, რომ ის ზეწოლას ახდენს მოსამართლეებსა და დამოუკიდებელ ჟურნალისტებზე (რომელთაგან ბევრი აღარ ცხოვრობს ქვეყანაში). თავად რუბიომაც 2019 წელს ხელი მოაწერა წერილს, რომელშიც ის უნგრეთის პრემიერ მინისტრს ‘დემოკრატიის ეროზიის’ გამო ჰკიცხავდა.

გაუგებარია, როგორ ეხამება მიუნხენის კონფერენციაზე გაჟღერებული მთავარი ამერიკული გზავნილი \[რომ ევროპამ თავისი დაცვა უნდა უზრუნველყოს\], რუბიოს ბუდაპეშტში ჩასვლას. ორბანი, გერმანიის და საფრანგეთის ულტარმემარჯვენეების მსგავსად, რომელთაც მჭიდრო კავშრები აქვთ ვანსსა და MAGA-ს მოძრაობასთან, ევროპის შეიარაღების წინააღმდეგია. ორბანი არა მხოლოდ „ევროპეიზებული NATO-ს“ ჩამოყალიბის შეფერხებას ცდილობს, არამედ ევროკავშირში რუსეთის დე ფაქტო წარმომადგენელივით იქცევა.

ორბანის უნგრეთი ფაქტიურად ყველას თავისტკივილია უსაფრთხოების თვალსაზრისით. რუსები საშინელ, გამანადგურებელ, ძვირიან ომს აწარმოებენ უკრაინის წინააღმდეგ. ისინი ევროპაში აგზავნიან დრონებს, აწყობენ კიბერშეტევებს და ბალტიის ზღვაში აზიანებენ წყალქვეშა კაბელებს. სურს კი ამერიკის შეერთებულ შტატებს ევროპელების გაერთიანება ამ საფრთხეებთან საბრძოლველად? თუ სურს, მაშ რატომ უჭერს მხარს ტრამპის ადამინისტრაცია პოლიტიკოსს, რომელიც ამ პროექტს ეწინააღმდეგება? ბუნებრივია, ევროპელებს უჩნდებათ განცდა, რომ სინამდვილეში ამერიკელებს ძლიერი ევროპა კი არ სურთ, არამედ დანაწევრებული, რომელიც თავს ვერავისგან დაიცავს.

> ევროპელებს უჩნდებათ განცდა, რომ სინამდვილეში ამერიკელებს ძლიერი ევროპა კი არ სურთ, არამედ დანაწევრებული, რომელიც თავს ვერავისგან დაიცავს.

იმას, რომ ბევრმა მსმენელმა კარგად გაიგო ვაშინგტონიდან მომავალი როგორც ღია, ისე ფარული გზავნილები, მოულოდნელი შედეგები მოაქვს. გუშინ დილით, ჟურნალ "პოლიტიკოში" ეწერა, რომ ევროპის ექვსი ქვეყნის მინისტრები იკრიბებიან კონტინენტის ფინანსური სისტემების გასაერთიანებლად კაპიტალის ბაზრის კავშირში. შეთანხმების მიზანი ეკონომიკის ამოქოქვაა, თუმცა როგორც ჩემი ერთი გერმანელი მეგობარი ამბობს ხოლმე, არავის უყვარეს კაპიტალი, ბაზრები და განსაკუთრებით - კავშირები. კაპიტალის ბაზრის კავშირის იდეა ბევრჯერ განუხილავთ, მაგრამ დიდი ენთუზიაზმის გარეშე. ბევრი, შედარებით მცირე ზომის ფინანსური ინსტიტუტი შეიძლება ამგვარი პროექტის განხორციელებით წაგებული აღმოჩნდეს, რაზეც მათ ხშირად და ხმამაღლა უსაუბრიათ წარსულში.

ტრამპის ადმინისტრაციამ იმდენი მოახერხა, რომ ამ დისკუსიის ბუნება შეიცვალა. თუ ევროპა ამერიკის შეერთებული შტატებისგან ემანსიპაციას და რუსეთის დასამარცხებლად მომზადებას აპირებს, მაშინ ევროპის თავდაცვისა და ტექნოლოგიების კომპანიები ბევრად უფრო სწრაფად უნდა გაფართოვდნენ და ახლანდელზე ბევრად უფრო მეტი ფული უნდა მოიზიდონ. ამერიკაში ფულის დაბანდების ნაცვლად, ევროპელებმა უფრო მეტი დანაზოგი უნდა დააბანდონ ევროპაშივე. მიუნხენში ევროპელები საკმაოდ გადაჭრით საუბრობდნენ ამ საკითხზე. 

ასე, რომ არა, რუბიოს გამოსვლით არაფერი შეცვლილა, ამერიკასთან ძველებურად საქმის დაჭერას აღარავინ აპირებს.
### რა ითქვა შატოში?
URL: https://evropis.moambe.eu/ra-it-k-va-shatoshi/
Last updated: 2026-02-22T13:20:02.000Z
ევროკავშირის საბჭოს თავკაცმა ანტონიო კოშტამ 27 ქვეყნის ლიდერი ბელგიის ისტორიულ შატო ალდენ ბიზენში იმისთვის მიიპატიჟა, რომ არაფორმალურ გარემოში ემსჯელათ ევროპის გაძლიერებაზე. როგორც დავოსის სამიტზე კარგად გამოჩნდა, მსოფლიოს ეკონომიკური გიგანტები ერთმანეთთან გეოპოლიტიკური და ეკონომიკური ქიშპობის გზას საბოლოოდ დაადგნენ. ევროპის დიდ ქვეყნებში მომწიფდა აზრი, რომ კავშირმა უნდა აირჩიოს, ამ მსოფლიოში ძალის ერთ-ერთი პოლუსი იქნება, თუ სხვების საჯიჯგნი გახდება. 

ევროკავშირი წესდებით პირველ რიგში ეკონომიკური გაერთიანებაა, ამიტომაც, დამდეგი კონკურენციის პირობებში მას სამი კოზირი აქვს - 450 მილიონიანი მოსახლეობა, ანუ მომხმარებელთა ბაზარი; საერთო ბაზარი, ანუ ბიზნესის ზრდისთვის კარგი გარემო და მოქალაქეთა დანაზოგები, რომლებიც სწრაფი ინვესტირების საშუალებას იძლევა. სწორედ ამაზე ამახვილებდა ემანუელ მაკრონი ყურადღებას ამასწინანდელ ინტერვიუში.

[ემანუელ მაკრონი: ევროპამ ერთობლივი სესხი უნდა აიღოსახალ ტექნოლოგიებში ინვესტირებისთვის გავეშებული ბრძოლაა და მას არ უნდა ჩამოვრჩეთო, ამბობს საფრანგეთის პრეზიდენტი![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/lgooggo-2.png)ევროპის მოამბეJaba Devdariani![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Macron-FT.png)](https://evropis.moambe.eu/emanuel-makroni-evropam-ert-oblivi-sesxi-unda-aigos/)

უპირატესობას გამოყენება და განხორციელება უნდა. ევროპის ეროვნული ბანკის ყოფილმა თავკაცმა, მარიო დრაგიმ ჯერ კიდევ 2024 წელს წარმოადგინა ანგარიში, რომელიც კონკურენტუნარიანობის გასაძლიერებლად ევროპული რეგულაციების გამარტივებაზე და ინვესტიციების წახალისების აუცილებლობაზე საუბრობდა. მეორე იტალიელმა, ყოფილმა პრემიერმა ენრიკო ლეტტამ, თავის ანგარიშში ბიზნესის და საერთო ბაზრის განვითარების აუცილებლობაზე მიუთითა ლიდერებს. სწორედ ეს ორი ადამიანი იყო მიწვეული ბელგიაში არაფორმალურ სამიტზე, რომ ლიდერებთან ერთად ჩაღრმავებით განეხილათ საჭირბოროტო თემები.

### დაპირისპირებულთა ერთიანობა 

ზოგადად, პარიზი, ბერლინი, რომი და ვარშავა თანხმდებიან, რომ დრაგისა და ლეტტას ანგარიშების რეკომენდაციები განსახორციელებელია. თუმცაღა მათი განხორციელების გზებზე აზრები იყოფა. ემანუელ მაკრონი, როგორც ყოფილი ბანკირი და ფინანსისტი, ფიქრობს, რომ საერთო-ევროპული ვალის აღება - ანუ ევროობლიგაციების გამოშვება - საუკეთესო გზა იქნება კაპიტალის სწრაფი მობილიზებისა და ინვესტირებისთვის. ფრიდრიხ მერცი და ჯორჯა მელონი ვალის აღებას ეწინააღმდეგებიან, რადგან ფრთხილობენ, ფრანგებმა თავისი შიდა ვალის დაფინანსება არ აგვკიდონო. ისინი უკვე არსებული ევროპული ფონდების და ბანკებში არსებული მოქალაქეთა დანაზოგების გამოყენება-გადათამაშებაზე ჩამოდიან ფსონს. ამას მხარს უჭერს ევროკომისიის თავმჯდომარე, ურსულა ფონ დერ ლაიენიც.

მაკრონისა და მერცის ხედვებს შორის სხვადასხვაობის მნახველ ევროპულ პრესასა და ანალიტიკურ საზოგადოებაში აჩურჩულდნენ, პარიზ-ბერლინის ევროპული მოტორი ბერლინ-რომის მოტორმა ჩაანაცვლაო. კოშტას არაფორმალური სამიტის ერთ-ერთი ამოცანა ისიც იყო, რომ დიდ ევროპულ დედაქალაქებს შორს უსიამოვნება თავიდან აერიდებინათ და კომპრომისი არაფორმალურ გარემოში, პირისპირ ეძებნათ. ამდენად, შემთხვევითი არაა, რომ მაკრონი და მერცი შეხვედრაზე ერთად შევიდნენ და პრესასთან სასაუბროდაც ერთად გამოვიდნენ. 

მართალია, მაკრონმა თქვა არანაირი დრამატული განსხვავება ჩემსა და კანცლერს შორის არააო, ფაქტი ფაქტად დარჩა: როგორც ჟურნალისტები ქილიკობენ, მაკრონს ევროკავშირის "გადატვირთვა" სურს, მერცს კი მხოლოდ მტვერის გადაწმენდაო. თუმცა, ირონია გვერდზე გადავდოთ: გუშინ ლიდერები მთელ რიგ საკითხებზე მაინც შეთანხმდნენ.

### საუბრების შედეგები

შეხვედრა გუშინ გვიანობამდე გაგრძელდა და მასპინძელი, კოშტა, კმაყოფილი ჩანდა. მაშ, რაზე მიაღწიეს თანხმობას? 

27-ვე ლიდერი შეთანხმდა რეგულაციების გამარტივებაზე, განსაკუთრებით კომპანიებისათვის. დათანხმდნენ ასევე ლეტას წინადადებას, "ერთი ევროპა, ერთი ბაზარი" რომლის ძალითაც 2026-2027 წლებში ევროპულ ბაზრებზე კომპანიების ვაჭრობა მუშაობა საერთო წესებით იქნება შესაძლებელი. შეიქმნება სპეციალური სამართლებრივი რეჟიმი ევროპული კომპანიების დასაარსებლად (ე.წ. "28-ე რეჟიმი"), რაც საშუალებას იძლევა ახალი ტრანს-ნაციონალური კომპანიები ისე შეიქმნას, რომ თითოეულ ქვეყანაში ცალ-ცალკე დარეგისტრირება და ანგარიშგება არ მოუწიოთ. ასევე შეთანხმდნენ, რომ ზოგიერთ სექტორში, მაგალითად ტელეკომუნიკაციების და ხელოვნური ინტელექტის მხრივ, წახალისდება ინვესტიციები. გადაიდგმება ნაბიჯები ელექტროენერგიის ფასების შესამცირებლად. როცა ევროპა მომსახურებას შეისყიდის, ევროპულ კომპანიებს უპირატესობა მიენიჭებათ თავდაცვის, კოსმოსურ, ეკოლოტექნოლოგიების, კვანტური ტექნოლოგიების, ხელოვნური ინტელექტისა და საბანკო გადახდების ავტომატიზაციის სექტორებში.

ასევე არსებობს კონსენსუსი თავისუფალი ვაჭრობის საერთაშორისო და რეგიონული შეთანხმებების დადებაზე, როგორც ამასწინათ ინდოეთთან და აშშ-სთან. საფრანგეთის წინააღმდეგობის მიუხედავად, ევროკომისია ძალაში შეიყვანს მერკოსურის ქვეყნებთან თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებას, მანამ, სანამ ევროპის მართლმსაჯულების სასამართლოს გადაწყვეტილება გაცხადდებოდეს. ასევე დაფიქსირდა საერთო თანხმობა კაპიტალისა და ინვესტიციების საერთო ბაზრის ასამოქმედებლად.

არ გაიზიარეს ფრანგული წინადადება ევროობლიგაციების შესახებ: მერცმა პირდაპირ განაცხადა, რომ არც თავად ეთანხმება ამას და არც გერმანიის საკონსტიტუციო სასამართლო მისცემს ამის უფლებას. მისი თქმით, ერთობლივი ვალის აღება კოვიდის შედეგების აღმოსაფხვრელად და უკრაინის დასახმარებლად გამონაკლისები იყო და წესად არ უნდა იქცეს. შეთანხმდნენ, რომ ახალი ზომების დასაფინანსებლად ჩვეულებრივ საბიუჯეტო პროცესს გამოიყენებენ.

### ვისაც გვინდა, გაგვატარეთ

საუბრის შედეგად ასევე გამოიკვეთა, რომ ევროკავშირში უფრო აქტიურად და იოლად მიმართავენ ე.წ. "გაღრმავებული თანამშრომლობის" ფორმატებს. ეს ნიშნავს, რომ იმ სფეროებში სადაც თანხმობა არაა, ის ქვეყნები წაიწევენ წინ, ვისაც ამის სურვილი აქვთ. ამით ისინი თავიდან აირიდებენ ვეტოს მუდმივ საფრთხეს. 

ურსულა ფონ დერ ლაიენმა თქვა, მირჩევნია, რომ გადაწყვეტილებები ყველამ ერთად მივიღოთ, მაგრამ თუ ივნისამდე კაპიტალისა და ინვესტიციების საერთო ბაზრის შესახებ არ გვექნება თანხმობა, მაშინ გაღრმავებული თანამშრომლობის ფორმატები ამოქმედდება, სწრაფად რომ ვიაროთ წინო.

### რამდენად წარმატებული გამოდგა უჰალსტუხო სამიტი? 

ჯერჯერობით ევროპამ ისევ ნაბიჯ-ნაბიჯ სიარული ამჯობინა ნახტომის გაკეთებას. მარიო დრაგი სკეპტიკურადაა განწყობილი. მისი აზრით, ამ ტემპით ევროპა "ნელ დაღმასვლას" გააგრძელებს. ევროპელები ერიდებიან მკვეთრი ნაბიჯების გაკეთებას, მით უმეტეს მაშინ, როცა საფრანგეთის - ერთ-ერთი წამყვანი ქვეყნის - საარჩევნო მომავალი გაურკვეველია. 

2027 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებზე რა მოხდება, ჯერ უცნობია. ფაქტია, რომ მაკრონმა მემკვიდრე ვერ მოამზადა, ხოლო მარინე ლე პენის პარტია გამოკითხვებში ლიდერობს. მართვაში გამოუცდელი ულტრამემარჯვენეების მოსვლა ხელისუფლებაში საფრანგეთის დესტაბილიზაციის საწინდარია და ევროპასაც შეაფერხებს.

გერმანელი მკვლევარი, ვოლფგანგ მუნშაუ ამბობს "მსოფლიო წინ მიდის, ევროპა კი ადგილს ტკეპნისო." სხვათა აზრით, ტექნიკური გადაწყვეტილებების მიღება და ბრიუსელური კოდირებული ენით საუბარი ("28-ე რეჟიმები" და მეოცე პაკეტები), ევროპის მოქალაქეებს ვერ შთააგონებს, რაც არ უნდა დადებითი იყოს მათი შინაარსი და მიმზიდველი - მოსალოდნელი შედეგი.

როგორია ევროპული ოცნება? ამის შესახებ შატოში არც უსაუბრიათ. არადა გამოკითხვები უჩვენებს, რომ მოქალაქეები იმედით შესცქერიან ევროკავშირს და ელიან ისეთ ლიდერებს, ვინც უფრო მეტი აღმაფრენით დაელაპარაკება მათ და აუხსნის, რომ უკეთესი, უფრო უსაფრთხო მომავლის შენება შესაძლებელია, მაგრამ მასზე მუშაობა დაუყოვნებლივ უნდა დაიწყოს. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/02/DOT-DOT-1.png)
### ემანუელ მაკრონი: ევროპამ ერთობლივი სესხი უნდა აიღოს
URL: https://evropis.moambe.eu/emanuel-makroni-evropam-ert-oblivi-sesxi-unda-aigos/
Last updated: 2026-02-11T10:59:47.000Z
9 თებერვალს საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა რემდენიმე ევროპულ გაზეთს მისცა ინტერვიუ, რომელშიც ევროკავშირის როლის გაძლიერების აუცილებლობაზე ისაუბრა მაშინ, როცა მსოფლიოში გეოპოლიტიკური დაძაბულობა ახალ ეტაპზე გადადის.

ინტერვიუ წინ უძღვის ევროპის ლიდერების არაფორმალურ გასვლით სამიტს ბელგიაში, რომელზეც სწორედ ამ საკითხებზე ღია საუბარი უნდა გაიმართოს. ევროპული საბჭოს თავკაცს, ანტონიო კოშტას იმედი აქვს, რომ ამით მოხერხდება ევროპის ხელმძღვანელების პოზიციების დაახლოება საკვანძო სტრატეგიულ საკითხებზე: რუსეთი, აშშ, ჩინეთი, ევროპის ბიუჯეტის ფორმირება და ხარჯვა, ერთობლივი თავდაცვა.

გთავაზობთ გაზეთ "ლე მონდში" გამოქვეყნებული ინტერვიუს თარგმანს.

**კოვიდი, ომი უკრაინაში, დონალდ ტრამპის დაბრუნება თეთრ სახლში. თქვენ გსურთ ევროპა გეოპოლიტიკურ ძალად იქცეს - რამდენად თვლით, რომ ევროპაში თქვენი ესმით?** 

ცხრა წელია, რაც უფრო სუვერენული ევროპის აუცილებლობაზე ვსაუბრობ. ვფიქრობ, კონცეპტუალური გარდატეხა უკვე მოხდა. ბევრი ისეთი გადაწყვეტილება მივიღეთ, რომელიც სულ რამდენიმე წლის წინ წარმოუდგენელი იქნებოდა. მაგალითად, თავდაცვის სფეროში ერთობლივი დაფინანსების, ერთობლივი პროექტების შესახებ. ამიტომ, ვფიქრობ, რომ იდეოლოგიური თვალსაზრისით ეს ბრძოლა მოგებულია. თუმცა, ჩემი აზრით, ჯერ არ ვირჯებით საკმარისად სწრაფად და საკმარისად მასშტაბურად. 

**რა გულისხმობთ?**

დღეს ჩვენი ევროპა უდიდესი გამოწვევის წინაშეა. მსოფლიო არეულია. კლიმატის ცვლილება დაჩქარდა. ვფიქრობდით, რომ აშშ-ს მხრიდან ჩვენი უსაფრთხოების გარანტია სამუდამო იყო, არადა ამის შესახებ იქედან ეჭვები ისმის. ვიმედოვნებდით, რომ რუსეთი იაფ ენერგომატარებლებს მუდმივად მოგვაწვდიდა, მაგრამ ეს ამბავი უკვე სამი წელია რაც დასრულდა. ჩინეთი ჩვენთვის საექსპორტო ბაზარი იყო, მაგრამ დღეს სულ უფრო სახიფათო კონკურენტი ხდება. 

**2024 წლის დეკემბერში ევროპის ცენტრალური ბანკის პრეზიდენტი, მარიო დრაგი ევროპის კონკურენტუნარიანობის შესახებ ანგარიშში გვაფრთხილებდა, რომ თუ დროზე არ ვიმოქმედებდით, ევროპა საფრთხეში აღმოჩნდებოდა. რა ვითარებაა ახლა?** 

მას მერე ვითარება მნიშვნელოვნად გაუარესდა. დღეს ჩინეთს ტრილიონი დოლარის პროფიციტი აქვს დანარჩენ მსოფლიოსთან ვაჭრობაში, მესამედით მეტს ყიდის ვიდრე ყიდულობს ამერიკასა და ევროკავშირში. ამის პარალელურად, აშშ-მ ტარიფები დაგვიწესა. ამგვარად, ორმაგი კრიზისის წინაშე ვართ: ჩინური ცუნამი ვაჭრობის მხრივ და ამერიკის ყოველწამიერი არასტაბილურობა მეორე მხრივ. 

მზად ვართ თუ არა ვიყოთ რეალური ძალა? ეს კითხვა დგას ჩვენს წინაშე ეკონომიკური, ფინანსური, თავდაცვის და უსაფრთხოების საკითხებში, დემოკრატიის მხრივაც. წესით, ამან უნდა გამოგვაღვიძოს. როგორც დიდი მწერლები იტყოდნენ, ეს არასრულწლოვანებიდან ჩვენი გამოსვლის მომენტი უნდა იყოს. 

დღეს, ჩვენ, ევროპელები მარტონი ვართ, მაგრამ ერთად ვართ. 450 მილიონი მოსახლე უზარმაზარი ციფრია. ჩემთვის, ეს უკანასკნელი 70 წლის ევროპული თავგადასავლის უზარმაზარი წარმატებაა: ჩვენ გავერთიანდით იმისთვის, რომ ჩვენს შორის ომი აღარ ყოფილიყო, გავერთიანდით ერთიანი ბაზრის შესაქმნელად, მაგრამ, ამავე დროს საკუთარ თავს სულ ვუკრძალავდით იმის გაფიქრებაც კი, რომ რეალური ძალა ვყოფილიყავით. მიზეზი მარტივია, 1945 წლამდე ძალა ნიშნავდა ჩვენს შორის ომებს. 

**რას გვათავაზობთ?** 

რეგულაციების გამარტივებას - რაც უკვე დაწყებულია ზოგიერთ საკანონმდებლო ტექსტზე - და შიდა ბაზრის გაღრმავებას. უნდა გაგრძელდეს მუშაობა 28-ე რეჟიმზე \[საერთო-ევროპული კომერციული სამართლის კოდექსის შექმნა\], კაპიტალის ბაზრის გაერთიანებაზე, ელექტროქსელების დაკავშირებაზე. ჩვენი კომპანიები 27 დამოუკიდებელ ბაზარზე კიარა, ერთიან საშინაო ბაზარზე უნდა მუშაობდნენ, ერთი ბაზარი 450 მილიონი მოსახლით ზრდის გარანტიაა. 

მეორე საყრდენი დივერსიფიკაციაა, ახალ პარტნიორებთან კომერციული შეთანხმებების დადება, როგორც ახლა ინდოეთთან გავაკეთეთ. ეს სტრატეგია გვაძლევს ეკონომიკური ზრდის ვექტორს და, ამავე დროს, ამცირებს ჩვენს დამოკიდებულებას ერთ სავაჭრო პარტნიორზე, ამიტომაც სასარგებლოა.

**სასარგებლოაო ამბობთ, არადა საფრანგეთმა ევროკავშირსა და მერკოსურს შორის თავისუფალი ვაჭრობის ხელშეკრულების საწინააღმდეგოდ გაილაშქრა. პარადოქსია?** 

მერკოსურთან ხელშეკრულება ცუდი ხელშეკრულებაა. ძველი ხელშეკრულება, ცუდად გამართული მოლაპარაკებებით. რაც არ უნდა იყოს, მას არც დრამატული გავლენა ექნება სოფლის მეურნეობაზე, როგორც ზოგიერთები შიშობენ და არც დადებითი გავლენა ჩვენი ეკონომიკის ზრდაზე, როგორც ზოგიერთებს წარმოუდგენიათ. 

**მეტი პროტექციონიზმია საჭირო?** 

ჩვენი ინდუსტრია უნდა დავიცვათ. ჩინელები ასე იქცევიან, ამერიკელებიც. ევროპა დღეს მსოფლიოში ყველაზე გახსნილი ბაზარია. პროტექციონიზმზე არაა საუბარი, მაგრამ ჩვენს მწარმოებლებს შიდა ბაზარზე ისეთი წესები არ უნდა მოვახვიოთ თავს, რასაც არა-ევროპელ იმპორტიორებს არ ვთხოვთ. 

დიახ, გარკვეული სექტორების დაცვა დავიწყეთ, მაგალითად ბაჟი დავუწესეთ ჩინურ ელექტროავტომობილებს, რომლებიც სახელმწიფო დაფინანსებითაა წახალისებული, ასევე გავამკაცრეთ ფოლადის წარმოების დაცვაც. ავტომწარმოებლების შესახებ ევროკომისიის წინადადებებშიც ევროპულ მწარმოებლებს უპირატესობა ენიჭება. 

არ ვაპირებთ, მაგალითად, მობილურ ტელეფონების წარმოების დაცვას - მათ აღარც ვაწარმოებთ ევროპაში. ყურადღება რამდენიმე სტრატეგიულ სექტორზე უნდა გავამახვილოთ: ეკოლოგიური ტექნოლოგიები, ქიმიური მრეწველობა, ფოლადის წარმოება, ავტომობილები, თავდაცვა, თორემ ევროპელი მწარმოებლები გაქრებიან. დიახ, ეს თავდაცვითი ზომაა, მაგრამ აუცილებელია ამის გაკეთება, იმიტომ რომ უსამართლო კონკურენციასთან გვაქვს საქმე: ჩვენი კონკურენტები აღარ იცავენ ვაჭრობის მსოფლიო ორგნიზაციის წესებს. 

**მარიო დრაგი ჯერ კიდევ 2024 წელს ამბობდა, რომ ევროპულ მწარმოებლებს უნდა მიენიჭოს უპირატესობა.**

დიახ, და ასევე ამბობდა, რომ აუცილებელია ინოვაციებში ინვესტირება. სამწუხაროდ ეს რეკომენდაციები გზადაგზა დაგვავიწყდა. ძირითადად გამარტივებასა და დივერსიფიკაციაზე გავაკეთეთ აქცენტი, სფეროებზე სადაც კონსენსუსი არსებობს.

**ინვესტიციებს დავუბრუნდეთ - რისთვისაა ეს საჭირო?**

დღეს გვაქვს სამი ძირითადი ბრძოლის ველი: უსაფრთხოებისა და თავდაცვის სფეროში, ტექნოლოგიებისა და ეკოლოგიური ტრანზიციის სფეროში, ხელოვნური ინტელექტისა და კვანტური კომპიუტერების სფეროში. სამივე ამ მიმართულებით ჩვენი ინვესტიცია ბევრად უფრო ნაკლებია, ვიდრე ჩინეთსა და აშშ-ში. თუ მომდევნო სამ-ხუთ წელიწადში ამ ვითარებას არ შევცვლით, ამ სექტორებიდან ევროკავშირი გაქრება. თუ გვინდა შიდა ბაზარი შევინარჩუნოთ, კიდევ უფრო არ დავაქუცმაცოთ, არ შეიძლება ამ სექტორებში ფულის ჩადება ცალკეული ქვეყნების საქმე იყოს. ერთობლივი ინვესტირებაა საჭირო. 

**რა ფულზეა საუბარი?** 

მარიო დრაგის ანგარიშით, 800 მილიარდი ევროს სახელმწიფო და კერძო ინვესტიციაა საჭირო წელიწადში ეკო-ტექნოლოგიებსა და ციფრულ ტექნოლოგიებში. თუ ამას თავდაცვასა და უსაფრთხოებას დავამატებთ, ალბათ 1 200 მილიარდ ევროზეა საუბარი წელიწადში. 

**საიდან უნდა მოვიტანოთ ეს ფული?** 

ჯერ ერთი, საკუთარი დანაზოგი უნდა გამოვიყენოთ. ევროპაში მოსახლეობის დანაზოგი მსოფლიოში უდიდესია - 30 ტრილიონი ევრო. ამ ფულით შიდა ვალს ვფარავთ და ნაწილი საზღვარგარეთ მიდის - ყოველ წელს 300 მილიარდი ევრო იდება ხდება ამერიკულ კომპანიებში. 

ამავე დროს, რადგან ევროპის ბიუჯეტი დღეს შეზღუდულია, კარგი მომენტია რომ ერთობლივი ვალი ავიღოთ მომავლის დასაფინანსებლად, შევქმნათ ევროობლიგაციები. ჩვენ დიდი ევროპული პროგრამები გვჭირდება, რომ საუკეთესო პროექტები დავაფინანსოთ. 

![Emmanuel Macron lors de l’entretien qu’il a accordé à plusieurs journaux, dans le salon vert de l’Elysée, à Paris, le 9 février 2026.](https://img.lemde.fr/2026/02/09/0/0/5000/4000/664/0/75/0/cd29978_upload-1-k8ise22ohajq-kzihnioglu-pol-macron-portrait-09022026-37.JPG)

ემანუელ მაკრონი ჟურნალისტებს ინტერვიუს აძლევს ელისეს სასახლეში, 9 ნოემბერს. ფოტო: კამილ ზიჰნიოღლუ "ლე მონდისათვის" 

**ვალის ერთობლივად აღებაზე როცა საუბრობთ, ზოგიერთი ალბათ იტყვის, რომ საფრანგეთს უნდა ევროკავშირს გადაულოცოს ის ფინანსური ვალდებულებები, რასაც თავად ვერ აფინანსებს, მისი სახელმწიფო ფინანსების სავალალო მდგომარეობის გამო...** 

მართალი ხართ, ეროვნული ბიუჯეტები ყველგან გასაჭირშია, რადგან გვიწევს ჩვენი სოციალური მოდელის შენარჩუნების დაფინანსება მაშინ, როცა დემოგრაფიული ვითარება იცვლება. ყველა ევროპელის წინაშე დგას ეს გამოწვევა. საფრანგეთის პრობლემა ისაა, რომ ჩვენ არასოდეს გვქონია გაწონასწორებული მოდელი, როგორც ჩრდილოეთის ზოგიერთ ეკონომიკას, რომელიც პირად პასუხისმგებლობას ეყრდნობა. ჩვენ არასოდეს "შემოგვიჭერია ქამრები", რასაც არ უნდა ამბობენ ზოგიერთები. არასოდეს გავიტარებია რეფორმები, რომლებიც პორტუგალიაში, ესპანეთში, იტალიასა და საბერძნეთში გაატარეს 2010-იან წლებში და რომლის დადებით შედეგებსაც იქაურები ახლა იმკიან. 

გასულ წლებში ვეცადეთ ამაზე მუშაობას, მაგრამ საქმე ვერ დავასრულეთ. ბევრად უფრო სწრაფად და გადამწყვეტად მოქმედებაა საჭირო. მე გავატარე პენსიების რეფორმა, რომელიც ვერ ვიტყვით, რომ კონსენსუსის საგანი იყო - დავიწყეთ პენსიაზე გასვლის ასაკის ზრდა, მოგვიწია ამის გადაწევა 2027-დან 2028 წლისათვის. ეს საკმარისი არაა. 

**როგორ გინდათ დაარწმუნოთ გერმანია და ევროკავშირის სხვა წევრები, რომლებიც პრინციპულად ეწინააღმდეგებიან ევროობლიგაციების იდეას?**

ჯერ ერთი, ნათლად უნდა ვთქვათ, რომ საუბარი არაა უკვე არსებული ვალების გადახდის გაზიარებაზე, არავითარ შემთხვევაში. ბაზრები ითხოვს საიმედო და ლიკვიდურ აქტივებს, ითხოვს ევროპის სახელით აღებულ სესხს. ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილება არ შეგვიძლია, რადგან ეს ინსტრუმენტი არ გვაქვს, ან თითქმის არ გვაქვს. ამიტომ ახლა არის უნიკალური შესაძლებლობის ფანჯარა, რომელიც ასევე მოგვცემს საშუალებას, შევასუსტოთ დოლარის ჰეგემონია.

მსოფლიო ბაზარი სულ უფრო და უფრო უფრთხის ამერიკულ დოლარს, ეძებს ალტერნატივებს. მივაწოდოთ მას ეს ალტერნატივა ევროობლიგაციების სახით. ინვესტორებისთვის კანონიერებაზე დამყარებული დემოკრატიული სახელმწიფოები კოლოსალური მიმზიდველობის მატარებელია. შევხედოთ მსოფლიოს - ერთ მხარეს ჩინეთი გვყავს, რომელიც ავტორიტარული სახელმწიფოა, მეორე მხარეს აშშ, რომელიც სულ უფრო შორდება კანონზე დამყარებული სახელმწიფოს იდეალს. 

რაც მთავარია, ევროკავშირის ვალის ტვირთი აშშ-სა და ჩინეთისაზე ბევრად უფრო დაბალია. მოცემულ მომენტში, როცა გაქანებული კონკურენციაა ტექნოლოგიებში ინვესტირებისათვის, უზარმაზარი შეცდომა იქნება, რომ სესხის აღების შესაძლებლობა არ გამოვიყენოთ. 

**ევროპელები საკმაოდ მტკიცედ აღუდგნენ წინ დონალდ ტრამპს, როცა ის გრენლანდიის დაკავებით და ტარიფებით ემუქრებოდა ევროპელებს, მათ შორის საფრანგეთს. თქვენი აზრით, ვითარება ფუნდამენტურად შეიცვალა?**

როცა კრიზისი გადაივლის, მაცდური შვება დაისადგურებს ხოლმე. ასე იყო 2025 წლის ზაფხულში, როცა ევროკავშირსა და აშშ-ს შორის ტარიფებზე შეთანხმებას მივაღწიეთ. გვემუქრებიან, გვაშინებენ და უცბად ვაშინგტონი უკან იხევს. გვგონია რომ ყველაფერი დასრულდა. ერთი წამითაც ნუ გექნებათ ამის იმედი. ყოველ დღეს ახალი მუქარებია ფარმაცევტიკის, ციფრული ინდუსტრიის წინააღმდეგ. 

როცა აგრესია სისტემატიურ ხასიათს იღებს, მე ვფიქრობ, არაა მიზანშეწონილი ქედის მოდრეკა და მორიგების გზების ძიება. ამ სტრატეგიას რამდენიმე თვე მივყევით და მას არაფერი მოაქვს. მეტიც, სტრატეგიული თვალსაზრისით, თუ დათმობების გზას გავყვებით, ჩვენი დამოკიდებულება აშშ-ზე მხოლოდ გაიზრდება. შეხედეთ ენერგეტიკას - რუსეთზე დამოკიდებულება აშშ-ზე დამოკიდებულებით ჩავანაცვლეთ, რომელიც ახლა გათხევადებული ბუნებრივი გაზის 60%-ს გვაწვდის. 

**მომავლის საჰაერო ბრძოლის სისტემის ფრანგულ-გერმანული პროექტი (SCAF) ცუდ დღეშია. თვლით, რომ ის უკვე მკვდარია?**

არა. ეს კარგი პროექტია და არავის უთქვამს გერმანიაში, რომ ცუდი პროექტია. კი, სამხედრო მრეწველობის კომპანიებს ხშირად ახასიათებთ სინერგიების შიში, მაგრამ ეს არ უნდა წავახალისოთ. დავილაპარაკებ ფრიდრიხ მერცთან. ჩემი აზრით, ეს საქმე წინ უნდა წავიდეს, ისევე, როგორც ერთობლივი ტანკის პროგრამა. თუკი გერმანელი პარტნიორი \[კომპანია\] თვითმფრინავს დააყენებს ეჭვქვეშ, ჩვენები ტანკს დააყენებენ ეჭვქვეშ. ეს SCAF-ის ამბავი Ariane-6 \[ევროპული რაკეტის\] ამბავს მაგონებს, მაშინ ყოველ კვირას მეუბნებოდნენ, გერმანელებს ფულის დადება არ უნდათ, ყველაფერი დამთავრდაო და მაინც გავაკეთეთ, დღეს ეს რაკეტა დაფრინავს.
### პორტუგალია ულტრამემარჯვენეების წინააღმდეგ დაირაზმა
URL: https://evropis.moambe.eu/p/
Last updated: 2026-02-10T10:44:15.000Z
***ანა ძირკვაძე, პორტუგალიიდან***

პორტუგალიის საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურში მემარცხენე ცენტრისტმა ანტონიო ჟოზე სეგურომ კონკურენტი, ულტრა-მემარჯვენე ანდრე ვენტურა დიდი უპირატესობით დაამარცხა. სეგუროს 67% სარეკორდოა პორტუგალიის დემოკრატის 50-წლიან ისტორიაში. 

იცით, რა არის ამ ამბის მთავარი ხიბლი? ეს გამარჯვება იმაზე მეტს გვეუბნება, თუ რას წარმოადგენს პორტუგალია დღეს, ვიდრე იმაზე, თუ რა შეიცვლება პორტუგალიელების ცხოვრებაში ხვალ.

პირველმა ტურმა ნათლად დაგვანახა, რომ პორტუგალიურ საზოგადოებაში ნაპრალები გაჩნდა: განსხვავებული განწყობები, ცოტა დაღლილობა, ინდიფერენტულობა და, შიგადაშიგ, ბრაზიც კი. შესაბამისად, ხმები დაქუცმაცდა და სხვადასხვა პარტიაზე მიმოიფანტა. ამ განხეთქილებას მეორე ტურის დანიშვნაც ადასტურებს, რომელიც პორტუგალიის საპრეზიდენტო არჩევნების ისტორიაში ბოლოს 40 წლის წინ მოხდა.

პირველ ტურში მეორე ადგილზე ულტრა-მემარჯვენე "შეგას" ლიდერი, ვენტურა გავიდა და მისი მეორე ტურში მისი 33%-იანი მაჩვენებელი საგულისხმოა. შეგა სულ რაღაც ექვსი წლის წინათ შეიქმნა და ნიშანდობლივია, რომ ამგვარი აღმავლობა ანტი-ბოშური, ანტი-იმიგრაციული და პოლიტიკური ელიტის წინააღმდეგ მიმართული კამპანიით მოიპოვა.  
  
დიახ, პორტუგალიელებს ქვეყნის პოლიტიკაში ბევრი რამ არ მოსწონთ და უკმაყოფილებაც დიდია, თუმცა როცა საქმე საქმეზე მიდგა და არჩევანი „რადიკალურ რღვევასა“ და „სტაბილურობას“ შორის დადგა, ხალხმა ისევ სტაბილურობა აირჩია. მემარცხენეები, ცენტრისტები, ლიბერალები გაერთიანდნენ იმ აზრის გარშემო, რომ ვენტურას პრეზიდენტობა ქვეყნისთვის ზედმეტად სარისკო იქნებოდა. შედეგად, მათ სეგუროს დაუჭირეს მხარი, ოღონდ არა იმიტომ, რომ ყველა მისი გულშემატკივარია და დიდი პოპულარობით სარგებლობს, არამედ იმიტომ, რომ გაწონასწორებული და პროგნოზირებადი ადამიანია.

### რას წარმოადგენს სეგურო?

კარგა ათი წელია, რაც სეგურო პოლიტიკის პირველ ხაზზე არ გამოჩენილა, თუმცაღა მანამდე საკმაოდ ცნობილი პოლიტიკოსი იყო - ევროპარლამენტის დეპუტატი და მაშინდელი პრემიერ-მინისტრის - ახლა კი გაეროს გენერალური მდივნის - ანტონიო გუტიერეშის მარჯვენა ხელი. როცა 2011 წლის ფინანსურმა კრიზისმა სოციალისტური პარტიის მაშინდელი ლიდერი მოცელა, სწორედ სეგურო აირჩიეს პარტიის ლიდერად. თუმცაღა მალევე ლისაბონის მერმა ანტონიუ კოშტამ ჩაანაცვლა, რომელიც მალე პრემიერიც გახდა და ახლა კი ევროპული საბჭოს თავკაცი გახლავთ.

სეგურომ მაშინ პოლიტიკა დატოვა და გასულ წლამდე გვერდზე იდგა. თუმცაღა მოულოდნელად დაუბრუნდა პოლიტიკას და დამოუკიდებელ კანდიდატად მიიღო მონაწილეობა კამპანიაში. მისმა პერსონამ მემარცხენეები დაარწმუნა და მემარცხენე ცენტრისტების საზიარო კანდიდატი გახდა.

ნიშანდობლივია, რომ მოკრძალებული პოლიტიკური ვეტერანი, დიალოგისა და ჭკუადამჯდარი საუბრის მოყვარული, საკმაოდ მისაღები აღმოჩნდა კონსერვატიული კათოლიკური წრეებისთვისაც, ვინაც ერთხმად დაუჭირეს მხარი მეორე ტურში, რომ ულტრამემარჯვენე ვენტურასათვის გზა გადაეღობათ.

### შეგას წინსვლა

 სეგუროს გამარჯვების მიუხედავად, არ უნდა უგულებელვყოთ ვენტურას წარმატებაც. მან ოსტატურად მოირგო “სისტემის წინააღმდეგ ამხედრებული რაინდის” როლი, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში გაბატონებულ პოლიტიკურ ელიტას, სოციალისტებსა და სოციალ-დემოკრატებს აუმხედრდა. ამომრჩეველი, რომელიც სამ წელიწადში არჩევნებზე შვიდჯერ წასვლა-წამოსვლით დაიღალა, მეამბოხე ვენტურამ იმედის ნაპერწკალი გაუჩინა.

მთელი პოლიტიკური კამპანია ხალხის ემოციებზე ააგო. დევიზით “პორტუგალია ჩვენია” და ხმაურიანი ბანერებით “ეს ბანგლადეში არ არის” საზოგადოების ემოციებზე პოპულისტურად თამაშობდა. როგორც დღევანდელ პოპულისტებს ჩვევიათ, ხალხის გულებამდე მისასვლელად მან ტრადიციულ მედიას გვერდი აუარა და სოციალური მედიის გზას დაადგა. თანაც, თეატრალური ორატორობის ნიჭითაცაა დაჯილდოვებული. ფეხბურთის კომენტატორი ტყუილად ხომ არ იყო?

როცა შედეგები გამოცხადდა, ვენტურამ წაგება აღიარა, თუმცა თავი მსხვერპლად წარმოაჩინა: „მთელი სისტემა ჩემს წინააღმდეგ გაერთიანდა, მაგრამ მე უკვე აქ ვარ და არსად წასვლას არ ვაპირებო.“ მოკლედ, ეს ბრძოლა აქ არ დასრულებულა - ულტრა-მემარჯვენე პარტიამ დაიმკვიდრა თავი მეორე ადგილზე და პორტუგალიის უახლოესი მომავლის პოლიტიკაში მნიშვნელოვან ძალად დარჩება. ზოგიერთი დამკვირვებლის თქმით, ვენტურას პარტია „შეგასთვის“ ეს შედეგები, შესაძლოა, მომავალი გამარჯვების საწინდარიც კი იყოს საპარლამენტო არჩევნებში. 

თუმცაღა წარსულის ტვირთი მძიმეა: პორტუგალიელებს არ დავიწყებიათ მოფაშისტო სალაზარის დროინდელი “ესტადო ნოვოს” ეპოქა. ქვეყანა ევროპულ ოჯახს მხოლოდ 1974 წელს, მიხაკების რევოლუციის შემდეგ დაუბრუნდა და “მემარჯვენეობა” რეპრესიების სინონიმად რჩება, რამაც თავისი წვლილი შეიტანა სეგუროს წარმატებაში.

 სიმბოლურია, პოლიტიკური შტორმის გარდა, არჩევნების დღეს პორტუგალიას მძვინვარე ქარიშხლის დაატყდა თავს და ბევრი ამომრჩეველი მუხლამდე წყალში მივიდა საარჩევნო უბნებამდე. საქმეს ისეთი პირი უჩანს, რომ პორტუგალიაშიც, როგორც დანარჩენ ევროპაში, ბევრი შტორმი კიდევ წინა გვაქვს.
### FT: ტრამპი ევროპისთვის "საუკეთესო" მტერია
URL: https://evropis.moambe.eu/ft-trampi-evropist-vis-sauket-eso-mteria/
Last updated: 2026-02-08T14:25:42.000Z
**ავტორი: საიმონ კუპერი** Financial Times-ის საკვირაო გამოშვების მესვეტეა 

პოლიტიკური ფილოსოფიის ძველი პოსტულატია, რომ კოლექტიური იდენტობის ჩამოყალიბებას მტერი სჭირდება. მოწინააღმდეგის ყოლა ხალხს ერთმანეთთან აკავშირებს. ბრიტანეთისთვის ჰიტლერმა ითამაშა ეს როლი, აშშ-თვის კი - საბჭოთა კავშირმა. მტრის ხატად დასახული საბჭოეთი რომ ჩამოიშალა, ამერიკის შიდა ერთობასაც ბზარი გაუჩნდა. 

უნდა ითქვას, რომ ევროკავშირს ნამდვილი გარე მტრები მხოლოდ ბოლო ათწლეულში გამოუჩნდა: ჯერ ბრექსიტის მომხრეები, მერე ვლადიმერ პუტინი, ჩინეთიც ახლოსაა, ჩასაფრებული, ახლა კი, როგორც იქნა, გამოჩნდა იდეალური მტერი - დონალდ ტრამპი. ტრამპმა ალბათ იმაზე მეტი გააკეთა ევროპის გასაერთიანებლად, ვიდრე რომელიმე ევროპელს გაუკეთებია აქამდე.

მტრების არარსებობა დიდი ხანია ევროპას ადონდლოვებს - აქამდე რამისთვის ბრძოლის აუცილებლობა არც კი ჰქონიათ. ამას წინათ, 1957 წელს ევროპის ეკონომიკური თანამეგობრობის (EEC) შექმნას ვიკვლევდი და თვალში მომხვდა, რომ მისი შექმნას არავინ შეწინააღმდეგებია. თითქოსდა ასრულდა საუკუნოვანი აუხდენელი ოცნება, გაერთიანდა ევროპა. ისტორიული მნიშვნელობის მოვლენა მოხდა, ლიდერები, რომელთა ქვეყნებიც სულ ცოტა ხნით ადრე საშინელ ომში კლავდნენ ერთმანეთს, ამ იდეას უბრალოდ დათანხმდნენ. ისე, სასხვათაშორისოდ დაეკითხნენ ამომრჩევლებს და თითქმის ყველამ თქვა - კარგი აბა, გავერთიანდეთო. აშშ-მაც მხარი დაუჭირა EEC-ს, ბრიტანეთი, მართალია არ მიერთებია ამ კავშირს, მაგრამ დიდად არც შეწინააღმდეგებია. საბჭოთა კავშირი მაშინ ნატო-ზე უფრო დარდობდა. ასე მშვიდად და წყნარად, ექვსი დამფუძნებელი ქვეყნის პარლამენტებმა დიდი უმრავლესობით დაამტკიცეს EEC-ს შექმნა.

ძნელი სათქმელია, რომ ეს ტექნოკრატიული ეკონომიკური კავშირი დიდ ემოციებს აღძრავდა. არავინ აპირებდა თავის გაწირვას ცისფერ-ოქროსფერი დროშისთვის და მხოლოდ გოლფის ჩემპიონატის თავგადაკლული გულშემატკივრები თუ ააფრიალებდნენ ხოლმე ამ დროშას ხანგამოშვებით სპორტულ არენაზე. სატელევიზიო სერიალებსა და ფილმებში გეოპოლიტიკურ “ცუდებთან”, როგორც წესი, ამერიკელი გმირი იბრძოდა და არა ევროპელი. 

პირველ პოტენციურად ეგზისტენციალურ საფრთხედ ევროკავშირისათვის ბრექსიტი იქცა. მაშინ ბევრი ფიქრობდა, რომ ბრიტანეთს სხვებიც მიყვებოდნენ. 2018 წელს, იტალიის ულტრა-მემარჯვენე ლიდერი, მატეო სალვინი, მთავრობის შემადგენლობაში შესვლის წინ ევროკავშირს „ჩასაძირად განწირულ ტიტანიკს“ ადარებდა. ევრობარომეტრის კვლევამ აჩვენა, რომ როგორც კი საფრთხე გამოჩნდა, 2018 წლის გაზაფხულზე ევროკავშირის მიმართ მოქალაქეთა მხარდაჭერა 1983 წლის შემდეგ უმაღლეს ნიშნულზე ავარდა. ბრექსიტმა ევროპის კონტინენტზე ჩაკლა ევროკავშირიდან გასვლის მოძრაობები.

მერე იყო და პუტინმა ჩაანაცვლა ბრექსიტის მომხრეები ევროპის მთავარი მტრის როლში და ამით ევროპული ერთობის შემდგომ განვითარებას შეუწყო ხელი. 2024 წლის შემოდგომისთვის, ჯერ კიდევ ტრამპის არჩევამდე, ევრობარომეტრის კვლევის რესპონდენტების 74 პროცენტი ამბობდა, რომ ისინი ევროკავშირის მოქალაქეებად მიიჩნევდნენ თავს, ასეთი რამ ოცი წლის განმავლობაში არ მომხდარა. 

ახლა ტრამპის რიგი მოვიდა და უნდა ითქვას, რომ ის წინამორბედებზე ბევრად უკეთესი მტერია. სატელევიზიო სცენარისტებს რომ იდეალური ბოროტმოქმედი შეექმნათ, ალბათ ასეთი იქნებოდა: შენი ოდესღაც სანდო მფარველის სახლში შესახლებული უზურპატორი. ისეთი, რომელიც იმ ხალხის გონებასაც კი იპყრობს, ვინც პოლიტიკაზე კვირაში ხუთ წუთზე მეტს არ ფიქრობენ. ტიპი, რომელსაც უნდა გატკინოს, როგორც ტრამპმა, „გრენლანდიის ეპიზოდში“. ეს უარყოფითი პერსონაჟი შენი ჯგუფის გაცხადებული იდეალების - მშვიდობისა და დემოკრატიის - საპირისპიროს ქადაგებს. თან ტრამპს დამქაშების ისეთი წყება მოყვება, ევროპულ ქვეცნობიერში რომ ფუთფუთებენ: ტექნოლოგიური ოლიგარქები.

ჯერ არ მინახავს, ევროპელებს თავს ასე ევროპელად ეგრძნოთ. წინა კვირაში უსაშველოდ ატლანტისტი ნიდერლანდელების ელიტურ შეკრებაზე გახლდით, სადაც საერთო აზრი ის იყო, რომ აშშ აწი დაკარგული გვყავს და თავი უნდა დავიცვათო. ერთმა დამსწრემ, იაპ დე ჰოოფ სხეფერმა, 2004-2009 წლებში ნატოს ჰოლანდიელმა გენერალურმა მდივანმა, აღნიშნა, ევროპას დამოუკიდებლად არ შეუძლია თავის დაცვაო და რომ აშშ ჯერ კიდევ მხარს უჭერსო ნატოს, თუმცა დასძინა: „მე მეშინია, რომ მიგვატოვებენ, მაგრამ გლოვის პროცესი უკვე გავიარეო.“

მერე ვნახე დანიისა და გრენლანდიის პრემიერ მინისტრების გამოსვლა პარიზის პოლიტიკური მეცნიერებების უნივერსიტეტში, სადაც შეკრებილი სტუდენტები და ზოგიერთი ჟურნალისტიც კი, ფეხზე დამდგარი უკრავდნენ მათ ტაშს. როგორც იქნა, ევროპაც შეეხო გულის სიმებს. ევროპა ახლა ამერიკული ბატონისგან დეკოლონიზაციის პროცესშია, და ეს ერთდროულად დამზაფრველიცაა და აღმაფრთოვანებელიც.

ამ ემოციას მხოლოდ ელიტა არ ჰყავს შეპყრობილი. ფრანგული ჟურნალის, Le Grand Continent-ის დაკვეთით ჩატარებული უკანასკნელი გამოკითხვის შედეგები განმაცვიფრებელია. გამოკითხული 7498 ევროპელის დიდმა უმრავლესობამ მხარი დაუჭირა გრენლანდიის დასაცავად ევროპული ჯარების გაგზავნას. 51 პროცენტმა თქვა, რომ ტრამპი ევროპის მტერია და მხოლოდ 8 პროცენტმა ჩათვალა ის მეგობრად. გერმანელი ქრისტიან-დემოკრატების, ტრანს-ატლანტიკური ალიანსის ყველაზე ერთგული პარტიის, მომხრეების მხოლოდ 3 პროცენტს მიაჩნია ტრამპი დემოკრატად. „გრენლანდიის ეპიზოდის“ შესახებ თითქმის ყველამ იცის, რაც ხშირად არ ხდება, როცა საქმე საგარეო-პოლიტიკურ საკითხს ეხება. 

გამოკითხვამ მხოლედ ერთი ევროპული პოლიტიკური ჯგუფი გამოავლინა, რომელიც ტრამპის საკითხზე ერთსულოვანი არაა - ულტრა მემარჯვენეები. მათ მომხრეთა ნაწილს ის ტრამპი მოსწონს, ნაწილს კი - არა. ტრამპის საკითხი ისევე ჰყოფს ულტრა მემარჯვენეებს, როგორც მიგრაციის თემამ დაჰყო ევროპელი მემარცხენეები. მე ყოველთვის მეპარებოდა ეჭვი, რომ ევროპა ერთიანი, თანაც დაუმთავრებელი ბაზრის გარდა სხვა რამეს წარმოადგენდა. იმაში, რომ ევროპა დაუმთავრებელი ერთიანი ბაზრის გარდა რამეს წარმოადგენდა. საქმე ისე მიდის, შეიძლება აზრი შევიცვალო.
### თუკიდიდე: ძალა თუ მორჩილება?
URL: https://evropis.moambe.eu/t-ukidide-zala-t-u-morch-ileba/
Last updated: 2026-02-01T11:33:13.000Z
**„სამართალს მაშინ მიმართავენ, როცა ძალები თანასწორია. თუ არადა, ვინც ძლიერია, იძალადებს, სუსტმა კი უნდა დაუთმოს.“** ეს სიტყვები, რომლებიც ძალიან ჰგავს ვლადიმირ პუტინის მიერ უკრაინაზე ანდა დონალდ ტრამპის მიერ გრენლანდიაზე ნათქვამს, 2500 წლის წინანდელ ნაწარმოებში — თუკიდიდეს"პელოპონესის ომში" გვხვდება. 

ძალის პრიმატი თუ სამართალი და სამართლიანობა? ძალის დემონსტრირება, როგორც საერთაშორისო პოლიტიკის ფაქტორი. მცირე ქვეყნების როლი, არჩევანი და იმედები. თანამედროვე საერთაშორისო პოლიტიკის ყველა ეს თემა თუკიდიდეს ნაშრომშია ასახული. 

თუკიდიდე (დაახ. ძვ. წ. 460-400) მოგვითხრობს ამბავს ათენისა, მაშინდელი სუპერსახელმწიფოსი, რომელსაც ძლიერი მეტოქე გამოუჩნდა, სპარტა. ამ ჭიდილში გამარჯვების მოსაპოვებლად, ათენი თავისი "გავლენის სფეროში" მყოფ ყოფილ მოკავშირეებს იმორჩილებს. ჩვენთვის საინტერესო ეპიზოდი, რომელიც დღევანდელობას საოცრად ეხმიანება, კუნძულ მელოსზე ხდება.

დგას წელი 416-415 წ. წ. ქრისტეს შობამდე. პელოპონესის პირველი ომი სპარსეთის წინააღმდეგ [დელოსის კავშირის](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%5F%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%A8%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%98?ref=evropis.moambe.eu) წარმატებით დასრულდა. ამ ლიგის სათავეში მყოფმა ათენმა ნელნელა დაიქვემდებარა ყოფილი მოკავშირეები. სამხედრო თვალსაზრისით, მისი მეტოქეა სპარტა. იმპერიის გამყარების სურვილით ანთებული ათენელები მოითხოვენ, რომ ეგეოსის ზღვის ერთ-ერთი კუნძული, ქალაქ-სახელმწიფო მელოსი მათ დანებდეს, დელოსის კავშირს შეუერთდეს და ხარკი იხადოს. ათენის ელჩობის ულტიმატუმი მარტივია: დაგვნებდით, თორემ ძალით დაგიმორჩილებთ.მელოსელები უარზე არიან, ათენსა და სპარტას შორის ნეიტრალიტეტის შენარჩუნებასა და დამოუკიდებლობის დაცვას აპირებენ.

### **სამართალი თუ ძალთა ბალანსი**

თუკიდიდე გადმოგვცემს საუბარს, რომელიც იმართება მელოსელებსა და ათენელებს შორის. დაძაბულობა აშკარაა: "ამ შეხვედრის შედეგი ან ომი იქნება, თუკი ჩვენს სამართლიან უფლებებს დავიცავთ და არ დავნებდებით, ანდა მონობა, თუკი ათენელების არგუმენტებს გავიზიარებთ", — ასე ფიქრობენ მელოსელები. შეხვედრა ათენელების ღია მუქარის ფონზე მიმდინარეობს.

ისინი ასე ასაბუთებენ თავიანთ მოთხოვნებს:"არ დავიწყებთ იმის მტკიცებას, რომ ჩვენი ბატონობა სამართლიანია \[...\] ჩვენ გავილაშქრეთ თქვენს წინააღმდეგ, რათა შური ვიძიოთ ჩვენთვის მოყენებული ზიანისათვის.“ მართალია მელოსელები ომის დროს უმეტესწილად ნეიტრალურნი დარჩნენ , მაგრამ კონფლიქტის დასაწყისში მართლაც დაეხმარნენ სპარტას, როგორც ბრიტანელი პროფესორი[ **ალან რაიანი**](https://www.babelio.com/auteur/Alan-Ryan/40484?ref=evropis.moambe.eu) წერს თავის ნაშრომში "პოლიტიკის შესახებ." საერთოდ, ისტორიულად, მელოსი სპარტელმა კოლონისტებმა დააარსეს ამ მოვლენებამდე კარგა ხნით ადრე, ამდენად კულტურული კავშირები მართლაც არსებობს. ათენელები არ თვლიან, რომ ტომით მოგვარეების დახმარება მელოსელების ქცევას ამართლებს: "ნურც კი იფიქრებთ, რომ დაგვარწმუნებთ იმ არგუმენტით, რომ მხოლოდ იმიტომ თქვით უარი ჩვენთან შემოერთებაზე, რომ ერთ დროს სპარტას კოლონია იყავით, \[...\] ნუ იფიქრებთ, რომ თქვენი უარით ათენისთვის არაფერი დაგიშავებიათ.“ 

> "ჩვენ ვიცით და თქვენც კარგად მოგეხსენებათ, რომ ***სამართალს მაშინ მიმართავენ, როცა ძალები თანასწორია. თუ არადა, ვინც ძლიერია, იძალადებს, სუსტმა კი უნდა დაუთმოს***.“

მართლა დაუშავეს რამე მელოსელებმა? სამართლიანია ათენის შურისძიება? ამ კითხვებზე პასუხი სინამდვილეში ათენის ემისრებს არ აინტერესებთ. კუნძულის დაპყრობის შესახებ მათი გადაწყვეტილების საზომი სამართალი არაა. "ჩვენ ვიცით და თქვენც კარგად მოგეხსენებათ, რომ სამართალს მაშინ მიმართავენ, როცა ძალები თანასწორია. თუ არადა, ვინც ძლიერია, იძალადებს, სუსტმა კი უნდა დაუთმოს.“ ამ სიტყვებს მაშინდელი სუპერსახელმწიფოს წარმომადგენელი ამბობს. ათენს ხომ თანასწორი მეტოქე არ ჰყავს - სპარტა კი ეურჩება მის ჰეგემონიას, მაგრამ სპარტელთა საზღვაო ძალა უმნიშვნელოა იყო, ათენი ზღვის ბატონ-პატრონია. ჰოდა, რადგან საქმე კუნძულს ეხება, ათენს შეუძლია ისე მოიქცეს, როგორც თავად ჩათვლის საჭიროდ. 

სწორედ ამიტომ, ათენელები „ბუნებრივ კანონად“ ასაღებენ ძლიერის ბატონობას და ამას ასე ასაბუთებენ: "რამდენადაც ჩვენ ვიცნობთ ამქვეყნიურ სინამდვილეს, ადამიანები ბუნებით არიან მიდრეკილი, დაიმორჩილონ სხვები, თუკი ისინი მათზე სუსტები არიან. ეს კანონი ჩვენ არ დაგვიდგენია და არც პირველები ვიქნებით, ვინც მას გამოიყენებს.“ ათენელები მილოსელებს ეუბნებიან, რომ რაც ხდება, „ბუნებრივია“ - სუსტები ძლიერებს უნდა დაემორჩილნონ.

### **რა ინტერესები აქვთ ათენელებს?**

მილოსელები ასე აჯამებენ ათენის მიდგომას: „თქვენ გვთავაზობთ, მხოლოდ იმაზე ვისაუბროთ, რაც სასარგებლოა (პრაგმატულია) და გამოვრიცხოთ იმაზე დებატები, თუ რა იქნება სამართლიანი.“

მართლაც,ათენელებს სამართალზე საუბარი არ სურთ და აღიზიანებთ კიდეც: "ჩვენ აქ იმისთვის მოვსულვართ, რომ ჩვენი იმპერია გავამყაროთ და ამას საქმით დაგიმტკიცებთ კიდეც." მათი სტრატეგიული ამოცანა დელოსური კავშირის გაფართოებაა და უკანდახევას არ აპირებენ.

თუკიდიდე დეტალურად არ გვიყვება, რატომ მიადგნენ ათენელები მაინცდამაინც მელოსს. თუ ისტორიკოსებს დავუჯერებთ, ეს კუნძული დიდად მდიდარი არ იყო, თუმცა პელოპონესთან და სპარტასთან ახლოს, ეგეოსის ზღვის ჩრდილოეთით მიმავალ სავაჭრო გზაზე მდებარეობდა. ათენი საზღვაო სახელმწიფოა, მათი სამხედრო ძლიერება ფლოტს ეყრდნობა და შესაბამისად, კუნძული სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი წერტილია ერთი მხრივ, ეკიპაჟების დასასვენებლად და გემების შესაკეთებლად, მეორე მხრივ კი სპარტისთვის საზღვაო კავშირის შესაფერხებლად სხვა შესაძლო მოკავშირეებთან. 

თუკიდიდეს მონათხრობში ეს მოტივები ნახსენები არაა. სამაგიეროდ რიტორიკული არგუმენტები ბევრისმთქმელია დღევნდელი პოლიტიკის გადმოსახედიდანაც. 

> **„**ჩვენი ქვეშევრდომების თვალში თქვენი ნეიტრალიტეტი ჩვენი სისუსტის ნიშანია, თქვენი მტრობა კი - ჩვენი სიძლიერისა.“ 

**„**თქვენი დამორჩილებით, ჩვენ არა მხოლოდ უფრო მეტ ქვეშევრდომს გავაკონტროლებთ, არამედ ჩვენს უსაფრთხოებასაც გავამყარებთ“, — აცხადებენ ათენელები. მათთვის ეს საკითხი უპირველეს ყოვლისა პოლიტიკურია: ქალაქები, რომლებიც ომისგან განზე დგანან, ათენელებს მათი ჰეგემონიისათვის უფრო პრობლემურად ეჩვენებათ, ვიდრე სპარტას მოკავშირეები. "თქვენი მტრობა თქვენს ნეიტრალიტეტზე ნაკლებ დაგვაზიანებს. ჩვენი ქვეშევრდომების თვალში თქვენი ნეიტრალიტეტი ჩვენი სისუსტის ნიშანია, თქვენი მტრობა კი - ჩვენი სიძლიერისა.“ ათენელებისთვის ნეიტრალური ქალაქები, რომლებიც **„**ფიქრობენ, რომ თავიანთი ძალებით დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას შეძლებენ, თვლიან, რომ შიში გვაკავებს მათზე თავდასხმისაგან.“ 

ანუ, ათენის თვალში, დამოუკიდებელი ქალაქების ქცევა მსოფლიოს უჩვენებს, რომ მათ საკუთარი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა შეუძლიათ და ათენის მფარველობას ამიტომ არ იღებენ. თუკი ათენი მათ დამოუკიდებლობას დაუშვებს, ეს ცუდი მაგალითი იქნება სხვებისთვის. სამაგიეროდ, მელოსზე სამხედრო კონტროლის დამყარება და კუნძულის უპირობოდ დაქვემდებარება სხვებისთვისაც აშკარა გაკვეთილი იქნება, მათ დაარწმუნებს, რომ ათენს არავისი შიში და რიდი არ აქვს. ათენელებს იმედი აქვთ, რომ ეს მაგალითი სხვა ნეიტრალურ ქალაქებსავ დაარწმუნებს, რომ ამ ომში მხარე უნდა აირჩიონ და უბიძგებს, დაემორჩილონ უფრო ძლიერ მხარეს - ათენს.

ელჩები ისეთ დემაგოგიასაც არ თაკილობენ, რომელიც ვლადიმირ პუტინს შეშურდებოდა:„ჩვენ გვინდა, თქვენზე ბატონობა რაც შეიძლება ნაკლები დანაკარგით დავამყაროთ დაჩვენი საერთო ინტერესებიდან გამომდინარე, უზრუნველვყოთ თქვენი კეთილდღეობა." ათენური არგუმენტი ისეთივეა, როგორც ყველა დამპყრობლისა, რომელიც მონობას გამჭრიახობად სახავს, მსხვერპლსა და აგრესორს ერთმანეთში ურევს: „თქვენივე ინტერესებშია, მანამ დაგვნებდეთ, სანამ განსაცდელი გეწვევათ. ჩვენთვისაც უკეთესი იქნება, თუ არ გვაიძულებთ, გაგანადგუროთ.“

### **მორჩილება თუ ომი?**

მელოსელები სკეპტიკურად ხვდებიან ამ არგუმენტებს. „როგორ იქნება, ჩვენ საერთო ინტერესი გვქონდეს, თუკი ჩვენ მონებად უნდა ვიქცეთ და თქვენ კი — ჩვენს ბატონებად?" რადგან სამართლიანობის არგუმენტი არ ჭრის, მელოსელები ცდილობენ პრაგმატული მოსაზრებებიდან გამომდინარე დაითანხმონ ათენელები, უჩვენონ, რომ დაპყრობა არაა აუცილებელი მათი საგარეო-პოლიტიკური თუ სტრატეგიული მიზნების მისაღწევად. 

„თუკი ვინმე განსაცდელშია და სამართლიანობა არ ჭრის, მაშინ გონივრულობას უნდა მოუხმოს. თუკი დღეს ჩვენს მიმართ თავს დაუნდობლად წარმოაჩენთ და მომავალში ბედი გიმუხთლებთ, თქვენც სამაგალითოდ დაისჯებით.“ მელოსელები აღნიშნავენ, რომ მათი კუნძულის სასტიკი, დაუნდობელი და უპირობო დაპყრობით, ათენი სხვა ნეიტრალურ ქალაქებს მორჩილებას კი არ შთააგონებს, არამედ სპარტას მხარეს გადაიყვანს.

"ნუთუ გინდათ, ყველა, ვინც დღეს ნეიტრალურია ხვალ მტრად არ მოგეკიდოთ? როდესაც ისინი ნახავენ, როგორ გვეპყრობით ჩვენ, ხომ მიხვდებიან, რომ ადრე იქნება თუ გვიან, მათ წინააღმდეგაც გაილაშქრებთ. და რას მიიღებთ, თუ არა თქვენი მტრების გაძლიერებას და თქვენს წინააღმდეგ მათ დარაზმვას?", - მელოსელები რაციონალურ არგუმენტს სთავაზობენ ათენელ ელჩებს. 

თუმცა, ათენელებს ეს არგუმენტი სარწმუნოდ არ მიაჩნიათ, მათთვის დამოუკიდებელი მელოსის არსებობაა პრობლემა. "ჩვენთვის ხიფათია თქვენნაირი დამოუკიდებელი კუნძულის მაცხოვრებლების არსებობა, მათი, ვინც ჩვენს გარდაუვალ ბატონობას უარყოფს. როცა გაუაზრებელ იმედებს ენდობით, აშკარა საფრთხეში იგდებთ თავს და ჩვენც შარში გვითრევთ.“

ზღვა, როგორც ვთქვით, ათენელების სტიქიაა. კუნძულოვანი ქალაქების ძალით ან დაშინებით დაქვემდებარება მათთვის მნიშვნელოვანი გამოწვევაა. ათენი თვლის, რომ ამას ზედმეტი სირთულის გარეშე მიაღწევს. მელოსელებს იმედი ეწურებათ. „თქვენ არაფერს იშურებთ თქვენი იმპერიის შესანარჩუნებლად, მაგრამ ხალხები, რომლებიც დაიმონეთ, ყველაფერს იღონებენ თქვენი უღელის გადასაგდებად“,— ჯავრით პასუხობენ ისინი ათენს.

### **ღირსება თუ მორჩილება**

"თქვენ სუსტები ხართ, მხოლოდ ერთი შანსიღა გაქვთ დარჩენილი. არ დაუშვათ ეს შეცდომა! დანებება სირცხვილი არ იქნება“, — ამტკიცებენ ათენელები, რადგან დარწმუნებული არიან, რომ მელოსელებს ბრძოლა წინასწარ აქვთ წაგებული. „ეს არ არის თანასწორთა ბრძოლა, რომ თქვენი ღირსებაა იდოს სასწორზე. თქვენს თვითგადარჩენაზეა საუბარი და ფრთხილად იყავით, ნუ დაუპირისპირდებით თქვენზე ბევრად უფრო ძლიერ მოწინააღმდეგეს. \[...\] სირცხვილი არაა, დანებდე მძლავრ სახელმწიფოს, რომელიც განთქმულია ზომიერებით.“

მელოსელები კი ერთმანეთში ასე ბჭობენ: „როგორ გვეკადრება ჩვენ, ვინც ჯერ კიდევ თავისუფლები ვართ, უღირსად, ლაჩრულად მოვიქცეთ და ყველაფერი არ ვიღონოთ იმისთვის, რომ შევინარჩუნოთ თავისუფლება?“

მიუხედავად იმისა, რომ დამარცხება გარდაუვალი ჩანს, მელოსელები არ ნებდებიან. "ახლა დანებება იმედის სრულ დაკარგვას ნიშნავს. მოქმედება კი გადარჩენის იმედს გვიჩენს!"

ათენელები მათ ეუბნებიან, რომ მათი იმედები სისულელეა, შედეგი წინასწარაა განსაზღვრული: „ნუ დაემსგავსებით მათ, ვისაც ჯერ კიდევ შეუძლიათ საკუთარი ძალისხმევით თავის გადარჩენა, მაგრამ ისრისებიან იმედის დაკარგვით გამოწვეული იმედგაცრუებით და იწყებენ ზეციური დახმარების მოლოდინს, წინასწარმეტყველებების, მჩხიბავების და მისთანათა რწმენას, რაც ტყუილ იმედს ასაზრდოებს, შედეგად კი მათ საბოლოო დაღუპვას იწვევს".

კი, მელოსელებს მხოლოდ ღმერთების იმედი არ აქვთ, ისინი ვარაუდობენ, რომ შეიძლება საქმეში სპარტა ჩაერიოს. "ჩვენი საერთო წარმომავლობის შეგრძნება აიძულებს მათ, სხვა მიზეზით თუ არა, პატივმოყვარეობის გამო, დაგვეხმარონ. ამიტომ ჩვენი სითამამე არც ისე უსაფუძვლოა. \[...\] ჩვენ მათი დასახლება ვიყავით და თუ გვიღალატებენ, მოკავშირეების ნდობას დაკარგავენ და მტრებს გაახარებენ.“ 

ისტორია გვასწავლის, რომ მელოსელები ცდებოდნენ, სპარტა მათ დასახმარებლად არ მოვიდა. ათენელებმა სწორად მიუთითეს, რომ ორი სუპერსახელმწიფოს დაპირისპირებაში რეალიზმი ბატონობს. მათი თქმით, სპარტელების "ინტერესი უპირველეს ყოვლისა საკუთარი უსაფრთხოებაა. თქვენს მიმართ სამართლიანად და პატიოსნად მოქცევა მათ საფრთხეში ჩააგდებს, ამიტომ არც კი ეცდებიან ასე მოქცევას. \[...\] იმათ დასარწმუნებლად, ვისაც დახმარებას სთხოვენ, გადამწყვეტი არგუმენტი თანაგრძნობა კიარა, ძალთა უპირატესობაა.“ ათენელები დარწმუნებულნი არიან, რომ სპარტელები არ გარისკავენ მელოსის დაცვას, რადგან წინასწარ იციან, რომ ზღვაზე ბრძოლას ათენთან წააგებენ.

### **ძალის სიმყიფე**

ბოლოს, ათენელები მოკლედ მოჭრიან:„თქვენ გაქვთ არჩევანი ომსა და თქვენს უსაფრთხოებას შორის.“ **„**როცა ეს ელჩობა აქედან წავალთ, უთხარით საკუთარ თავს და ბევრჯერ გაუმეორეთ, რომ სასწორის პინაზე თქვენი სამშობლოა შეგდებული. მხოლოდ ის. თქვენი არჩევანი, სწორი იქნება ის თუ არასწორი, გადაწყვეტს მის მომავალს.“

გაყრამდე, მელოსელებმა დანებებაზე უარი თქვეს: „ჩვენ გთავაზობთ ჩვენს მეგობრობასა და გპირდებით ნეიტრალიტეტს; მოგიწოდებთ, დატოვოთ ჩვენი მიწა ისეთი ხელშეკრულების პირობით, რომელიც როგორც თქვენს, ისევე ჩვენს ინტერესებშია.“

ათენელები პასუხობენ: „თქვენი სურვილები გაიძულებთ სინამდვილედ ჩათვალოთ ის, რაც მხოლოდ ვარაუდია“ , ანუ ღმერთების ან სპარტას დახმარებას ნუ ენდობითო. 

ასეც მოხდა, მელოსი ათენის ფლოტმა ალყაში მოაქცია. სპარტა თავის სისხლს და ხორცს არ დაეხმარა. ექვსთვიანი ალყის შემდეგ მელოსელები დანებდნენ ათენს. ბრძოლისუნარიანი მამაკაცები ათენელებმა სიკვდილით დასაჯეს, ქალები და ბავშვები კი მონებად გაყიდეს. კუნძულზე ათენელი კოლონისტები ჩასახლდნენ. ეს პელოპონესის ომების ერთ-ერთი ყველაზე სისხლიანი ფურცელია.

მაგრამ ამბავი ამით არ დასრულებულა. ვინც ათენელებს გადაურჩა, ან ზღვაში იყო როცა ტრაგედია დატრიალდა, სპარტამ თავისთან შეიფარა. როდესაც პელოპონესის ომი განახლდა, მდიდარი მელოსელები სპარტას ფინანსურად დაეხმარნენ და ათენის წინააღმდეგ ლაშქრობა დააფინანსეს. ლაკედემონელებმა საბოლოოდ ათენს სძლიეს, მელოსი კი ხელახლა დაიპყრეს და დაიბრუნეს. მელოსელი ლტოლვილები სახლში დაბრუნდნენ.

### **რას გვასწავლის თუკიდიდე?**

ჰფენს კი ნათელს მელოსის ამბავი ჩვენს აწმყოს?სუპერსახელმწიფოების რიტორიკა დღეს საოცრად წააგავს ათენელებისას: ჩვენ მსოფლიოს წამყვანი ძალა ვართ, შეგვიძლია ვიმოქმედოთ, როგორც მოვისურვებთ, სამართლიანობა და საერთაშორისო სამართალი ჩვენ არ გვეხება. დაგვემორჩილეთ, თორემ დაგიმორჩილებთ. სუსტების ძლიერების მიერ დაქვემდებარება სამყაროს ბუნებრივი წესრიგია.

მოკავშირეების დაკარგვა მათ არ აშინებთ. კავშირი ხომ მხოლოდ ძალით თანასწორებს შორის შეიძლება. თუკი ძალის დემონსტრირება შეგიძლია, სუსტები დაგემონებიან და საშუალო ძალის მქონენი თავიდან აირიდებენ ღია კონფლიქტს. თუკიდიდესთვის ნიშანდობლივია, რომ მოძლიერებული ათენიც - თუმცაღა დემოკრატიული სახელმწიფოა და პელოპონესის ომებში იჩემებს, რომ სპარსული ტირანიას ეწინააღმდეგება - იმავე არგუმენტებს იყენებს, რასაც სპარსეთის მმართველები მანამდე.

თუმცაღა, თუკიდიდე იმასაც გვასწავლის, რომ ქედმაღლობა უძლიერეს სახელმწიფოსაც კი მტრებს უმრავლებს და თუკი ბედის ბორბალი მობრუნდა, არც მათ დაინდობს არავინ ისეთ მსოფლიოში, სადაც ძალაა მთავარი.
### რუსული ფლოტილია მეჩეჩზე შემოჯდა
URL: https://evropis.moambe.eu/rusuli-p-lotilia-mech-ech-ze-shemojda/
Last updated: 2026-01-30T10:58:49.000Z
პირველი დამაჯერებელი ნიშნები გამოჩნდა, რომ რუსეთის ნავთობის არალეგალურად გადამზიდავი ფლოტილიის წინააღმდეგ გატარებულ ზომებს კონკრეტული შედეგები მოაქვს. ამის შესახებ ბრიტანული "ეკონომისტი" [იუწყება](https://www.economist.com/finance-and-economics/2026/01/27/the-west-and-ukraine-are-capsizing-russias-shadow-fleet?ref=evropis.moambe.eu).

მოძველებული, ხშირად ტექნიკურად გაუმართავი ტანკერების ფლოტილია პირველად 2010-იან წლებში შექმნა სანქციების ტვირთვეშ მყოფმა ირანმა, რათა თავისი ნავთობი სადმე მაინც გაეყიდა. ძირითადი მყიდველები ჩინეთსა და ინდოეთში გამოჩნდნენ. 

2020-იანი წლებისთვის ამ საქმეში ჯერ ვენესუელა, შემდეგ კი - უკრაინაში შეჭრის შემდეგ - რუსეთი ჩაერთვნენ და ფლოტილიამაც ზრდა დაიწყო. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/01/image-2.png)

მხოლოდ სანქცირებული ქვეყნებისგან გადამზიდავი ტანკერების რაოდენობის ზრდა. წყარო: The Economist

მკვლევარების ცნობით, დღეს მასში 700 გემი შედის, ანუ საერთაშორისო სანავთობო ტანკერებში ხუთიდან ერთი „ჩრდილოვანია.“ 2025 წლის დეკემბერში მათ სავარაუდოდ 5 მილიონ ტონაზე სანქცირებული ნავთობი გადააქვს, რაც ზღვით გადაზიდული ნავთობის 11%-ია.

რა ახასიათებთ მათ? ხშირად უცნობი ან დაფარულია ამ გემების ნამდვილი მფლობელის ვინაობა, ისინი ხშირად - ზოგჯერ ერთი რეისის განმავლობაშიც კი - იცვლიან დროშებს და სახელებს, რაც საზღვაო კანონით აკრძალულია. ზოგჯერ გლობალური ძებნის სისტემაში თავის კოორდინატებსაც აყალბებენ.

ნავთობის კლიენტისთვის მისაწოდებლად ისინი შემკვეთის სანაპიროებს უახლოვდებიან და ნავთობს უფრო პატარა გემებში ქაჩავენ. ხშირად ეს ღამით ხდება, რაც თავისთავადაც სახიფათოა და გარემოს დაცვის თვალსაზრისითაც ცუდი ამბავია.

მაგრამ, როგორც ჩანს, დასავლეთის ქვეყნებს ფლოტილია ყელში ამოუვიდათ. აშშ-ს ზეწოლით „იაფფასიანი“ დროშების მიმნიჭებელი ქვეყნები, პანამა და ლიბერია იძულებული არიან რეგისტრაცია შეუწყვიტონ სანქცირებულ გემებს. უკრაინამ მათზე სამხედრო-საზღვაო დრონებით ნადირობა მოაწყო და შავ და ხმელთაშუა ზღვებში უკვე ცხრა ტანკერი დააზიანა. აშშ და ევროპის ქვეყნების სამხედროებმა რამდენიმე გემი გააჩერეს და დაატუსაღეს.

ამასთან, აშშ და ევროკავშირის სანქციები დაეკისრათ არა მხოლოდ გადამზიდავებს, არამედ არალეგალური ნავთობის შემსყიდველებსაც, რამაც ინდოეთი და ჩინეთი დააფიქრა. ამჟამად, ჩინეთის ტრავერსზე რამდენიმე ათეული ასეთი გემია უსაქმოდ გაჩერებული.

შედეგად, ტანკერების დაზღვევის ფასმა იმატა და ეს მაშინ, როცა ნედლი ნავთობის ფასი ეცემა - დღეს რუსული ნავთობი დასავლურ სტანდარტ ბრენტზე 27 დოლარით იაფია და თუკი ვენესუელას ნავთობი მართლაც შემოვიდა მსოფლიო ბაზარზე, როგორც ამას აშშ გვპირდება, ფასი კიდევ უფრო დაიწევს.

საქმეს ისეთი პირი უჩანს, რომ ჩრდილოვანი ტანკერების ბიზნესის დღეები დათვლილია. 

თუმცა ახლა ახალი ტენდენცია გამოიკვეთა - რუსეთმა პირდაპირ დაიწყო თავისი დროშების აღმართვა ამ გემებზე და სამხედრო ხომალდებით და წყალქვეშა ნავებით მათი გაცილება.

ეყოფა კი მოსკოვის საქმაოდ მოძველებულ და შეთხელებულ საოკეანო საზღვაო ფლოტს რესურსები ამისათვის? ამასაც მალე ვნახავთ.
### ევროპის მტკივნეული გამოღვიძება
URL: https://evropis.moambe.eu/evropis-mtkivneuli-gamogvizeba/
Last updated: 2026-01-24T11:14:42.000Z
კარგა ხანია ევროპელ ლიდერებს ოჯახის წევრები და მეგობრები აჯანჯღარებენ, გაიღვიძე, ხანძარიაო, მაგრამ ევროპის დედაქალაქებში აბეზარა მაღვიძარას ხელს დაჰკრავენ და დროებით, ახალ არჩევნებამდე ან ახალ კრიზისამდე ჩააჩუმებენ ხოლმე.

ბოლო კვირების განმავლობაში გრენლანდიის საკითხზე აშშ პრეზიდენტის უდიერმა და ზიზღიანმა მოპყრობამ ბებერი კონტინენტი გვარიანად კი შეაღვიძა. 

დავოსის ეკონომიკურ სამიტზე ევროპელებს მწარე სიმართლისა და მწარე სიტყვების მოსმენამ არაერთხელ მოუწიათგუშინ, უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმაც არ დააკლო ხელი. 

აღმოსავლეთ ევროპელებს დასავლეთის დედაქალაქებში ადრე ხშირად მიიჩნევდნენ პანიკიორებად, რომლებსაც ღირებულებების წონასა და კანონის ძალას არ აფასებენ, თან კი რუსეთის არარაციონალური შიში აქვთ. ზელენსკი თვლის, რომ ომში მტკიცედ დგომით მოიპოვა მწარე სიმართლის პირდაპირ და მკაცრად თქმის უფლება.

გუშინ მან ევროპელები გაასილაქა, თავი იმ ფილმში მგონია, ყოველი ახალი დღე წინას გამეორება რომააო. „მსოფლიოში ძალის ერთ-ერთ ცენტრად ქცევის ნაცვლად, ევროპა ჯერაც პატარა და საშუალო ქვეყნების, თვალწარმტაც, მაგრამ დანაწევრებულ კალეიდოსკოპად რჩება. იმის ნაცვლად, მსოფლიოში თავისუფლების დაცვის ლიდერი იყოს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ამერიკის ყურადღება სხვაგან არის მიპყრობილი, ევროპა, როგორც ჩანს, დეზორიენტირებულია - და იმითაა დაკავებული, რომ აშშ პრეზიდენტს აზრი შეაცვლევინოს. პრეზიდენტ ტრამპს უყვარს საკუთარი თავი და ის ამბობს, რომ უყვარს ევროპა. მაგრამ ის არ მოუსმენს ასეთ ევროპას,“ ამ სიტყვებით ზელენსკიმ ევროპელ ლიდერებს შიგ გაფუყულ ეგოში დაარტყა.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/01/image-1.png)

უკრაინის პრეზიდენტი დავოსში მომთხოვნი უფრო იყო, ვიდრე მთხოვნელი

ევროპა ვერ პასუხობს ისტორიის გამოწვევას. რამდენი ხანია, ლაპარაკობენ სტრატეგიულ ავტონომიაზე, ძალის დამოუკიდებელ პოლუსად ქცევაზე, მაგრამ არაფერი იცვლება, ყოველ შემთხვევაში საკმარისად სწრაფად არ იცვლება. ზელენსკიმ სწორედ ამაზე მიუთითა: „დიახ, გვყავს რამდენიმე ნამდვილად ძლიერი ევროპელი ლიდერი, ბევრი მათგანი ამბობს: „მაგრად უნდა დავდგეთო“, მაგრამ სხვისგან ელოდება, რომ უთხრას, რამდენი ხანი უნდა იდგეს მაგრად, ხშირად კი მომავალ არჩევნებამდე გადარჩენაზე ფიქრობს. მე თუ მკითხავთ, დიდი გავლენის მქონე ძალები ასე არ იქცევიან. ლიდერები ამბობენ, ევროპის ინტერესები უნდა დავიცვათო და სინამდვილეში კი იმედი აქვთ, რომ მათ სხვა დაიცავს.“ 

ზოგ-ზოგიერთმა ასე საუბარი ზელენსკის უმადურობად ჩაუთვალა. მაგრამ რეალობა მკაცრია. პუტინს რომ თავი დავანებოთ, სანამ თეთრ სახლში დონალდ ტრამპი და მისი პოლიტიკური ოჯახია, ევროპელები წელს ქვემოთ დარტყმისთვის ყოველთვის მზად უნდა იყვნენ. თუ სურთ პატივი სცენ, პატივისცემა უნდა დაიმსახურონ. 

ალაგ-ალაგ ამას უკვე კარგად ხვდებიან. პოლონეთის პრემიერ-მინისტრმა დონალდ ტუსკმა აღნიშნა, „დღეს პოლიტიკაში ჩვენ გვჭირდება ნდობა და პატივისცემა პარტნიორს შორის და არა დომინირება ან იძულება.“ „ჩვენ ვაღიარებთ, რომ შეერთებული შტატები ლიდერია; ეს სრულიად ბუნებრივია, მაგრამ არსებობს განსხვავება დომინირებასა და ლიდერობას შორის“, - დასძინა ტუსკმა. 

 პარტნიორობა არ ნიშნავს დაქვემდებარებას, ის საკუთარი ძალების რწმენას და მშენებლობას ეყრდნობა. ამიტომ აშკარა ხდება, რომ ევროპამ აშშ-სთან დამაკავშირებელი ჭიპლარი უნდა გადაჭრას და დამოუკიდებლად, საკუთარი ფილტვებით სუნთქვა უნდა ისწავლოს. ეს ადვილი არ იქნება. 

როგორც ჩვენთვის კარგად ნაცნობმა შარლ მიშელმა CNN-ს ასე უთხრა: „ტრადიციული ტრანსატლანტიკური ურთიერთობები მკვდარია. სანამ ახალი ურთიერთობები ჩამოყალიბდება, პოლიტიკური დაპირისპირების ფაზა გარდაუვალია.“ კანადის პრემიერო, მარკ კარნიც ამაზე ესაუბრა დავოსის დარბაზს.

[მარკ კარნი დავოსის ფორუმზესრული ტექსტი![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/lgooggo-1.png)ევროპის მოამბეJaba Devdariani![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/Carney.jpg)](https://evropis.moambe.eu/mark-karni-davosis-p-orumze/)

თუკი აშშ-სთან კონფლიქტი გარკვეული დოზით გარდაუვალია, გადასაწყვეტია, რისი გადარჩენაა ღირებული და საჭირო. ფრიდრიხ მერცის თქმით „ჩვენ აუცილებლად უნდა შევინარჩუნოთ ნატო. ტრანსატლანტიკურ ალიანსზე ასე უბრალოდ უარის თქმა არ იქნება. ჩვენ ის 75 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ვაშენეთ და ყველაზე წარმატებული პოლიტიკური ალიანსია, რაც კი ოდესმე შეკრულა ევროპასა და ამერიკას შორის.“ ტუსკი მას ეთანხმება, რომ „შეერთებული შტატები უცილობლად მთავარი პარტნიორია უსაფრთხოების საკითხებში.“ 

მაღალფარდოვან საუბრებს მიღმა, რეალობა პროზაულია: როგორც დავოსის კულუარებში ნატოს ერთერთმა ოფიციალურმა პირმა ჟურნალისტებს უთხრა, „ამერიკელების გარეშე ევროპელებს არ შეუძლიათ საკუთარი თავის დაცვა.“ თავდაცვის დარგში ფრანგი ექსპერტების აზრით, ორი-სამი წელი გულდასმით მუშაობაა და დიდი ინვესტიციაა საჭირო, რომ ევროპულმა ქვეყნებმა კონტინენტის ფარგლებში მაინც ამერიკული სამხედრო შესაძლებლობების მნიშვნელოვანი ნაწილის დუბლირება ან ჩანაცვლება შეძლონ. 

დღეს ევროპა იმის იმედზეა, რომ საფრთხის შემთხვევაში ნატო იმოქმედებს. თუმცა, ალიანსი აქამდე იმ პოსტულატს ეყრდნობოდა, რომ მოქმედება არ მოუწევს, რადგან ზურგს ამერიკული გარანტია უმაგრებს. „თუ პუტინი გადაწყვეტს ლიეტუვაზე ან პოლონეთზე თავდასხმას, ვინ უპასუხებს? ვინ? ჯერჯერობით ნატოს იმედზე ვართ - იმ რწმენისა, რომ შეერთებული შტატები ჩაერევა. მაგრამ რა მოხდება, თუკი არ ჩაერევა?“ - იკითხა დავოსში უკრაინის პრეზიდენტმა და დონალდ ტრამპის ქცევის შემხედვარე, ამ ეჭვს დარბაზში ბევრი იზიარებდა. 

დავოსის დასასრულს, ევროკავშირმა შვებით ამოისუნთქა, როცა ტრამპმა (დროებით მაინც) უარი თქვა გრენლანდიის ანექსიასა და სადამსჯელო სანქციებზე იმ რვა ევროპული ქვეყნის წინააღმდეგ, რომლებიმაც სიმბოლური სამხედრო ჟესტი გააკეთეს და დანიის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის დასაცავად ჯარისკაცები გაგზავნეს. 

დამსწრეთაგან ზოგიერთმა ეს იმის დასტურად მიიღო, რომ ტრამპთან მტკიცედ საუბარს შედეგი მოაქვს. „როდესაც ევროპა ერთიანი, ძლიერია და სწრაფად რეაგირებს, ჩვენ შეგვიძლია პატივისცემა დავიმსახუროთ და ყველაფერი ნორმაში დაბრუნდეს“, - ამტკიცებდა ემანუელ მაკრონი. თუმცა არსებობს აზრი, რომ აშშ პრეზიდენტის საკმაოდ მოულოდნელი უკანდახევის მთავარი მიზეზი ფინანსური ბაზრების მკვეთრად უარყოფითი რეაქცია, ბიზნეს საზოგადოების კრიტიკა და აშშ საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვების არასახარბიელო შედეგები იყო. 

საფრანგეთის პრეზიდენტი ამბობს, კვლავაც ფხიზლად უნდა ვიყოთო და იგივე ფინეთის პრემიერ-მინისტრმა პეტერი ორპომაც იგივე თქვა - „ევროპა მზად უნდა დარჩეს \[აშშ-ს წინააღმდეგ\] სავაჭრო ინსტრუმენტების გამოსაყენებლად, თუ ამის საჭიროება შეიქმნა.“ 

აშშ ხაზინის თავკაცმა სკოტ ბესენტმა კი მიმართა ევროპელებს დავოსში ქედმაღლურად, რა ისტერიკაში ჩავარდით, ისეთი არაფერი ხდებაო, მაგრამ კრიზისმა გამოაჩინა, რომ ევროკავშირს ფინანსური და სავაჭრო პოლიტიკის მხრივ ევროპას აშშ-ს შესაკავებლად საკმაო ბერკეტები გააჩნია. დანიურმა და შვედურმა საპენსიო ფონდებმა აშშ-ის სახაზინო ობლიგაციები მოიშორეს „აშშ-ის პოლიტიკის არაპროგნოზირებადობის“ გამო, ხოლო Deutsche Bank-ის ანალიტიკურ ჩანაწერში დოლარის შემდგომი შესუსტების ვარაუდი გამოჩნდა. ტრამპი სადამსჯელო სანქციებით დაიმუქრა, თუკი ევროპა სახაზინო ობლიგაციების გაყიდვას განაგრძობს, რითაც არაპირდაპირ დაადასტურა, რომ ვაშინგტონსაც აქვს სუსტი წერტილები. 

პრობლემა ისაა, რომ მთავარი ევროპული სადამსჯელო ბერკეტის - იძულების საწინააღმდეგო ინსტრუმენტის - გამოყენებაზე ერთსულოვნება არ არსებობს. მაშინ, როცა მაკრონი მკაცრად ითხოვდა ამ რადიკალური იარაღის გამოყენებით დამუქრებას მაინც, ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი, ისევე, როგორც გერმანიის კანცლერი მერცი და იტალიის პრემიერ-მინისტრი ჯორჯა მელონი მას მეტნაკლებად ღიად შეეწინააღმდეგნენ. იძულების საწინააღმდეგო მექანიზმის გასააქტიურებლად 15 წევრი სახელმწიფოს კვალიფიციური უმრავლესობაა საჭირო, თუკი ისინი ევროკავშირის მოსახლეობის მინიმუმ 65%-ს წარმოადგენენ. ტრამპის ადმინისტრაციას ყოველთვის ექნება იმედი, რომ ასეთი უმრავლესობა ვერ შედგება. ეს იმედი კი მომავალი კონფრონტაციების რისკს ზრდის. 

ევროკავშირს მოუწევს ისწავლოს აშშ-ის პრეზიდენტის ახირებებთან შეგუება. ყოველ დღე უნდა ელოდეს, რომ გამოღვიძებულებს დახვდებათ ტრამპის პირად სოციალურ ქსელში გავრცელებული მორიგი აგრესიული შეტყობინება. „ერთ დღეს სიტუაცია შეიძლება დალაგდეს, მეორე დღეს კი ყველაფერი ისევ აირიოს. ასეთ სამყაროში ვცხოვრობთ“, - შენიშნა ევროკავშირის დიპლომატიის უფროსმა, კაია კალასმა, სწორედ იმ კალასმა, რომელმაც ამასწინათ კოლეგებს უთხრა, ისეთი დრო დადგა, სმას უნდა მიჰყოს ადამიანმა ხელიო.

მაღვიძარა კი რეკავს.
### მარკ კარნი დავოსის ფორუმზე
URL: https://evropis.moambe.eu/mark-karni-davosis-p-orumze/
Last updated: 2026-01-21T11:56:23.000Z
*გუშინ კანადის პრემიერმა, მარკ კარნიმ, დავოსში მსოფლიო ეკონომიკურ ფორუმს საპროგრამო გამოსვლით მიმართა, რომელმაც დიდი რეზონანსი გამოიწვია. გთავაზობთ გამოსვლის სრულ ტექსტს. თარგმნა მარი გაბედავამ.*

---

დღეს გესაუბრებით მსოფლიო წესრიგის რღვევაზე, ლამაზი ისტორიის დასასრულსა და ძალადობრივი რეალობის განთიადზე, სადაც დიდ ძალებს შორის გეოპოლიტიკურ ბრძოლას აღარაფერი ზღუდავს.

და ამავე დროს გეტყვით, რომ სხვა ქვეყნები, განსაკუთრებით კანადის მაგვარი საშუალო ძალები, უძლურები არ ვართ. ჩვენ შეგვიძლია ახალი წერიგი შევქმნათ, რომელიც შეესაბამება ჩვენს ღირებულებებს, როგორიცაა ადამიანის უფლებების პატივისცემა, მდგრადი განვითარება, სოლიდარობა, ყველა ქვეყნის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის პატივისცემა.

ნაკლებად ძლიერების ძალის გამოვლენა გულწრფელობთ იწყება.

ყოველდღე ახალი მოვლენა შეგვახსენებს, რომ დიდი ძალების მეტოქეობის ეპოქაში ვცხოვრობთ. რომ კანონიერებაზე დამყარებული მსოფლიო წესრიგი სრულდება. რომ „ძლიერები იმას სჩადიან, რაც შეუძლიათ, სუსტები კი მოსათმენს ითმენენ.”

თუკიდიდეს ეს აფორიზმი ისე მოჰყავთ, თითქოს ის გარდაუვალი იყოს, ასახავდეს საერთაშორისო ურთიერთობების ბუნებრივ ლოგიკას. ამ ლოგიკას თუ მიყვები, ქვეყნების უმრავლესობა ჩათრევას ჩაყოლას ამჯობინებს. შეგუებას, რომ ხათაბალაში არ გაეხვეს. იმ იმედით, რომ მორჩილება უსაფთხოებას მოიტანს.

არ მოიტანს.

მაშ, რა არჩევანი გვაქვს?

1978 წელს, ჩეხმა დისიდენტმა, ვაცლავ ჰაველმა დაწერა ესსე “ძალა უძალოთა”. მასში ის მარტივ კითხვას სვამს - როგორ შეინარჩუნა კომუნისტურმა სისტემამ თავი?

მისი პასუხი ხილობოსტნეულის მაღაზიის პატრონის ამბით იწყება. ყოველ დილით ეს კაცი თავისი მაღაზიის ვიტრინაში გამოფენს ლოზუნგს: „პროლეტარებო, ყველა ქვეყნისა, შეერთდით!” ამ ლოზუნგის გამყიდველს არ სწამს, მაგრამ მაინც გამოდებს ხოლმე, რომ პრობლემებს თავი აარიდოს, რომ ასე აჩვენოს თავისი მორჩილება მთავრობისადმი, იმისთვის, რომ გადარჩეს. როცა ყველა მოვაჭრე, ყველა ქუჩაზე ასე იქცევა, სისტემაც თავს ინარჩუნებს.

არა მხოლოდ ძალადობის მეშვეობით, არამედ იმიტომ, რომ ჩვეულებრივი ადამიანები მონაწილეობენ რიტუალებში ისე, რომ არ სწამთ მათი არსისა.

ჰაველი ამას “ტყუილში ცხოვრებას” ეძახის. სისტემის ძალა ჭეშმარიტების ქადაგებიდან კი არ მომდინარეობს, არამედ ყველას მზაობიდან, ისე მოიქცნენ, თითქოს ის სიმართლეს ღაღადებდეს. სისტემის სისუსტის წყაროც იგივეა - როცა თუნდაც ერთი ადამიანი წყვეტს თვალთმაქცობას, როცა გამყიდევლი აღარ გამოფენს ლოზუნგს, მაშინ ილუზიას ბზარი უჩნდება.

მოვიდა დრო, კომპანიებმა და ქვეყნებმა ლოზუნგები ჩამოვხსნათ. 

ათწლეულების მანძილზე, კანადისნაირი ქვეყნები კანონზე დამყარებული საერთაშორისო წესრიგის პირობებში ლაღად ცხოვრობდნენ. ჩვენ ვუერთდებოდით ინსტიტუტებს, ვაქებდით მათ პრინციპებს და ვხეირობდით მათი განჭვრეტადობით. ამ სისტემით დაცულები, ღირებულებებზე დამყარებულ საგარეო პოლიტიკას ვატარებით.

მაშინაც ვიცოდით, რომ კანონზე დამყარებული წესრიგი ნაწილობრივ ყალბი იყო. რომ ძლიერები მაშინ ივიწყებდნენ წესებს როცა ასე აწყობდათ. რომ საერთაშორისო ვაჭრობის წესები ასიმეტრიულად სრულდებოდა. და რომ საერთაშორისო სამართალი უთანასწოროდ ხორციელდებოდა - გააჩნია ვინ იყო ბრალდებული და ვინ იყო მსხვერპლი. 

ამ წესრიგის თეორიული არსებობა მაინც სასარგებლო იყო. ამერიკული ჰეგემონია საჯარო სიკეთეს ქმნიდა - ღია საზღვაო ვაჭრობას, სტაბილურ ფინანსურ სისტემას, კოლექტიურ უსაფრთხოებას და კონფლიქტების გადაჭრისათვის აუცილებელ ჩარჩოებს.

ამიტომაც ვმონაწილეობდით სისტემის აღიარების რიტუალებში და თვალს ვარიდებდით უფსკრულს რიტორიკასა და რეალობას შორის.

ეს გარიგება ვეღარ იმუშავებს.

პირდაპირ გეტყვით: ჩვენ რღვევის მოწმენი ვართ და არა გარდამავალი ეტაპისა.

წარსული ორი ათწლეულის განმავლობაში, ფინანსების, ჯანდაცვის, ენერგეტიკისა და გეოპოლიტიკის სფეროებში მიმდინარე კრიზისმა გააშიშვლა ის რისკები, რაც უკიდურესმა გლობალური ინტეგრაციამ მოიტანა.

უკანასკნელ ხანებში, დიდმა ქვეყნებმა დაიწყეს ეკონომიკური ინტეგრაციის გამოყენება იარაღად, ტარიფებისა - ზეწოლის ბერკეტად, ფინანსური ინფრასტრუქტურისა - იძულების ინსტრუმენტად. ერთმანეთთან გადაჯაჭვული მიწოდების ქსელები ჩაითვალა სისუსტედ, რომლის გამოყენებაც შეიძლება.

ურთიერთსასარგებლო ინტეგრაციის ტყუილში ვეღარ ვიცხოვრებთ, თუკი ეს ინტეგრაცია დამორჩილების იარაღად იქცევა. 

მრავალმხრივი ინსტიტუტები, რომელსაც საშუალო სიდიდის სახელმწიფოები ვენდობოდით - ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაცია, გაერო, გარემოს დაცვის ორგანიზაცია - ახლა დამცრობილია.

შედეგად, ბევრი ქვეყანა მსგავს დასკვნას აკეთებს: საჭიროა მეტი ავტონომია. ენერგეტიკაში, სურსათის, კრიტიკული მინერალების, ფინანსების, მიწოდების ჯაჭვის მხრივ.

გასაგებია საიდან მოდის ეს იმპულსი: ქვეყანა რომელიც თავს ვერ კვებავს, საწვავით ვერ უზრუნველყოფს ან თავს ვერ იცავს, მოწყვლადია. როცა წესები აღარ გიცავს, თავი უნდა დაიცვა.

მოდით, ფხიზლად შევხედოთ ყოველივე ამის შედეგს: მსოფლიო, რომელიც ციხესიმაგრეებისგან შედგება იქნება უფრო ღარიბი, უფრო მყიფე და ნაკლებად მდგრადი. 

კიდევ ერთ სიმართლეს გავუსწოროთ თვალი: თუკი დიდი ქვეყნები თავსაც კი აღარ იწუხებენ წესების და ღირებულებების ხსენებით და შეუზღუდავად ამკვიდრებენ თავის ძლიერებასა და ინტერესებს, “ტრანზაქციონიზმის” მოგება მცირდება. ჰეგემონები კარგ ურთიერთობების მომიზეზებით მოკავშირეებისგან დაუსრულებლად ვერ ამოქაჩავენ მოგებას. 

მოკავშირეები აუცილებლად დაიწყებენ კავშირების დივერსიფიკაციას, რათა გადააზღვიონ გაურკვევლობის რისკები. დაიზღვევენ თავს და გაიზრდიან არჩევანის სპექტრს. ამგვარად აღდგება სუვერენიტეტი - რომელიც ადრე წესებს ეყრდნობოდა, ახლა კი სულ უფრო დაეფუძნება უნარს, გაუძლო ზეწოლას.

როგორც ვამბობდი, რისკების ასეთ, კლასიკურ მართვას თავისი ფასი აქვს, მაგრამ სტრატეგიული ავტონომიის, სუვერენტიტეტის ამ ფასის გაზიარებაც შეიძლება. ერთად გამძლეობის უზრუნველყოფა ცალ-ცალკე ციხესიმაგრეების მშენებლობაზე იაფია. სტანდარტების ერთიანობა ფრაგმენტაციას ამცირებს. ურთიერთშემავსებელი თანამშრომლობა ყველასთვის სასარგებლოა.

საშუალო ზომის ქვეყნებისათვის, როგორიც კანადაა, საკითხავი ის არაა, უნდა შევეგუოთ თუ არა ამ ახალ რეალობას. შეგუება მოგვიწევს. კითხვა იმაში მდგომარეობს, როგორ შევეგუებით მას, უფრო მაღალ კედლებს ამოვიშენებთ გარშემო, თუ რამე უფრო ამბიციური შეგვიძლია მოვიმოქმედოთ.

კანადა ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა იყო, რომელმაც მაღვიძარის ხმა კარგად გაიგო და სტრატეგიული პოზიციის საფუძვლიანად შეცვლა დაიწყო.

კანადელებმა იციან, რომ ძველ, ჩვენთვის კომფორტიული დაშვებას, რომ გეოგრაფიული მდგომარეობა და ალიანსების წევრობა ავტომატურად მოგვცემდა კეთილდღეობას და უსაფრთხოებას, ყავლი გაუვიდა. 

ჩვენი ახალი მიდგომა ეფუძნება იმას, რასაც ალექსანდერ შტუბმა „ღირებულებებზე დაფუძნებული რეალიზმი” უწოდა, ან, სხვაგვარად რომ ვთქვათ - გვინდა ვიყოთ პრინციპულებიც და პრაგმატულებიც.

პრინციპულები, როცა საქმე ეხება ფუნდამენტური ღირებულებებისადმი ჩვენს ერთგულებას: სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის პატივისცემას, გაეროს ქარტიის შესაბამისად ძალის გამოყენების აკრძალვას და ადამიანის უფლებების დაცვას. 

პრაგმატულები იმის გააზრებაში, რომ პროგრესი ხშირად ნაბიჯ-ნაბიჯ მოდის, რომ ინტერესები ერთმანეთს სცდება, რომ ყველა პარტნიორი არ იზიარებს ჩვენს ღირებულებებს. ჩვენ კავშირებს ვამყარებთ ფართოდ, სტრატეგიულად, ფხიზლად. ჩვენ აქტიურად ვიღებთ სამყაროს, ისეთად, როგორიც ის არის, არ ველოდებით ისეთ სამყაროს, როგორიც გვინდა, რომ იყოს.

კანადა სხვებთან ურთიერთობებს ისე გადააწყობს, რომ მათი სიღრმე ჩვენს ღირებულებებს შეესატყვისებოდეს. ჩვენი პრიორიტეტია ურთიერთობების სპექტრის ისე გაფართოება, რომ მაქსიმალურად გავზარდოთ ჩვენი გავლენა, მსოფლიო წესრიგის არამდგრადობის და აქედან გამომდინარე რისკებისა და შესაძებლობების გათვალისწინებით. 

ჩვენ მხოლოდ ჩვენი ფასეულობების ძალას აღარ ვეყრდნობით, არამედ ვაფასებთ ძალასაც. და ამ ძალას კი სამშობლოშივე ვზრდით.

რაც ჩემი მთავრობა მოვიდა ხელისუფლებაში, ჩვენ შევამცირეთ გადასახადები შემოსავალზე, მოგებაზე და ბიზნეს ინვესტირებაზე, მოვხსენით ყველა ფედერალური ბარიერი პროვინციებს შორის ვაჭრობაზე და სწრაფი ტემპებით მივმართავთ ტრილიონდოლარიან ინვესტიციას ენერგეტიკაში, ხელოვნურ ინტელექტში, კრიტიკულ მინერალებში, ახალ სავაჭრო კორიდორებში და სხვა მიმართულებებით.

ჩვენ ვაორმაგებთ თავდაცვის დანახარჯებს 2030 წლისთვის და ამას ადგილობრივი ინდუსტრიის განვითარებით ვაკეთებთ.

ჩვენ სწრაფად ვეწევით საგარეო ურთიერთობების დივერსიფიკაციას. უკვე მივაღწიეთ ყოვლისმომცველ სტრატეგიულ პარტნიორობას ევროკავშირთან, მათ შორის, ევროკავშირის თავდაცვის შესყიდვების სისტემა SAFE-თან მიერთების ჩათვლით.

ბოლო ექვს თვეში ხელი მოვაწერეთ კიდევ თორმეტ სავაჭრო და უსაფრთხოების შეთანხმებას ოთხ კონტინენტზე. 

უკანასკნელი რამდენიმე დღის განმავლობაში ჩვენ შევათანხმეთ ახალი სტრატეგიული პარტნიორობები ჩინეთსა და კატართან.

ახლა მიმდინარეობას თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებებზე მუშაობა ინდოეთთან, ასეანის ჯგუფთან, ტაილანდთან, ფილიპინებთან და მერკოსურთან.

გლობალური პრობლემების გადასაჭრელად ჩვენ ცვალებად გეომეტრიას ვიყენებთ - სხვადასხვა საკითხზე სხვადასხვა კოალიციას ვქმნით, ჩვენს ღირებულებებსა და ინტერესებზე დაყრდნობით.

უკრაინასთან დაკავშირებით, ჩვენ ვარ მოსურნეთა კოალიციის ძირითადი წევრი და ერთ სულ მოსახლეზე ერთ-ერთი უდიდესი წვლილი შეგვაქვს მისი თავაცვისა და უსაფრთხოების განმტკიცებაში.

არქტიკის სუვერენიტეტის საკითზე ჩვენ მტკიცედ ვუდგავართ მხარში გრანლანდიასა და დანიას და სრულად ვუჭერთ მხარს მათ ექსკლუზიურ უფლებას, თავად გადაწყვიტონ გრენლანდიის მომავალი. ნატოს მე-5 მუხლის მიმართ ჩვენი ერთგულება ურყევია.

ჩვენ ვმუშაობთ ნატო-ში ჩვენს მოკავშირეებთან ერთად (მათ შორის, სკანდინავიელებსა და ბალტიელებთან), რომ უკეთ დავიცვათ ალიანსის ჩრდილო და დასავლეთ ფლანგები, მათ შორის, კანადის უპრეცედენტო ინვესტიციებით ჰორიზონტსმიღმა ხედვის რადარებში, წყალქვეშა ნავებში, თვითმფრინავებსა და ადგილზე მყოფ ჯარისკაცებში. კანადა მტკიცედ ეწინააღმდეგება გრანლანდიასთან დაკავშირებულ ტარიფებს და ყველას მოუწოდებს მოლაპარაკებებისკენ, რომ არქტიკის უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობის ყველასთვის საერთო მიზნებს მივაღწიოთ.

მრავალმხრივ ვაჭრობას რაც შეეხება, ჩვენ ვხელმძღვანელობთ ძალისხმევას, რომ ავაგოთ ხიდები წყნარი ოკეანის აუზსა და ევროკავშირს შორის, რაც მილიარდნახევარი ადამიანით დასახლებულ ახალ სავაჭრო ბლოკს შექმნის.

კრიტიკული მინერალების საკითხზე ჩვენ ვაყალიბებთ დიდ შვიდეულზე დაფუძნებულ შემსყიდველთა კლუბს, რომ მსოფლიოს ქვეყნებს კონცენტრირებული მიწოდების ალტერნატივა შეექმნას.

ხელოვნური ინტელექტის საკითხზე ვთანამშრომლობთ თანამოაზრე დემოკრატიულ ქვეყნებთან იმის უზრუნველსაყოფად, რომ საბოლოოდ იძულებულები არ ვიყოთ, არჩევანი მხოლოდ ჰეგემონებსა და ინფრასტრუქტურის კერძო ჰიპერ-მომწოდებლებს შორის გვქონდეს. 

ეს არაა გულუბრყვილო მულტილატერალიზმი. არც დამცრობილი ინსტიტუტების იმედზე ყოფნაა. ჩვენ ვაშენებთ კოალიციებს, რომლებიც მუშაობს, კონკრეტულ საკითხებზე, იმ პარტნიორებთან, რომლებთანაც საკმარისი გვაქვს საერთო, რომ ერთობლივად ვიმოქმედოთ. ზოგ შემთხვევაში ეს ქვეყნების დიდი უმრავლესობა იქნება.

ჩვენ ვქმნით კავშირების მჭიდრო ქსელს ვაჭრობის, ინვესტირების, კულტურის საკითხებზე, რომელსაც სამომავლო პრობლემებსა და შესაძლებლობებზე მუშაობისას შეგვიძლია დავეყრდნოთ.

საშუალო ზომის ქვეყნებმა ერთად უნდა ვიმოქმედოთ, რადგან თუ მაგიდასთან არ ზიხარ, მაშინ კერძი ხარ დიდების მენიუში. 

დიდ ქვეყნებს აქვთ ფუფუნება, მარტო იყონ. მათ აქვთ საკმარისი ბაზრის სიდიდე, სამხედრო შესაძლებლობები და წონა, რომ წესები დააწესონ. მაგრამ თუ ჰეგემონთან მხოლოდ ორმხრივად ვაჭრობ, მაშინ სუსტი პოზიციიდან ვაჭრობ. იმას იღებ, რასაც გთავაზობენ. ერთმანეთს ვექიშპებით, რომელი უფრო დამყოლი ვიქნებით.

ეს არ არის სუვერენიტეტი. ეს არის სუვერენულობანას თამაში და სინამდვილეში კი მორჩილების აღიარება. 

სამყაროში, სადაც დიდი ძალები ქიშპობენ, შუაში მოქცეულ ქვეყნებს არჩევანი აქვთ - ან ერთმანეთს უნდა შეეჯიბრონ პრივილეგიებისთვის, ან შეკავშირდნენ და შექმნან მესამე გზა, რომელსაც გავლენა შეიძლება ჰქონდეს.

შიშველი ძალის მნიშვნელობის ზრდამ არ უნდა დაგვაბრმავოს და დაგვავიწყოს, რომ ლეგიტიმურობას, პატიოსნებას და წესებს ძალა ისევ ექნება, თუკი გადავწყვეთ, ისინი ერთად მოვიხმაროთ. 

ამას კი ისევ ჰაველთან მივყავართ.

რას ნიშნავს „სიმართლეში ცხოვრება” საშუალო ზომის ქვეყნისთვის?

ეს ნიშნავს რეალობისთვის სახელის დარქმევას. მოვრჩეთ „წესებზე დაფუძნებული საერთაშორისო წესრიგის” შესახებ ისე საუბარს, თითქოს ის მართლა ინსტრუქციის თანახმად მუშაობდეს. დავარქვათ სისტემას ის, რაც არის - დიდი ძალების მეტოქეობის გაძლიერების პერიოდი, სადაც ყველაზე ძლიერები თავიანთ ინტერესებს მისდევენ, ხოლო ეკონომიკური ინტეგრაციას იძულების მექანიზმად იყენებენ. 

ეს ნიშნავს თანმიმდევრულ მოქმედებას: მეგობრებსაც და მეტოქეებსაც იგივე სტანდარტები უნდა მივუყენოთ. როცა საშუალო ზომის ძალები აკრიტიკებენ ეკონომიკურ ძალდატანებას ერთი მხრიდან, მაგრამ ჩუმდებიან, როცა ის მეორე მხრიდან მოდის, ჩვენ ჰაველის ვაჭარივით ვიქცევით, რომელიც ვიტრინაში მთავრობის საამებელ ლუზუნგს ჰფენს. 

ეს ნიშნავს ისეთი მსოფლიოს აშენებას, რის ერთგულებასაც ვირწმუნებით. ძველი წყობის აღდგენის ლოდინის ნაცვლად უნდა შევქმნათ ინსტიტუტები და შეთანხმებები, რომლებიც მართლა ისე მუშაობენ, როგორც დოკუმენტებში წერია.

და ეს ნიშნავს იძულების ბერკეტების შემცირებას. ძლიერი ეროვნული ეკონომიკის შენება ყოველთვის უნდა იყოს თითოეული მთავრობის პრიორიტეტი. საერთაშორისო დივერსიფიკაცია არა მხოლოდ ეკონომიკური წინადახედულებაა, ეს პატიოსანი საგარეო პოლიტიკის მკვიდრი საფუძველია. პრინციპული პოზიციების დაკავების უფლებას ქვეყნები შურისძიებისაგან თავის დაცვის უნარით მოიპოვებენ. 

კანადას აქვს ის, რაც მსოფლიოს სჭირდება. ჩვენ ენერგეტიკული სუპერძალა ვართ. ჩვენ კრიტიკული მინერალების დიდი რეზერვები გვაქვს. ჩვენ მსოფლიოში ყველაზე განათლებული მოსახლეობა გვყავს. ჩვენი საპენსიო ფონდები მსოფლიოში ერთ-ერთი დიდი და დახვეწილი ინვესტორები არიან. ჩვენ გვაქვს კაპიტალი, ტალანტი და მთავრობა, რომელსაც შეუძლია უზარმაზარი ფინანსური შესაძლებლობები გაბედულად გამოიყენოს.

და ჩვენ გვაქვს ღირებულებები, რომლებისკენაც ბევრი ილტვის.

კანადა არის პლურალისტური საზოგადოება, რომელიც მუშაობს. ჩვენი საჯარო სივრცე არის ხმაურიანი, მრავალფეროვანი და თავისუფალი. კანადელები მდგრადობის ერთგულები რჩებიან.

ჩვენ ვართ სტაბილური, სანდო პარტნიორი, ისეთ სამყაროში, სადაც ეს ორი რამ დეფიციტური გახდა და პარტნიორი, რომელიც აშენებს და რომლისთვისაც ღირებულია გრძელვადიანი პარტნიორობები.

კანადას კიდევ ერთი რამ აქვს - იმის ნათელი გააზრება, თუ რა ხდება და გაბედულება, რომ ამ გააზრების შესაბამისად მოიქცეს. 

ჩვენ გვესმის, რომ ეს რღვევა მხოლოდ ადაპტაციას კი არა, რეალობის შესახებ გულწრფელობას მოითხოვს.

ჩვენ აღარ გამოვფენთ ლოზუნგებს ვიტრინაში.

ძველი წესრიგი აღარ დაბრუნდება და ჩვენ ის არც უნდა ვიგლოვოთ. ნოსტალგია სტრატეგია არ არის.

მაგრამ ნგრევიდან ჩვენ რაღაც უფრო უკეთესი, მძლავრი და უფრო სამართლიანი შეგვიძლია ავაშენოთ.

ეს არის საშუალო ზომის ძალების ამოცანა. სწორედ ჩვენ გვაქვს ყველაზე მეტი დასაკარგი ციხესიმაგრეების მსოფლიოში და ყველაზე მეტი სარგებელი ნამდვილ თანამშრომლობაზე დაფუძნებული მსოფლიოსაგან.

ძლიერებს ძალა აქვთ. მაგრამ ჩვენც გვაქვს რაღაც - შესაძლებლობა, რომ მოვრჩეთ თვალთმაქცობას, სახელი დავარქვათ რეალობას, გავძლიერდეთ შინ და ვიმოქმედოთ ერთობლივად.

ეს არის კანადის გზა. ჩვენ მას ვირჩევთ ღიად და თავდაჯერებულად.

და ეს გზა ფართოდაა ღია ყველა ქვეყნისთვის, რომელსაც ჩვენთან ერთად სურს მისი გავლა.
### NYT: ევროსაბჭოს გენერალური მდივნის წერილი
URL: https://evropis.moambe.eu/evrosabchos-generaluri-mdivnis-cerili/
Last updated: 2026-02-06T21:00:47.000Z
დაახლოებით ერთი წლის წინ, როცა ევროპის საბჭოს გენერალური მდივნის  
თანამდებობა დავიკავე, ვერც ვიფიქრებდი, რომ ოდესმე მომიწევდა წერილის  
დაწერა ამერიკის შეერთებული შტატების შესაძლო სამხედრო ოპერაციაზე  
წევრი სახელმწიფოს წინააღმდეგ. თუმცა დღეს ასეთი ვითარებაა.   

პირველწყარო

პრეზიდენტმა ტრამპმა დადო პირობა, რომ გრენლანდია – ევროპის საბჭოს წევრი სახელმწიფოსა და NATO-ს დამფუძნებელი წევრის ნახევრადავტონომიური ტერიტორია – ამერიკის შერთებული შტატების ნაწილი გახდება, და რომ ის ამას მიაღწევს „ნებით იქნება თუ ძალით.“

მისმა განცხადებებმა ამ ტერიტორიის შესახებ დაძაბა სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობები და ეჭვის ქვეშ დააყენა გრენლანდიელი ხალხის უფლებები, ნება და დემოკრატიული არჩევანი. დღემდე ეს განცხადებები საუბარს არ გაცდენია, თუმცა ვენესუელაში მომხდარი ბოლო მოვლენები მიანიშნებს , თუ რამდენად სწრაფად შეიძლება იქცეს სიტყვები მკაცრ ქმედებად.

ბატონმა ტრამპმა ასევე თქვა , რომ მას ზღუდავს მხოლოდ “მისი მორალი” და არა საერთაშორისო სამართალი და ამგვარად ხელი აუქნია იმ სამართლებრივ წესრიგს, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დამკვიდრდა.

ევროპის საბჭო, რომელიც აერთიანებს 46 წევრ სახელმწიფოს, მათ შორის ევროკავშირის არაწევრ ქვეყნებს, როგორიცაა ბრიტანეთი და თურქეთი, ამ ომიდან იშვა. ის დაეფუძნა იდეას, რომ ადამიანების ღირსება, უფლებები და სახელმწიფოთა სუვერენული თანასწორობა სამართალმა უნდა დაიცვას და არა შიშველმა ძალამ. როცა მძლავრი სახელმწიფო, რომელმაც გადამწყვეტი როლი ითამაშა ომისშემდეგომი სამართლებრივი წესრიგის ჩამოყალიბებაში, ღიად აყენებს ეჭვქვეშ საერთაშორისო სამართლის აუცილებლობას, ის ამით არყევს საძირკველს, რომლის გამყარებასაც ათწლეულების ძალისხმევა დასჭირდა.

იყო დრო, როცა დემოკრატია, მულტილატერალილზმი და ანგარიშვალდებულება ედო საფუძვლად ომისშემდგომ წესრიგს განსაზღვრავდნენ. ამ სიტყვების გაგონებაზე დღეს ხშირად მოვისმენთ, რომ ეს ცნებები ელიტისტურია, "ვოუქი" ან სულაც მკვდარი. ატლანტიკის ორივე მხარეს მყოფებმა უნდა ვკითხოთ საკუთარ თავს, გვსურს თუ არა ცხოვრება მსოფლიოში, სადაც დემოკრატია მიიჩნევა სისუსტედ, სიმართლე მოსაზრებად, სამართლის გამოყენება მოქმედების ერთ-ერთი ვარიანტია. 

დანიის სუვერენიტეტი გრენლანდიაზე, რომელსაც თან ახლავს გრენლანდიის ფართო თვითმმართველობა, კანონით არის დადგენილი. ის ეფუძნება დანიის ტერიტორიული მთლიანობის პრინციპს საერთაშორისო სამართლის ფარგლებში. მისი მიზანია სტაბილურობისა და კანონიერების უზრუნველყოფა, რითაც იცავს და არ ზღუდავს, გრენლანდიის მიერ საკუთარი მომავლის განსაზღვრის დემოკრატიულ უფლებას.

ტრამპის ადმინისტრაციის ძირითადი არგუმენტი გრენლანდიის შემოერთების სასარგებლოდ ეფუძნება ეროვნული უსაფრთხოების ლიგიტიმურ ინტერესს, თუმცა ამერიკის შერთებული შტატების სამხედრო ძალები უკვე არიან განლგებული გრენლანდიაში პიტუფიკის კოსმოსურ ბაზაზე . არსებული ხელშკრულებების ფარგლებში, აშშ-ს შეუძლია თანამშრომლობის მნიშვნელოვანი გაფართოება დანიის სუვერენიტეტის ხელყოფის, კოპენჰაგენის ან ნუუკის თანხმობის მიღების, და ტერიტორიის გადაცემის გარეშე.

ეს მიანიშნებს იმაზე, რომ პრობლემა სხვაგან არის.

ჩვენ მომსწრენი ვართ ძველი სტრატეგიული ხედვის დაბრუნების: ბრუნდება ცივის ომის დროინდელი აზროვნება, რომელიც gეოგრაფიას აღიქვამდა ბედისწერად, გავლენას - ექსკლუზიურად, დამოუკდებლობას კი სტრატეგიულ რისკად და არა დემოკრატიულ არჩევანად. არსებობს შიში, რომ დამოუკიდებელი გრენლანდია ერთ მშვენიერ დღეს შეიძლება რუსეთის ან ჩინეთის ორბიტაზე აღმოჩნდის, რაც მათი სამხედრო არსენალის ამერიკის მისადგომებთან მოახლოებას ნიშნავს. ეს შეიძლება იქცეს ღორების ყურის არქტიკულ რეინკარნაციად.

ეს გავლენის სფეროების ლოგიკაა, მონროს დოქტრინის ექო, რომელიც აშკარად ჩანს გასულ კვირას კონგრესის წარმომადგენლის მიერ წარდგენილ საკანონმდებლო წინადადებაში, რომელშიც გრენლანდიის ანექსიის აუცილებლობა ჩინეთთან და რუსეთთან დაკავშირებული ეროვნული უსაფრთხოების თემატიკას უკავშირდება. მსგავს ლოგიკას ექვემდებარება აშშ 2025 წლის ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგია, რომელიც დეკემბერში გამოიცა და აშშ სუვერენიტეტსა და სტრატეგიულ ინტერესებს ანიჭებს უპირატესობას მრავალმხრივ ნორმებსა და კოლექტიურ უსაფრთხოებასთან შედარებით.

ევროპამ უნდა იმოქმედოს თავისი იურიდიული ჩარჩოს დასაცავად და ევროპის საბჭო მზადაა, თავისი წილი საქმე შეასრულოს. ხალხთა უფლება, განაგონ საკუთარი მომავალი, საერთაშორისო სამართლის დაცვა და სუვერენული უფლებების დარღვევისათვის პასუხისმგებლობა ჩვენი უსაფრთხოების და ჩვენი ღირებულებების საძირკველია.

კრიზისისას, ევროპა ხშირად ეროვნული დედაქალაქების სახელით საუბრობს და არა ერთხმად, როგოც ეს ნათელი გახდა ამასწინათ გამოქვეყნებულ განცხადებაზე გრენლანდიის შესახებ, რომელსაც ევროკავშირის რამდენიმე სახელმწიფოს მეთაურმა მოაწერა ხელი. ეს პოლიტიკური რეალობაა, რაც ხაზს უსვამს კოლექტიური მანდატის მქონე საერთაშორისო სამართლებრივი ორგანიზაციების მნიშვნელობას. ევროპის საბჭოს მიერ ჩატარებული სამუშაო უკრაინაში აგრესიისთვის ანგარიშვალდებულების მექანიზმის შესამუშავებლად, მათ შორის ზიანის რეესტრისა და კომპენსაციების საერთაშორისო კომისიის სახით გვიჩვნებს, რომ სამართალს ჯერაც შეუძლია საერთაშორისო დონეზე მოქმედების სტრუქტურირება პოლიტიკური ფრაგმენტაციის პირობებში.

არქტიკასაც მსგავსი მიდგომა სჭირდება. ევროპის საბჭო მზადაა, დაეხმაროს დანიასა და გარენლანდიას სამართლებრივი და ინსტიტუციური თანამშრომლობის გზით. თუკი ევროპა ერთიან სამართლებრივი და პოლიტიკური ხედვით არ წარდგება, ვაკუუმს სხვები შეავსებენ და უსაფრთხოებას კანონიერების ჩარჩოდან სტრატეგიული ზეწოლის ჩარჩოში გადაიტანენ.

საქმე მხოლოდ გრენლანდიის სუვერენიტეტს კიარა, ნდობას ეხება. ალიანსები განჭვრეტადობას ეყრდონობა და მოლოდინს, რომ ძალა - მით უფრო, მოკავშირის ძალა - კანონითაა შეზღუდული. თუკი საერთაშორისო სამართლის უგულვებელყოფა შეგვიძლია, როცა გვაწყობს, მაშინ ნდობა იკარგება. თუკი სტრატეგიული გათვლების გამო გრენლანდიაში სუვერენიტეტს ყურადღებას არ აქცევს, როგორ იწამებს ევროპა აშშ-ს სიტყვებს სხვა რეგიონებთან მიმართებაში?

როცა ევროპა სუვერენიტეტის პატივისცემას და ანგარიშვალებულებას ითხოვს, ეს პოზა არაა. ამით ვიცავთ იმას, რაც ევროპასაც აძლიერებს და ამერიკასაც. თუკი ამ პრინციპებს უგულვებელვყოფთ, შეიქმნება სახიფათო პრეცედენტი, რომელსაც შეუძლია ტრანს-ატლანტიკური კავშირის გაწყვეტა და იმ ფუნდამენტის შერყევა, რომელზეც ყველანი ვდგევართ.

საერთაშორისო სამართალი ან საყოველთაოა ანდა აზრსაა მოკლებული. გრენლანდიაში გამოჩნდება, რომელი ავირჩიეთ.
### ერთიანი დასავლეთი მკვდარია
URL: https://evropis.moambe.eu/ert-iani-dasavlet-i-mkvdaria/
Last updated: 2026-07-18T21:01:29.000Z
**მარკ ლეონარდი* ევროპის საგარეო ურთიერთობათა საბჭოს (ECFR) დირექტორი და თანადამფუძნებელია. მისი ავტორობით გამოიცა წიგნი „გადარჩენა ქაოსში: გეოპოლიტიკა წესების მოშლის ეპოქაში“ (Surviving Chaos: Geopolitics when the Rules Fail” (Polity Press April 2026)* 

ლიბერალური საერთაშორისო წესრიგი აღსასრულს უახლოვდება. შესაძლოა, ის უკვე მკვდარიცაა. თეთრის სახლის ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილემ, სტივენ მილერმა სწორედ ეს [იგულისხმა](https://edition.cnn.com/2026/01/06/politics/trump-greenland-venezuela-colombia-miller-analysis?ref=evropis.moambe.eu), როცა ნიშნის მოგებით ისაუბრა აშშ-ს ინტერვენციაზე ვენესუელაში და ნიკოლას მადუროს შეპყრობაზე: „ჩვენ ვცხოვრობთ მსოფლიოში, რეალურ მსოფლიოში, რომელიც იმართება ძალით, რომელიც იმართება ძალადობით...დასაბამიდან ეს არის ურყევი წესი.” 

თუმცა ამერიკის 47-ე პრეზიდენტის სინდისზე კიდევ ერთი მსხვერპლია – დასავლეთის ერთიანობა. 

[The united West is deadEuropean leaders should heed their voters and ensure the bloc remains a pole within its own sphere of influence — not a bystander in someone else’s.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/favicon-512x512.png)POLITICOMark Leonard![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/GettyImages-2251771490-scaled.jpg)](https://www.politico.eu/article/the-united-west-is-dead/?ref=evropis.moambe.eu)

პირველწყარო

ევროპელი ლიდერები თავგამოდებით ცდილობდნენ პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის მიერ ვენესუელაში განხორცილებული არალეგალური სამხედრო ოპერაციის თაფლში ამოვლებას და ცდილობდნენ, თვალი აერიდებინათ გრენლანდიასთან დაკავშირებულო თავხედურ მოთხოვნებისათვის. თუმცა, ევროპის მოქალაქეებმა უკვე დაასკვნეს, რომ ვაშინგტონი უფრო მტერია, ვიდრე მოყვარე.

სწორედ ესაა ევროპის საგარეო ურთიერთობათა საბჭოში მომუშავე ჩემი კოლეგებისა და ოქსფორდის უნივერსიტეტის კვლევითი პროექტის, ‘ევროპა და ცვალებადი მსოფლიოს’ მიერ 2025 წლის ნოემბერში ჩატარებული გამოკითხვის ერთერთი [მთავარი მიგნება](https://ecfr.eu/publication/how-trump-is-making-china-great-again-and-what-it-means-for-europe/?ref=evropis.moambe.eu). 

21 ქვეყანაში 26,000 ადამიანი გამოვკითხეთ. ექვსიდან მხოლოდ ერთი რესპოდენტი მიიჩნევს აშშ-ს მოკავშირედ მაშინ, როცა ხუთიდან ერთი მას მეტოქედ ან მოწინააღმდეგედ აღიქვამს. გერმანიაში, საფრანგეთსა და ესპანეთში ეს რიცხვი აღწევს 30 პროცენტს, ხოლო შვეიცარიაში – რომელიც ტრამპმა მაღალი ტარიფების დაწესებით დაჩაგრა — ამგვარად 39 პროცენტი ფიქრობს. 

აშშ-სადმი მხარდაჭერის მკვეთრი შემცირება მთელს კონტინენტს მოედო, თუმცა საინტერესოა, რომ პარალელურად იცვლება სხვა ქვეყნების მიერ ევროპის აღქმაც.

ტრამპის საგარეო პოლიტიკას დევიზია ‘ამერიკა უპირველეს ყოვლისა’ და მას ჩვევია ევროპის ინტერესების განზე გაწევა. თუმცა ეგებ სწორედ ამის გამოც, ახლა სხვა ქვეყნები ევროკავშირს სუვერენულ გეოპოლიტიკური მოთამაშედ აღიქვამენ და არა აშშ-ს დანამატად. 

ეს ცვლილება განსაკუთრებით მკვეთრად ჩანს რუსეთში, სადაც შემცირდა ამომრჩევლების მტრული დამოკდებულება აშშ-ს მიმართ: ორი წლის წინ თუ რუსების 64% აღიქვამდა აშშ-ს მოწინააღმდეგედ, ამჟამად მათი წილი 37 პროცენტს არ სცდება. სამაგიეროდ, რუსების ბრაზი ახლა ევროპის მიმართაა გაზრდილი - ევროკავშირს 72 პროცენტი ამჟამად მიიჩნევს მეტოქედ, მაშინ, როცა შარშანდელი მაჩვენებელი 69 პროცენტი იყო.

ვაშინგტონის პოლიტიკის ცვლილება რუსეთის მიმართ ასევე გულისხმობს უკრაინის მიმართ მათ მიერ გატარებული პოლიტიკის გადახედვასაც. თუკი ადრე უკრაინელები აშშ-ს ყველაზე მნიშვნელოვან მოკავშირედ აღიქვამდნენ, ამჟამად ევროპას შეჰყურებენ მხარდაჭერისთვის ანუ ისინი ერთმანეთისაგან მიჯნავენ აშშ-სა და ევროპის პოლიტიკას. გამოკითხულთა თითქმის ორი მესამედი ელის, რომ მათი ქვეყნის ურთიერთობა ევროკავშირთან გაძლიერდება, მხოლოდ ერთი მესამედი თვლის ამბობს იმავეს აშშ-ზე.

ევროპის გარეთაც, ტრამპის პრეზიდენტობის პირველი წლის ყველაზე დიდი გრძელვადიანი შედეგი არის ის, რომ მან ადამიანები დააშორა აშშ-ს, გააჩინა პეკინის გავლენის ზრდის მოლოდინი და უბიძგა ჩინეთთან დაახლოვებისკენ. სამხრეთ აფრიკიდან დაწყებული, ბრაზილიითა და თურქეთით დამთავრებული, მოქალაქეების უმრავლესობა ელის, რომ მათი ქვეყნის ურთიერთობა ჩინეთთან მომავალი ხუთი წლის განმავლობაში გაღრმავდება. ამ ქვეყნებში სულ უფრო მეტი რესპოდენტი ხედავს მოკავშირედ პეკინს და არა ვაშინგტონს .

უფრო კონკრეტულად, სამხრეთ აფრიკასა და ინდოეთში – ორ ქვეყანაში, რომლებიც ტრამპის ტარიფების სამიზნედ იქცნენ – თვალშისაცემია განწყობების ცვლილება გასულ წელთან შედარებით. 2024 წლის ბოლოს, ინდოელთა დიდი უმრავლესობა, 84 პროცენტი ფიქრობდა, რომ ტრამპის გამარჯვება კარგ ამბავი იყო მათი ქვეყნისთვის, ამჟამად ასე მოფიქრალთა წილი მხოლოდ 53 პროცენტია.

ეს გამოკითხვა ტრამპის ვენესუელაში ინტერვენციამდე და მის მიერ გრენლანდიის შესახებ გაკეთებულ განცხადებებამდე ჩატარდა, თუმცა მაშინ, როცა ყველაზე ახლო მოკავშირეები შფოთავენ იმაზე, რომ აშშ-ს მტაცებლური პოლიტიკის მსხვერპლად შეიძლება იქცნენ, ქვეყნების აშშ-სგან დაშორების და ჩინეთთან დაახლოების ტენდენცია, და ევროპის გაცალკევება მისი ტრანსატლანტიკური პარტნიორისგან სავარაუდოდ კიდევ უფრო დაჩქარდება.

ამასობაში ტრამპის აგრესიის პირისპირ მყოფი ევროპელი ლიდერები უსასოოდ არიან მათ მოულოდნელად უწევთ აღიარება, რომ ატლანტიკის ოკეანე უფსრკულად იქცა. მათ პირად რეაქციებსა და საჯარო განცხადებებს შორის იმავე ზომის უფსრულია. 

ჩვენმა გამოკითხვამ დადებითი სიახლეც გამოავლინა. ლიდერების თავშეკავებულობის მიუხედავად ევროპის მოქალაქეები კარგად ერკვევიან მსოფლიოში არსებულ ვითარებაში და მხარს უჭერენ იმგვარ ქმედებებს, რომლებმაც ბებერი კონტინეტის მდგომარეობა უნდა გამოასწოროს. 

მათ არ ახასიათებთ ილუზიები, ტრამპის ხელძღვანელობის ქვეშ აშშ-სგან კარგს არაფერს მოელიან და ხვდებიან, რომ გაცილებით უფრო საშიშ, მულტიპოლარულ სამყაროში ცხოვრობენ. ევროპელების უმრავლესობა მხარს უჭერს თავდაცვის ხარჯების ზრდას, სავალდებულო სამხედრო სამსახურის აღდგენას, და ევროპული ბირთვული შეკავების პერსპექტივასაც კი აღარ უცქერს ისეთი ეჭვით, როგორც აქამდე.

წესებზე დაფუძნებული წესრიგი გავლენის სფერობად დაყოფილი მსოფლიოთი იცვლება, სადაც ძალა ვისაც აქვს, ის აწესებს სამართალს. ასეთ მსოფლიოში, შენ ან პოლუსი ხარ, რომელსაც თავისი გავლენის სფერო აქვს, ანდა პასიური დამკვირვებელი სხვისი გავლენის სფეროში. 

დასავლეთი გახლეჩილია, ეს ფაქტია. ევროპელმა ლიდერები კი ყური უნდა მიუგდონ თავიანთ ამომრჩევლებს და უზრუნველყონ, რომ ევროპა პოლუსი იყოს და არა სტატისტი. 

*თარგმნა ანა ჯობავამ*
### მსოფლიო წესების გარეშე
URL: https://evropis.moambe.eu/msop-lio-cesebis-gareshe/
Last updated: 2026-07-18T21:01:39.000Z
**უნა ჰეთევეი** იელის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის პროფესორი, საერთაშორისო სამართლის ამერიკული საზოგადოების არჩეული პრეზიდენტია.

**სკოტ შაპირო** იელის სამართლის სკოლის პროფესორი და იელის უნივერსიტეტისვე ფილოსოფიის პროფესორია.

ინგლისურიდან თარგმნა მარი გაბედავამ

---

თავისი პრეზიდენტობის დასაწყისიდანვე, დონალდ ტრამპი საერთაშორისო სამართლებრივი წესრიგის შერყევას ცდილობს. მეორე საპრეზიდენტო ვადის დასაწყისში ის ამბობდა, რომ ის „დაიბრუნებდა“ პანამის არხს, კანადას აშშ-ის 51-ე შტატად აქცევდა, ხელში ჩაიგდებდა გრენლანდიას და „დაისაკუთრებდა“ ღაზას. მაშინ საგარეო პოლიტიკის ექსპერტებმა თავი გადააქნიეს და ტრამპი მაინცდამაინც სერიოზულად არ აღუქვამთ. სხვა თუ არაფერი, მისი განცხადებები არათანმიმდევრული და გაუაზრებელი ჩანდა. თუმცა ამ განცხადებების სიტყვიერად გაკეთებაც საზიანოა. 

შარშან Foreign Affairs-ში უკვე ვწერდით, რომ ტრამპის მუქარების შემხედვარე შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ის არაფრად აგდებს სამართლებრივ ნაგებობას, რომელიც, აშშ-მა და მისმა მოკავშირეებმა 80 წლის წინ ააგეს. ძალის გამოყენების აკრძალვის ნორმა, რომელსაც გაეროს ქარტია ეყრდნობა, აქამდეც შერყეული იყო. ჩვენს სტატიაში ვწერდით, რომ თუკი ტრამპი ამ აკრძალვას ღიად უგულვებელყოფდა, სამართლებრივი რეჟიმი შეიძლება მთლიანად ჩამოქცეულიყო.

[A World Without RulesThe consequences of Trump’s assault on international law.![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/favicon-live.svg)Foreign Affairs MagazineOona A. Hathaway and Scott J. Shapiro![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/2026-01-05T204613Z_1479074098_RC2FUIAY6AFT_RTRMADP_3_USA-VENEZUELA-MORNING.jpg)](https://www.foreignaffairs.com/united-states/world-without-rules?ref=evropis.moambe.eu)

პირველწყარო

3 იანვარს აშშ ვენესუელაში შეიჭრა და მის პრეზიდენტი, ნიკოლას მადურო გაიტაცა. ამ სამხედრო ოპერაციისათვის აშშ-ს არ მოუთხოვია აშშ კონგრესის ნებართვა, არც გაეროს უშიშროების საბჭოსთვის მიუმართავს, არც აუცილებელი თავდაცვის აუცილებლობა მოუშველიებია მიზეზად. ვენესუელაზე თავდასხმა თუნდაც მინიმალურად დამაჯერებელი სამართლებრივი დასაბუთების გარეშე განხორციელდა. შესაბამისად, ეს იყო ბოლო დროის ყველაზე მავნე თავდასხმაა კანონზე დაფუძნებულ მსოფლიო წესრიგზე. შედეგად, მხოლოდ საერთაშორისო სამართლებრივი სისტემის არსებობა კი აღარ დგას ეჭვქვეშ, არამედ ზოგადად წესების და კერძოდ, სახელმწიფოს მიერ ძალის გამოყენების უფლების შეზღუდვის პრინციპის გადარჩენა გახდა სათუო.

### საერთაშორისო წესრიგის დასაბამი და ნგრევა

სანამ სახელმწიფოები ომის წარმოების უფლებას ჯერ 1928 წლის კელოგ-ბრიანის პაქტით და მერე უკვე 1945 წელს, გაეროს ქარტიით დათმობდნენ, ომი ქვეყნის სრულიად კანონიერ და ლეგიტიმურ უფლებად ითვლებოდა. 

ომი ქვეყნებს შორის დავების გადაწყვეტის ძირითადი საშუალება კი იყო, მაგრამ ეს ქცევა მაინც კანონით იყო შემოფარგლული. კანონიერებას თვალსაზრისით, ომი ითვლებოდა ქვეყნის უფლებების დასაცავად გადადგმულ უკიდურეს ნაბიჯად. ხალხის მოკვლა, ქონების წართმევა და ნგრევა ნებადართულად ითვლებოდა მხოლოდ მაშინ, თუკი ომი იყო კანონიერი. რას ნიშნავს ეს? 

ეს ნიშნავს, რომ ქვეყანას არ შეეძლო უბრალოდ ეთქვა, სხვა ქვეყნის მიწის მითვისება მსურსო და ომი დაეწყო. საერთაშორისო სამართლის მამად წოდებული **ჰუგო გროციუსი** მეჩვიდმეტე საუკუნის დასაწყისში წერდა, რომ ჩვეულებითი სამართლით, ომის დაწყებამდე სახელმწიფო ვალდებულია, სამართლებრივად დაასაბუთოს მისი აუცილებლობა. სამხედრო ძალის გამოყენება დაშვებული იყო მხოლოდ კანონიერი უფლების დასაცავად. მაგალითად, მეფეს უნდა ემტკიცებინა, რომ სხვა ქვეყანამ არ გადაუხადა ხარკი, ან დაუშვებლად ჩაერია სავაჭრო ურთიერთობებში, დაარღვია ხელშეკრულება, ან რაღაც სხვა ჩაიდინა, რაც ომის დასაწყებად მისაღებ საფუძვლად მიიჩნეოდა. 

ამ გაბატონებულ ჩვეულებას ფორმალური სამართლებრივი ძალა შესძინეს ვესტფალიის ზავის ხელმომწერმა ევროპულმა ქვეყნებმა, 1648 წელს. ისინი შეთანხმდნენ, რომ ომის დაწყებამდე მოსურნეებს უნდა წარმოედგინათ მისი „მიზეზის კანონიერი საფუძველი.“ 

სუვერენული უფლების მატარებლები ამ ვალდებულებას მომდევნო წლებში და საუკუნეებში ფრიად სერიოზულად ეკიდებოდნენ: მეფეები ან მთავრები ომის დაწყების წინ ან დაწყებისთანავე აქვეყნებდნენ ე.წ. ომის მანიფესტებს, რომლებშიც ახსნილი იყო კონფლიქტში ჩაბმის მიზეზები და დასაბუთებული იყო ამის კანონიერი აუცილებლობა. ამგვარ მოქმედებას საფუძვლად ედო მაშინდელი ადამიანების და ხელისუფლების გაზიარებული რწმენა, რომ კანონიერი მიზეზის გარეშე ძალადობა ომი კი არა, სისხლის სამართლის დანაშაულია - მკვლელობა, ძალადობა, ადამიანების გატაცება და ძარცვა.

უკანასკნელი 80 წლის განმავლობაში ომის ლეგიტიმური საფუძვლები ბევრად უფრო ვიწროდ და მკაფიოდ ჩამოყალიბდა. მიმდინარე საერთაშორისო სისტემა ეფუძნება პოსტულატს, რომ ერთი სახელმწიფოს მიერ მეორეს წინააღმდეგ ძალის გამოყენება აკრძალულია და წარმოადგენს დანაშაულს, თუკი ის თავდაცვის ლეგიტიმური მიზნებით არაა განპირობებული და/ან გაეროს უშიშროების საბჭოს კოლექტიური ნებართვით არაა წარმართული. 

ომი არ მიიჩნევა დისკრეციულ პოლიტიკურ ინსტრუმენტად და ძალის უკანონო გამოყენების შედეგად იურიდიული უფლებები ვერ მოიპოვება. სხვა სიტყვებით, თუკი ადრე ტერიტორიის ძალით დაპყრობა საკმარისი იყო მასზე საკუთრების უფლების მოსაპოვებლად, დღეს თუ ქვეყანა სხვის ტერიტორიას ძალის უკანონო გამოყენებით მიისაკუთრებს, დანარჩენი მსოფლიო ვალდებულია, არ აღიაროს ამ ტერიტორიაზე მისი სუვერენიტეტი. 

დიახ, ქვეყნებს მრავალჯერ დაურღვევიათ ეს წესი და ხანდახან - უხეშადაც. თუმცა ეს დამრღვევი ქვეყნებიც კი რაღაც ფორმის სამართლებრივ დასაბუთებას იშველიებდნენ ხოლმე და თავად ამ ფაქტით აღიარებდნენ ერთგულებას იმ ძველი რწმენისადმი - ადამიანების მოკვლა და მათი მიწების და ქონების მიტაცება დასაბუთებას მოითხოვს და ვერ დაეფუძნება მხოლოდ შიშველი ძალით მოპოვებულ უპირატესობას. 

ტრამპის ადმინისტრაცია აღარც კი ცდილობს ამ სისტემის ჩარჩოში იმოქმედოს. ბოლო ერთი წლის განმავლობაში ის გამუდმებით არყევს და არღვევს არსებული წესრიგის სამართლებრივ საფუძვლებს. ის ასანქცირებს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეებსა და იურისტებს იმისთვის, რომ მათ მიერ გამოძიებული დანაშაულების სისხლისსამართლებრივი დევნა არ მოხდეს. ის აღმართავს სავაჭრო ბარიერებს, რითაც არღვევს მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის ფარგლებში დადებულ შეთანხმებებს და უკან იხევს თავისუფალი ვაჭრობის ნორმისგან, რაც აქამდე გლობალური სტაბილურობის გარანტია იყო. ის არ იხდის გაეროს საწევროს, არღვევს უამრავ ხელშეკრულებას ანდა უბრალოდ ტოვებს მათ. ის ღიად ემუქრება სუვერენულ ქვეყნებსა და ტერიტორიებს - დღეს ვენესუელას, ხვალ - კოლუმბიას, კუბას, გრენლანდიასა და მექსიკას და ამას აკეთებს არა გაეროს უშიშროების საბჭოს სანქციითა და ნებართვით, არამედ არამედ ცალმხრივად, ძალით და იძულების მუქარით. 

აშშ-ზე იმდენი ქვეყანაა დამოკიდებული საკუთარი თავდაცვის ანდა ეკონომიკური სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად, რომ რამდენიმე გამონაკლისის გარდა, ყველა იძულებულია უსიტყვოდ ადევნოს თვალი სისტემის მოპარტახებას. 

### წესების გარეშე

პირველ მსოფლიო ომამდელ ვითარებაში დაბრუნება, რომელშიც ქვეყნები ღიად და უბოდიშოდ ძარცვავდნენ და იპყრობდნენ სხვებს, ძალიან ცუდი რამაა. მაშინ ომები კანონიერი უფლებების დარღვევის უმცირესი საბაბით იწყებოდა და შედეგად ფართომასშტაბიან ძალადობას ხალხი უაზროდ ეწირებოდა. 

დღევანდელ მსოფლიოში კი შეიძლება უარესიც მოხდეს. მოკლევადიან პერიოდში, მსოფლიოში დიდი არეულობა იქნება: იმის მიხედვით, რომელ მომენტში რა უფრო აწყობთ, ლიდერები ხან მეორე ომის შემდგომ დადგენილ წესებს ცან გაიხსენებენ, ხანაც სრულიად უგულვებელყოფენ, თითქოს არც არსებულაო. ამგვარ რთულად წინასწარმეტყველებად ქცევას მოჰყვება განუწყვეტელი კონფლიქტების სერია. სახელმწიფოები ვერ გაიგებენ, როდის რა წესები დაიცვან, როგორ აირიდონ თავიდან ძალადობის ესკალაცია. სანამ ნათლად არ გაირკვევა, რომელი წესები მოქმედებს და რომელი არა, მსოფლიო ძალიან სახიფათო ადგილი შეიქნება.

უარეს შემთხვევაში, ხანგრძლივ პერსპექტივაში, შეიძლება ისეთი დრო დადგეს, რომ სახელმწიფოებს ძალის გამოყენება აღარ აეკრძალებათ, ხოლო როგორც მინიმუმ, ერთი სუპერძალა კი ისე მოიქცევა, თითქოს წესები საერთოდ არ არსებობდეს. ასეთ მსოფლიოში რა წესები იმოქმედებს სრულიად იქნება დამოკიდებული იმათ პირად იმპულსებზე, ვინც იმ მომენტისთვის იძულების მაქსიმალურ შესაძლებლობას ფლობს. 

ჩვენ ის უნდა გვაშფოთებდეს, რომ, როგორც ჩანს, ტრამპის ადმინისტრაცია სწორედ ასეთი მსოფლიოსკენ იკვალავს გზას. აშშ-ის მიერ ვენესუელიდან მადუროსა და მისი ცოლის გატაცების მეორე დღეს, ტრამპის გავლენიანმა წარმომადგენელმა, სტივენ მილერმა, ასე განმარტა ადმინისტრაციის შეხედულება CNN-ის წამყვან ჯეიკ ტაპერთან ინტერვიუში:

> „ჩვენ ვცხოვრობთ მსოფლიოში, რეალურ მსოფლიოში, ჯეიკ, რომელიც იმართება ძალით, რომელიც იმართება ძალადობით,” თქვა მილერმა. „დასაბამიდან ეს არის ურყევი წესი.“ 

არც მილერს და ადმინისტრაციიდან არც სხვა ვინმეს სამართლებრივად არ დაუსაბუთებია ვენესუელაზე სამხედრო თავდასხმა, არადა ამ ოპერაციას, მინიმუმ 75 ადამიანი შეიწირა. ასევე არანაირი სამართლებრივი დასაბუთება არ მოჰყოლია „30 დან 50 მილიარდ ბარელამდე“ ვენესუელური ნავთობის მითვისების გეგმას, რომელიც სოციალური მედიით გამოაცხადა ტრამპმა. ნაცვლად ამისა, სახელმწიფო დეპარტამენტმა გაავრცელა აშშ-ის პრეზიდენტის გამოსახულება სიტყვებით „ეს *ჩვენი* ნახევარსფეროა“, ტრამპმა კი Truth Social-ზე პოსტში „ვენესუელის მოქმედ პრეზიდენტად“ წარმოადგინა თავი. 

ახლა ადმინისტრაციამ მზერა გრენლანდიისკენ მიმართა. მადუროს შეპყრობიდან რამდენიმე დღეში თეთრი სახლის განცხადება გვამცნობდა, რომ აშშ-ს „სჭირდება“ გრენლანდია და რომ ამ ტერიტორიის ხელში ჩაგდება „ეროვნული უსაფრთხოებისთვის პრიორიტეტულია.“

ტრამპის ადმინისტრაციის სიტყვები და მოქმედებები მხოლოდ იმის გამო კი არაა შემაშფოთებელი, რომ სამართალს ეწინააღმდეგება. ეს ფაქტი უდავოა: ვენესუელაში ინტერვენცია ცალსახად არღევს გაეროს ქარტიაში ასახულ ძალის გამოყენების აკრძალვას. 

უფრო საყურადღებო ისაა, რომ აშშ-ის ხელისუფლებამ საერთოდ უკუაგდო სამართლებრივი შეზღუდვების იდეა, როგორც ასეთი. ტრამპა გასულ კვირას ჟურნალისტებს უთხრა, რომ მას ერთადერთი რამ ზღუდავს - მისი „საკუთარი მორალი“. მას თავის მოსაჩვენებლადაც არ წარმოუდგენია ღირებული არგუმენტი მთავრობის ქცევის გასამართლებლად, არც უცდია ვინმეს დარწმუნება თავისი გადაწყვეტილების სისწორეში ანდა აუცილებლობაში. 

როცა პოლიტიკის მიმართულება სოციალური მედიის პოსტით იქმნება, ახსნის ან დასაბუთების გარეშე, ჩნდება უსიამო შეგრძნება, რომ გადაწყვეტილებების მიმღებები არც კი ცდილობენ ტყუილით შენიღბონ უკანონო მოქმედება. წესებზე დამყარებული სისტემა თვალთმაქცობას კიდევ შეიძლება გადაურჩეს , მაგრამ ნიჰილიზმი მას ნამდვილად ჩამოაქცევს.

რაც უარესია, ტრამპის ადმინისტრაცია ისე იქცევა, თითქოს ძალის გამოყენებას ან ძალის გამოყენებით მუქარასაც კი შეუძლია მოუპოვოს მას იურიდიული უფლებები. ეგრეთ წოდებული "კრეისერების დიპლომატია" რომელიც ერებმა მაშინ დაგმეს, როცა ომი აიკრძალა, უკვე დაბრუნდა. აშშ იყენებს სანავთობო ბლოკადას, ქონების ძალადობრივ მიტაცებას და სამხედრო ძალით მუქარას, იმისთვის, რომ ქვეყნებს პოლიტიკური და ეკონომიკური დათმობები გამოსძალოს. ამით აშშ მსოფლიოს უჩვენებს, რომ მხოლოდ ძალა შობს უფლებებს, მიზეზები კი უმნიშვნელოა. 

მსოფლიო, რომელშიც ძლიერები აღარ ჩათვლიან თავს ვალდებულად, თავი მაინც გაიმართლონ, მხოლოდ უსამართლო არ იქნება. ბარბაროსობაა, როცა მკვლელობის, ძარცვის და განადგურების მომტანი ოპერაციები მოკლებულია უფლებრივ საფუძველს. ამგვარ სამყაროში აღარ არსებობს არანაირი სამართლებრივი წესრიგი. არსებობს მხოლოდ ძალა, რომელსაც ერთი კაცის ხუშტურები წარმართავს*.*

*თარგმნა მარი გაბედავამ*
### უხამსი გროკი
URL: https://evropis.moambe.eu/uxamsi-groki/
Last updated: 2026-01-15T09:38:35.000Z
იშვიათი რამ მოხდა, ილონ მასკმა უკან დაიხია. მისმა კომპანიამ ოთხშაბათ საღამოს, 14 იანვარს განაცხადა, რომ "მიღებული იქნა ტექნოლოგიური ზომები, რითაც ხელოვნური ინტელექტის აპლიკაცია "გროკს" სექსუალური ხასიათის ფოტოების გენერირება აღარ შეეძლება. ჯერ კიდევ დილას მასკი თავს იკატუნებდა, ჯერ ერთი, ასეთი არაფერი მომხდარა და მეორეც, თუ ვინმეს შიშველი სურათების გენერირება სურს, ეს ჩვენი ბრალი არაა, მათი სიტყვის თავისუფლებააო. თუმცაღა წონიენი ჯარიმების შიშმა, ჩანს ტრილიონერი მასკიც კი შეაშინა.

ევროკომისიასა და ილონ მასკს შორის ურთიერთობები კარგი არასოდეს ყოფილა და ამ დღეებში ვითარება კიდევ უფრო გაუარესდა.

11 იანვარს გამოქვეყნებულ [ინტერვიუში](https://www.reuters.com/world/onus-now-russia-show-it-wants-peace-ukraine-says-eus-von-der-leyen-2026-01-11/?ref=evropis.moambe.eu) ევროკომისიის თავმა ქალმა, ურსულა ფონ დერ ლაიენმა მკაცრად გააკრიტიკა ტრილიონერ ილონ მასკის პლატფორმა, იქსი. "შეურაცხყოფილი ვარ იმით, რომ ეს ტექნოლოგიური პლატფორმა საშუალებას აძლევს ხალხს ციფრული მანიპულაციებით გააშიშვლოს ქალები და ბავშვები და შედეგები ქსელში გამოფინოს. ეს წარმოუდგენელი საქციელია და ეს გაყალბებული სურათები ხელშესახებ ზიანს აყენებს კონკრეტულ ადამიანებს," თქვა მან. "არ ვაპირებთ ჩვენი ბავშვების დაცვაზე პასუხისმგებლობა სილიკონის ველს გადავაბაროთ. თუ ისინი არ იმოქმედებენ, ჩვენ ვიმოქმედებთ." 

ამ დღეში მარტო ევროკავშირი როდია: მალაიზიამ და ინდონეზიამ დროებით აკრძალეს "გროკის," იქსში ჩაშენებული ხელოვნური ინტელექტის პლატფორმის მუშაობა საკუთარ ტერიტორიაზე, დიდმა ბრიტანეთმა კი გამოძიება დაიწყო, რის შედეგადაც მასკი შეიძლება 20 მილიონი ევროთი დაჯარიმდეს. 

დავიდარაბა იმან გამოიწვია, რომ გასული კვირების განმავლობაში იქსის მომხმარებლებმა გროკის გამოყენება დაიწყეს ახალგაზრდა ქალებისა და ბავშვების სურათების ციფრულად დამუშავებისთვის, რაც მათ "აშიშვლებდა" ანდა გამომწვევ პოზებში აყენებდა. საპასუხოდ, 9 იანვარს მასკმა თითქოსდა ნაწილობრივ შეზღუდა ხელოვნური ინტელექტის სურათების დასამუშავებლად გამოყენება, მაგრამ სათავისოდ - თუკი თვეში დაახლოებით 9 ევროს ჩაუჩხრიალებთ, ეს შესაძლებლობა აღდგება.

მასკმა ევროკავშირის კრიტიკის საპასუხოდ დაპოსტა "ცენზურა ფაშისტური სახელმწიფოს დამახასიათებელი ნიშანიაო" - ეს პოსტი კი ერთი დღის განმავლობაში 2,2 მილიონზე მეტმა ადამიანმა ნახა.

ევროკავშირში იხტიბარს არ იტეხენ: "აზრის გამოხატვის თავისუფლებასა და ხელოვნური ინტელექტის მიერ გენერირებულ პორნოგრაფიას შორის ტოლობის ნიშნის დასმა სახიფათო ნონსენსია და მითუმეტეს ტექნოლოგიების გამყიდველი კომპანიისაგან. სიმართლე გითხრათ, ვერც კი ვიჯერებ რომ ამაზე საუბარი გვიწევს ევროკომისიის ტრიბუნიდან 2026 წელსო," განაცხადა ევროკომისიის პრეს მდივანმა. "სწორედ ამგვარი შემთხვევების გამოსარიცხად არსებობს კანონი და რეგულაციები. არსებობს ორი გზა: ჩვენთვის უფრო სასურველი იქნება, თუკი იქსი გაასწორებს შეცდომებს, თუ არა, იმ ზომებს მივიღებთ, რაც კანონითაა გათვალისწინებული," დასძინა მან. 

ევროკავშირის [ციფრული სერვისების აქტი](https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj/eng?ref=evropis.moambe.eu) (Digital Services Act, DSA) მსგავსი დარღვევებისთვის ციფრული პლატფორმების მათი გლობალური შემოსავლის 10%-მდე ოდენობით დაჯარიმების უფლებას იძლევა. სწორედ ამ აქტის გაუქმებას ითხოვს აქტიურად დონალდ ტრამპის ადმინისტრაცია და მის ერთ-ერთ შემქმნელს, ყოფილ ევროკომისარ ტიერი ბრეტონს ამასწინათ პირადი სანქციებიც დაუწესა. 

ევროკომისიის ვიცე პრეზიდენტმა ჰენნა ვირკუნენმა, რომელიც ციფრულ სუვერენიტეტზე აგებს პასუხს, ორშაბათს [სოციალურ მედიაში დაწერა ](https://x.com/hennavirkkunen/status/2010802271144292571?s=46&ref=evropis.moambe.eu)"იქსმა ევროკავშირში თავისი ხელოვნური ინტელექტი უნდა გაასწოროს - და ეს სწრაფად უნდა გააკეთოს. თუ არადა, არც შევყოყმანდებით ისე გამოვიყენებთ ციფრული სერვისების აქტს ევროპელი მოქალაქეების დასაცავადო." 

ბრეიუსელში ამბობენ, რომ იქსი კონტაქტზე გამოვიდა და საუბარი მიდის. იქსის უსაფრთხოების ჯგუფმა აღნიშნა, რომ არალეგალური სურათების დამპოსტველი ანგარიშები გააუქმა და მომხმარებლები გააფრთხილა, კანონი არ დაარღვიონ. თუმცაღა თავად ჯერჯერობით უარს ამბობს ამ დარღვევის საშუალების შემქმნელი გროკის მოდიფიკაციაზე. ილონ მასკს უთქვამს, ევროპელები "ცენზურისთვის ნებისმიერ საბაბს იყენებენო."

ამასობაში, დღეს აშშ თავდაცვის მინისტრმა, პიტ ჰეგსეთმა 13 იანვარს დაადასტურა, რომ გროკი აშშ სამხედრო ქსელებში იქნება ინტეგრირებული.
### ვინ შეაბამს დონალდს ეჟვანს?
URL: https://evropis.moambe.eu/vin-sheabams-donalds-ezhvans/
Last updated: 2026-09-27T08:38:31.000Z
ამერიკული იარაღის ჟღარუნისა და მუშტების გულზე ბრაგუნის შემდეგ, რაზეც [ამასწინათ მოგიყევით](https://evropis.moambe.eu/moitanet-grenlandia/), ჩანს, დიპლომატიის დრო დადგა. მომავალ კვირას დანიას აშშ სახელმწიფო მდივანი, მარკო რუბიო ეწვევა. აშშ კანონმდებლები, რომელთაც სახელმწიფო მდივანი ესაუბრა, იფიცებიან, რუბიო დანიისაგან გრენლანდიის ყიდვაზე აპირებს სიტყვის ჩამოგდებასო. ტრამპის პრეს მდივანმა, ქეროლაინ ლევტიმაც [დაადასტურა](https://www.bbc.com/news/articles/cly39pgmvrzo?ref=evropis.moambe.eu), რომ ამაზე "აქტიურად მიდის საუბარი." საინფორმაციო სააგენტოების ცნობით, პრეზიდენტის დავალებით ამერიკელი ბიუროკრატები ფუტკრებივით არიან შესეული შესაძლო კომერციული გარიგებების სიას, კერძოდ კი მწირემიწების მოპოვებითა და ენერგეტიკული პროექტებით ინტერესდებიან.

ამასობაში ევროპა საშობაო ბურანიდან ნელ-ნელა გამოერკვა. ევროპული საბჭოს პრეზიდენტმა ანტონიუ კოშტამ განაცხადა, საერთაშორსო სამართლის დარღვევას ვერსად დავუშვებთ, გინდ გრენლანდია იყოს და გინდ უკრაინაო. ურსულა ფონ დერ ლაიენმა, ევროკომისიის თავმა ქალმაც ამოთქვა, ჩვენი კავშირის ამოსავალი წერტილი ისაა, რომ კანონი ძალაზე ძლიერიაო. 

ცოდვა გამხელილი ჯობს და, აშშ-სთან ევროპის კინკლაობა და ერთმანეთის ქილიკი ახალი არაა. ამასთან, უმაღლესი თანამდებობის პირების ღია სიტყვიერი დაპირისპირება უჩვეულოა, ხოლო ფიზიკური კონფლიქტის შესაძლებლობა კი, როგორც დანიის თავდაცვის კოლეჯში მომუშავე ამერიკელი ექსპერტმა, ტომას კროსბიმ [უთხრა ](https://www.politico.eu/article/europe-greenland-donald-trump-policy-makers-military-takeovers/?ref=evropis.moambe.eu)გაზეთ "პოლიტიკოს," სულ ცოტა ხნის წინათ "სრულ სიგიჟედ" ჩაითვლებოდა. 

რას ვიზამთ, ასეთი დრო დადგა. მოდით, გავსინჯოთ, კერძოდ რისი გაკეთება შეუძლიათ ევროპელებს გრენლანდია რომ ხელიდან არ გაუფრინდეთ.

## პირველი - კომპრომისი ამერიკასთან

საკითხების გამოწვლილვით განხილვა და ამით კონფლიქტების არიდება ხომ ევროკავშირის საძირკველშია ჩაშენებული. ოღონდაც, კომპრომისი რომ შედგეს, ის თანამესაუბრის ინტერესების სწორ აღქმას უნდა ეფუძნებოდეს.

აშშ ამბობს გრენლანდია უსაფრთხოების საკითხია, დანია ჩინეთისა და რუსეთის სამხედრო აქტივობისგან სათანადოდ ვერ გვიცავსო.

თუ მართლაც ასეა, ნატოს ფარგლებში ამ საკითხის გადაწყვეტა შესაძლებელიაო, იმედოვნებენ ნატოელი დიპლომატები. ნატოს ევროპელ მოკავშირეებს შეუძლიათ გრენლანდიის დაცვა გააძლიერონ. არსებობს წინადადება, "აღმოსავლეთის გუშაგისა" და "ბალტიური გუშაგის" წაბაძვით შეიქმნას "არქტიკული გუშაგის" პროგრამაც, რომლის ფარგლებშიც გრენლანდიაზე ნატოს დამატებითი, ევროპული ძალების განლაგება და როტაცია მოხდება.

რაც შეეხება აშშ-ს მეორე არგუმენტს, რომ გრენლანდიის ბუნებრივი რესურსების ათვისება ადექვატურად ვერ ხერხდება, აქ ობიექტური სირთულეები არსებობს. საქმე ისაა, რომ გრენლანდიის მადნეულის მოპოვება იმდენად რთულია, რომ აქამდე უბრალოდ არ იყო მომგებიანი და ჩინურ საქონელს კონკურენციას ვერ უწევდა. შესაბამისად, დაბალი იყო ინვესტიციების დონეც. თუკი აშშ ფულს დადებს, ევროკავშირს შეუძლია თავისი წვლილიც დაამატოს და ტრამპ-ვიტკოფის ნაქები ე.წ. "უკრაინული ეკონომიკური გარიგების" ყაიდაზე გაინაწილოს ვაშინგტონთან რისკებიცა და შესაძლო მოგებაც.

თუმცაღა, ევროპაში ბევრი ეჭვობს რომ ტრამპის ადმინისტრაციის ეს ორი არგუმენტი - უსაფრთხოება და ეკონომიკური ინვესტიციების ნაკლებობა - მხოლოდ საბაბია და არა რეალური მიზეზი. აკი გულწრფელად [უთხრა ](https://www.nytimes.com/2026/01/08/us/politics/trump-interview-power-morality.html?ref=evropis.moambe.eu)კიდეც პრეზიდენტმა ტრამპმა "ნიუ იორკ თაიმსს" გრენლანდიის ფლობა "ფსიქოლოგიურად აუცილებელია წარმატებისთვის. ფლობა ისეთ რამეს გაძლევს, რაც არენდით ან ხელშეკრულებით ვერ მიიღწევაო." 

## მეორე - ბღუჯა ფული გრენლანდიას

ვაშინგტონიდან ჩასული ემისრები გრენლანდიის პოლიტიკურ ძალებსა და მოსახლეობას ჰპირდებიან, თუკი დანიას ჩამოსცილდებით, ინვესტიციებით აგავსებთო.

დანიასა და ევროკავშირს შეუძლიათ ვაშინგტონს ამ მხრივ შეეჯიბრონ და ამას აპირებენ კიდეც. 2028 წლის ბიუჯეტს თუ შევხედავთ, ევროკავშირი გრენლანდიის დაფინანსების გაორმაგებას აპირებს: შვიდ წელიწადში 530 მილიონი ევროა გათვალისწინებული. დამატებით, გრენლანდიას კიდევ შეუძლია 44 მილიონი ევრო მიიღოს ძნელად მისაწვდომი ტერიტორიების დამატებითი დაფინანსების სქემით.

თუ დღეს დანიისა და ევროკავშირის დაფინანსება გრენლანდიაში ძირითადად სოციალურ დაცვაზე, ჯანდაცვაზე, განათლებასა და გარემოს დაცვაზე იხარჯება, ახალი ბიუჯეტით გათვალისწინებულია წიაღისეულის მოპოვების ადგილობრივი საწარმოების დაფინანსებაც.

გრინლანდიის დამოუკიდებლობის მომხრე დეპუტატი, კუნო ფეკნერი ამბობს,ზედმეტად ბევრი ხალხი ცხოვრობს ჩვენში სიღარიბის ზღურბლის ქვემოთ და ინფრასტრუქტურაც არ უქნია ღმერთსო. ამ აზრს კუნძულზე ბევრი იზიარებს. თუმცა აშშ-სგან განსხვავებით, ევროკავშირი ის უკვე ნაცნობი და შეჩვეული სავაჭრო და ეკონომიკური პარტნიორია, რომელსაც ბევრი რამის გამოსწორება შეუძლია. 

## მესამე - ეკონომიკური კონტრ-ზომები

თუკი პირველი ორი შედარებით მოზომილი ზომაა, ევროპას უფრო რადიკალური საშუალებებიც აქვს მარაგში. 

პირველ რიგში, ევროკომისიას "ეკონომიკურ ბაზუკად" წოდებული იძულების საწინააღმდეგო ინსტრუმენტი გააჩნია (Anti-Coercion Instrument), რითაც მას შეუძლია მკვეთრად გაზარდოს აშშ-ში ექსპორტირებული საქონლის ფასი. 

ბერნდ ლანგე, ევროპარლამენტის სავაჭრო კომიტეტის თავმჯდომარე ამბობს, რომ ევროკავშირის ექსპორტი აშშ-ში 600 მილიარდი ევროა და ამ საქონლისა თუ მომსახურების მესამედს აშშ ბაზრის ნახევარზე მეტი უკავია. ეკონომიკური თვალსაზრისით ევროპული ბლოკი სულაც არაა ხელწამოსაკრავი ამერიკული ბაზრისათვის.

ამავე მექანიზმისა და მასკის საძულველი "ციფრული სერვისების აქტის" (DSA) მოშველიებით, ევროკავშირს შეუძლია წლიური ბრუნვის მესამედზე მეტით დააჯარიმოს ამერიკული ინფორმატიკული და სოციალური მედიის სერვისები, გუგლი, იქსი, ფეისბუკი, რომლებისთვისაც ევროპელი მომხმარებელი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.

## მეოთხე - სამხედრო ძალა

არავის ელანდება, რომ ევროპას შეუძლია აშშ-ს სამხედრო კონფრონტაცია მოუგოს, მით უფრო, თუკი ვაშინგტონი სრულმასშტაბიან ინტერვენციას გადაწყვეტს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ჯერჯერობით წმინდად თეორიული სცენარია, დანიის მთავრობა ადასტურებს, რომ 1952 წლის კანონი ძალაშია და ქვეყნის შეიარაღებული ძალები ვალდებულნი არიან დაუყოვნებლივ ჩაერთონ სამხედრო მოქმედებაში, თუკი მათ ტერიტორიას ვინმე დაესხმება თავს.

ბერლინსა და პარიზში უკვე საუბრობენ, ხომ არ იქნებოდა უპრიანი, გრენლანდიაში სიმბოლურად მაინც გაგვეგზავნა ჯარისკაცებიო - ჯერ ერთი, ნატოს სამხედრო მოძლიერების საჩვენებლად და მეორეც - ევროპელებს ჯერ მაინც არ სჯერათ, რომ ამერიკელ მოკავშირეებს შეუძლიათ, მათ ცეცხლი გაუხსნან.

## დასკვნის მაგიერ - ცუდი მშვიდობა გერჩივნოს კარგ ომსაო 

ეს დავიდარაბა ჟურნალისტებსა და ანალიტიკოსებს კი ჰკვებავს, მაგრამ ევროპის შესაძლო საპასუხო ქმედებების უბრალოდ ჩამოთვლაც კი ნათლად გვიჩვენებს, რომ სანამ საქმე ძველ პარტნიორთან და უსაფრთხოების გარანტთან ჩხუბამდე მივა, ბევრი შესაძლებლობა არსებობს ხედვების დასაახლოვებლად და საბოლოო გაყრის თავიდან ასაცილებლად.

ევროპელები ფრიად გაკაპასებულნი არიან ტრამპის ადმინისტრაციის როყიო ტონით. თავის მხრივ, ტრამპის ადმინისტრაციას სწამს, რომ ევროკავშირი მათ გასატრიზავებლად და გასაკოტრებლადაა შექმნილი და უნდათ, ბებერმა კონტინენმა საკუთარ თავზე უკეთ იზრუნოს და ჯიბეზეც ხელი გაიკრას.

მივადევნოთ თვალი: ეგებ სასარგებლოც შეიძლება აღმოჩნდეს ეს წაკინკლავება იმისთვის, რათა ატლანტიკის ორივე მხარეს დარწმუნდენ, რომ ერთად უფრო ძლიერები არიან, ვიდრე უერთმანეთოდ.
### ძია სემი არქტიკაში
URL: https://evropis.moambe.eu/rogor-moxvdi-manda/
Last updated: 2026-09-27T08:31:45.000Z
გრენლანდიის ფართობი 2.167 მილიონი კვადრატული კილომეტრია: ანუ ავსტრია, ბელგია, დანია, საფრანგეთი, გერმანია, ირლანდია, იტალია, პოლონეთი, პორტუგალია, ნიდერლანდები და დიდი ბრიტანეთი რომ შეაწებო ერთმანეთს, დაახლოებით გრენლანდიისხელა გამოვა. თუმცაღა გიგანტური კუნძულის დიდი ნაწილი ყინულითაა დაფარული, ფრიად არასტუმართმოყვარე გახლავთ და დღეს 57 ათასი ადამიანი თუ სახლობს მუდმივად. 

დღეს გრენლანდია და აშშ ყველას პირზე აკერია, თუმცა ვაშინგტონის ინტერესი ამ კუნძულისადმი ახალი როდია. მაშ, ისტორიას ჩავხედოთ: 

## 1867: ალასკის შენაძენი და აშშ-ს არქტიკული ამბიციები

ის იყო, შეერთებულმა შტატებმა ალასკა რუსეთისგან 1867 წელს სარფიანად, სულ რაღაც 7.2 მილიონ დოლარად შეიძინამ, რომ პრეზიდენტ ენდრიუ ჯონსონის სახელმწიფო მდივანმა, სიუარდმა, თვალი სხვა არქტიკულ მიწებსაც დაადგა. ალასკის გარიგების ერთ-ერთი გამჩარხავი, რობერტ ჯეი უოლქერი გრენლანდიისა და ისლანდიის ხელში ჩაგდებას ურჩევდა სახელმწიფო დეპარტამენტს "პოლიტიკური და კომერციული მიზეზებისდა გამო," აქაური პორტები მეთევზეობისთვის ზედგამოჭრილია, ხოლო გეოლოგიური მონაცემები "სასარგებლო წიაღისეულის მდიდარ საბადოებზე მეტყველებსო," სწერდა ის უფროსობას, ამდენად კუნძულის კონტროლი აშშ-ს "მსოფლიო ვაჭრობის კონტროლის" საშუალებას მისცემსო. მაშინ აშშ ადმინისტრაციამ უოლქერს წაუყრუა და დანიისთვის, რომელიც კუნძულს შუა საუკუნეებიდან მართავდა, ამერიკელებს არაფერი შეუთავაზებიათ.

## 1910: ფრიად ამბიციური წინადადება

 1910 წელს აშშ-ს მაშინდელმა ელჩმა დანიაში, მორის ფრანსის ეგანმა სახელმწიფო მდივანთან წერილი აფრინა და შესთავაზა - მოდით დანიას ფილიპინების არქიპელაგის კუნძული მინდანაო გავუცვალოთ გრენლანდიასა და დანიის დასავლეთ ინდოეთშიო. წერლი მიიღეს, თუმცა მალე პირველი მსოფლიო ომიც დაიწყო და სხვა სადარდებელი გაუჩნდათ. 

## 1917: აშშ გრენლანდიას დანიის ნაწილად აღიარებს

ომის დასასრულისკენ, 1917 წელს აშშ-მ დანიისაგან კარიბის ზღვის აუზში დანიის დასავლეთ ინდოეთშის კუნძულები ოქროთი 25 მილიონ დოლარად შეიძინა იმის შიშით, რომ გერმანელებს არ ჩავარდნოდათ ხელში. პარალელურად, აშშ-მ დანიის სუვერენიტეტი აღიარა გრენლანდიაზე.

## 1933: საერთაშორისო სასამართლო - გრენლანდია დანიას ეკუთვნის

ჰააგაში განთავსებულმა საერთაშორისო სასამართლომ ნორვეგიასა და დანიას შორის შუა საუკუნეებიდან მომავალი დავა მოარიგა და დაადგინა, რომ გრენლანდია დანიის სამეფოს ეკუთვნის.

## მეორე მსოფლიო ომი: აშშ გრენლანდიაში

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/01/1112.jpg)

"ედელვაის მეორის" სახელით ცნობილი მეტეოროლოგიური სადგურის გერმანელი ჯარისკაცები ამერიკელ სამხედროებს ბარდებიან, 1944 წლის ოქტომბერი (ვიკიმედია) 

მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას დანია ნაცისტური გერმანიის მიერ აღმოჩნდა ოკუპირებული. კოპენჰაგენის ელჩი აშშ-ში, ჰენრიკ კაუფმანი არ დაემორჩილა ოკუპანტების დასმულ მთავრობას და აშშ-ს სთხოვა სამხედრო დახმარება გრენლანდიის დასაცავად, რაზეც რუზველტის ადმინისტრაციასთან 1941 წლის 9 აპრილს შესაბამისი ხელშეკრულებაც გააფორმა. ამ დოკუმენტის ძალით, აშშ-ს გრენლანდიაში ჯარებისა და ბაზების განთავსების უფლება ჯერ კიდევ პერლ ჰარბორამდე, ანუ ომში ოფიციალურად ჩართვამდე მიეცა. 

ვაშინგტონმა მალევე გადასხა სამხედრო ინჟინრები და სანაპირო დაცვის სპეციალისტები. გრენლანდიაში მძიმე ბომბდამშენებისათვის საწვავის შესავსებად აეროპორტები და ტექნიკური მომსახურების ცენტრი გაახაზირეს, რასაც სასიცოცხლო მნიშვნელობა ჰქონდა ბრიტანეთსა და ჩრდილოეთ აფრიკაში მოკავშირეების სამხედრო ოპერაციების უზრუნველსაყოფად. 

ამას გარდა, მოკავშირეები გრინლანდიაში მოიპოვებდნენ კრიოლიტს – მინერალს, რომელიც აუცილებელია ალუმინის და, შესაბამისად, თვითმფრინავების საწარმოებლად.

მესამე რეიხი, თავის მხრივ, ლამობდა მეტეოროლოგიური და დაზვერვის სადგურები განეთავსებინა რეგიონში, საკთარი წყალქვეშა ნავებისა და ავიაციის ოპერაციების კოორდინაციისათვის.

მეორე მსოფლიო ომის პირველი საზღვაო შეტაკებები გრენლანდიასთან ახლოს 1941 წელს მოხდა, 1943 წლიდან კი სამხედრო ოპერაციები ხმელეთზეც გადავიდა - დანიელები, ნორვეგიელები და გრენლანდიელები ძაღლების მარხილებზე ამხედრებული ესხმოდნენ თავს გერმანელების პოსტებსა და მეტეოსადგურებს. მათ მიერ გადაცემული ინფორმაციით აშშ-ს საჰაერო ძალებმა დაბომბეს ჰოლცაუგე, მთავარი გერმანული სამხედრო ბაზა. 1944 წელს კი ტყვეები აიყვანეს მეტეობაზაზე.

1945 წლისათვის აშშ-ს გრენლანდიაში 17 სამხედრო საყრდენი წერტილი ჰქონდა, მეტეოსადგურებით დაწყებული და სამხედრო ბაზებით დამთავრებული. მოკავშირეთა გამარჯვების შემდეგ, დანიის სუვერენული კონტროლი კუნძულზე აღდგა.

## 1946: სარფიანი წინადადება

ომის დასრულების შემდეგ, 1946 წლის აპრილში პრეზიდენტ ჰარი ტრუმენის ადმინისტრაციაში მომწიფდა აზრი, რომ საჭირო და შესაძლებელი იყო გრენლანდიის ყიდვა. როგორც ამ წლის აპრილში სახელმწიფო დეპარტამენტის თანამშრომლის მიერ გაკეთებულ ოფიციალური ჩანაწერიდან ვიგებთ, აშშ გენერალური შტაბის სტრატეგიული დაგეგმარების კომიტეტის სხდომაზე ყველა დამსწრე შეთანხმდა, რომ აშშ-ს "ფული ახლა ბლომად აქვს, დანიისათვის გრენლანდიას არანაირი ღირებულება არ გააჩნია, ხოლო აშშ-ს უსაფრთხოებისათვის მას ალტერნატივა არ აქვს." 

1991 წელს საიდუმლოებაახსნილი დოკუმენტებიდან ირკვევა, აშშ-მ დანიას 100 მილიონი დოლარი შესთავაზა ოქროთი გრენლანდიის საფასურად და ალასკის ნავთობის საბადოების ნაწილის დათმობაზეც კი იყო თანახმა. მაშინდელი სამხედროების თქმით, გრენლანდიის გავლით არქტიკის გავლით თავდასხმის განხორციელება იქნებოდა შესაძლებელი საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ.

ოფიციალურად, გრენლანდიის შესყიდვაზე 1946 წლის 14 დეკემბერს ისაუბრეს კოპენჰაგენში სახელმწიფო მდივანმა ჯეიმს ბირნსმა და დანიის საგარეო მინისტრმა გუსტავ რასმუსენმა. დანიამ კუნძულის გაყიდვაზე უარი თქვა, სამაგიეროდ ამერიკელების სამხედრო ბაზების განლაგებას დაყაბულდა.

## 1951: ამერიკული ბაზები გრენლანდიაში 

1951 წელს დანიამ და აშშ-მ ოფიციალურად მოაწერეს ხელი ხელშეკრულებას, რითაც ერთი მხრივ კუნძულზე დანიის სუვერენიტეტი დამტკიცდა, ხოლო მეორე მხრივ, თავდაცვისა და უსაფრთხოების საქმეში აშშ-მ ფაქტიურად სრული კონტროლი მოიპოვა ამ ტერიტორიაზე იმ პირობით, რომ თავდასხმის შემთხვევაში გრენლანდიას დაიცავდა. 

1952-56 წლებში გრენლანდიაში რამდენიმე ამერიკული სამხედრო ბაზა განლაგდა, მათ შორის ყველაზე დიდი - თულეს (Thule) საავიაციო ბაზა, რომელზეც გზაგადამჭრელები და ბომბდამშენები იყო განთავსებული. 

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/01/image.png)

ამერიკული გზაგადამჭრელების 74-ე ესკადრონი თულეს ბაზაზე. 1955 წელი.

სანამ დიდი მშენებლობა მიდიოდა, გრენლანდიაში 10 ათასამდე ამერიკელი სამხედრო და ინჟინერი მუშაობდა, ხოლო თავად ბაზებზე სამხედრო პერსონალის მაქსიმალურმა რიცხვმა ცივი ომის დრო 6000 კაცს მიაღწია.

1968 წელს გრენლანდიაში სახიფათო კატასტროფა მოხდა: წყალბადის ბომბებით შეიარაღებული B-52-ი ცუდ ამინდში ჩამოვარდა და დაიმსხვრა. სამხედროებმა და გრენლანდიელებმა ხელით გაწმინდეს რადიოაქტიური თოვლი და ყინული. 

მას შემდეგ, გრენლანდიაში ატომური იარაღის განთავსება და ამგვარი იარაღით აღჭურვილი თვითმფრინავების გადაფრენაც კი აიკრძალა.

## 1953, 1979: გრენლანდიის ავტონომია იზრდება

1953 წლიდან გრენლანდია დანიის კოლონია აღარაა - ის ერთ-ერთ პროვინციადაა აღიარებული და თავისი წარმომადგენლობა ჰყავს პარლამენტში. 

1979 წელს გრენლანდიამ დანიისაგან ავტონომია მიიღო, ამიერიდან მას საკუთარი მთავრობა და პარლამენტი ჰყავს.

## დღეს რა ხდება?

თულეს სამხედრო ბაზა დღესაც არსებობს, თუმცა მას პიტუფიკის სახელი ეწოდა და აშშ აეროკოსმოსური ძალების ხელშია. 

[მოიტანეთ გრენლანდიასაქმეს ისეთი პირი უჩანს, რომ აშშ გრენლანდიის ჩასაყლაპად ემზადება![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/icon/lgooggo.png)ევროპის მოამბეJaba Devdariani![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/thumbnail/greenland-1.png)](https://evropis.moambe.eu/moitanet-grenlandia/)

აშშ-სა და დანიის სამხედრო ხელშეკრულება კვლავაც ძალაშია, ის 2004 წელს განახლდა ვაშინგტონსა და კოპენჰაგენს შორის ხელმოწერით. მაშინ მოლაპარაკებებში მონაწილეობა გრენლანდიის მთავრობამაც მიიღო. 

ხელშეკრულება ვაშინგტონს საშუალებას აძლევს ცივი ომისდროინდელ ნიშნულამდე გაზარდოს სამხედროების რაოდენობა, თუკი ამის სურვილი ექნება. მეზობელ ისლანდიაში ტრამპის პირველი ადმინისტრაციის დროს აშშ-მა ხელახლა გახსნა კეფლავიკის საავიაციო ბაზა, რომელზეც წყალქვეშა ნავებზე დაკვირვებისათვის პოსეიდონ P-8 ტიპის თვითმფრინავებია განლაგებული. 

გრენლანდიაში, ცივი ომის დასრულების შემდეგ ამერიკელი სამხედროების რიცხვი მუდმივად კლებულობდა და ამჟამად პიტუფიკის ბაზაზე სულ 150 სამხედრო მოსამსახურეა მუდმივად განთავსებული, სეზონურ როტაციაზე კი მათ აშშ ეროვნული გვარდიის ჯარისკაცებიც ემატებიან.
### მოიტანეთ გრენლანდია
URL: https://evropis.moambe.eu/moitanet-grenlandia/
Last updated: 2026-01-08T17:26:53.000Z
გრენლანდია დანიის სამეფოს ავტონომიური ტერიტორიაა არქტიკაში და საქმეს ისეთი პირი უჩანს, რომ ამერიკის შეერთებული შტატები მის გადასანსვლას აპირებს.

პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის მრჩეველმა, დასავლეთ ნახევარსფეროს ხელახალი კოლონიზაციის იდეით შეპყრობილმა სტივენ მილერმა ჩანს, დაარწმუნა ამერიკის პრეზიდენტი, რომ გრენლანდიის ხელში ჩაგდება აშშ-ს უსაფრთხოების დაცვის საბაბითაა საჭირო, აქაოდა, გრენლანდია არასაკმარისადაა დაცულიო. მილერის თანამეცხედრე, ქეთი მილერი MAGA-ს მოძრაობის თვალსაჩინო წარმომადგენელია და სწორედ მან გაახაზირა პირველმა აშშ-ს დროშით დაფარული გრენლანდიის სურათი “იქსის” (ყოფილი ტვიტერის) ვებ გვერდზე მინაწერით “მალე!”

> SOON [pic.twitter.com/XU6VmZxph3](https://t.co/XU6VmZxph3?ref=evropis.moambe.eu)
> 
> — Katie Miller (@KatieMiller) [January 3, 2026](https://twitter.com/KatieMiller/status/2007541679293944266?ref%5Fsrc=twsrc%5Etfw&ref=evropis.moambe.eu)

ამის დანახვაზე, ვენესუელაში მომხდარით შეშფოთებულ ევროპას გულყრა დაემართა: სადაა საშველი? ტრამპის მომხრეები ისტორიას არაფრად აგდებენ და ხელშეკრულებებს, საერთაშორისო სამართლის ხსენებაზე სიცილი უვარდებათ და ევროპულ ინსტიტუტებთან ამ საკითხზე საუბარს თავს არიდებენო.

### შვიდთა განცხადება

ასეთი რამ დიდად არავის ახსენდება: ემანუელ მაკრონი, ფრიდრიხ მერცი, ჯორჯა მელონი, პედრო სანჩესი და კირ სტარმერი დანიელ კოლეგას მხარში ამოუდგნენ და “შვიდთა განცხადება” გაახაზირეს, რომელშიც წერია: “გრენლანდია მის ხალხს ეკუთვნის. მხოლოდ დანიის და გრენლანდიის გადასაწყვეტია ყველა საკითხი, რომელიც დანიისა და გრენლანდიის მომავალს ეხება \[…\] სუვერენტიტეტი, ტერიტორიული მთლიანობა და საზღვრების ურღვევობა საერთაშორისო პრონციპებია, და ჩვენ მათ დაცვას გავაგრძელებთო.” თუმცაღა, ამ განცხადების ხელმომწერებმა ასევე დაადასტურეს, აშშ ჩვენი ისეთი პარტნიორია, რომელსაც გვერდს ვერ ავუვლითო.

ნიშანდობლივია, რომ განცხადებას არ გაკარებიან ევროკავშირის ხელმძღვანელები. არც ევროკომისიის თავმჯდომარე ანტონიუ კოშტა, არც ევროკომისიის თავი ქალი ურსულა ფონ დერ ლაიენი და არც ევროპული დიპლომატიის მეთაური კაია კალასი გრენლანდიის თემაზე აშშ-ს არ აკრიტიკებს.

მოლაპარაკებების მთავარი პლატფორმა ნატო შეიძლება იყოს, მაგრამ ევროპელები ამ ორგანიზაციაში აშშ-სთან შედარებით ფრიად სუსტად გამოიყურებიან, დაყოფილნი არიან და – რაც მთავარია – ყველა აშშ-ზეა დამოკიდებული. საქმე იქეთკენ მიდის, რომ დანია თავის ტერიტორიას დაკარგავს, ევროკავშირი კი – ყოველნაირ პრესტიჟს.

### ძალის პრიმატი

აშშ ხელმძღვანელების თქმით, მათი მთავარი მამოძრავებელი ძალთა ბალანსი და ინტერესებია. ეს ტერიტორია მდიდარია წიაღისეულით და “ვერავინ დაუპირისპირდება სამხედრო ძალით შეერთებულ შტატებს როცა საქმე გრენლანდიის მომავალს ეხებაო,” განაცხადა მილერმა.

“გრენლანდია აშშ-ს ნაწილი უნდა იყოს. რა უფლებით იჩემებს დანია გრენლანდიის კონტროლს? აშშ ნატო-ს უძლიერესი წევრია. იმისთვის, რომ აშშ-მ შეძლოს რეგიონის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, ნატოსა და მისი ინტერესების დაცვა, აშკარაა, რომ გრენლანდია აშშ-ს ნაწილი უნდა გახდეს,” განაცხადა მილერმა ორშაბათს, CNN-ისათვის მიცემულ ინტერვიუში. ეს როყიო სიტყვები არაა, ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილე მემარჯვენე ნაციონალისტების ამ ლიდერს, პირდაპირი წვდომა აქვს პრეზიდენტთან და მისი ნდობით სარგებლობს.

საპრეზიდენტო თვითმფრინავის ბორტზე მიცემულ კომენტარებში ტრამპმა თავის ყაიდაზე გადაამღერა მილერის მოსაზრება: “გრენლანდიას დაახლოებით ორ თვეში მივხედავთ,” განაცხადა მან “გრენლანდია ეროვნული უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად გვჭირდება. ეს სტრატეგიული საკითხია. დანიას არა აქვს ამ ამოცანების შესრულების ძალა. იცით, რა გააკეთა დანიამ ამას წინათ გრენლანდიის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად? ძაღლების კიდევ ერთი მარხილი დაუმატა თავის შეიარაღებულ ძალებს. მაგათ რომ კითხო, ეს გენიალური გადაწყვეტილება იყო,” ამბობდა ტრამპი დანიისა და ევროპისადმი ცუდად შეფარული ზიზღით, მისი მრჩევლები კი ხარხარებენ. ამ სურათის დანახვაზე, ევროპაში გულს შემოეყარათ.

### დანიის უშედეგო მუხლმოდრეკა

მართალია, დანიის სამხედრო უწყების სახელით გრენლანდიაში ტექნიკიური და მომარაგების ცენტრი არსებობს და მათ მართლაც ჰყავთ ძაღლების მარხილები, რაც ამ რეგიონში ტრანსპორტის ერთ-ერთი საშუალებაა. ოღონდ დანიური ძალების არარსებობა სწორედ იმითაა განპირობებული, რომ გრენლანდიაში აშშ-ს სამხედრო ბაზაა განლაგებული ნატოს ეგიდით და მათ კარგა ხანია დანიისაგან ექსკლუზიური უფლებები აქვთ მინიჭებული.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/01/image-resize-696-2c392-ssl-1.png)

****მეტტე ფრედერიკსენს არც ლიქნამ უშველა და არც აშშ ხაზინაში ფულის გადახდამ.**

რაც შეეხება დანიის მიერ უსაფრთხოებაში ფულის ჩადებას, 2025 წელს ექვსმილიონიანმა ქვეყანამ 4,2 მილიარდი დოლარი ჩაუკაკლა აშშ-ს 16 უახლესი F-35-ის ტიპის თვითმფრინავების, ორი არქტიკული ნაოსნობისათვის საჭირო გემის, საზღვაო პატრულირებისათვის საჭირო ორი ახალი თვითმფრინავის, დამატებითი შორი წვდომის რადარის და სხვადასხვაგვარი დრონის შესაძენად. ოღონდ ჩანს, ვერც აშშ-ს ხაზინაში გადახდილმა დიდმა ფულმა და ვერც აშშ სამხედრო ინდუსტრიისათვის მინიჭებულმა უპირატესობამ ვერ მოალბო ადმინისტრაციის გული.

“ძალიან რთულია, საკუთარი პოზიცია დაიცვა ხალხთან, ვისაც საერთოდ არ სურთ გაიგონ, რასთან აქვთ საქმე,” ამბობს რასმუს იარლოვი, დანიის პარლამენტის თავდაცვის კომისიის თავმჯდომარე. “სტივენ მილერმა არ იცის რამდენი ადამიანი ცხოვრობს გრენლანდიაში (57 ათასი). მან არ იცის, რატომაა ეს ქვეყანა დანიის ნაწილი ჯერ კიდევ 1380 წლიდან, რაც დამტკიცებულია აშშ-სთან მინიმუმ ოთხი ორმხრივი ხელშეკრულებით და გაეროს გენერალური ასამბლეის 1954 წლის კენჭისყრით. შეიძლება ითქვას, რომ საერთაშორისო დონეზე ეს ტერიტორიული კუთვნილების ერთ-ერთი ყველაზე კარგად დასაბუთებული შემთხვევაა. წესით და რიგით, აშშ მთავრობა მის დადებულ ხელშეკრულებებს უნდა სწავლობდეს და პატივს სცემდეს. მილერმა ალბათ ისიც არ იცის, რომ აშშ-ს უკვე აქვს გრენლანდიაზე სამხედრო თვალსაზრისით სრული და ექსკლუზიური წვდომა, ამიტომ მასზე შეტევა აშშ-ს არაფერს შეჰმატებს. თუმცა, რადგანაც გრენლანდიაზე მან არაფერი იცის, მაინც მზადაა ომი დაიწყოს მის ხელში ჩასაგდებადო,” წუწუნებს იარლოვი.

აშშ-ს ტერიტორიული პრეტენზიები სიახლე არაა, თუმცა ტრამპის მიერ ამ საკითხის გამოცოცხლება პრემიერ მეტტე ფრედერიკსენისთვის სილის გაწვნას უდრის. დანიის მთავრობამ ტრამპისგან საწყის ზეწოლას შემრიგებლური პოზიციით უპასუხა, აგრესია არ გამოუვლენია, დაუყვავა, იარაღიც აშშ-სგან შეიძინა და ევროპელი სამხედროების გრენლანდიაში გაგზავნის ფრანგულ გეგმაზეც უარი თქვა იმ იმედით, რომ აშშ პრეზიდენტი დაშოშმინდებოდა. ვენესუელაში განხორციელებული სპეცოპარაციის შემდეგ გრენლანდიის თემის წამოწევამ ფრედერიკსენი ჯერ შეაცბუნა, მერე კი გააბრაზა. “თუკი აშშ გადაწყვეტს, ნატოს წევრ ქვეყანას სამხედრო ძალით შეუტიოს, მაშინ ყველაფერი დამთავრდება. მათ შორის ნატოც და მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შექმნილი უსაფრთხოების მთელი სისტემაცო,” განაცხადა დანიის პრემიერმა.

### ნებით თუ ძალით?

მართლაც, ტრამპმა რომ გრენლანდიის სამხედრო ძალით აღება გადაწყვიტოს, რა უნდა ქნას დანიამ, ნატოს ხელშეკრულების მეხუთე მუხლი აამოქმედოს, და წევრ ქვეყნებს დახმარებისკენ მოუწოდოს? ეს, ბუნებრივია, ვერ მოხდება აშშ-ს როლის გათვალისწინებით და ამით დასრულდება ჩრდილოატლანტიკური ალიანსის ისტორიაც.

“თუმცაღა, აშშ-ს მიერ შეიარაღებული ძალით გრენლანდიის ანექსია ნაკლებ სავარაუდოაო,” ამბობს ფრანგი მკვლევარი სტეფან ოდრანი. “სამაგიეროდ, სრულიად სავარაუდოა სერიოზული დიპლომატიური და ეკონომიკური ზეწოლა აშშ-ს მხრიდან ევროპის ქვეყნებზე, რათა “გარიგება” მოხდეს – “ნებით მოგვეცით გრენლანდია, თორემ ჯერ ცხოვრებას გაგიმწარებთ, მერე კი დაგამცირებთ და ძალით ავიღებთო,” ამბობს ოდრანი. მისი აზრით, საქმეთა დღევანდელი ვითარების გათვალისწინებით ევროპას გრენლანდიის დაცვის თავი ნამდვილად არა აქვს და ერთადერთი, რისი გაკეთებაც შეუძლია, სამხედროების გაგზავნაა იმ იმედით, რომ ამერიკელები მათ არ ესვრიან. ამას ხედვას იზიარებენ სამხედრო ექსპერტებიც.

ბრიტანული გამოცემა “ეკონომისტის” ცნობით, აშშ ადმინისტრაცია გრენლანდიასთან თავისუფალი ასოცირების ხელშეკრულებას ამზადებს, რომელსაც პირდაპირ შესთავაზებენ კუნძულის ავტონომიურ მმართველებს. ამგვარი Compact of Free Association (COFA) აშშ-ს უკვე აქვს დადებული მიკრონეზიასთან, მარშალის კუნძულებთან და პალაუსთან, რითაც ვალდებულება იღებს ძირითადი სახელმწიფო სერვისებით, საგარეო თავდაცვით უზრუნველყოს ისინი და თავისუფალი ვაჭრობის რეჟიმი იქონიოს, ამერიკელი სამხედროების შეუზღუდავი მოქმედების უფლების სანაცვლოდ. პრობლემა ისაა, რომ ამგვარი ხელშეკრულების ხელმოსაწერად გრენლანდია უკვე დამოუკიდებელი უნდა იყოს, რადგანაც საერთაშორისო სავაჭრო ხელშეკრულებები ევროკავშირის ექსკლუზიური კომპეტენციაა.

როგორც გაზეთი “პოლიტიკო” [იუწყება](https://www.politico.eu/article/donald-trump-greenland-easy-steps-nato-policy-deal-military/?ref=evropis.moambe.eu) 2025 წელს ჩატარებულ გამოკითხვაში გრენლანდიელების 56% მხარს უჭერდა დამოუკიდებლობას და დანიური საინფორმაციო საშუალებების თქმით, აშშ-დან მოვლენილი ემისრები აქტიურად აქეზებენ აქაურ სეპარატისტებს. თუმცაღა, ამ ხალხს აშშ-ს ერთ-ერთ შტატად გადაქცევისა ეშინია – 85% ეწინააღმდეგება შეერთებული შტატების წევრად გახდომას.

### ევროპის უძლურება?

ამასობაში არც აშშ აქცევს ყურადღებას ევროკავშირს და ბრიუსელშიც წაყრუებას ამჯობინებენ. ევროკომისიას არანაირი კომენტარი არ გაუკეთებია მილერის გამონათქვამებზე, კაია კალასს ეს საკითხი მარკო რუბიოსთან საუბარშიც არ უხსენებია. მონაწილეებმა ხაზგასმით აღნიშნეს, რომ გრენლანდიის თემაზე არ უსაუბრიათ არც გუშინ, პარიზში უკრაინასთან დაკავშირებულ შეხვედრაზე, სადაც ტრამპის წარმომადგენლები და ევროპელი ლიდერები შეიყარნენ.

მარკო რუბიო ბრიუსელს იმედებისთვის დიდ გასაქანს არ უტოვებს: “არა მგონია რომ ევროკავშირს ჰქონდეს საერთაშორისო სამართლის დაწესების უფლება. აშშ-სთვის იმის კარნახის უფლება, თუ როგორ დაიცვას თავისი ეროვნული უსაფრთხოება კი ნამდვილად არა აქვს,” განაცხადა აშშ სახელმწიფო მდივანმა.

იგივე “პოლიტიკო” მიუთითებს, რომ ევროპელების ნაწილი ვარაუდობს, რომ აშშ პირდაპირ ან არაპირდაპირ გაუცვლის ევროპას გრენლანდიას უკრაინაში – ტრამპი დათანხმდება უკრაინისთვის უსაფრთხოების მყარი გარანტიების მიცემას, თუკი ევროპელები დანიას აიძულებენ, აღიაროს აშშ-ს უპირატესობა გრენლანდიაში და დაჰყვეს ამ ტერიტორიის დათმობას. სხვათა თქმით, ამგვარი “პრიმიტიულ” გარიგებას ევროპელებთან ვაშინგტონი ვერ მიაღწევს, რადგანაც სხვადასხვა ევროპულ ქვეყანას განსხვავებული ინტერესები გააჩნია.

რჩება ნატოს ფორმატი. “გრენლანდიის პრობლემა სინამდვილეშ საკმაოდ მარტივია. ეს შიდა საკითხია, ნატოს შიდა საკითხი. დანიაც და აშშ-ც ნატოს წევრები არიან, თუ ვინმეს უნდა ცვლილებების შემოთავაზება, ეს ნატოს ფარგლებში უნდა განვიხილოთ,” ასე ფიქრობს ვიქტორ ორბანი, უნგრეთის პრემიერი და აშშ-ს ადმინისტრაციის ერთ-ერთი ფავორიტი ევროპაში. გერმანიის საგარეო მინისტრი იოჰან ვადეპულიც ადასტურებს, რომ წესით “გრენლანდიის დაცვის გაძლიერების საკითხი თუ დადგა” ნატოში უნდა განვიხილოთო.

### დამარხული განძი

ოღონდაც, ბევრი ევროპელი ანალიტიკოსი და პოლიტიკოსი ეჭვობს, რომ უსაფრთხოების თემა აშშ-სთვის მხოლოდ საბაბია, რადგანაც გრენლანდიის დაუსაკუთრებლად საკუთარი სამხედრო ბაზის გაფართოებაც მშვენივრად შეუძლიათ და არქტიკაში სამხედრო ნავიგაციის გაფართოება თუ სურთ, ამის წინააღმდეგ წამსვლელი არც დანიაა, არც შვედეთი და არც ნორვეგია, სულაც პირიქით.

გრენლანდიის ყინულოვან საფარქვეშ 1,5 მილიონი ტონა მწირემიწები, ანუ მსოფლიო რეზერვების 20% იმალება, აქვეა დაზვერილი ნავთობის, ოქროს, ალმასების, პლატინისა და რკინის საბადოები. ეს სიმდიდრე გაყინული მიწიდან ფრიად რთული ამოსაღებია, ლიცენზიებს ადგილობრივი მმართველობისა და ევროკავშირის ნებართვები, გარემოზე ზემოქმედების დასკვნები და მთელი ის ბიუროკრატია ესაჭიროება, რაც ტრამპს გასაგონად ეზიზღება. ტერიტორიის აშშ-სთან მიერთება კი ბევრად გააადვილებსო ამ საქმეს, ამბობენ ევროპელები ეჭვიანად. მით უფრო, რომ პრეზიდენტმა ტრამპმა ვენესუელაზე საუბრისას სრულიად აშკარად განაცხადა – იქაური ნავთობი გვინდაო.

ასეთია გრენლანდიის ვითარება, ევროკავშირი, რომლის თავდაცვაც და ბედიც უშუალოდ იყო გადაჯაჭვული აშშ-სთან, საკუთარი თავისათვის მოულოდნელად დაუცველი აღმოჩნდა წარსულის იმ აჩრდილებისაგან, რომელთა გამოწვევითაც დონალდ ტრამპი აშშ-ს ძველი დიდების დაბრუნებას ლამობს.
### ალის ვაიდელის პარადოქსი
URL: https://evropis.moambe.eu/alis-vaidelis-paradok-si/
Last updated: 2026-01-08T13:29:42.000Z
ცისფერი თვალების გამჭოლი მზერა, შეკრული ქერა თმა, კლასიკური პერანგი, ხშირად პიჯაკიც, მარგალიტის მძივი, საუბრის მკაცრი, შიგადაშიგ ცინიკური ტონი – ასეთად იცნობენ გერმანელები **ალის ვაიდელს** (Alice Weidel), რომელიც პარტიას „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ (AfD) უძღვება და ევროპელი მემარჯვენე პოპულისტების ერთ-ერთ იმედადაც ითვლება. სულ უკანასკნელ ხანებში ვაიდელი კვლავაც მოხვდა მსოფლიო მედიის ყურადღებიც ცენტრში, როცა მას საჯაროდ და აგრესიულად მისცა მხარი **ილონ მასკმა** და თავის მედია პლატფორმაზეც უმასპინძლა. როგორც ამბობენ, ინტერვიუ უღიმღამო გამოვიდა: მასკმა ევროპული პოლიტიკის სრული უცოდინრობა გამოიჩინა იმდენად, რომ ვაიდელიც კი დააბნიაო, საუბრობენ მიმომხილველები. თუმცაღა, გერმანიის არჩევნები კარზეა მომდგარი და მის პარტიას კიდევ ერთი წარმატების საფუძვლიანი იმედი აქვს.

ევროსკეპტიციზმი, მიგრანტებზე პრობლემების გადაბრალება თუ სექსუალური უმცირესობებისადმი ზიზღი მემარჯვენე პოპულისტური მოძრაობებისა თუ პარტიების საერთო თვისებაა. ისინი არც „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ გახლავთ უცხო. პარტიის პოლიტიკურ მიდრეკილებებს შორისაა მიგრანტების გაძევება, გერმანიის ევროკავშირიდან გამოსვლა, ევროს გაუქმება და ათასი სხვა რამ, რაც ნებისმიერი ხელისუფლებამოწყურებული პოპულისტი ულტრამემარჯვენის განჯინაშია. ამ პოლიტიკურ ხედვებს, გამოკითხვების მიხედვით, უკვე გერმანიის მოსახლეობის თითქმის 18 პროცენტი უჭერს მხარს. 

ალის ვაიდელი ამ ხედვებს იზიარებს და პარტიის გენერალურ ხაზსაც ერთგულად მიჰყვება, მაგრამ, როგორ იქცა დასავლეთ-გერმანელი, საერთაშორისო კარიერის მქონე ეკონომისტი, ლესბოსელ პარტნიორთან ოჯახად უცხო ქვეყანაში მცხოვრები ქალი ულტრამემარჯვენე პოპულისტური პარტიის ვარსკვლავად, გამოცანად რჩება.

## ბავშვობა ფიურერის ჩრდილქვეშ?

45 წლის წლის წინ, ალის ვაიდელი გერმანიაში, გუთერსლოჰში, ერთ ჩვეულებრივ, მაგრამ მაინც უჩვეულო ოჯახში დაიბადა. უჩვეულო ის გახლდათ, რომ ბაბუა, ჰანს ვაიდელი, ნაცისტების ერთგული სამხედრო მოსამართლე ყოფილა, რომლის კისერზეც ბევრი ადამიანის სიკვდილია.

ალის ვაიდელი ბაბუის იდეოლოგიის გავლენას ყოველთვის უარყოფდა, მეტიც, დღემდე ამბობს. რომ მასთან სიცოცხლეში კონტაქტიც კი არ ჰქონია და არც მისი გარდაცვალების შემდეგ უსაუბრია ოჯახის წევრებთან ამ თემაზე.

ვის ოჯახში არ ყოფილა სამარცხვინო ნათესავი, სახელი რომ არ ითქმის და მოდით, ნურც ალის ვაიდელს განვსჯით. თუმცა კი, გერმანელების ერთ ნაწილს მიაჩნია, რომ პარტიას „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ ბევრი რამ აქვს საერთო ნაციონალ-სოციალისტურ იდეოლოგიასთან და თუკი ვაიდელი ნაციონალ-სოციალისტური პარტიის მიერ ჩადენილი დანაშაულებების შერბილებას ცდილობს, ამის მიზეზი სწორედ ბაბუამისის წარსულიაო.

## სიყვარულო, ძალსა შენსა…

არ გაგიკვირდებათ თუ გეტყვით, რომ სხვა დანარჩენთან ერთად, „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ გულმოდგინედ ქადაგებს, რომ ქორწინება მხოლოდ ქალისა და კაცის ურთიერთობაა და ალმაცერად უცქერს სექსუალურ უმცირესობებს.

AfD ჯერ კიდევ 2018 წელს მოითხოვდა, გერმანიას უარი ეთქვა ერთი სქესის ადამიანების ქორწინებაზე, მაგრამ მაშინ ხმები არ ეყო. არ არის გამორიცხული, რომ თებერვლის არჩევნების შემდეგ პარტიამ კიდევ ერთხელ სცადოს ამ საკითხის დაყენება. პარტია და მისი თავმჯდომარე დიდის გულმოდგინებით საუბრობენ ოჯახურ ღირებულებებსა და ოჯახში როლთა ტრადიციულ განაწილებაზე, ანუ ჩვენებურად რომ ვთქვათ, იმაზე, რომ ქალი ქალია და კაცი კაცია.

არადა, ალის ვაიდელი უკვე თითქმის 17 წელია საყვარელ ქალთან, სარა ბოსარდთანაა სამართლებრივ კავშირში (მაგრამ არა ქორწინებაში), მასთან ერთ ჭერქვეშ ცხოვრობს და ერთად ორ აყვანილ ბიჭუნასაც ზრდიან.

ვაიდელი ჟურნალისტებს მის ოჯახურ საქმეებში დიდად არ ახედებს და არც პირად გრძნობებზე საუბრობს ხშირად, მაგრამ, სულ ცოტა ხნის წინ, სიტყვით გამოსვლის დროს, გულისტკივილი გამოთქვა, ჩემი პოლიტიკოსობის გამო მშვიდად ვეღარსად გავსულვარ ჩემს თანამეცხედრესთან ერთადო. ემოციებმოზღვავებულმა, პუბლიკაში მჯდომ მეუღლეს მადლობა გადაუხადა გვერდით დგომისთვის და კიდევ ერთხელ შეახსენა, რომ უყვარს.

ხშირად უკითხავთ ჟურნალისტებს მისთვის, თუ რატომ ცდილობს მისი პარტია ხალხში ჰომოფობიური განწყობის გაღვივებას, როცა თავად მშვენივრად სარგებლობს ამ მხრივ ლიბერალური კანონებით, მაგრამ პირდაპირი და ამომწურავი პასუხი ვაიდელს არავისთვის გაუცია. როცა 2017 წელს ჰკითხეს ამის შესახებ, მოკლედ უპასუხა, ჩვენს პარტიას ადამიანების სექსუალური ორიენტაცია არ აინტერესებს, მაგრამ ტრადიციულ ოჯახებს კი ადიდებსო. როცა თავისი პარტიული კოლეგების აშკარად ჰომოფობიური გამონათქვამები დაუდეს წინ ტუჩმოკუმულმა უპასუხა “ოჯახი იქაა სადაც ბავშვები იზრდებიანო.” მიდი და მოედავე.

## ჩემი ოქრო ჩემთან

ეს ერთადერთი შემთხვევა არაა, როცა პარტიის ხედვა და მისი თავიქალის ცხოვრება ერთმანეთს ეწინააღმდეგება. „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ ცნობილია მიგრანტებისადმი მტრული დამოკიდებულებითა და რასისტული გამონათქვამებითაც. მათი პოლიტიკის ნაწილს წარმოადგენს მიგრანტების გაძევებაზე საუბარი და მიგრანტთა თემით მანიპულირებაც.

პარტია ეჭვის თვალით უყურებს ყველას, ვისაც მიგრაციული წარსული აქვს და ხშირად განასხვავებს ერთმანეთისგან „ნამდვილ გერმანელებსა“ და „პასპორტით გერმანელებს“. სამომავლოდ იმასაც კი აპირებენ, რომ მხარი დაუჭირონ თავშესაფრის მიღების პოლიტიკის გამკაცრებას. კერძოდ, ამბობენ მსურველებს აღარ უნდა ჰქონდეთ უფლება გერმანიაში ჩამოვიდნენ და იქ მოითხოვონ თავშესაფარი, ისინი საზღვრის გადმოკვეთისთანავე განაწილდებიან იქვე მდებარე სპეციალურ ბანაკებშიო.

გარდა ამისა, „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ ხშირად ავრცელებს შეთქმულების თეორიებს იმის შესახებ, რომ ხალხის მიგრაცია „ზემოდან“ დაგეგმილი პროცესია და გარკვეული ძალები ამას განგებ აკეთებენ, ერების ერთმანეთთან შერევის მიზნით.

ყოველივე ამის ფონზე, ისევ თეთრი ყვავივით გამოიყურება ალის ვაიდელი, რომელიც თავის პარტიასთან ერთად მიგრანტების მიმართ ზიზღს აღვივებს და ამ დროს მისი გულისსწორი სარა ბოსარდი, შვეიცარელი კია, მაგრამ შვილად ნორჩ ასაკში აიყვანეს და წარმოშობით შრი-ლანკიდანაა. ერთხელ, ჟურნალისტმა მოურიდებლად ჰკითხა ვაიდელს, კი მაგრამ, მიგრანტებს რომ არ სწყალობთ და გერმანელებადაც მხოლოდ თეთრკანიანებს თვლით, თქვენ მეუღლეს რომ მუქი კანის ფერი აქვს, ამაზე რას გვეტყვითო, ვაიდელმა მშვიდად უპასუხა, მე ჩვენ შორის კანის ფერის განსხვავებას მე ვერ ვხედავო.

ამას გარდა, მის ამომრჩევლებსაც კი აღიზიანებს ხოლმე ვაიდელის გადაწყვეტილება, გერმანულ პოლიტიკაში დარჩეს და ამავე დროს ოჯახთან ერთად ცხოვრობდეს შვეიცარიაში.

არადა, თვითონაც და მისი პარტიაც მუდმივად იმას უსვამენ ხაზს, რომ გერმანიამ ჩაკეტილი პოლიტიკა უნდა აწარმოოს და შეზღუდოს მიგრაცია. თავად ვაიდელი გულში მუშტს იცემს, გერმანელი პატრიოტი ვარო, მაგრამ რატომღაც შვეიცარიაში, თვალწარმტაცი კონსტანსის ტბის ნაპირებზე ურჩევნია ცხოვრება და ხშირად იქაურ პრესას უფრო ესაუბრება, ვიდრე გერმანულს.

## როგორ მოხვდი მანდა?

პირად ცხოვრებას რომც დავეხსნათ, ვაიდელი პროფესიული წარსულითაც ისეთი ადამიანია, რომელიც ულტრამემარჯვენეებს სძაგთ ხოლმე. თავისი პარტიის მხარდამჭერების უმრავლესობისაგან განსხვავებით, ის დასავლეთ გერმანიაშია დაბადებული. განათლებით ეკონომისტია. კარიერა საერთაშორისო დონეზე გაიკეთა, ჩინურად საუბრობს, ერთი წელი ჩინეთში ცხოვრობდა და მუშაობდა ჩინეთის ბანკში. დაბრუნების შემდეგ გოლდმან საქსის კომპანიაში მსახურობდა ფრანკფურტში და ქრისტიან-დემოკრატების კონრად ადენაუერის ფონდის სტიპენდიით მიიღო დოქტორის ხარისხი ეკონომიკაში. ამის შემდეგაც კერძო სექტორში მუშაობდა, ხოლო პარტიას 2013 წელს, დაარსებისთანავე შეუერთდა.

საწყის ეტაპზე, ვაიდელის პარტიული არჩევანი სწორედ ეკონომიკურმა თემატიკამ განაპირობა. მაშინ AfD მკაცრად გამოდიოდა საბანკო კრიზისისას სამხრეთ ევროპის დახმარების წინააღმდეგ. სწორედ ამ საკითხებს – ევროზონისა და ფინანსებისას – უძღვებოდა ვაიდელი. პარტიის მკვეთრად ანტიიმიგრაციული და ქსენოფობიური სახე კი 2015 წლის კრიზისის დროს გამოჩნდა, სორედ მაშინ წარმოაჩინა ვაიდელმაც თავისი უფრო რადიკალური არსი – “იუსლამისტი კრიმინალების” წინააღმდეგ ბრძოლით. მის ზოგიერთ ზიზღნარევ გამონათქვამს ვაიდელი ასე ხსნის: პოლიტიკაში აგრესია “იყიდება” და მეც ვცდილობ ისე ვისაუბრო, რომ ჩემზე რაც შეიძლება ბევრმა ისაუბროსო. ჯერერობით, მისი ტაქტიკა ამართლებს. მაგრამ რის ფასად?!

---

ასეა, საკმაოდ უცნაური და წინააღმდეგობებით სავსე ადამიანია ალის ვაიდელი, მაგრამ ფაქტი ფაქტად რჩება, დღეს ის თავისი პარტიის ყველაზე წონიანი პოლიტიკოსი და ამდენად გერმანიის კანცლერობის მათეული კანდიდატია.

თუ როგორ დასრულდება გერმანიაში არჩევნები და რამდენად შესწვდება ალის ვაიდელი კანცლერობას, სულ რაღაც ორ კვირაში შევიტყობთ.
### ტრამპის ევროპელი მოწინააღმდეგეები, შემრიგებლები და თანამზრახველები
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a2-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-9e-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-ac-e1-83-98-e1-83-9c-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:15:48.000Z
დონალდ ტრამპი ოვალურ ოფისში უკვე რამდენიმე დღეა, რაც მოკალათდა. ევროკავშირსა და ევროპის ქვეყნებს ამერიკის შეერთებულ შტატებთან ურთიერთობებში ფორმალურად არაფერი შეუცვლიათ. თუმცაღა, არ დარჩენილა პოლიტიკოსი, აზრი რომ არ გამოეთქვა აშშ ახალი პრეზიდენტის შესახებ, არ ელაპარაკა იმაზე, თუ აწი როგორ უნდა მოეპყროს მისი ქვეყანა და მთლიანად ევროკავშირი მთავარ პარტნიორს. ბევრი შიშობს, აშშ-მ იმპერიალიზმის ახალ ეპოქაში ხომ არ შეაბიჯაო.

ევროპის ლიდერები სამ ბანაკად გაიყვნენ: ტრამპის მოწინააღმდეგეები ცდილობენ ძალთა ბალანსი დაამყარონ ვაშინგტონის ახალ თავკაცთან; ტრამპთან შემრიგებლები მზად არიან ბევრი რამ დათმონ, ოღონდაც აშშ პრეზიდენტმა წყალობით გადმოხედოს; ტრამპის თანამზრახველებს კი მისი დახმარებით ევროკავშირის დამცრობისა და გაქრობის იმედი აქვთ.

## მოწინააღმდეგეები

საფრანგეთის პრეზიდენტი **ემანუელ მაკრონი** მოწინააღმდეგეების ბანაკის ყველაზე წონადი წარმომადგენელია. ტრამპის თაობაზე საუბრისას მის ხმაში სიმტკიცე ისმის. როცა ტრამპმა გრენლანდიის ანექსიის შესახებ დაძრა სიტყვა, საფრანგეთის თავდაცვის მინისტრმა მსწრაფლ განაცხადა, რომ საფრანგეთი მზადაა ევროპის ტერიტორიული მთლიანობის დასაცავად. მაკრონმა ამ დღეებში კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ ევროპას "სტრატეგიული გამოღვიძება" სჭირდება, კერძოდ, უკრაინის შემთხვევაში ევროპა ამერიკის ნებას მორჩილად კი არ უნდა დაჰყვესო, თქვა მაკრონმა, არამედ განაგრძოს უკრაინისათვის "ყველა იმ საშუალების მიწოდება, რომელიც საშუალებას მისცემს მათ ნებისმიერი მოლაპარაკება სიძლიერის პოზიციიდან აწარმოონო." საფრანგეთის პრეზიდენტი ასევე პირველი იყო, ვინც მკვახედ შეეპასუხა ილონ მასკს, აწ უკვე ოფიციალურად ტრამპის მრჩეველს: "ათი წლის წინათ ვინ იფიქრებდა, რომ მსოფლიოს უდიდესი სოციალური ქსელის მეპატრონე ახალ რეაქციონერულ ინტერნაციონალს დაუჭერდა მხარს და პირდაპირ ჩაერეოდა არჩევნებში, მათ შორის ევროპის არჩევნებში?"

მაკრონს ზურგს მისი მეზობელი, ესპანეთის პრემიერი **პედრო სანჩესი** უმაგრებს, რომლის ტონი ტრამპისა და მასკის მიმართ კიდევ უფრო მკაცრია. გერმანიაში არჩევნებს ისეთი პირი უჩანს, რომ ამა წლის მარტი-აპრილიდან მოყოლებული, სანჩესი ევროპის დიდი ქვეყნებში ერთადერთი სოციალისტი ლიდერი იქნება. ორშაბათს სანჩესმა "სილიკონის ველის ტექნოკრატებს" შეუტია, რომელებიცო "ცდილობენ სოციალურ ქსელებში თავისი ყოვლისშემძლეობა საჯარო დებატების და, შედეგად, მთავრობის მოქმედებების გასაკონტროლებლად გამოიყენონ." ესპანეთის ლიდერმა დაწერილი და, შესაბამისად, წინაწარგანზრახული სიტყვის წარმოთქმისას განაცხადა, რომ "ევროპა წინ უნდა აღუდგეს ამ საფრთხეს და დაიცვას დემოკრატია."

ტრამპის წინააღმდეგაა ევროპელი დონალდი - პოლონეთის პრემიერი **დონალდ ტუსკი**. მიუხედავად იმისა, რომ ტუსკი ტრადიციული გაგებით ატლანტიკური ალიანსის დიდი მომხრეა, თეთრ სახლში ტრამპის ჩასახლების შემდეგ მისი ტონი საკმაოდ მკაცრი გახდა. "თავი აწიეთ ევროპელებო," მოუწოდა მან გუშინ ევროპარლამენტარებს, სადაც ევროპული საბჭოს თავმჯდომარის როლში გამოდიოდა. "ევროპას არ უნდა ეშინოდეს შეუცნობელში გადაშვებისა. ევროპა ყოველთვის დიადი იყო და დიადადვე დარჩება, ჩვენ არ გვჭირდება "დავიბრუნოთ" ევროპის სიდიადე. ჩვენ მხოლოდ პოლიტიკური ნების არარსებობა გვიდგას წინო," დასძინა ტუსკმა.

## შემრიგებლები

შემრიგებლების ბანაკის მოწინავე წარმომადგენელი ფრიდრიხ მერცი გახლავთ, რომელიც გერმანელი ქრისტიან-დემოკრატების საარჩევნო სიას უდგას სათავეში და 23 თებერვალს დაგეგმილ საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვების სერიოზული შანსი აქვს. თუკი ბერლინის კანცელარიაში შესვლაში მას ხელი მოულოდნელად არ შეეშალა, სწორედ მერცი იქნება ტრამპთან ურთიერთობების დალაგების მომხრე წამყვანი ევროპელი ლიდერი.

მან აშშ პრეზიდენტს გამარჯვება იმხელა არზით მიულოცა, ბოროტი ენები ქილიკობდნენ, ცოტაც და კურიკულუმ ვიტე გაგზავნიდა ოკეანეს გაღმაო. მილოცვაში მერცი წერდა: " ჩემი პროფესიული და პოლიტიკური მოღვაწეობის უდიდესი ნაწილი მივუძღვენი ჩვენს ორ ქვეყანას შორის კავშირების განმტკიცებასო." წერილში მერცს არც ევროპა უხსენებია, არც ილონ მასკის უცერემონიო ჩარევა გერმანულ არჩევნებში ულტრა-მემარჯვენე AfD-ს სასარგებლოდ.

ყველაზე უფრო "შემრიგებელი შემრიგებელთა შორის" კიდევ ერთი გერმანელი, ევროკომისიის თავი ქალი, **ურსულა ფონ დერ ლაიენი** გახლავთ. დავოსში მისი გამოსვლა პრაგმატიზმზე საუბრით იყო გაჯერებული და იმას უკაკუნებდა, რომ ფონ დერ ლაიენს ტრამპთან კონფლიქტი კიარა, მორეიგება სურს. შესაბამისად არც გრინლანდიის თემას გამოხმაურებია, არც მასკის ხელების ფათური უხსენებია ევროპული ქვეყნების არჩევნებში. იმავე გზას ადგას ევროკავშირის საგარეო ურთიერთობების შეფი, **კაია კალასიც**. ჯერჯერობით, ევროკომისია ტრამპს ისევე ეპყრობა, როგორც ნებისმიერ სხვა ამერიკელ პრეზიდენტს მოეპყრობოდა. იმისდა მიუხედავად, რომ ტრამპის ადმინისტრაცია განსაკუთრებით ახლოსაა იმ ევროპელ ლიდერებთან, ვისაც ევროკავშირს ძირს გულდასმით უთხრიან.

კომისია თვალს არიდებს ფაქტს, რომ ტრამპმა მხარი მისცა, მაგალთად, **ერიკ ზემურს**, რომელიც ევროკავშირის გაუქმებას მოითხოვს, ანდა ულტრამემარჯვენე ექსცენტრიკოსებს, რომელთაც შეიძლება ნეონაცისტების იარლიყიც მოუხდეთ - მაგალითად ინგლისელ ტომი რობინსონს ანდა ირლანდიელ კონორ მაკგრეგორს. ფონ დერ ლაიენის ინსტრუქცია მისი ქვეშემვრდომებისათვის ნათელია: არ გასცეთ პასუხი პროვოკაციებს, "ნუ კვებავთ ტროლს."

არადა, მერცსა და ფონ დერ ლაიენს წაკითხული ექნებათ ბერლინში გერმანელი ელჩის მიერ გამოგზავნილი დიპლომატიური ტელეგრამა, რომელმაც საინფორმაციო საშუალებებში გაჟონა. **ანდრეას მიხაელისი**, გერმანიის ელჩი ვაშინგტონში, უფროსობას წერს, რომ ტრამპი დემოკრატიული სისტემის ჩამოშლას, ხმოსანთა და მოსამართლეების დამოუკიდებლობის შეზღუდვას ლამობს. სამაგიეროდ კი, იმ ხალხს, ვისაც სანჩესი "ტექნოკრატიას" უწოდებს, ხელისუფლების ბერკეტებით აღიჭურვავსო. მიხაელისის აზრით, ტრამპი შეეცდება "ძალაუფლება მაქსიმალურად საკუთარ ხელში მოაქციოს, კონგრესისა და შტატების უფლებების შეზღუდვის ხარჯზე."

ზოგიერთი ანალიტიკოსის აზრით, ევროკომისიის შემრიგებლური მიდგომა ტრამპისადმი 2017 წელს კი იყო გამოსადეგი, მაგრამ 2025 წელს თავის სილაში ჩარგვა ვეღარ გამოვა.

## თანამზრახველები

და ბოლოს, მოვინახულოთ ევროპელი ტრამპისტებიც. ეს ლიდერები, ზოგი მომავლის შიშით, ზოგიც კი ღირებულებათა ერთობით შთაგონებულნი, საკუთარ თავს ერთგულ მოკავშირეებად სთავაზობენ დონალდ ტრამპს. მათი რიცხვი თანდათანობით იზრდება: პრემიერ მინისტრებს **ჯორჯა მელონის** (იტალია), **ვიქტორ ორბანს** (უნგრეთი) და **რობერტ ფიცოს** (სლოვაკეთი) იმედი აქვთ, რომ ტრამპისტულ ბანაკში მალე იხილავენ ჩეხ ა**ნდრეი ბაბიშსა** და ავსტრიელ **ჰერბერტ კიკლს**. ამასობაში, სამთავრობო კოალიციაშია **ხერტ ვილდერსი** (ნიდერლანდები), ოპოზიციაში **ალის ვეიდელი** (AfD), წარმატების იმედი აქვთ საფრანგეთში **მარინე ლე პენს** და - ბრიტანეთში - **ნაიჯელ ფარაჯს**.

ერთი შეხედვით, ზოგიერთი ევროპელი ფანისთვის ტრამპის პოლიტიკური პოზიციები დამამცირებელიც კი უნდა იყოს. მაგალითად, ტრამპმა თავის კუმირად პრეზიდენტი მაკკინლი დაასახელა, რომელიც მეცხრამეტე საუკუნეში მართავდა ქვეყანას, ესპანეთს ომი გამოუცხადა და კუბა, ფილიპინები და პუერტო რიკო დაათმობინა. ამასთან ტრამპისტია ესპანელი **სანტიაგო აბასკალი,** VOX-ის ლიდერი და ევროპარლამენტში ორბანის "ევროპელი პატრიოტების" დაჯგუფების თავკაცი. ვაშინგტონში ინაუგურაციაზე ჩასული, ის კაპიტოლიუმს გარეთ დატოვეს. VOX-ი წლებია იმას უჩიჩინებს ესპანელებს, ჩვენი ქვეყანა დიადი მაშინ იყო, როცა ამერიკაში კოლონიებს ფლობდაო. ამისდა მიუხედავად აბასკალს თავგადაკლულ ტრამპისტად მოაქვს თავი. მოდი და გაიგე...

## ერთიანობა: მიზანი თუ ქიმერა

იტალიის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი, ენრიკო ლეტა ამბობდა, ევროკავშირის წევრი ქვეყნები ორად განიყოფებიან: არის პატარა ქვეყნები და ქვეყნები, რომელსაც ჯერ ვერ გაუცნობიერებიათ, რომ პატარები არიანო.

იმისთვის, რომ ევროპა მსოფლიოში ერთ-ერთ ანგარიშგასაწევ ძალად იქცეს, ერთობაა საჭირო - თუნდაც ოდინდელი პარტნიორების წინააღმდეგ ხმის ამოღებაც გახდეს საჭირო. ერთობაზე ბევრი კი საუბრობს, მაგრამ ჯერჯერობით საქმე არ ჩანს.

მერცმა ამასწინათ კი განაცხადა, რომ "სანამ ევროპის წევრი ქვეყნები ერთიანნი იქნებიან, მსოფლიოში მათ პატივისცემით მოეპყრობიან, მათ შორის აშშ-ც-ო," თუმცა, ტრამპისადმი თავის მისალოც წერილში ევროკავშირი ერთხელაც არ უხსენებია.

ევროპული საბჭოს თავმჯდომარემ, **ანტონიო კოშტამ** გუშინ პირველად მიმართა ევროპარლამენტს და გამოსვლა ასე დაასრულა "ერთობა ჩვენი კავშირის საკვანძო კომპონენტია. სანამ ერთად ვართ, ძლიერები ვართ. როცა ძლიერები ვართ, უფრო დიდები ვართო." ოღონდაც ტრამპის წინაშე ერთობა ჩანს, ჯერ არ გამოდის. რა უნდა მოიმოქმედოს ტრამპმა, რომ ეს შეიცვალოს? ამას, ალბათ, სულ მალე ვნახავთ.
### ტრამპის ევროპელი მოწინააღმდეგეები, შემრიგებლები და თანამზრახველები
URL: https://evropis.moambe.eu/trampis-evropeli-mocinaagmdegeebi-shemrigeblebi-da-t-anamzraxvelebi/
Last updated: 2026-01-08T13:37:54.000Z
დონალდ ტრამპი ოვალურ ოფისში უკვე რამდენიმე დღეა, რაც მოკალათდა. ევროკავშირსა და ევროპის ქვეყნებს ამერიკის შეერთებულ შტატებთან ურთიერთობებში ფორმალურად არაფერი შეუცვლიათ. თუმცაღა, არ დარჩენილა პოლიტიკოსი, აზრი რომ არ გამოეთქვა აშშ ახალი პრეზიდენტის შესახებ, არ ელაპარაკა იმაზე, თუ აწი როგორ უნდა მოეპყროს მისი ქვეყანა და მთლიანად ევროკავშირი მთავარ პარტნიორს. ბევრი შიშობს, აშშ-მ იმპერიალიზმის ახალ ეპოქაში ხომ არ შეაბიჯაო.

ევროპის ლიდერები სამ ბანაკად გაიყვნენ: ტრამპის მოწინააღმდეგეები ცდილობენ ძალთა ბალანსი დაამყარონ ვაშინგტონის ახალ თავკაცთან; ტრამპთან შემრიგებლები მზად არიან ბევრი რამ დათმონ, ოღონდაც აშშ პრეზიდენტმა წყალობით გადმოხედოს; ტრამპის თანამზრახველებს კი მისი დახმარებით ევროკავშირის დამცრობისა და გაქრობის იმედი აქვთ.

## მოწინააღმდეგეები

საფრანგეთის პრეზიდენტი **ემანუელ მაკრონი** მოწინააღმდეგეების ბანაკის ყველაზე წონადი წარმომადგენელია. ტრამპის თაობაზე საუბრისას მის ხმაში სიმტკიცე ისმის. როცა ტრამპმა გრენლანდიის ანექსიის შესახებ დაძრა სიტყვა, საფრანგეთის თავდაცვის მინისტრმა მსწრაფლ განაცხადა, რომ საფრანგეთი მზადაა ევროპის ტერიტორიული მთლიანობის დასაცავად. მაკრონმა ამ დღეებში კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ ევროპას “სტრატეგიული გამოღვიძება” სჭირდება, კერძოდ, უკრაინის შემთხვევაში ევროპა ამერიკის ნებას მორჩილად კი არ უნდა დაჰყვესო, თქვა მაკრონმა, არამედ განაგრძოს უკრაინისათვის “ყველა იმ საშუალების მიწოდება, რომელიც საშუალებას მისცემს მათ ნებისმიერი მოლაპარაკება სიძლიერის პოზიციიდან აწარმოონო.” საფრანგეთის პრეზიდენტი ასევე პირველი იყო, ვინც მკვახედ შეეპასუხა ილონ მასკს, აწ უკვე ოფიციალურად ტრამპის მრჩეველს: “ათი წლის წინათ ვინ იფიქრებდა, რომ მსოფლიოს უდიდესი სოციალური ქსელის მეპატრონე ახალ რეაქციონერულ ინტერნაციონალს დაუჭერდა მხარს და პირდაპირ ჩაერეოდა არჩევნებში, მათ შორის ევროპის არჩევნებში?”

მაკრონს ზურგს მისი მეზობელი, ესპანეთის პრემიერი **პედრო სანჩესი** უმაგრებს, რომლის ტონი ტრამპისა და მასკის მიმართ კიდევ უფრო მკაცრია. გერმანიაში არჩევნებს ისეთი პირი უჩანს, რომ ამა წლის მარტი-აპრილიდან მოყოლებული, სანჩესი ევროპის დიდი ქვეყნებში ერთადერთი სოციალისტი ლიდერი იქნება. ორშაბათს სანჩესმა “სილიკონის ველის ტექნოკრატებს” შეუტია, რომელებიცო “ცდილობენ სოციალურ ქსელებში თავისი ყოვლისშემძლეობა საჯარო დებატების და, შედეგად, მთავრობის მოქმედებების გასაკონტროლებლად გამოიყენონ.” ესპანეთის ლიდერმა დაწერილი და, შესაბამისად, წინაწარგანზრახული სიტყვის წარმოთქმისას განაცხადა, რომ “ევროპა წინ უნდა აღუდგეს ამ საფრთხეს და დაიცვას დემოკრატია.”

ტრამპის წინააღმდეგაა ევროპელი დონალდი – პოლონეთის პრემიერი **დონალდ ტუსკი**. მიუხედავად იმისა, რომ ტუსკი ტრადიციული გაგებით ატლანტიკური ალიანსის დიდი მომხრეა, თეთრ სახლში ტრამპის ჩასახლების შემდეგ მისი ტონი საკმაოდ მკაცრი გახდა. “თავი აწიეთ ევროპელებო,” მოუწოდა მან გუშინ ევროპარლამენტარებს, სადაც ევროპული საბჭოს თავმჯდომარის როლში გამოდიოდა. “ევროპას არ უნდა ეშინოდეს შეუცნობელში გადაშვებისა. ევროპა ყოველთვის დიადი იყო და დიადადვე დარჩება, ჩვენ არ გვჭირდება “დავიბრუნოთ” ევროპის სიდიადე. ჩვენ მხოლოდ პოლიტიკური ნების არარსებობა გვიდგას წინო,” დასძინა ტუსკმა.

## შემრიგებლები

შემრიგებლების ბანაკის მოწინავე წარმომადგენელი ფრიდრიხ მერცი გახლავთ, რომელიც გერმანელი ქრისტიან-დემოკრატების საარჩევნო სიას უდგას სათავეში და 23 თებერვალს დაგეგმილ საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვების სერიოზული შანსი აქვს. თუკი ბერლინის კანცელარიაში შესვლაში მას ხელი მოულოდნელად არ შეეშალა, სწორედ მერცი იქნება ტრამპთან ურთიერთობების დალაგების მომხრე წამყვანი ევროპელი ლიდერი.

მან აშშ პრეზიდენტს გამარჯვება იმხელა არზით მიულოცა, ბოროტი ენები ქილიკობდნენ, ცოტაც და კურიკულუმ ვიტე გაგზავნიდა ოკეანეს გაღმაო. მილოცვაში მერცი წერდა: ” ჩემი პროფესიული და პოლიტიკური მოღვაწეობის უდიდესი ნაწილი მივუძღვენი ჩვენს ორ ქვეყანას შორის კავშირების განმტკიცებასო.” წერილში მერცს არც ევროპა უხსენებია, არც ილონ მასკის უცერემონიო ჩარევა გერმანულ არჩევნებში ულტრა-მემარჯვენე AfD-ს სასარგებლოდ.

ყველაზე უფრო “შემრიგებელი შემრიგებელთა შორის” კიდევ ერთი გერმანელი, ევროკომისიის თავი ქალი, **ურსულა ფონ დერ ლაიენი** გახლავთ. დავოსში მისი გამოსვლა პრაგმატიზმზე საუბრით იყო გაჯერებული და იმას უკაკუნებდა, რომ ფონ დერ ლაიენს ტრამპთან კონფლიქტი კიარა, მორეიგება სურს. შესაბამისად არც გრინლანდიის თემას გამოხმაურებია, არც მასკის ხელების ფათური უხსენებია ევროპული ქვეყნების არჩევნებში. იმავე გზას ადგას ევროკავშირის საგარეო ურთიერთობების შეფი, **კაია კალასიც**. ჯერჯერობით, ევროკომისია ტრამპს ისევე ეპყრობა, როგორც ნებისმიერ სხვა ამერიკელ პრეზიდენტს მოეპყრობოდა. იმისდა მიუხედავად, რომ ტრამპის ადმინისტრაცია განსაკუთრებით ახლოსაა იმ ევროპელ ლიდერებთან, ვისაც ევროკავშირს ძირს გულდასმით უთხრიან.

კომისია თვალს არიდებს ფაქტს, რომ ტრამპმა მხარი მისცა, მაგალთად, **ერიკ ზემურს**, რომელიც ევროკავშირის გაუქმებას მოითხოვს, ანდა ულტრამემარჯვენე ექსცენტრიკოსებს, რომელთაც შეიძლება ნეონაცისტების იარლიყიც მოუხდეთ – მაგალითად ინგლისელ ტომი რობინსონს ანდა ირლანდიელ კონორ მაკგრეგორს. ფონ დერ ლაიენის ინსტრუქცია მისი ქვეშემვრდომებისათვის ნათელია: არ გასცეთ პასუხი პროვოკაციებს, “ნუ კვებავთ ტროლს.”

არადა, მერცსა და ფონ დერ ლაიენს წაკითხული ექნებათ ბერლინში გერმანელი ელჩის მიერ გამოგზავნილი დიპლომატიური ტელეგრამა, რომელმაც საინფორმაციო საშუალებებში გაჟონა. **ანდრეას მიხაელისი**, გერმანიის ელჩი ვაშინგტონში, უფროსობას წერს, რომ ტრამპი დემოკრატიული სისტემის ჩამოშლას, ხმოსანთა და მოსამართლეების დამოუკიდებლობის შეზღუდვას ლამობს. სამაგიეროდ კი, იმ ხალხს, ვისაც სანჩესი “ტექნოკრატიას” უწოდებს, ხელისუფლების ბერკეტებით აღიჭურვავსო. მიხაელისის აზრით, ტრამპი შეეცდება “ძალაუფლება მაქსიმალურად საკუთარ ხელში მოაქციოს, კონგრესისა და შტატების უფლებების შეზღუდვის ხარჯზე.”

ზოგიერთი ანალიტიკოსის აზრით, ევროკომისიის შემრიგებლური მიდგომა ტრამპისადმი 2017 წელს კი იყო გამოსადეგი, მაგრამ 2025 წელს თავის სილაში ჩარგვა ვეღარ გამოვა.

## თანამზრახველები

და ბოლოს, მოვინახულოთ ევროპელი ტრამპისტებიც. ეს ლიდერები, ზოგი მომავლის შიშით, ზოგიც კი ღირებულებათა ერთობით შთაგონებულნი, საკუთარ თავს ერთგულ მოკავშირეებად სთავაზობენ დონალდ ტრამპს. მათი რიცხვი თანდათანობით იზრდება: პრემიერ მინისტრებს **ჯორჯა მელონის** (იტალია), **ვიქტორ ორბანს** (უნგრეთი) და **რობერტ ფიცოს** (სლოვაკეთი) იმედი აქვთ, რომ ტრამპისტულ ბანაკში მალე იხილავენ ჩეხ ა**ნდრეი ბაბიშსა** და ავსტრიელ **ჰერბერტ კიკლს**. ამასობაში, სამთავრობო კოალიციაშია **ხერტ ვილდერსი** (ნიდერლანდები), ოპოზიციაში **ალის ვეიდელი** (AfD), წარმატების იმედი აქვთ საფრანგეთში **მარინე ლე პენს** და – ბრიტანეთში – **ნაიჯელ ფარაჯს**.

ერთი შეხედვით, ზოგიერთი ევროპელი ფანისთვის ტრამპის პოლიტიკური პოზიციები დამამცირებელიც კი უნდა იყოს. მაგალითად, ტრამპმა თავის კუმირად პრეზიდენტი მაკკინლი დაასახელა, რომელიც მეცხრამეტე საუკუნეში მართავდა ქვეყანას, ესპანეთს ომი გამოუცხადა და კუბა, ფილიპინები და პუერტო რიკო დაათმობინა. ამასთან ტრამპისტია ესპანელი **სანტიაგო აბასკალი,** VOX-ის ლიდერი და ევროპარლამენტში ორბანის “ევროპელი პატრიოტების” დაჯგუფების თავკაცი. ვაშინგტონში ინაუგურაციაზე ჩასული, ის კაპიტოლიუმს გარეთ დატოვეს. VOX-ი წლებია იმას უჩიჩინებს ესპანელებს, ჩვენი ქვეყანა დიადი მაშინ იყო, როცა ამერიკაში კოლონიებს ფლობდაო. ამისდა მიუხედავად აბასკალს თავგადაკლულ ტრამპისტად მოაქვს თავი. მოდი და გაიგე…

## ერთიანობა: მიზანი თუ ქიმერა

იტალიის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი, ენრიკო ლეტა ამბობდა, ევროკავშირის წევრი ქვეყნები ორად განიყოფებიან: არის პატარა ქვეყნები და ქვეყნები, რომელსაც ჯერ ვერ გაუცნობიერებიათ, რომ პატარები არიანო.

იმისთვის, რომ ევროპა მსოფლიოში ერთ-ერთ ანგარიშგასაწევ ძალად იქცეს, ერთობაა საჭირო – თუნდაც ოდინდელი პარტნიორების წინააღმდეგ ხმის ამოღებაც გახდეს საჭირო. ერთობაზე ბევრი კი საუბრობს, მაგრამ ჯერჯერობით საქმე არ ჩანს.

მერცმა ამასწინათ კი განაცხადა, რომ “სანამ ევროპის წევრი ქვეყნები ერთიანნი იქნებიან, მსოფლიოში მათ პატივისცემით მოეპყრობიან, მათ შორის აშშ-ც-ო,” თუმცა, ტრამპისადმი თავის მისალოც წერილში ევროკავშირი ერთხელაც არ უხსენებია.

ევროპული საბჭოს თავმჯდომარემ, **ანტონიო კოშტამ** გუშინ პირველად მიმართა ევროპარლამენტს და გამოსვლა ასე დაასრულა “ერთობა ჩვენი კავშირის საკვანძო კომპონენტია. სანამ ერთად ვართ, ძლიერები ვართ. როცა ძლიერები ვართ, უფრო დიდები ვართო.” ოღონდაც ტრამპის წინაშე ერთობა ჩანს, ჯერ არ გამოდის. რა უნდა მოიმოქმედოს ტრამპმა, რომ ეს შეიცვალოს? ამას, ალბათ, სულ მალე ვნახავთ.
### უკრაინის გაზსადენი: ომს შეწირული ტრანზიტი
URL: https://evropis.moambe.eu/ukrainis-gazsadeni-oms-sheciruli-tranziti/
Last updated: 2026-01-08T13:39:13.000Z
2025 წლის პირველ იანვარს უკრაინის გაზსადენმა სისტემამ ევროპის მიმართულებით რუსული გაზის ბოლო ნაკადი გაატარა. უკვე დილის 8 საათზე, ტრანზიტი სრულად შეწყდა. უკრაინაში გაჩაღებულმა ომმა უამრავ სხვა რამესთან ერთად, რუსული გაზის ტრანზიტიც შეიწირა.

---

**გიორგი ფანიაშვილი** საგარეო პოლიტიკს მკვლევარია

---

საბჭოთა პერიოდში აშენებული გაზსადენები – “Союз,” “Прогресс,” და “Братство” – რომლებიც ჯერ სოციალისტურ ქვეყნებში საბჭოური ენერგეტიკული გავლენის გაღრმავებას ემსახურებოდა, მერე კი დასავლეთ ევროპა “შესვა” იაფ ენერგიაზე, კრემლის გაჩაღებულმა ომმა წარსულის გადმონაშთად აქცია. ეს იმისდა მიუხედავად, რომ რუსული გაზის ტრანზიტი, როგორც უკრაინის, ისე რუსეთისა და ევროპის ეკონომიკურ ინტერესებში შედის. თუმცა სანამ ქვემეხები საუბრობენ, გაზსადენების მშვიდობისმოყვარე დასახელებები ცინუკურად ჟღერს.

ფუჭი აღმოჩნდა მოსკოვის იმედი, რომ რუსული გაზის გარეშე ევროპა გაიყინებოდა. თუმცაღა არც იმ ანალიტიკოსების გათვლა გამართლდა, რომლებიც ამბობდნენ, რომ რუსეთი ტრანზიტის შეჩერებით გამოწვეულ ფინანსურ-ეკონომიკურ ზარალს ვერ გაუძლებდა. გაზის ტრანზიტის შეწყვეტა მყისიერად არ მოხდა, მას ყველა დაინტერესებული მხარე მეტნაკლებად მომზადებული შეხვდა და ცხოვრებაც გაგრძელდა.

რუსულ გაზზე ზედმეტად დამოკიდებული ევროპისა და უკრაინის თემა საქართველოშიც კამათს იწვევდა. მოდით, მიმოვიხილოთ რუსული გაზის ტრანზიტის შეწყვეტის შედეგები.

## **შედეგები ევროკავშირისთვის**

2025 წლის პირველი იანვრისთვის, უკრაინის გავლით ევროპისკენ მიმავალი რუსული გაზის ტრანზიტი მხოლოდ 15 მილიარდ კუბურ მეტრს შეადგენდა, რომლიდანაც 13 მილიარდს სლოვაკეთი იღებდა, დანარჩენ ორს კი – მოლდოვა. ამგვარად, ევროპის ენერგო ბალანსიდან 15 მილიარდი კუბური მეტრის გაზი ამოვარდა, რაც ბაზარზე მდგომარეობას რა თქმა უნდა არ გააუმჯობესებს, მაგრამ ევროკავშირისთვის საგრძნობ პრობლემას ვერ შექმნის. ამ მოცულობის ამოვარდნამ გაზის ფასი 2024 წლის გაზაფხულთან შედარებით დროებით გააძვირა, მაგრამ ის მაინც ორჯერ დაბალია იმასთან შედარებით, რაც 2022 წლის იანვარში (უკრაინაში ომის დაწყების წინა დღეებში) იყო.

ევროპამ უკვე რამდენიმე წელია რუსულ გაზზე მძიმე დამოკიდებულებას თავი დააღწია – კონტინენტი აშშ-დან და ყატარიდან იმპორტირებულ გათხევადებულ გაზსა და ნორვეგიულ ბუნებრივ აირზე გადაეწყო. როგორც მოგეხსენებათ, “ჩრდილოეთის ნაკადიც” აფეთქებულია და ბელარუსზე გამავალი გაზსადენებიც აგერ უკვე მეხუთე წელია გადაკეტილია. შესაბამისად, სადაც ამ უდიდესი ნაკადების დაკარგვა მოინელა, ევროპისთვის არც დამატებითი 15 მილიარდი კუბური მეტრი წარმოადგენს სერიოზულ პრობლემას.

პროპორციები რომ გავისიგრძეგანოთ: 2023 წელს, რუსული გაზის წილი ევროკავშირის გაზის იმპორტში 10%-ზე ნაკლები იყო. 2024 წელს, უკრაინული ტრანზიტის წილი დაახლოებით 5%-ს შეადგენდა. შედარებისთვის, 2020 წელს, ევროკავშირის გაზის იმპორტის 40% რუსეთზე მოდიოდა. 

თუმცაღა, ეს ზოგადი სურათია. არიან დაზარალებულებიც. ტრანზიტის შეწყვეტით რეალურად იზარალა სლოვაკეთმა, რომელიც მიღებული გაზის ნაწილს ავსტრიაში, უნგრეთსა და იტალიაში უშვებდა, ნაწილს კი, საკუთარ ელექტროგენერაციას მოახმარდა. სლოვაკეთი გაზის ტრანზიტიდან მოსაკრებლების სახით, დაახლოებით 200 მილიონი ევროს ხეირს ნახულობდა, ასევე ზოგჯერ რუსული გაზით წარმოებულ ელექტროენერგიას ექსპორტზე უშვებდა, რაშიც კიდევ დამატებით რამდენიმე ათეულ მილიონ ევროს შოულობდა.

მიუხედავად გარკვეული სირთულეებისა, ფიცოს სლოვაკეთი უგაზოდ არ დარჩენილა, რადგან მათი მიწისქვეშა მარაგებიც სავსეა და არც სამეზობლოშია გაჭირვება. თუმცა ფაქტია, რომ აწი გაზში სლოვაკეთს უფრო ძვირის გადახდა მოუწევს. პატარა სლოვაკეთის პატარა ეკონომიკისთვის ეს მაინც დარტყმაა.

## **რუსეთი** 

ევროპული გაზის ბაზარი რუსეთმა ჯერ კიდევ 2022 წელს დაკარგა. 15 მილიარდი კუბური მეტრი გაზი ერთ დროს უზარმაზარი გაზის ნაკადის მხოლოდ ერთი პატარა ნაკადულია. ამასობაში მოსკოვმაც მოახერხა ახალი ბაზრების მოძიება. 

წლევანდელი წლის გეგმით, “გაზპრომი” 38 მილიარდი კუბური მეტრის გაზს ჩინეთში გაიტანს, 25 მილიარდს – თურქეთში, 15 მილიარდს კი, “თურქული ნაკადის” მეშვეობით – ევროპაში. ამგვარად, 15 მილიარდის მოცულობის დანაკარგი, რაც უკრაინული ტრანზიტის გაჩერებას მოჰყვა, 2025 წელს, რუსული საექსპორტო წილის დაახლოებით 16% იქნებოდა. ეს ცოტა არაა. “გაზპრომს” უწევს ხარჯების შემცირება და თავის ოფისებსაც ხურავს მსოფლიოს გარშემო. თუმცა “გაზპრომი” კრემლის თვალში მხოლოდ ბიზნესი არაა, რაც კომერციული კომპანიისთვის სასიკვდილო იქნებოდა, მათთვის ერთი დამატებითი პოლიტიკური თავისტკივილია.

ამასთან, თუ გავითვალისწინებთ, რომ უკრაინული ტრანზიტის შეწყვეტამ გაზზე ფასები გაზარდა, მათ შორის იმ გაზზე, რასაც რუსეთი ჯერ კიდევ აწვდის ევროპას “თურქული ნაკადის” გავლით, გამოვა, რომ რუსეთის დანაკარგები არც ისე დიდია.

როგორც საქმეში გარკვეული ხალხი პროგნოზირებს, ევროპული ბაზრის გათხევადებულ გაზზე უკვე საფუძვლიანად დაწყებული გადაწყობა, ერთ მშვენიერ დღეს გაზის არსებულ დეფიციტსაც აღმოფხვრის, რაც ფასებსაც დააბალანსებს და რუსულ გაზზე მოთხოვნასაც მინუმუმზე დაიყვანს. საბოლოო ჯამში კი, ამ გადაწყობამ რუსეთს შესაძლოა ევროპის ბაზარი საბოლოოდ დააკარგვინოს, რაც ფინანსური დანაკარგის გარდა, დიდი პოლიტიკური ბერკეტის გაქრობასაც მოასწავებს კრემლისთვის. 

## **უკრაინის დანაკარგები**

რუსეთის არ იყო, ტრანზიტის მოსაკრებლების უდიდესი ნაწილი უკრაინამაც ომის დაწყების შემდეგ დაკარგა და ეს 15 მილიარდი კუბური მეტრი გაზი, კიივისთვისაც ერთ დროს დიდი რუსული ტრანზიტის მხოლოდ ნამცეცებიღა იყო. უკრაინის შემთხვევაში, საქმე რამდენიმე ასეული მილიონი აშშ დოლარის დაკარგვას ეხება. 2024 წლის პირველ ნახევარში, უკრაინამ რუსული გაზის გატარებისთვის მოსაკრებლების სახით 210 მილიონი აშშ დოლარი მიიღო.

არადა, 2024 წლის ბოლოსთვის, “გაზპრომს” 40 მილიარდი კუბური მეტრის რუსული გაზის გატარებისთვის უკრაინისთვის დაახლოებით 1.2 მილიარდი აშშ დოლარი უნდა გადაეხადა. თუმცა, რუსული მხარე გაზის ტრანსპორტირებას სახრანოვკასა და პისარიოვკას სადგურებს უკვეთავდა. პისარიოვკა ოკუპირებული დონეცკის ოლქის ტერიტორიაზეა და ამ სადგურიდან წამოსული გაზის ნაკადის მიღებას კიივი ფორს-მაჟორის საბაბით უარობდა. ამის გამო, რუსული მხარე უკრაინაზე გასატარებელი გაზის მოცულობას შესაბამისად ამცირებდა და მხოლოდ 15 მილიარდ კუბური მეტრის ტრანზიტს უკვეთავდა.

ტრანზიტის გარდა უკრაინა დაკარგავს თავის გაზსაცავებში გაზის შენახვის მოსაკრებლებსაც. არადა უკრაინული გაზსაცავები უმსხვილესია ევროპაში. რუსული გაზის გარეშე, მათი შევსება ფაქტიურად შეუძლებელი იქნება.

სხვა მხრივ, თავად უკრაინისთვის რუსული გაზის იმპორტის თემა დიდად აქტუალური არაა. დღევანდელი უკრაინა გაზის გაცილებით ნაკლებ მოცულობებს საჭიროებს, რადგან მისი წარმოება და გაზზე დამოკიდებული ელექტროგენერაციის სისტემა ომმა თითქმის მთლიანად გაანადგურა. უკრაინული მოხმარების დიდ ნაწილს კი თავად უკრაინაში მოპოვებული გაზიც ყოფნის.

## **საწყალი მოლდოვა** 

ყველაზე მეტად რუსული ტრანზიტის შეწყვეტით, მოლდოვა დაზარალდა.

უკრაინაზე გამავალი 15 მილიარდიანი რუსული გაზის ნაკადიდან 2 მილიარდი კუბური მეტრი უსასყიდლოდ მიეწოდებოდა ოკუპირებულ დნესტრისპირეთს. გარდა გაზის პირდაპირი მოხმარებისა, ამ რუსულ გაზს ოკუპირებული რეგიონის მსხვილ თბოელექტროსადგურზე წვავდნენ და გამომუშავებული ელექტროენერგიით მოლდოვის მარჯვენა სანაპიროს სამ მეოთხედს ამარაგებდნენ.

უნდა ითქვას, რომ მოლდოვა მოვლენების ამგვარად განვითარებას ვარაუდობდა და ევროკავშირის დაფინანსებით რუმინეთთან დამაკავშირებელ გაზსადენს უკუდინების საშუალება მისცა. შესაბამისად, მოლდოვას შეუძლია გაზის იმპორტირება რუმინეთიდან, თუმცა რუმინეთი-მოლდოვას დამაკავშირებელი გაზსადენის გამტარობა საკმაოდ დაბალია და ის წარმოქმნილ დეფიციტს ვერ აღმოფხვრის. რუმინული გაზი თურმე მხოლოდ ორ მცირე თბოელექტროსადგურს ეყოფა.

არის მოლდოვის გაზით მომარაგების მეორე გზაც – “თურქული ნაკადის” მეშვეობით, ბულგარეთისა და რუმინეთის გავლით. თუმცა ეს გაზი უფრო ძვირი ჯდება და თანაც რამდენიმე კილომეტრი მაინც უკრაინაზე უნდა გაიაროს, რასაც კიივი ეწინააღმდეგება – ჩემთვის ნებისმიერი რუსული გაზის ტრანზიტი, რომლიდანაც კრემლი ომიანობისას ხეირობს, მიუღებელიაო.

ყველაფერთან ერთად, “გაზპრომს” უკრაინის გავლით, საერთო ნაკადიდან ორი მილიარდი კუბური მეტრის დნესტრისპირეთისთვის გადაქაჩვა ფაქტიურად არაფერი უჯდებოდა, “თურქული ნაკადის” გავლით მომარაგება კი, ნიშნავს, რომ ევროპაში მაღალ ფასში გასაყიდი გაზის ნაწილი ეხლა ოკუპირებულ დნესტრისპირეთს უნდა გადაუნაწილოს.

აშკარაა, კრემლს ოკუპირებული დნესტრიპირეთის ბედი დიდად არ აღელვებს. ასევე არაა გამორიცხული მოლდოვაში შექმნილი ენერგეტიკული კრიზისი რუსეთმა მოლდოვას საპარლამენტო არჩევნებზე პრო-ევროპულად განწყობილი პოლიტიკური ძალების საწინააღმდეგოდ გამოიყენოს. 

ამასობაში, შუა ზამთარში მოლდოვაში და განსაკუთრებით დნესტრისპირეთში გაზის მიწოდების სერიოზული პრობლემები შეექმნათ, გაჩნდა ელექტროენერგიის დეფიციტიც. საქმე იქამდე მივიდა, რომ ოკიპირებული დნესტრისპირეთის ადგილობრივმა ხელისუფლებამ მოსახლეობას სახლების დათბუნება, ელექტროენერგიის დაზოგვა და ერთ ოთახში გამოკეტვა ურჩია.

## რას უნდა ველოდეთ

ამჟამად, არავინ იცის, როდის და რა პირობებით აღდგება ევროპისკენ მიმავალი რუსული ტრანზიტი. არ გამორიცხავენ, რომ რუსული გაზის ტრანზიტი კიივსა და მოსკოვს შორის დაზავების მოლაპარაკებების ერთ-ერთი თემაც გახდეს.

ფაქტია, რომ ევროპამ რუსეთზე ენერგეტიკული დამოკიდებულება უკვე მკვეთრად შეამცირა და გეგმავს, რომ 2027 წლისთვის საერთოდაც ნოლამდე დაიყვანოს რუსეთიდან იმპორტირებული ბუნებრივი აირისა თუ გათხევადებული გაზის წილი.

ამასობაში, აშშ-ში უკვე აშენდა ორი ახალი ქარხანა, რომელსაც წელიწადში 27 მილიონი ტონა გათხევადებული გაზის მიწოდება შეეძლება ევროპისთვის, რაც 36 მილიარდი კუბური მეტრის გაზის ექვივალენტია. ამის გარდა, ახალი გამათხევადებელი ქარხნების მშენებლობა სრულდება აშშ-ში, კანადასა და მექსიკაში, რაც უახლოეს ორ-სამ წელიწადში ევროპის დამატებით 30 მილიონ ტონაზე მეტი გათხევადებული გაზით მოამარაგებას უზრუნველყოფს.

გათხევადებულ გაზზე, როგორც ინფრასტრუქტურული, ისე ლოგისტიკური გადაწყობა საკმაოდ შრომატევადი და ძვირიანი პროცესია. თუკი ის დასრულდება, რუსული გაზსადენების წარმადობის აღდგენის პერსპექტივა უფრო ბუნდოვანი გახდება. 

ევროპის მსგავსად, აღმოსავლეთის ბაზარზე გადაწყობა აქვს დაწყებული რუსეთსაც, რომელმაც ევროპაში ნაგემი დანაკარგები ჩინეთით და სხვა ქვეყნებით უნდა ამოავსოს, თუმცა აღმოსავლეთში მას მეტი ენერგეტიკული კონკურენტი ჰყავს ცენტრალური აზიისა და სპარსეთის ყურის ქვეყნების სახით.

ჯერჯერობით, “სამხრეთის ნაკადი” ერთადერთი შემორჩენილი ტრანზიტია, რომლითაც ევროპის კონტინენტს რუსული გაზი კვლავ მიეწოდება. შავი ზღვის ქვეშ გაყვანილი გაზსადენით მოსკოვი კვლავს აგრძელებს თურქეთის, უნგრეთისა და სერბეთის მომარაგებას.

ერთი რამ ცხადია, გაზით ვაჭრობიდან დალექილმა მილიარდებმა ევროპის კონტინენტს საშინელი ომი ვერ ააცილა. რუსეთთან სავაჭრო-ეკონომიკური თუ მსხვილი ენერგეტიკული ინტერესების გადაჯაჭვა საკმარისი არ აღმოჩნდა კრემლის პოლიტიკურ გაანგარიშებაზე გავლენის მოსახდენად და ევროპაში შეირაღებული კონფლიქტის რისკების შესამცირებლად. ეს კი სერიოზული გაკვეთილია როგორც ევროპისთვის, ისე ჩვენი რეგიონისთვის.
### ფონ დერ ლაიენი დასაყრდენის ძიებაში
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a4-e1-83-9d-e1-83-9c--e1-83-93-e1-83-94-e1-83-a0--e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-93-e1-83-90-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-a7-e1-83-a0-e1-83-93-e1-83-94-e/
Last updated: 2026-04-21T18:15:48.000Z
ევროპარლამენტის არჩევნები ჩათავდა და ევროკავშირის მთელი პოლიტიკური საზოგადოება აღმასრულებელი სტრუქტურების - ევროკომისიის - ახალი ხელმძღვანელობის დამტკიცების მოლოდინშია.

---

სტატია მოამზადა **მარიამ ბიჭოშვილმა**, ტრანს-ევროპული პოლიტიკის კვლევის ასოციაციის ([TEPSA](https://tepsa.eu/?ref=evropis.moambe.eu)) თანადგომითა და მხარდაჭერით.

---

მოგეხსენებათ, ურსულა ფონ დერ ლაიენს კომისიის თავმჯდომარედ დარჩენის მშვენიერი შესაძლებლობა გააჩნია. თუმცაღა თავისით არაფერი ხდება - ჯერ ევროპარლამენტის პოლიტიკურ ფრაქციებს შორის ხმათა საჭირო რაოდენობა უნდა დაიბევოს, რომამით მისი პროგრამის თავისუფლად განხორციელების საშუალება მიეცეს. თავად ქალბატონი ფონ დერ ლაიენი, მოგეხსენებათ, ევროპის სახალხო პარტიის (EPP) პოლიტიკური ოჯახიდანაა, რომელიც ევროპარლამენტში მანდატებით ლიდერობს. მეორეადგილოსანი სოციალ-დემოკრატების მხარდაჭერაც აქვს, თუმცა ამ ჭრელ პარლამენტში ეს საკმარისი აღარაა. ევროკომისიის თავმჯდომარეობის კენჭისყრა ხვალ, ხუთშაბათს გაიმართება.

გუშინ, 16 ივლისს, სტრასბურგში, ფონ დერ ლაიენი“ევროპელი კონსერვატორებისა და რეფორმისტების პარტიას“ (ECR) [შეხვდა](https://www.politico.eu/article/giorgia-meloni-hard-right-parliament-group-split-support-ursula-von-der-leyen-european-parliament/?ref=evropis.moambe.eu), რომელშიც საკვანძო როლს იტალიის პრემიერი, ჯორჯა მელონი ასრულებს. მანამდე, მელონი [აღნიშნავდა,](https://www.euractiv.com/section/politics/news/meloni-to-decide-on-support-for-von-der-leyen-after-ecr-meeting/?ref=evropis.moambe.eu) რომ სწორედ ამ შეხვედრაზე დაყრდნობით გადაწყვეტდა, დაუჭერდა თუ არა მხარს ფონ დერ ლაიენის ხელახლა არჩევას.

50 წუთი გაგრძელდა გამოწვლილვით კითხვა-პასუხი, რომლის დროსაც ისაუბრეს რუსეთის ჰიბრიდულ საფრთხეებზე, შესაძლო ცვლილებებზე ევროკავშირის “მწვანე შეთანხმებაში” და მიგრაციის თემატიკაზე. როგორც ჟურნალისტები და დამკვირვებლები ამბობენ, ამ შეხვედრის შემდეგ “ევროპელი კონსერვატორებისა და რეფორმისტების” აზრი ორად გაიყო, ანუ სავარაუდოა, რომ ფრაქცია ერთსულოვნად არ დაუჭერს მხარს ფონ დერ ლაიენის კანდიდატურას.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/image-5.png)

პროფესორი მაიკლ კეიდინგი, ევროპის კოლეჯიდან. ფოტო: TEPSA

რას ნიშნავს ეს? როგორ იმუშავებს ევროპარლამენტი? რამდენად მოძლიერდება მასში ულტრამემარჯვენე ფრთა? ევროპარლამენტის მუშაობის დეტალებში უკეთ გასარკვევად პროფესორ **მაიკლ კეიდინგს** გავესაუბრეთ. კეიდინგი ევროპის კოლეჯის ევროპული პოლიტიკისა და მმართველობის კვლევის ხელმძღვანელია, დუისბურგ-ესენის უნივერსიტეტის პროფესორი და Horizon Europe-ის პროექტის InvigoratEU კოორდინატორი. ის ევროკავშირის პოლიტიკას კარგა ხანია ადევნებს თვალყურს.

## მხარდაჭერის ძიებაში

პროფესორი კეიდინგი ამბობს, რომ 360+1 ხმის მოსაპოვებლად მხოლოდ EPP-სა და S&D ფრაქციების მხარდაჭერა - ამ ფრაქციების ყველა დეპუტატმა ერთსულოვნადაც რომ მისცეს ხმა - საკმარისი არ იქნება.

„სად პოულობს \[ფონ დერ ლაიენი\] დარჩენილ 52 ხმას? გაერთიანებული მემარცხენეების მხარდაჭერა არარეალურია, და ასევე ნამდვილად არ ღირს ულტრამემარჯვენე ჯგუფის “სუვერენული სახელმწიფოების ევროპის” იმედად ყოფნა, რადგან ისინი ფუნდამენტურად ეწინააღმდეგებიან ფონ დერ ლაიენსა და ამჟამინდელ ევროკომისიასო,“ ამბობს კეიდინგი. ის ასევე ნაკლებად სავარუდოდ თვლის, რომ ის ვიქტორ ორბანისა და მარინე ლე პენის ახლადშექმნილ ჯგუფთან, “პატრიოტები ევროპისთვის” მივიდეს ხმების სათხოვნელად.

ცენტრში სავარაუდო მხარდამჭერებად მოიაზრებიან ლიბერალები და მწვანეები, ხოლო „პოლიტიკური სპექტრის მარჯვენა მხარეს კი, რჩება ერთადერთი ჯგუფი - ევროპელი კონსერვატორები და რეფორმისტები (ECR).” სწორედ მათთან დათმობებზე წასვლას აქვს აზრი ფონ დერ ლაიენისთვის.

შევხედოთ ვინაა ECR-ის წევრი. ყველაზე დიდი ჯგუფებია მელონის Fratelli d'Italia 24 დეპუტატით და პოლონეთის კანონისა და სამართლიანობის პარტია (PiS) 20 დეპუტატით. პოლონელებს ჯიუტად აქვთ გადაწყვეტილი ფონ დერ ლაიენის წინააღმდეგ ხმის მიცემა და მასთან შეხვედრის შემდეგ, ეს კიდევ ერთხელ დადასტურდა. ბელგიის“ახალი ფლამანდური ალიანსი” (N-VA), სამოქალაქო დემოკრატიული პარტია (ODS) ჩეხეთიდან, “შვედეთის დემოკრატები”, “ბერძნული გამოსავალი” - ყველა ამ პარტიამ, კეიდინგის აზრით, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ ფონ დერ ლაიენს მხარი დაუჭიროს, თუმცა ზოგიერთის მოლბობა ეგებ ECR პარტიული ჯგუფისთვის მოდიდო პორტფელების შეპირებით შეიძლება.

ამდენად, ფონ დერ ლაიენის ძირითადი ამოცანა მაინც Fratelli d'Italia-ს გულის მოგებაა.

## რისი თქმა სურს მელონის

ჯორჯა მელონიმ თავისი პოლიტიკური ძალა მშვენივრად იცის და მისი იგნორირების საშუალებას არავის აძლევს. ჯერ კიდევ ევროპელი ლიდერების არაფორმალურ სადილზე შემოსყრა იტალიელი ლიდერი მაკრონსა და შოლცს, „ვიწრო წრეში” შეთანხმება ევროკავშირის უმაღლესი თანამდებობების გადანაწილების შესახებ არ გამოვაო. შედეგად, ევროპული საბჭოს სამიტზე, ურსულა ფონ დერ ლაიენთან კარგი პირადი ურთიერთობის მიუხედავად, მელონიმ კომისიის პრეზიდენტად მისი წარდგენის კენჭისყრაზე თავი შეიკავა.

პროფესორი კეიდინგი გვეუბნება, რომ მაშინ მელონი იტალიის ლიდერის პოზიციიდან ლაპარაკობდა და ამასთან, როგორც ევროპარლამენტის არჩევნებში წარმატებული პარტიის თავმჯდომარე - განსხვავებით მაკრონისა და შოლცისაგან. „მელონი იმედგაცრუებული დარჩა სახელმწიფოს მეთაურებისა და პრემიერ-მინისტრების პოზიციით, რომ არჩევნების შედეგად მომხდარი მნიშვნელოვანი ცვლილებები ყურად არ ეღოთ და ყველაფერი ჩვეულ რეჟიმში გაგრძელებულიყო.“ ამასთან კანდიდატურაზე თავშეკავება (და არა წინააღმდეგ ხმის მიცემა), კეიდინგის თქმით ფონ დერ ლაიენის მიმართ მელონის „არაპირდაპირ მხარდაჭერაზე“ კი მიუთითებდა, თუმცა უკმაყოფილების მთავარი სიგნალი „უფრო მეტად სახელმწიფოებისა და მთავრობების მეთაურებისკენ იყო მიმართული.“

ამავე დროს, მელონიმ ხისტი პასუხი გასცა “სოციალ-დემოკრატებისა” და ლიბერალების მცდელობას, წამყვანი პოლიტიკური პოზიციები საარჩევნო წარუმატებლობის მიუხედავად დაებევებინათ და თან მელონის ჯგუფთან კონსულტაციის გარეშე - ECR-მა წინააღმდეგ მისცა ხმა ლიბერალი კაია კალასის კანდიდატურას საგარეო საქმეთა კომისრის თანამდებობაზე და სოციალ-დემოკრატი კოშტას კანდიდატურას ევროკომისიის თავმჯდომარის პოსტზე. კეიდინგის თქმით, მელონის უნდოდა ეთქვა „მე უკმაყოფილო ვარ; თქვენ კი \[წარუმატებლობიდან\] ჭკუა ვერ ისწავლეთ და, შესაბამისად, მე საჯაროდ ვეწინააღმდეგები“ თქვენს კანდიდატრურებსო.

კეიდინგის აზრით, მელონის ამგვარი რეაქცია პოლიტიკური სიგნალია და არა გრძელვადიანი პოლიტიკა. მას სურს, ანგარიში გაუწიონ, თუმცა ევროპული საბჭო, პარლამენტისგან ძალიან განსხვავებულად მუშაობს. “ევროპული საბჭო ერთგვარი კლუბია, სადაც ლიდერებმა იციან, რომ ერთმანეთი სჭირდებათ,“ ამბობს კეიდინგი „ამიტომ, მე არ მიმაჩნია, რომ \[მელონის წინააღმდეგ მიცემულ ხმას\] რაიმე უზარმაზარი გრძელვადიანი შედეგები მოჰყვება ან ძირეულად შეცვლის ჩვეული მუშაობის პრაქტიკას”.

## წარსულის ინერცია

ევროპარლამენტის ბოლო არჩევნების შემდეგ, ცხადი გახდა, რომ ლიბერალურმა ცენტრმა მნიშვნელოვანად დაკარგა გავლენა, მელონისა და ლე პენის პარტიები კი დაწინაურდნენ. ჩნდება კითხვა: საშუალოვადიან პერსპექტივაში, რამდენად შეძლებენ აღნიშნული ულტრამემარჯვენე ჯგუფები გავლენა მოახდინონ ევროკავშირის პოლიტიკაზე და თავისი დღის წესრიგისკენ გადახარონ, მაგალითად, მემარჯვენე “ევროპის სახალხო პარტია” ევროპარლამენტში?

მაიკლ კეიდინგი გვიხსნის: „უპირველეს ყოვლისა, ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად უნდა გვესმოდეს რა უფლებამოსილება აქვს ევროპარლამენტს. მას აქვს რამდენიმე ძირითადი ფუნქცია, მათ შორის, ევროკავშირის გაფართოების მხარდაჭერა, რადგან მას შეუძლია ვეტოს გამოყენება; მას ასევე შეუძლია პოტენციურად ვეტო დაადოს თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ შეთანხმებების დაწყების ინიციატივებს. ევროპარლამენტს, საბჭოსთან ერთად, აქვს ასევე საკანონმდებლო ფუნქცია, ამიტომ პარლამენტს აუცილებლად სჭირდება აბსოლუტური უმრავლესობით მხარდაჭერის მოპოვება, რათა საბჭოსთან ერთად მიიღოს გადაწყვეტილება. გარდა ამისა, პარლამენტს საბოლოო სიტყვა ეკუთვნის ევროკავშირის ბიუჯეტზე.

ყველა ამ პოტენციური ვეტოსა და გადაწყვეტილების მიღების პროცესში საჭიროა უმრავლესობა. “ევროპის სახალხო პარტიისა” და “სოციალ-დემოკრატების” წარმომადგენლობის შემცირება, რომლებიც ახლა მანდატების 45%-ს ფლობენ, ჯერ კიდევ 2019 წლის არჩევნებში დაიწყო, ასე რომ, ეს არ არის უეცარი ცვლილება. “ევროპის სახალხო პარტიასა” და “სოციალ-დემოკრატებს” აქვთ კოალიციების შექმნის გამოცდილება, როგორც წესი, ლიბერალებთან. თუმცა, ბოლო არჩევნებში ლიბერალებმა მხარდაჭერა დაკარგეს და მესამედან მეხუთე ადგილზე გადაინაცვლეს \[პარტიულ ჯგუფებს შორის\]. ასე რომ, საკითხავია, აქვთ თუ არა “ევროპის სახალხო პარტიასა” და “სოციალ-დემოკრატებს” საკმარისი მანდატები და მხარდაჭერა ევროპარლამენტში საკანონმდებლო და საბიუჯეტო საკითხებში გავლენის შესანარჩუნებლად, ან მომავალი გაფართოების საკითხებსა და თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ თავისი კურსის გასატარებლად? დასჭირდებათ თუ არა მათ ცენტრისტ მემარჯვენეთა მხარდაჭერა?“

პროფესორ კეიდინგის თქმით, დიდ მმართველ კოალიციაში ECR-ის ჩართვა რთული წარმოსადგენია სოციალ-დემოკრატების გამო. S&D ჯგუფში შემავალი ბევრი ეროვნული პარტია არასდროს წავა პარტნიორების საძებრად პოლიტიკური სპექტრის მარჯვენა მხარეს. უსოციალდემოკრატებოდ სამართავად “ევროპის სახალხო პარტიას” ყველა მემარჯვენე ჯგუფის გაერთიანება დასჭირდებოდათ, „ეს კი, გულწრფელად რომ ვთქვა, უბრალოდ არარეალურიაო“ თვლის კეიდინგი.

ამდენად, ამ პარლამენტში, ცენტრისტული მემარჯვენე და მემარცხენე მეგა-ჯგუფების კოალიცია კვლავაც განაგრძობს დამცრობილ, მაგრამ მაინც საგრძნობი ძალის მქონე ლიბერალებთან და მწვანეებთან ერთად მართვას. ECR-ის აზრის გაზიარება კი დროდადრო შეიძლება მოხერხდეს.

არადა, თუ ციფრებს შევხედავთ, ულტრამემარჯვენეებს საქმე უკეთესად უნდა ჰქონდეთ. ამ პარლამენტში სამი ულტრა-მემარჯვენე ჯგუფი იარსებებს: „პატრიოტები ევროპისთვის”, „ევროპელი კონსერვატორები და რეფორმისტები” და „სუვერენული სახელმწიფოების ევროპა”. ისინი ერთობლივად პარლამენტის მეოთხედს წარმოადგენენ. ოღონდაც, „მხოლოდ რიცხვებით მსჯელობა არასწორი იქნებოდა, იქიდან გამომდინარე, რომ პოლიტიკის კუთხით ისინი საერთო ენას ვერ გამონახავენო,“ გვეუბნება კეიდინგი და მაგალითად მოჰყავს ამ ჯგუფებს შორის ფუნდამენტური განსხვავებები ჩინეთისა და რუსეთის მიმართ, ევროკავშირის გაფართოებასთან დაკავშირებით, და ევროინსტიტუტების რეფორმირების თვალსაზრისით.

## თემატური კონსენსუსი

ამდენად, მოუწევს თუ არა “ევროპის სახალხო პარტიას” მხარდაჭერის ძიება კონკრეტულად “ევროპელი კონსერვატორებისა და რეფორმატორებისგან” კეიდინგის აზრით, „ეს საკითხი აქტუალურია კონკრეტულად კომისიის პრეზიდენტის არჩევის კონტექსტში და არ ეხება ევროპარლამენტის ყოველდღიურ მუშაობას,“

მისი თქმით, ევროპარლამენტის შიდა სამზარეულოში გასულ წლებთან შედარებით ბევრი არაფერი შეიცვლება. აი ჯორჯა მელონის სახელს კი ალბათ კვლავაც ხშირად გავიგებთ.
### ლეიბორისტთა შთამბეჭდავი გამარჯვება დიდ ბრიტანეთში
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9a-e1-83-94-e1-83-98-e1-83-91-e1-83-9d-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-a2-e1-83-97-e1-83-90--e1-83-a8-e1-83-97-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-91-e1-83-94-e1-83-ad-e1-83-93-e1-83-90-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:15:49.000Z
## რა მოხდა?

ხუთშაბათს, 4 ივლისს დიდ ბრიტანეთში გამართულ საყოველთაო არჩევნებში 14 წლიანი პაუზის შემდეგ ლეიბორისტულმა პარტიამ ძალზედ დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა. დიდ ბრიტანეთს უკვე ახალი პრემიერი, ლეიბორისტი კირ სტარმერი მართავს.

---

**გიორგი ბილანიშვილი**, საგარეო პოლიტიკის მკვლევარი

---

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

დიდ ბრიტანეთი ევროპულ და ევროატლანტიკურ უსაფრთხოებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. მისი როლი მომავალში კიდევ უფრო შეიძლება გაიზარდოს, რადგან გასულ ხუთშაბათს ბადენისა და ტრამპის საპრეზიდენტო დებატების შემდეგ პრეზიდენტ ბაიდენის წინასაარჩევნო პოზიციები [შესუსტდა](https://www.politico.com/news/2024/07/04/biden-trump-debate-polling-00166590?ref=evropis.moambe.eu). ს

ულ რამდენიმე დღის წინ კი, პრესაში გაჟონა ინფორმაციამ უსაფრთხოების საკითხებში ტრამპის მრჩეველთა ჯგუფის [პოზიციების](https://www.politico.com/news/magazine/2024/07/02/nato-second-trump-term-00164517?ref=evropis.moambe.eu) თაობაზე, რომელიც ნამდვილად არ გამოიყურება დამაიმედებლად არც ევრო-ატლანტიკური ერთიანობის შენარჩუნებისთვის, არც ნატოსთვის და არც უკრაინისთვის.

## როგორია არჩვენების შედეგები?

არჩვენების პირველადი შედეგების თანახმად, ლეიბორისტებმა 412 მანდატი მოიპოვეს, რაც 211 მანდატით მეტია ვიდრე წინა პარლამენტში ქონდათ. ეს საუკეთესო მაჩვენებელია 1997 წლის შემდეგ, როდესაც ლეიბორისტებმა, ტონი ბლერის ლიდერობით, ასევე ძალზედ დამაჯერებელი გამარჯვება [მოიპოვეს](https://www.politico.eu/article/uk-election-results-exit-poll-labour-win-tories-lose-keir-starmer-rishi-sunak/?ref=evropis.moambe.eu).

კონსერვატიულმა პარტიამ 121 მანდატიღა იკმარა, რაც მის წინა მაჩვენებელზე 251-ით ნაკლებია. ასეთი უკუსვლა პარტიას არსებობის 190 წლის [განმავლობაში](https://www.foreignaffairs.com/united-kingdom/british-elections-keir-starmer-labour-victory-fintan-otoole?ref=evropis.moambe.eu) არ ახსოვს. არჩევნებში მარცხი განიცადეს ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა, ლიზ ტრასმა, მოქმედი კაბინეტის ცხრა წევრმა და სხვა ცნობილმა კონსერვატორებმა.

რაც შეეხება სხვა პოლიტიკურ სუბიექტებს ლიბერალ-დემოკრატები კმაყოფილი არიან, 63 მანდატი დაიმატეს და აწ უკვე 71 დეპუტატი ეყოლებათ თემთა პალატაში. შოტლანდიის ნაციონალური პარტია - 9 მანდატი (-37), შინ ფეინი - 7 მანდატი (±0), დამოუკიდებელი კანდიდატები - 6 (+6), დემოკრატიული იუნიონისტთა პარტია - 5 (-3), რეფორმატორები - 4 (+4), მწვანეები - 4 (+3), უესლის პარტია - 4 (+2), სოციალ დემოკრატიული & ლეიბორისტული პარტია - 2 (±0), პარტია ალიანსი - 1 (±0), ოლსტერის იუნიონისტური პარტია - 1 (+1), ტრადიციული იუნიონისტური ხმა - 1 (+1)

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/image-2.png)

[https://www.bbc.com/news/election/2024/uk/results](https://www.bbc.com/news/election/2024/uk/results?ref=evropis.moambe.eu)

## ცოტა რამ დიდი ბრიტანეთის საარჩვენო სისტემასა და პარლამენტზე

დიდი ბრიტანეთის პარლამენტი [ორპალატიანია](https://z-library.rs/book/23773254/9b1906/cases-in-comparative-politics-7th-edition.html?ref=evropis.moambe.eu) \- თემთა (ქვედა) და ლორდთა (ზედა) პალატა. თემთა პალატის წევრი ხუთი წლით ირჩევა, 650 ერთმანდატიან საარჩევნო ოლქში მაჟორიტარული წესით ჩატარებული არჩევნების შედეგად. გამარჯვებისთვის კანდიდატს მხოლოდ ხმების უბრალო უმრავლესობის მოპოვება ჭირდება. ეს სისტემა ხელს უწყობს ორი პარტიის - კონსერვატიული და ლეიბორისტული დომინირებას. ასე მაგალითად, 2019 წელს ლიბერალ დემოკრატებმა არჩვენებში მონაწილეთა ხმების 11.5% მიიღეს, მაგრამ პარალმენტში მათი წარმომადგენლობა მხოლოდ 2%-ს [შეადგენდა](https://www.bbc.com/news/articles/c977m09v60go?at%5Fcampaign%5Ftype=owned&at%5Fmedium=emails&at%5Fobjective=awareness&at%5Fptr%5Ftype=email&at%5Fptr%5Fname=salesforce&at%5Fcampaign=newsbriefingpm&at%5Femail%5Fsend%5Fdate=20240704&at%5Fsend%5Fid=4117785&at%5Flink%5Ftitle=https%3a%2f%2fwww.bbc.com%2fnews%2farticles%2fc977m09v60go&at%5Fbbc%5Fteam=crm&ref=evropis.moambe.eu).

კანონმდებლობით არჩვენები ნებისმერ სამუშაო დღეს შეიძლება დაინიშნოს, მაგრამ ხუთშაბათს არჩვენების გამართვა უკვე კარგა ხანია, რაც ერთგვარ ტრადიციად გადაიქცა. 1935 წლიდან მოყოლებული ყველა საყოველთაო არჩვენები ხუთშაბათს [ჩატარდა](https://www.parliament.uk/about/how/elections-and-voting/general/?ref=evropis.moambe.eu).

რაც შეეხება ლორდთა პალატას, იგი 800-ზე მეტი წევრისგან შედგება, რომელებიც არჩევის ნაცვლად სხვადასხვა წესის მიხედვით ინიშნებიან. მათ შორის, დამსახურების ან მემკვიდრეობითობის პრინციპით. დროთა განმავლობაში, დიდი ბრიტანეთის დემოკრატიზაციის პროცესის შედეგად, ლორდთა პალატამ თანდათანობით დაკარგა ის დიდი ძალაუფლება, რომელიც მას წარსულში [გააჩნდა](https://z-library.rs/book/23773254/9b1906/cases-in-comparative-politics-7th-edition.html?ref=evropis.moambe.eu).

## რატომ დამარცხდნენ კონსერვატორები?

დიდი ბრიტანეთის ეკონომიკას ბოლო წლებში ზიანი მიადგა მზარდი ინფლაციისა და მაღალი გადასახადების [გამო](https://www.bbc.com/news/articles/c725w3p49n4o?at%5Fcampaign%5Ftype=owned&at%5Fmedium=emails&at%5Fobjective=awareness&at%5Fptr%5Ftype=email&at%5Fptr%5Fname=salesforce&at%5Fcampaign=newsbriefingpm&at%5Femail%5Fsend%5Fdate=20240704&at%5Fsend%5Fid=4117785&at%5Flink%5Ftitle=https%3a%2f%2fwww.bbc.com%2fnews%2farticles%2fc725w3p49n4o&at%5Fbbc%5Fteam=crm&ref=evropis.moambe.eu). მართალია კონსერვატორები ამტკიცებდნენ, რომ ეს პრობლემები კოვიდ პანდემიითა და უკრაინაში რუსეთის სამხედრო აგრესიით იყო გამოწვეული, მაგრამ ამომრჩევლისთვის ეს ნაკლებად დამაჯერებელი აღმოჩნდა. მით უფრო, რომ კონსერვატიული პარტია რეკორდულად ხანგრძლივი დროის - 14 წლის განმავლობაში ინარჩუნებდა ძალაუფლებას. ამ ხნის მანძილზე მან ზედიზედ ოთხ არჩევნებში გაიმარჯვა, თუმცა აქამდე არცერთ პარტიას ხუთ არჩვენებში ზედიზედ არ [გაუმარჯვია](https://www.bbc.com/news/articles/ckdgxj8v75no?at%5Fcampaign%5Ftype=owned&at%5Fmedium=emails&at%5Fobjective=awareness&at%5Fptr%5Ftype=email&at%5Fptr%5Fname=salesforce&at%5Fcampaign=newsbriefingpm&at%5Femail%5Fsend%5Fdate=20240704&at%5Fsend%5Fid=4117785&at%5Flink%5Ftitle=https%3a%2f%2fwww.bbc.com%2fnews%2farticles%2fckdgxj8v75no&at%5Fbbc%5Fteam=crm&ref=evropis.moambe.eu). ამ პერიოდში დიდ ბრიტანეთში ორი მნიშვნელოვანი რეფერენდუმი ჩატარდა - შოტლანდიის დამოუკიდებლობისა და ევროკავშირიდან დიდი ბრიტანეთის გასვლის თაობაზე, რომელთა მიმართ საზოგადოების დამოკიდებულება [არაერთგვაროვანია](https://www.bbc.com/news/articles/ckdgxj8v75no?at%5Fcampaign%5Ftype=owned&at%5Fmedium=emails&at%5Fobjective=awareness&at%5Fptr%5Ftype=email&at%5Fptr%5Fname=salesforce&at%5Fcampaign=newsbriefingpm&at%5Femail%5Fsend%5Fdate=20240704&at%5Fsend%5Fid=4117785&at%5Flink%5Ftitle=https%3a%2f%2fwww.bbc.com%2fnews%2farticles%2fckdgxj8v75no&at%5Fbbc%5Fteam=crm&ref=evropis.moambe.eu).

კონსერვატორთა ბოლო პრემიერ მინისტრი, რიში სუნაკი, რომელმაც ეს თანამდებობა 2022 წლის ოქტომბერში დაიკავა, განსაკუთრებული პოპულარობით არ გამოირჩეოდა. მისი მოწონების რეიტინგი მხოლოდ 18% შეადგენდა, რაც ერთ-ერთი ყველაზე ცუდი მაჩვენებელია დიდი ბრიტანეთის [ისტორიაში](https://link.foreignpolicy.com/view/64428480aced183da6231a6bleirs.1riq/7b0bab28?ref=evropis.moambe.eu). თავისთავად, დაახლოებით ორწლიან პერიოდში სამი პრემიერის ყოლა დიდი ბირტანეთისთვის უჩვეულო მოვლენაა. არც სუნაკის წინამორბედი, ლიზ ტრასი გამოირჩეოდა პოპულარობით, მისი წინამორბედისგან, ბორის ჯონსონისგან განსხვავებით, რომელიც პოპულარულიც იყო და უკრაინის მტკიცე მხარდამჭერიც. მაგრამ, ამავე დროს, ჯონსონი არაერთ სკანდალში იყო გახვეული, რამაც საბოლოო ჯამში შეიწირა კიდეც მისი [კარიერა](https://link.foreignpolicy.com/view/64428480aced183da6231a6bleirs.1riq/7b0bab28?ref=evropis.moambe.eu).

**ვინ არის კირ სტარმერი**

კირ სტარმერი აქტიურ პოლიტიკაში სულ რაღაც ცხრა წელია. იგი ლეიბორისტების ოჯახში დაიბადა და სახელიც კი ლეიბორისტული პარტიის პირველი ლიდერის კირ ჰარდის საპატივსაცემოდ [დაარქვეს](https://www.politico.eu/article/uk-election-results-keir-starmer-profile-britain-incoming-prime-minister-complex-unknowable-aggrieved/?ref=evropis.moambe.eu). ვიდრე ლეიბორისტული პარტიის ლიდერი გახდებოდა, იგი უფრო რადიკალური მემარცხენე ხედვებით გამოირჩეოდა, მაგრამ შემდგომში უფრო ცენტრისკენ [გადაიხარა](https://www.facebook.com/photo?fbid=493292559732339&set=pcb.493293673065561).

შიდა პოლიტიკაში სტარმერისთვის გაცხადებულ პრიორიტეტს ეკონომიკური ზრდა და ცხოვრების დონის გაუმჯობესება [წარმოადგენს](https://www.bbc.com/news/articles/c725w3p49n4o?at%5Fcampaign%5Ftype=owned&at%5Fmedium=emails&at%5Fobjective=awareness&at%5Fptr%5Ftype=email&at%5Fptr%5Fname=salesforce&at%5Fcampaign=newsbriefingpm&at%5Femail%5Fsend%5Fdate=20240704&at%5Fsend%5Fid=4117785&at%5Flink%5Ftitle=https%3a%2f%2fwww.bbc.com%2fnews%2farticles%2fc725w3p49n4o&at%5Fbbc%5Fteam=crm&ref=evropis.moambe.eu). რაც შეეხება საგარეო პოლიტიკის ჩვენთვის მნიშვნელოვან საკითხებს, უნდა აღინიშნოს, რომ უკრაინაში შეჭრის შემდეგ სტარმერმა პუტინს სამხედრო დამნაშავე უწოდა, ხოლო ცოტა ხნის წინ კი განაცხადა, რომ უკრაინაში მიმდინარე ომში მხოლოდ რუსეთია [დამნაშავე](https://www.facebook.com/photo/?fbid=493292739732321&set=pcb.493293673065561). 2019 წელს მას სურდა, რომ ევროკავშირის წევრობის საკითხზე დიდ ბრიტანეთში ახალი რეფერენდუმი ჩაეტარებინა, მაგრამ ახლა მიიჩნევს, რომ „ბრექსიტის“ საკითხი საბოლოოდ არის [გადაწყვეტილი](https://www.facebook.com/photo/?fbid=493292739732321&set=pcb.493293673065561).
### სი ძინპინის კლუბი ევროპაში: უნგრეთი და სერბეთი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-98--e1-83-ab-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-9e-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-90-e1-83-a8-e1-83-98--e1-83-a3-e1-83-9c-e1-83-92-e/
Last updated: 2026-04-21T18:15:49.000Z
## რა ხდება?

6-8 მაისს, ჩინეთის პრეზიდენტი, სი ძინპინი ევროპას 2019 წლის შემდეგ პირველად ეწვია. პარიზში თავის კოლეგასთან და ევროკომისიის თავმჯდომარესთან შეხვედრის შემდეგ, მაინ ბელგრადისა და ბუდაპეშტისკენ აიღო გეზი.

---

**ხატია დავლიანიძე**, მკვლევარი

---

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

- ჩინეთის პოზიცია უმნიშვნელოვანესია დასავლეთის რუსეთთან სულ უფრო მწვავე დაპირისპირების ვითარებაში. პარიზსა და ბრიუსელს სურთ, ეკონომიკური თანამშრომლობა გაგრძელდეს.
- რუსეთის მხარდამჭერ ორ ევროპულ დედაქალაქში ჩასვლით ჩინეთის ლიდერმა მიუთითა, რომ ევროპაში საკუთარ გეოპოლიტიკურ თამაშსაც თამაშობს.

## ანალიზი

### ვიზიტის სიმბოლური და რეალური დატვირთვა

სი ძინპინმა ვიზიტები ჩინეთსა და საფრანგეთს შორის დიპლომატიური ურთიერთობების 60, უნგრეთთან ორმხირივი ურთიერთობების 75 და ნატო-ს მიერ იუგოსლავიაზე საჰაერო იერიშისას ბელგრადში ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის საელჩოს დაბომბვის 25 წლისთავს დაამთხვია.

ვიზიტის გეოგრაფიაც საყურადღებო და თანმიმდევრობაც. საფრანგეთის პრეზიდენტს, ემანუელ მაკრონს ევროპის ლიდერობის მზარდი ამბიცია აქვს. უნგრეთი და სერბეთი კი ევროკავშირისთვის პრობლემური ქვეყნებია. პირველი ხშირად ბლოკავს ევროკავშირის გადაწყვეტილებებს რუსეთს ინტერესის შესაბამისად, მეორე კი ბეიჯინგთან აქტიური სამხედრო თანამშრომლობით გამოირჩევა და კოსოვოს საკითხის გარშემო ბრიუსელთან მზარდ კონფლიქტშია.

პარიზში, პრეზიდენტ მაკრონთან და ევროკომისისს პრეზიდენტ ურსულა ფონ დერ ლაიენთან შეხვედრის მიზანი ძინპინისთვის ევროკავშირთან სავაჭრო ომის თავიდან აცილება და ბეიჯინგის მიერ უკრაინის ომში რუსეთის მზარდი მხარდაჭერით შეშფოთებული ბრიუსელის დამშვიდება იყო.

სერბეთსა და უნგრეთში, „არალიბერალური დემოკრატიის“ ორ არქიტექტორთან, ვიქტორ ორბანთან და ალექსანდრ ვუჩიჩთან თანამშრომლობის გაღრმავებითა და განმტკიცებით ჩინეთს სურს ევროპის კონტინენტზე საკუთარი პოლიტიკური და ეკონომიკური ბერკეტები განამტკიცოს.

მაშინ, როცა აშშ ჩინეთთან ეკონომიკური და პოლიტიკური კონფრონტაციის გზას დაადგა, ევროპის ლიდერები ცდილობენ ბეიჯინგთან პირდაპირი კონფლიქტი თავიდან აირიდონ. თუმცა, ბოლო ხანებში, ეკონომიკური კონფლიქტებიც გამწვავდა და პოლიტიკური უთანხმოებაც. ჩინეთი ეკონომიკურ აღმავლობას აღარ განიცდის: მსოფლიოში დაძაბულობის ზრდასთან ერთად, ჭარბწარმოების კრიზისის ნიშნებიც გამოჩნდა.

ამდენად, ბეიჯინგი ცდილობს, გადააფიქრებინოს ბრიუსელს ეკონომიკურ დაპირისპირებაში შესვლა. ამის ერთი გზა, დადებითი ურთიერთობების დამყარებაა პარიზთან და ბრიუსელთან, მეორე კი - თავის დაზღვევა და ზეწოლის ბერკეტების მოპოვება ევროკავშირის წევრ უნგრეთთან და ევროპის კავშირის წევრობის კანდიდატ სერბეთთან გაღრმავებული კავშირებით.

სტრატეგიული თვალსაზრისით, ჩინეთის ინტერესი ევროპის კონტინენტზე საკუთარი პოლიტიკური და ეკონომიკური გავლენის გავრცობაში მდგომარეობს, რითაც ისეთი საერთაშორისო წესრიგის შექმნას შეუწყობს ხელს, რომელშიც აშშ დომინანტი არ იქნება.

### სერბეთისა და ჩინეთის მეგობრობა

ჩინეთსა და სერბეთს შორის მჭიდრო პოლიტიკური კავშირების დამყარებას საფუძველი მე-20 საუკუნის მიწურულს ჩაეყარა. ჩინეთი კოსოვოს ომის დროს მხარს იუგოსლავიას უჭერდა და ნატო-ს 1999 წლის საჰაერო ოპერაციას ღიად ეწინააღმდეგებოდა. აშშ-ის მიერ ბელგრადში ჩინეთის საელჩოს დაბომბვამ, ჩრდილოატლანტიკური ალიანსის მიმართ ბეიჯინგის მიუღებლობა განსაკუთრებულად გააძლიერა, ხოლო ჩინეთის მიმართ სერბეთის კეთილგანწყობა კიდევ უფრო გაზარდა.

2008 წლის ფინანსურმა კრიზისმა ბელგრადს გაუჩინა შეგრძნება, რომ აშშ-სა და ევროპის კავშირის ფინანსური და ეკონომიკური სტაბილურობა არც თუ ისე მყარია, ხოლო ჩინეთის ძლიერება კი - დღითიდღე მზარდი. ამასთან, 2008 წელს აშშ-ის და ევროპის სახელმწიფოების მიერ კოსოვოს დამოუკიდებლობის აღიარებამ სერბეთის დასავლეთისადმი იმედგაცრუება კიდევ უფრო გაამძაფრა, რამაც დამატებით ბელგრადს ჩინეთთან დაახლოებისკენ უბიძგა.

ბელგრადსა და ბეიჯინგს შორის სტარტეგიულ პარტნიორობას საფუძველი 2009 წელს ჩაეყარა. სერბეთის ხელისუფლების სათავეში „პროგრესული პარტიის“ და ალექსანდრ ვუჩიჩის მოსვლის შემდეგ იგი კიდევ უფრო მეტად განმტკიცდა და 2016 წელს ყოვილისმომცველ სტრატეგიულ პარტნიორობამდე მიიყვანა.

2022 წელს ჩინეთი სერბეთის მეორე ყველაზე მნიშვნელოვანი საგარეო სავაჭრო პარტნიორად დასახელდა, ხოლო 2023 წელს ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში სერბეთის ექსპორტმა ისტორიულ მაქსიმუმს მიაღწია.

გარდა ამისა, სერბეთი და ჩინეთი მჭიდროდ თანამშრომლობენ ინფრასტრუქტურისა და ენერგეტიკის სფეროში. მსხვილი [პროექტებიდან](https://peking.mfa.gov.hu/eng/page/politikai-kapcsolatok?ref=evropis.moambe.eu) ხაზგასასმელია, პუპინის ხიდი (ზემუნი-ბორჩა), მილოშ დიდის ავტომაგისტრალის მონაკვეთებისა და კოსტოლაცის თბოელექტროსადგურის რეკონსტრუქცია. ჩინური კომპანიები სერბეთის უმსხვილესი ინვესტორები არიან. კერძოდ, „Zijin Company“, რომელმაც 2018 წელს სპილენძის მწარმოებელი კომპანიის, „RTB Bor-ის“ აქციების 63% შეიძინა და „Hestil Company“, რომელმაც 2016 წელს ფოლადის მწარმოებელი კომპანია - “Železara Smederevo” შეისყიდა.

ამჟამად, ჩინეთი სერბეთს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში საუკეთესო და სტაბილურ მეგობარ სახელმწიფოდ მიიჩნევს, არ აღიარებს კოსოვოს დამოუკიდებლობას და მხარს უჭერს ბელგრადის პოლიტიკას პრიშტინასთან მიმართებით. სამაგიეროდ, სერბეთიც „ერთი ჩინეთის პრინციპის“ მტკიცე [მხარდამჭერია](https://www.rferl.org/a/serbia-china-vucic-xi/32938297.html?ref=evropis.moambe.eu).

### უნგრეთისა და ჩინეთის მეგობრობა

უნგრეთის ხელისუფლების სათავეში ვიქტორ ორბანის მოსვლის შემდეგ, ჩინეთთან თანამშრომლობა გაფართოვდა და განმტკიცდა.

უნგრეთის მმართველი პარტიის, „ფიდესის“ მიერ 2010 წელს მხარდაჭერილი “Opening to the East-ის” პოლიტიკის თანახმად, ევროპელ პარტნიორებთან თანამშრომლობის პარალელურად, უნგრეთი ისწრაფვის ჰარმონიული და ყოვლისმომცველი პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული პარტნიორობისკენ აზიის ქვეყნებთან, განსაკუთრებით კი ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასთან.

სი ძინპინის ბუდაპეშტში ვიზიტისას ვიქტორ ორბანის [თქმით](https://www.rferl.org/a/xi-hungary-orban-european-tour-pillar-new-world-order/32939244.html?ref=evropis.moambe.eu), 20 წლის წინ უნგრეთში ჩინური ინვესტიცია იმდენად მცირე იყო, რომ მისი მოძიება „გამადიდებელი შუშით“ თუ შეიძლებოდა. უკანასკნელი სამი წელია, უნგრეთი, სერბეთთან ერთად, ევროპაში ჩინეთის პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების უდიდესი მიმღებია. მათ შორის აღსანიშნავია ლითიუმ-იონური აკუმულატორების მწარმოებელი ჩინური კომპანია „CATL“-ის 7.3 მილიარდი ევროს ინვესტიცია უნგრეთის ქალაქ დებრეცენში. გასული წლის დეკემბერში, უნგრეთმა განაცხადა, რომ ფრიად გავლენიანი ჩინური კონგლომერატი „BYD“, რომელიც ელექტრომობილების ერთ-ერთი უმსხვილესი მწარმოებელია მსოფლიოში, სამხრეთ უნგრეთში გახსნიდა თავის პირველ ევროპულ ქარხანას ევროპაში.

სერბეთი და უნგრეთი ჩართული არიან ჩინეთის ამბიციურ ინფრასტრუქტურულ პროექტში - [„სარტყელისა და გზის ინიციატივაში“](https://www.cfr.org/backgrounder/chinas-massive-belt-and-road-initiative?ref=evropis.moambe.eu), რომელიც მიზნად ისახავს აზიის აფრიკასთან და ევროპასთან, ასევე რუსეთის ფედერაციასთან დაკავშირებას.

## სი ძინპინის ვიზიტის შედეგები

არსებობს მოსაზრება, რომ სი ძინპინის მიერ სერბეთში 7 მაისს - ნატო-ს მიერ ბელგრადში ჩინეთის საელჩოს დაბომბვის 25-ე წლისთავზე სტუმრობა, როგორც სერბებისთვის, ისე მსოფლიოს დანარჩენი მოსახლეობისთის მიზნად ჩრდილოატლანტიკური ალიანსის სისასტიკის შეხსენებას და ნატო-ს აღმოსავლეთით გაფართოებასთან დაკავშირებით ბეიჯინგის წინააღმდეგობის ჩვენებას ისახავდა.

ვუჩიჩმა და სი ძინპინმა სერბეთ-ჩინეთის ყოვლისმომცველი სტრატეგიული პარტნიორობის ფარგლებში ხელი მოაწერეს „საერთო მომავლის“ მშენებლობის შესახებ შეთანხმებას. გარდა ამისა, განაცხადეს, რომ გასული წლის ოქტომბერში გაფორმებული თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება მიმდინარე წლის 1 ივლისიდან ამოქმედდება. ეკონომიკურ დაპირებებს შორის ხაზგასასმელია ჩინეთსა და სერბეთს შორის პირდაპირი საჰაერო კავშირების დამყარება და ჩინეთში სერბეთის სოფლის მეურნეობის პროდუქციის იმპორტი.

რაც შეეხება ბუდაპეშტში ვიზიტს, ჩინეთმა და უნგრეთმა სტრატეგიული პარტნიორობის შეთანხმება გააფორმეს და გარდა ამისა, ეკონომიკური და კულტურული თანამშრომლობის გაღრმავების მიზნით 18 ხელშეკრულებას მოაწერეს ხელი.

უნგრეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის, პიტერ სიიარტოს თქმით, პირველადი დისკუსიები დაიწყო ორ უმნიშვნელოვანეს პროექტზე: 1\. ბუდაპეშტის საერთაშორისო აეროპორტის უნგრეთის დედაქალაქის ცენტრთან დამაკავშირებელი რკინიგზის მშენებლობა; და 2\. ბუდაპეშტის ირგვლივ/გარშემო სარკინიგზო ხაზის მშენებლობა, რომლითაც აღმოსავლეთ უნგრეთში ჩინური ქარხნების მიერ წარმოებულ პროდუქციის ტრანსპორტირება დასავლეთ ევროპაში მოხდება.

გავრცელებული ინფორმაციით, დაახლოებით 2 მილიარდი ევროს ღირებულების პროექტი, რომელიც „სარტყელისა და გზის ინიციატივის“ ფარგლებში ბელგრად-ბუდაპეშტის რკინიგზის მოდერნიზებასა და აღნიშნული ქალაქების ჩინეთის მიერ კონტროლირებად პირეოსის პორტთან (საბერძნეთი) დაკავშირებას ითვალისწინებს, სავარაუდოდ, 2026 წლის ბოლომდე დასრულდება.

### ჩინეთთან „პოლიტიკური ფლირტის“ საფრთხე

რუსეთ-უკრაინის ომში ჩინეთის მიერ მოსკოვის შეფარული დახმარება, ბრიუსელთან არსებული სავაჭრო ომი, სახელმწიფო სუბსიდიები, „არასამართლიანი“ სატარიფო პოლიტიკა და ევროპის კონტინენტზე „არალიბერალური დემოკრატიის“ არქიტექტორების მხარდაჭერა იმ საკითხთა მცირე ჩამონათვალია, რის გამოც ჩინეთი ევროპის კავშირისთვის გამოწვევას წარმოადგენს.

ბრიუსელი ევროპის სახელმწიფოების ჩინეთთან მჭიდრო სავაჭრო პარტნიორობის რისკს ნათლად იაზრებს, შესაბამისად ევროპის კავშირს ბეიჯინგზე ეკონომიკური დამოკიდებულების მაქსიმალურად შემცირება და ჩინეთთან „სტრატეგიული ავტონომიის“ ფარგლებში თანამშრომლობა სურს, რასაც უნგრეთი არ ემხრობა და უფრო მეტიც, ჩინეთს „ახალი მსოფლიო წესრიგის ერთ-ერთი საყრდენს“ უწოდებს,

*„მე მინდა დავარწმუნო პრეზიდენტი \[სი ძინპინი\], რომ უნგრეთი გააგრძელებს სამართლიანი პირობების უზრუნველყოფას იმ კომპანიებისთვის, რომლებიც ინვესტიციას ახორციელებენ ჩვენს ქვეყანაში და ასევე, შევქმნით შესაძლებლობას, რომ უნგრეთში ერთმანეთს შეხვდნენ და მჭიდროდ ითანამშრომლონ ყველაზე თანამედროვე დასავლურმა და ყველაზე თანამედროვე აღმოსავლურმა ტექნოლოგიებმა“,* \- ვიქტორ ორბანი.

როგორც უნგრეთში, ასევე სერბეთში, მმართველი პარტია აკონტროლებს სახელმწიფო ინსტიტუტებს, სასამართლო ხელისუფლებას და მედია საშუალებებს, რის გამოც ევროპის კავშირი ბელგრადსა და ბუდაპეშტს მუდმივად აკრიტიკებს. სამაგიეროდ, მათ ხშირად აქებს და თბილი სიტყვებით ამკობს ბეიჯინგი (ასევე მოსკოვიც), რომლის ინტერესებშიც საერთოდ არ შედის არც ევროპის კავშირის გაფართოება და არც მტკიცე და ერთიანი ევროპული გაერთიანების არსებობა.

ბრიუსელის მიერ უნგრეთისა და სერბეთის ხელისუფლებების კრიტიკის ფონზე, ბუნებრივია, რომ საკუთარი მმართველობის ტიპის ლეგიტიმაციის მიზნით, ალექსანდრ ვუჩიჩი და ვიქტორ ორბანი ავტოკრატ ლიდერებთან მეგობრული კავშირების არსებობას უჭერენ მხარს.

„Freedom House-ი“ „Nation In Transit 2024-ის“ [ანგარიშში](https://freedomhouse.org/report/nations-transit/2024/region-reordered-autocracy-and-democracy?fbclid=IwAR3UHPe1RMFgM7c7L6FxqTbdhpC%5FtEwWqas8rNc9EH2rVycBfJxAneoC6Sg&ref=evropis.moambe.eu) სერბეთის, უნგრეთისა და ჩინეთის კავშირებზე ყურადღებას ამახვილებს და აღნიშნავს, რომ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული შეთანხმებების, ენერგეტიკის სფეროში დადებული გარიგებების, ერთობლივი ინვესტიციებისა და სხვა სტრატეგიების საშუალებით ავტოკრატები საკუთარი მმართველობის განმტკიცების, ოპოზიციის განადგურებისა და მსოფლიოში საკუთარი ღირებულებათა სისტემის პოპულარიზაციის მიზნით თანამოაზრე ლიდერებთან მჭიდროდ თანამშრომლობენ.

ავტორიტარული ლიდერებისთვის მნიშვნელოვანია ასევე ჩინეთში არსებული საზოგადოებრივი კონტროლის ტექნოლოგიური ინსტრუმენტების დანერგვა, მათ შორისაა ე.წ. "უსაფრთხო ქალაქების" კომპიუტერული სისტემა, რომელიც ჩინური წარმოების "ჭკვიან კამერებთან" ერთად საშუალებას აძლევს პოლიტიკურ პოლიციას ავტომატურ რეჟიმში ამოიცნოს ოპონენტები ბიომეტრული მონაცემების მიხედვით და უთვალთვალოს მათ.

## რას უნდა ველოდოთ

უნგრეთი, რომელიც ევროპის კავშირის ფინანსური დახმარების გარეშე, ჩამოშლის პირას აღმოჩნდება, ევროპული გაერთიანების უპირატესობებით სარგებლობის პარალელურად, წლებია მჭიდროდ თანამშრომლობს ჩინეთთან. რაც შეეხება, სერბეთს, ის ერთი მხრივ, კი აცხადებს, რომ დემოკრატიული ღირებულებების ერთგულია და ევროპის კავშირში გაწევრიანებისკენ ისწრაფის, მაგრამ მეორე მხრივ ჩინეთთან [„საერთო მომავალზე“](https://www.reuters.com/world/chinas-xi-jinping-visit-serbia-anniversary-1999-nato-bombing-2024-05-07/?ref=evropis.moambe.eu) თანხმდება.

ჩინეთთან თანამშრომლობა, მთელი რიგი საკითხების გარდა, კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი თემაა, რომელიც ბრიუსელ-ბუდაპეშტსა და ბრიუსელ-ბელგრადს შორის ურთიერთობებს განსაკუთრებულად ძაბავს.

ევროპის კავშირის წევრი უნგრეთი და წევრობის კანდიდატი სერბეთი სი ძინპინთან მჭიდრო პოლიტიკური და ეკონომიკური თანამშრომლობით ბეიჯინგს ევროპის კონტინენტზე საკუთარი პოლიტიკური და ეკონომიკური გავლენის გავრცობისა და რეგიონში მნიშვნელოვან აქტორად ჩამოყალიბების შესაძლებლობას აძლევენ, რაც ბუნებრივია, დასავლეთის ინტერესებში არ შედის.

გარდა იმისა, რომ ევროპის კავშირის წევრი სახელმწიფო ჩინეთის ავტოკრატ ლიდერთან მჭიდრო თანამშრომლობით ევროპული გაერთიანების ღირებულებებსა და პრიორიტებების დისკრედიტაციას ახდენს, ჩინეთის მიმართ EU-ს ერთიანი მიდგომის, მათ შორის ერთიანი სავაჭრო პოლიტიკის, არსებობასაც გამორიცხავს. რაც შეეხება სერბეთს, სი ძინპინთან „პოლიტიკური ფლირტის“ გაგრძელება ევროპის კავშირთან მისი დაახლოების პროცესს კიდევ უფრო მეტად გაართულებს.
### პოსტ-ყარაბაღის კონტურები ამიერკავკასიაში
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-a1-e1-83-a2--e1-83-a7-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-91-e1-83-90-e1-83-a6-e1-83-98--e1-83-99-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-92-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-a1--e1-83-97-e/
Last updated: 2026-04-21T18:15:49.000Z
## რა ხდება?

10 მაისს ყაზახეთის ქ. ალმათში (წარსულში ალმაატა) აზერბაიჯანის და სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრების სამშვიდობო მოლაპარაკებები [გაიმართება](https://tengrinews.kz/kazakhstan%5Fnews/peregovoryi-azerbaydjana-i-armenii-v-almatyi-nazvana-data-534449/?ref=evropis.moambe.eu). დღეს 9 მაისს ათობით ათასი დემონსტრანტი ერევანში აპროტესტებდა სომხეთის მთავრობის ტერიტორიულ დათმობებს აზერბაიჯანისაdმი.

---

**გიორგი ბილანიშვილი**, საგარეო პოლიტიკის მკვლევარი

---

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

- სამშვიდობო შეთანხმება აზერბაიჯანსა-სომხეთს მნიშვნელოვანია ჩვენს რეგიონში პოსტ-ყარაბაღის ახალი კონტურების ფორმირებისთვის, რაც პირდაპირ თუ ირიბად საქართველოსაც შეეხება;
- აზერბაიჯან-სომხეთის სამშვიდობო მოლაპარაკებები პირველად იმართება შუამავლების გარეშე და საინტერესოა, მიაღწევენ თუ არა მხარეები კომპრომისს საკუთარი წითელი ხაზების გადაკვეთის გარეშე.

## რას ნიშნავს პოსტ-ყარაბაღი?

ყარაბაღის მეორე, 44-დღიანი ომის შემდეგ, აზერბაიჯანმა დაიბრუნა ყარაბაღის ტერიტორიის ნაწილი და მის გარშემო მდებარე შვიდი რაიონი. ალიევის, ფაშინიანის და პუტინის ერთობლივი [განცხადების](https://kremlin.ru/events/president/news/64384?ref=evropis.moambe.eu) საფუძველზე ახალი ვითარება ჩამოყალიბდა, რომელშიც ალბათ ყველაზე ნიშანდობლივი იყო ყარაბაღში, მათ შორის სომხეთთან მის ერთადერთ დამაკავშირებელ, ლაჩინის დერეფანში რუსი „სამშვიდობოების“ განლაგება. არაერთი ექსპერტის აზრით, ეს ჩვენს რეგიონში მოსკოვის პოზიციებს აძლიერებდა.

44-დღიანი ომის შემდეგ, აზერბაიჯანმა განაგრძო თანმიმდევრული და გეგმაზომიერი ქმედება ყარაბაღის მთლიანად დასაბრუნებლად. ჯერ ლაჩინის დერეფანის ბოლკირება [მოახდინა](https://iari.site/2023/10/18/beyond-borders-the-israel-azerbaijan-understanding-between-containment-and-cooperation/?ref=evropis.moambe.eu) 2022 წლის დეკემბერში. შემდეგ, 2023 წლის სექტემბერში, ელვისებური სამხედრო ოპერაციით, რომელის დროს რამდენიმე რუსი სამშვიდობო დაიღუპა და დაიჭრა, ყარაბაღი მთლიანად [დაიბრუნა](https://www.bbc.com/russian/articles/cxez93r9r93o?ref=evropis.moambe.eu). ყარაბაღის სეპარატისტულმა რესპუბლიკამ [არსებობა შეწყვიტა](https://kz.kursiv.media/2023-09-28/zhrb-nkrb-ukaz/?ref=evropis.moambe.eu) და იგი სომხურმა მოსახლეობამ დატოვა.

მანამდე, 2023 წლის მაისში, აზერბაიჯანმა და სომხეთმა ერთმანეთის ტერიტორიული მთლიანობა [აღიარეს](https://ria.ru/20230526/peregovory-1874229455.html?ref=evropis.moambe.eu). ამის შემდეგ კი, სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ყარაბაღი აზერბაიჯანის ტერიტორიად [ოფიციალურად აღიარა](https://kz.kursiv.media/2024-05-01/lgtn-armenia-azerbaijan-almaty/?ref=evropis.moambe.eu).

ცოტა ხნის წინ რუსეთმა ყარაბაღიდან „სამშვიდობოები“ გაიყვანა, მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურ მოსკოვი ყარაბაღში რუსი სამშვიდობოების დარჩენას აუცილებლად [მიიჩნევდა](https://www.rbc.ru/politics/17/04/2024/661fdb309a7947007144efad?ref=evropis.moambe.eu) და ამის შესაძლებლობას ზემოხსენებული სამმხრივი განცხადებაც აძლევდა.

### ორმხრივი ურთიერთობები: სახელმწიფო საზღვრის დელიმიტაცია-დემარკაცია

აზერბაიჯან-სომხეთი ორმხრივ ფორმატში მუშაობენ სახელმწიფო საზღვრის დელიმიტაცია-დემარკაციაზე. ცოტა ხნის წინ, სომხეთმა აზერბაიჯანს ოთხი სოფელი გადასცა, რაც ბაქოს მხრიდან სამშვიდობო შეთანხმებაზე მუშაობის დასრულების [წინაპირობას](https://eurasianet.org/territorial-handover-stokes-protests-in-armenia-celebrations-in-azerbaijan?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR17XxWlGgtUKhOID-wDBsrnjYpPZdQms84eFXeahebLDqfGhc3NOgnHDPI%5Faem%5FAYE3NWvTcGDWANQfxs3ynLJQ4qteTA4IgGv7mLzkJWdBamq82qbwymf0IXDtjMbXLozktTVis%5FBwb1rkdfFWPoRy&ref=evropis.moambe.eu) წარმოადგენდა. სომხეთში ამან პროტესტი გამოიწვია.

ეს სოფლები სომხეთიდან საქართველოსკენ მომავალ ავტობანის სიახლოვეს [მდებარეობენ](https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-armenia-agrees-historic-return-four-villages-2024-04-19/?ref=evropis.moambe.eu), რომელითაც სავაჭრო ტვირთების დიდი ნაწილის ტრანსპორტირება ხორციელდება. იქვეა რუსეთ-სომხეთის გაზსადენიც.

ივლისამდე ჯერ ამ ოთხი სოფლის დელიმიტაციის პროცესი უნდა [დასრულდეს](https://eurasianet.org/territorial-handover-stokes-protests-in-armenia-celebrations-in-azerbaijan?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR17XxWlGgtUKhOID-wDBsrnjYpPZdQms84eFXeahebLDqfGhc3NOgnHDPI%5Faem%5FAYE3NWvTcGDWANQfxs3ynLJQ4qteTA4IgGv7mLzkJWdBamq82qbwymf0IXDtjMbXLozktTVis%5FBwb1rkdfFWPoRy&ref=evropis.moambe.eu). სხვა სადავო მონაკვეთებზე მუშაობა მხოლოდ შემდეგ გაგრძელდება. [ასეთი მონაკვეთი](https://ria.ru/20240427/sng-1942485835.html?ref=evropis.moambe.eu) კი, როგორც ჩანს, საკმაოდ ბევრია. მათ შორის, სომხური წყაროების [ცნობით](https://verelq.am/ru/experts/show/90325?ref=evropis.moambe.eu), არ ჩანს რაიმე ნიშანი იმისა, რომ ბაქო აპირებს სამხედრო თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი მაღლობების დატოვებას, რომელიც მას სომხეთის ტერიტორიაზე აქვს დაკავებული.

### როგორ მივიდნენ მხარეები ალმათის ფორმატამდე?

ყარაბაღის მეორე ომის დასრულების შემდეგ, აზერბაიჯან-სომხეთის სამშვიდობო მოლაპარაკებები ცალკე ვაშინგტონ-ბრიუსელის და ცალკე მოსკოვის შუამავლობით იმართებოდა. ალმათის ფორმატის შეიქმნა იმის გამო, რომ ბაქო ვაშინგტონ-ბრიუსელით იყო უკმაყოფილო, ხოლო ერევანი კი მოსკოვით. ახალი ფორმატის შექმნაში თავისი როლი ყაზახეთის პრეზიდენტმა კასიმ-ჟომარტ ტოკაევმა შეასრულა, რომელიც ცოტა ხნის წინ ბაქოსა და ერევანში [იმყოფებოდა](https://kz.kursiv.media/2024-05-01/lgtn-armenia-azerbaijan-almaty/?ref=evropis.moambe.eu).

ახალ ფორმატში შუამავალი არავინ იქნება. თუმცა, თავად ალმათის სიმბოლური დატვირთვა აქვს, რადგან 1991 წლის დეკემბერში სწორედ იქ [მოეწერა ხელი დეკლარაციას,](https://rus.azattyk.org/a/32930026.html?ref=evropis.moambe.eu) რომლის თანახმად საბჭოთა კავშირი ოფიციალურად დაიშალა და მის ადგილას დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობა (დსთ) შეიქმნა, რომელსაც რუსეთი მის ყოფილ ვასალებზე გავლენის შენარჩუნების ინსტრუმენტად განიხილავდა. ამავე დეკლარაციაში იყო განსაზღვრული ტერიტორიული მთლიანობისადმი პატივისცემაც.

წინასწარი [განცხადებების საფუძველზე,](https://www.interfax.ru/world/959376?ref=evropis.moambe.eu) სამშვიდობო შეთანხმება აზერბაიჯან-სომხეთს შორის შესაძლოა ნოემბრამდე გაფორმდეს. სომხური წყაროების [თანახმად](https://www.aysor.am/ru/news/2024/05/01/%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2/2269030?ref=evropis.moambe.eu), მოლაპარაკებები აზერბაიჯანის მიერ მომზადებული სამშვიდობო დოკუმენტის საფუძველზე მიმდინარეობს.

## სამშვიდობო შეთანხმების პერსპექტივები

სამშვიდობო შეთანხმების გაფორმებას ხელი ბევრმა ფაქტორმა შეუშალოს. თუ მხარეებს საბაბის მოძებნა უნდათ, მაშინ ეს შესაძლოა საზღვრის-დელიმიტაცია დემარკაციის პროცესი იყოს, რომელიც ზემოთ უკვე ვახსენეთ, საკმაოდ პრობლემურია. ასევე, ღიად რჩება ე.წ. ზანგეზურის დერეფნის საკითხი, რომლსაც აზერბაიჯანი სომხეთის სიუნიკის რაიონის გავლით მისივე ექსკლავთან, ნახიჩევანთან უნდა დაეკავშირებინა.

ზოგიერთი ინტერპრეტაციის მიხედვით ასეთი დერეფნის ჩამოყალიბებას 2020 წლის სამმხრივი [განცხადების](https://kremlin.ru/events/president/news/64384?ref=evropis.moambe.eu) მე-9 პუნქტი ითვალისწინებს. თუმცა, ფაქტია, რომ ამ დოკუმენტში არც ზანგეზურია ნახსენები და არც სიუნიკი. მასში საუბარია მხოლოდ აზერბაიჯანის ძირითადი ტერიტორიიდან სომხეთის გავლით ნახიჩევანისკენ მიმავალი ტვირთების უსაფრთხოების უზრუნველყოფასა და - მხარეთა შეთანხმების შემთხვევაში - ახალი სატრანსპორტო დერეფნის მშენებლობის შესაძლებლობაზე.

მას შემდეგ, რაც ბაქომ და თეირანმა გასული წლის ოქტომბერში მიაღწიეს [შეთანხმებას](https://www.aa.com.tr/en/world/baku-signs-deal-with-tehran-for-transportation-lines-to-nakhchivan-via-iran/3014861?ref=evropis.moambe.eu) ირანის გავლით ნახიჩევანთან დამაკავშირებელი სატრანსპორტო დერეფნის მშენებლობის თაობაზე, აზერბაიჯანის რიტორიკა ზანგეზურის დერეფნის გახსნაზე [მინელდა](https://www.politicsgeo.com/article/61?ref=evropis.moambe.eu). თუმცა, აქ მაინც რჩება მოსკოვის ინტერესი, რომელსაც ზემოხსენებული მე-9 პუნქტი სომხეთზე გამავალი ბაქო-ნახიჩევანის დამაკავშირებელი სატრანსპორტო კორიდორის გაკონტროლების უფლებას ანიჭებდა. მართალია, სომხეთის პრემიერი ახლა [ამბობს](https://www.rbc.ru/politics/07/05/2024/663a06f89a794705fa91be70?ref=evropis.moambe.eu), რომ 2020 წლის 9 ნოემბერს გაფორმებული სამმხრივი განცხადება აღარ მოქმედებს, მაგრამ ამას ოფიციალური მოსკოვი არ ეთანხმება.

### დასავლეთთან ურთიერთობები

პოლიტიკურად, აზერბაიჯანის დამოკიდებულება დასავლეთის მიმართ საკმაოდ ცივია. უფრო მეტიც, ბაქოს მხრიდან ხშირად ისმის მწვავე კრიტიკა, რადგან მას არც საფრანგეთთან სომხეთის სამხედრო-პოლიტიკურ დაახლოება მოსწონს და არც სომხეთში ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიის არსებობით არის კმაყოფილი.

თუმცაღა, ეკონომიკურ სფეროში ურთიერთობა დინამიურად ვითარდება. უფრო მეტიც ნავთობით და გაზით მდიდარი ბაქოს როლი ევროკავშირისთვის [გაზრდილია](https://www.politico.eu/article/good-cop-bad-cop-azerbaijans-climate-charm-offensive-is-backfiring/?ref=evropis.moambe.eu) მას შემდეგ, რაც უკრაინაში შეჭრის გამო ევროკავშირმა რუსეთზე ენერგო-დამოკიდებულების შემცირების პოლიტიკა წამოიწყო.

რაც შეეხება სომხეთს, იგი ცდილობს დაუახლოვდეს დასავლეთის ქვეყნებს, განსაკუთრებით კი საფრანგეთს, რათა ამით საკუთარი უსაფრთხოება განიმტკიცოს. ამასთან, ფაშინიანის მთავრობის დღის წესრიგში სულ უფრო აქტიურად ჩნდება ევროკავშირთან დაახლოების. რაც შეეხება ეკონომიკას, სომხეთი არც მნიშვნელოვან სატრანსპორტო დერეფანს წარმოადგენს და ბაქოსგან განსხვავებით არც ენერგორესურსებით არის მდიდარი.

### რუსეთთან ურთიერთობები

პოლიტიკურად, აზერბაიჯან-რუსეთის ურთიერთობები საკმაოდ მჭიდროა, თუმცა ბაქო გარკვეული დისტანციის შენარჩუნებას მაინც ცდილობს. ძალიან ბევრი, მათ შორის აზერბაიჯანელი, ექსპერტი აღნიშნავს, რომ ამ ორი ქვეყნის ინტერესები დღეს ბევრ საკითხში ერთმანეთს ემთხვევა.

აი სომხეთ-რუსეთის ურთიერთობებში კი მკვეთრი გაუარესების დინამიკა აშკარად სახეზეა. ერევანმა ამ წლის დასაწყისიდან დე-ფაქტო [შეაჩერა](https://www.bbc.com/russian/articles/ckvew21ll28o?ref=evropis.moambe.eu) კოლექტიური ხელშეკრულების ორგანიზაციაში მონაწილეობა და სულ ახლახან, ამ ორგანიზაციის დაფინანსების შეწყვეტის გადაწყვეტილებაც [მიიღო](https://www.rbc.ru/politics/08/05/2024/663b8f909a7947a649b8166d?ref=evropis.moambe.eu). სომხეთის მაღალი რანგის თანამდებობის პირები სულ უფრო ხშირად გამოხატავენ წყენას და კრიტიკას მოსკოვის მიმართ. არც რუსეთი აკლებს ხელს: როგორც ოფიციალურ ხელისუფლების წარმომადგნელები, ისე რუსი პროპაგანდისტები სომხეთის ხელისუფლებას „ერევანის მმართველებად“ მოიხსენიებენ და ხშირად დებენ ბრალს არასწორი და პროვოკაციული პოლიტიკის გატარებაში. ამ გაცივებული ურთიერთობების ერთგვარად გამოსწორების ნიშნად იქცა პრეზიდენტ ფაშინიანის ჩასვლა პუტინის ინაუგურაციაზე, მოსკოვში.

ეკონომიკას რაც შეეხება აქ ყველაფერი კარგადაა. როგორც რუსეთ-აზერბაიჯანის, ისე რუსეთ-სომხეთის ორმხირივი ვაჭრობა დინამიურად იზრდება. საერთაშორისო მედიაში გამოქვეყნებულ სხვადასხვა პუბლიკაციებში [აზერბაიჯანი](https://www.bushcenter.org/publications/russia-continues-to-evade-sanctions-the-west-must-stop-it?ref=evropis.moambe.eu) და [სომხეთი](https://www.euractiv.com/section/armenia/news/armenias-exports-to-russia-raise-concerns-over-sanctions-circumvention/?ref=evropis.moambe.eu) ხშირად ხვდებიან იმ ქვეყნების ჩამონათვალში, რომლებიც რუსეთს სანქციების თავიდან არიდებაში ეხმარებიან.

ეკონომიკური თვალსაზრისით აზერბაიჯანი მაინც ალბათ უფრო მნიშვნელოვანი პარტნიორია რუსეთისთვის ვიდრე სომხეთი. ამას განსაკუთრებით ის გარემოება განაპირობებს, რომ ამ ორ ქვეყანას შორის ნავთობის და გაზის სფეროშიც იზრდება [თანამშრომლობა](https://carnegieendowment.org/politika/92348?ref=evropis.moambe.eu) და ასევე, ისინი ჩრდილოეთ-სამხრეთის დამაკავშირებელი მსხვილი საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფნის პროექტის განხორციელებაშიც [ერთად არიან](https://ru.valdaiclub.com/a/highlights/stroitelstvo-marshruta-resht-astara/?ref=evropis.moambe.eu).

## კარგავს თუ არა მოსკოვი გავლენას ბაქოსა და ერევანზე?

პოსტ-ყარაბაღმა ერთი შეხედვით თითქოს შეასუსტა მოსკოვის გავლენა აზერბაიჯანსა და სომხეთზე. თუმცა, ამავე დროს, გაზარდა ამ ქვეყნებს შორის ეკონომიკური ურთიერთდამოკიდებულება. ალმათის ფორმატით ვაშინგტონი და ბრიუსელი აზერბაიჯან-სომხეთის სამშვიდობო მოლაპარაკების მედიაციიდან ჩაიხსნა. თავად მოლაპარაკებები კი იქ გაგრძელდება, სადაც რუსეთის გავლენა უფრო დიდია ვიდრე დასავლეთისა.

ამასთან, მოსკოვი ბაქოს ერთგვარ კარტბლანშს აძლევს ერევანთან მიმართებაში. ამის ძირითადი მიზანი, ფაშინიანის ხელისუფლების დასუსტება და სომხეთში პრო-რუსული ძალების გაძლიერებაა. აზერბაიჯან-სომხეთს შორის ძალთა არსებული ბალანსიდან გამომდინარე სამშვიდობო შეთანხმების გაფორმება ბაქოს პირობებით თუ მოხდება. ამასთან, ამით ალბათ არ ამოიწურება მხარეებს შორის არსებული პრობლემები, რაც მოსკოვის ინტერესებშია.
### პოლონეთი | "სამართლებრივი სახელმწიფოს აღდგენა აგურ-აგურ გვიწევს"
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-97-e1-83-9a-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-95-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:15:49.000Z
ადამ ბოდნარი პოლონეთის ახალი იუსტიციის მინისტრი და, ამავე დროს, გენერალური პროკურორია. ის საქმიანობას 2023 წლის დეკემბერში შეუდგა, მას შემდეგ, რაც დონალდ ტუსკის გარშემო შეკრებილმა კოალიციამ "კანონისა და სამართლიანობის" მმართველობა დაასრულა. ბოდნარი 2015-2021 წლებში სამოქალაქო უფლებათა დამცველი გახლდათ. დღეს ის აღიარებს, რომ მის წინაშე ურთულესი ამოცანა დგას. გთავაზობთ ინტერვიუს, რომელიც ბოდნართან ფრანგულმა "ლე მონდმა" ჩაწერა. მინისტრს ვარშავაში იაკუბ ივანიუკი ესაუბრა.

### პოლონეთში დიდი რეზონანსი გამოიწვია სატელეფონო ზარების მოსასმენი პროგრამა "პეგასუსის" გამოყენების საქმემ. რას გვეუბნება ეს სკანდალი წინა მთავრობის მმართველობის მეთოდების შესახებ?

ჩემი თვალთახედვით, ეს ამბავი მოზაიკის მხოლოდ ერთი ელემენტია, რომელიც უფრო ფართო კონტექსტის შესახებ გვიყვება - ანუ 2015 წლიდან \[როცა "კანონი და სამართლიანობა" მოვიდა მთავრობაში\] უნგრული მოდელით ავტორიტარული სისტემის მშენებლობის შესახებ, სადაც მოსმენები, რეპრესიებისა და დაშინების გარკვეული ფორმები მმართველობის მეთოდად გამოიყენებოდა.

ყოველივე ეს დაუსჯელობის ძლიერ სინდრომთან იყო დაკავშირებული, თითქოს ამის შესახებ ვერავინ ვერასოდეს შეიტყობდა, თითქოს "კანონი და სამართლიანობა" უსასრულოდ აპირებდა მთავრობაში დარჩენას.

ამ პროგრამის გამოყენება სადაზვერვო სამსახურების, პროკურატურისა და სასამართლოების პარტიული გავლენის ქვეშ მოქცევის ერთ-ერთი სიმპტომია, თუმცა "პეგასუსის" საქმეს ალბათ სხვებზე უფრო დიდი სიმბოლური დატვირთვა გააჩნია. თუკი შეეძლოთ ოპოზიციის საარჩევნო კამპანიის უფროსის, პროკურორის, ცნობილი ადვოკატის საუბრის მიყურადება, ესე იგი არ არსებობდა არანაირი ზღვარი, პოლიტიკური ოპონენტების წონასწორობიდან გამოსაყვანად ყველაფერზე მიდიოდნენ. ჩვენ გვინდა ყველაფერი ეს გავარკვიოთ და გამოვასწოროთ.

### თქვენ ევროკომისიას წარუდგინეთ გეგმა, რომლის საფუძველზეც აპირებთ სამართლებრივი სახელმწიფოს აღდგენას პოლონეთში. ამის საფუძველზე პოლონეთს კვლავ მიეცა ევროპული ფონდების გამოყენების საშუალება. რაში მდგომარეობს "ბოდნარის გეგმა"?

უნდა მივიღოთ კანონების პაკეტი, რომელიც პოლონეთში სასამართლო სისტემის მოქმედების საკანონმდებლო ჩარჩოს ჩვენივე კონსტიტუციისა და ევროპული სტანდარტების ფარგლებში დააბრუნებს. ამ კანონმდებლობით, პოლონეთი ხელახლა აღიარებს ევროპის სამართლის სასამართლოს და ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს გადაწყვეტილებებს. პოლონური დემოკრატიის საყრდენი სვეტები - უმაღლესი სასამართლო, იუსტიციის უმაღლესი საბჭო და საკონსტიტუციო ტრიბუნალი ხელახლა უნდა მოვიდნენ კონსტიტუციურ წესრიგთან შესაბამისობაში, აღარ უნდა არსებობდეს ეჭვი, რომ ისინი პოლიტიკური გავლენის ქვეშაა. აუცილებელია ასევე საერთო სასამართლოებისა და პროკურატურის გამოსწორება.

ეს ყველაფერი რთული საქმეა, რადგან ჩვენ არა გვაქვს საკონსტიტუციო უმრავლესობა, სისტემური კანონები რომ შევცვალოთ. პრეზიდენტ ანჟეი დუდას \["კანონისა და სამართლიანობის" წევრი\] შეუძლია ვეტო დაადოს ჩვენ მიერ მიღებულ კანონებს. საკონსტიტუციო ტრიბუნალსაც შეუძლია ამ ცვლილებების ბლოკირება, რადგან ის წინა მთავრობის მიერ პოლიტიზებულ ინსტრუმენტად იქცა.

თუმცა არსებობს პატიოსანი მოსამართლეების უმრავლესობა, როლებსაც არ სურდათ წინა მთავრობების მემკვიდრეობასთან შერიგება. ისინი მოითხოვენ, რომ სასამართლო სისტემა პასუხობდეს საკონსტიტუციო მოთხოვნებს და სურთ, რომ წინა მანკიერი სისტემის შემქმნელები დაისაჯონ. ჩემი ამოცანაა ამ რთულ კონტექსტში გზის გაგნება, ამგვარ განსხვავებულ მოლოდინებზე რეაგირება.

### ბევრი ამბობს, რომ არსებული სისტემის რეფორმირება კანონთან სრულ შესაბამისობაში ვერ გამოდის, თუ გავითვალისწინებთ სისტემაში ჩაშენებულ დაცვის მექანიზმებს. ზოგიერთი იურისტი ამის გამო გაკრიტიკებთ კიდეც...

ყველაფერს, რასაც ვაკეთებთ, სამართლებრივი დასაბუთება აქვს. ბარიერების მიუხედავად, ვცდილობ გამოვიყენო არსებული კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა შესაძლებლობა, არ დაველოდო უფრო ღრმა საკანონმდებლო ცვლილებებს, რათა სწრაფად გვქონდეს ხელშესახები შედეგები. ზოგი იმის გამოც მაკრიტიკებს, ზედმეტად ნელა ირჯები და უფრო მტკიცე ხელია საჭიროო!

სამ თვეში უკვე ბევრი მოვასწარით. ჩემი პირველი ამოცანა იყო, რომ სასამართლოს თავმჯდომარეები მათ კოლეგებს დაესახელებინათ და პოლიტიკური ნიშნით არ დანიშნულიყვნენ. ჩვენ მტკიცენი ვიქნებით, ანგარიშს მოვთხოვთ მათ, ვინც გასვრილია წარსულ გადაცდენებში, მაგრამ, მეორე მხრივ, მხარს დავუჭერთ მათ, ვინც ამ რთული წლების განმავლობაში წნეხს გაუძლო.

### რას უპირებთ საკონსტიტუციო ტრიბუნალს, რომელსაც პარლამენტში ორი მესამედის საკონსტიტუციო უმრავლესობის გარეშე ვერ შეცვლით?

ჩვენ მივიღეთ საპარლამენტო რეზოლუცია, რომლითაც ეჭვქვეშ დავაყენეთ საკონსტიტუციო ტრიბუნალის მუშაობის კანონიერება და ვთქვით, რომ ის ვეღარ ასრულებს ნეიტრალური არბიტრის ფუნქციას. რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ რამდენიმე მოსამართლე უკანონოდაა ამ ტრიბუნალში, ხოლო თავმჯდომარე კი არალეგიტიმურია.

### დიახ, ოღონდ ეს მხოლოდ რეზოლუციაა, რომელსაც კანონის ძალა არა აქვს და ტრიბუნალი კი მუშაობას აგრძელებს...

დიახ, აგრძელებს, მაგრამ რეზოლუცია საშუალებას გვაძლევს, ეჭვქვეშ დავაყენოთ მათი გადაწყვეტილებები. შესამჩნევია ისიც, რომ ამ რეზოლუციის მიღების შემდეგ ტრიბუნალმა მნიშვნელოვნად შეამცირა საქმიანობა. მოვა დრო და მოგვიწევს კანონის მიღება, რომელიც ნორმასთან შესაბამისობაში მოიყვანს ამ ინსტიტუტსაც. საჭირო იქნება, ასე ვთქვათ, "საკონსტიტუციო გადატვირთვა", როგორც გაჭედილ კომპიუტერს ვუშვრებით ხოლმე. ეს იმდენად მნიშვნელოვანი საკითხია, რომ ვფიქრობ, ადრე თუ გვიან, ამის გასაკეთებლად შესაძლებლობის ფანჯარა მოგვეცემა.

ამასობაში, ახლახან მივიღეთ კანონი იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს შესახებ, ინსტიტუტისა, რომლის ამოცანაცაა მოსამართლეების დასახელება. ამ კანონსაც ფუნდამენტური მნიშვნელობა აქვს. ჩვენი წინამორბედების განხორციელებული ცვლილებებით, საბჭოს საპარლამენტო უმრავლესობა აკომპლექტებდა. ჩვენ დავუბრუნეთ მოსამართლეებს უფლება, თავად აირჩიონ თავიანთი წარმომადგენლები, ამით გვინდა უზრუნველვყოთ, რომ მომავალში დანიშნული მოსამართლეები არ იქნებიან პოლიტიზებულნი.

ასეა თუ ისე, სამართლებრივი სახელმწიფოს აღდგენა აგურ-აგურ გვიწევს, ნაბიჯს წინ იქ ვდგამთ, სადაც ამის შესაძლებლობა არსებობს. ხშირად ჩვენი მოქალაქეებისათვის სასამართლო სისტემისადმი ნდობა დამოკიდებულია არა ზოგადი, ინსტიტუციური არქიტექტურის სიჯანსაღეზე, არამედ კონკრეტულ, ყოველდღიურ ურთიერთობაზე, რომელიც მათ აქვთ ამ სისტემასთან. აი, ამ სფეროში ბევრი რამის გაკეთების საშუალება დღესვე გვაქვს.

### როგორ აპირებთ პასუხი მოსთხოვოთ წინა უმრავლესობას?

ჩვენ ჯერაც არსებული შესაძლებლობებისა და ჩვენს განკარგულებაში არსებული ინსტრუმენტების შეფასების ეტაპზე ვართ. მუშაობა დაიწყო სამმა საპარლამენტო საგამოძიებო კომისიამ. პროკურატურაც ემზადება, ტარდება კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედებები, ჩხრეკები. ვვარაუდობთ, რომ საპარლამენტო კომისიების მუშაობა კონკრეტული სარჩელებით დასრულდება და პროკურორები მზად იქნებიან, ამ სარჩელებს მისდიონ.

საზოგადოებაში არსებობს სწრაფი შედეგების მოლოდინი. ჩვენი ძალისხმევა თვალსაჩინო იქნება, მაგრამ პროკურორები კანონთან შესაბამისობაში უნდა მოქმედებდნენ. როგორც გენერალურ პროკურორს, მე გამაჩნია საზედამხედველო ფუნქცია, მაგრამ ამავე დროს თავშეკავებული უნდა ვიყო, რადგან გამომძიებელმა პროკურორებმა დამოუკიდებლად უნდა იმოქმედონ.

ყველა ამ საქმეში, რომელთა ნაწილიც ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებას, დემოკრატიული ინსტიტუტებისთვის ძირის გამოთხრას, კორუფციას ეხება, ჩვენ უნდა გამოვიყენოთ ყველა არსებული ინსტრუმენტი და თანაც მაქსიმალური გულმოდგინებით. გადაცდომები იმდენად კოლოსალურია, რომ არ გვაქვს უფლება, საქმე სანახევროდ გავაკეთოთ. ოღონდ არც პოლიტიკური სპექტაკლის მოწყობაა ჩვენი ამოცანა და არც შურისძიების სულისკვეთებით მოქმედება. მთავარია, ადამიანებმა, რომლებმაც ბოროტად გამოიყენეს ძალაუფლება, თავიანთი პასუხისმგებლობის ტვირთი შეიგრძნონ.

ფრანგულიდან თარგმნა ჯაბა დევდარიანმა
### ოპერაცია "დნეპრის ფარი"?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-aa-e1-83-98-e1-83-90--e1-83-93-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-9e-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a4-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-98/
Last updated: 2026-04-21T18:15:50.000Z
ეს დღეებია, საფრანგეთის პრეზიდენტ **ემანუელ მაკრონის** განცხადებებმა, რომ უკრაინის დასახმარებლად არაფერს გამორიცხავს, ერთდროულად გამოცოცხლება და შფოთვა გამოიწვია ევროპელებს შორის. მედია ბევრს საუბრობს სამხედრო ოპერაციის შესახებ და საუბარში ძირითადად კომენტატორები და მიმომხილველები არიან ჩართული. სინამდვილეში, ევროპული საზოგადოება იმდენად გადაეჩვია არამხოლოდ ომს, არამედ მის შესაძლებლობასაც კი, რომ საჯარო პოლიტიკაში სტრატეგიული აზროვნებისა და პრაქტიკული გამოცდილების ნაკლებობა იგრძნობა. ამიტომაც, ყოფილი სამხედროები ცდილობენ, რეალობას დაუახლოვონ ის, ხშირ შემთხვევაში ზღაპრული სცენარები, რასაც მშვიდობიანობისას გაზრდილი ჩვეულებრივი მოქალაქე თუ საშუალო პოლიტიკოსი სამხედრო ოპერაციაზე ფიქრისას წარმოიდგენს ხოლმე.

ამ კომენტატორებიდან ერთ-ერთი საინტერესო ხმაა ფრანგი პოლკოვნიკი **მიშელ გოია**, რომელიც თავის ჟურნალში ხშირად აქვეყნებს ხოლმე გამომაფხიზლებელ კომენტარებს. დღეს გადავწყვიტეთ უკრაინაში შესაძლო სამხედრო ოპერაციისმაგვარი წარსული გამოცდილების შესახებ მისი ისტორიული მიმოხილვა გაგიზიაროთ.

## "დაშორიშორება," "გადარწმუნება" თუ "ნაკრძალად-ყოფა"

ჯერ იმაზე ვისაუბროთ, რა სახის ოპერაციაზე შეიძლება იყოს საუბარი უკრაინაში. ყველაზე მარტივია სამხედრო მრჩევლების გაგზავნა ოფიციალურად და შეზღუდული საწვრთნელი მისიით. ეს საკმაოდ იოლადაა განსახორციელებელი და პოლკოვნიკი გოია ამ სცენარის დეტალურად არ განიხილავს. საუბარი ვერ იქნება "დაშორიშორების" კლასიკურ ოპერაციაზეც, როგორსაც, მაგალითად, გაეროს ლურჯი ბერეტები ახორციელებენ ხოლმე. მართალია, ამგვარ ოპერაციაშიც მესამე მხარე ორ მოწინააღმდეგეს შორის დგება, მაგრამ, როგორც წესი, ამ დროს აქტიური სამხედრო მოქმედებები ან უკვე შეწყვეტილია, ან არსებობს ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება, რომლის შესრულებაზე ზედამხედველობასაც იღებს თავზე ეს მესამე მხარე. უკრაინაში ამგვარი ვითარება არ გვაქვს, ყოველ შემთხვევაში, ჯერჯერობით.

ანუ, საუბარია მესამე ტიპის ოპერაციაზე. რომელსაც ამერიკული დოქტრინა "გადარწმუნების" (dissuasion) სახელით იცნობს, ხოლო ფრანგული კი პოეტურად "ნაკრძალად ქცევას" (sanctuarisation) უწოდებს. საქმე ეხება სამხედრო თავდასხმის მსხვერპლი მოკავშირის მთელი ტერიტორიის ან მისი ნაწილის სამხედრო ძალით დაკავებას ისე, რომ - შეძლებისდაგვარად - აგრესორთან უშუალო ომის მდგომარეობაში არ აღმოჩნდე. ამგვარი ოპერაცია, პოლკოვნიკი გოიას თქმით, უახლეს ისტორიაში ორჯერ განხორციელდა. ერთი საბჭოთა კავშირის, მეორე კი სწორედაც რომ საფრანგეთის მიერ. გადავხედოთ თითოეულ მათგანს.

### ოპერაცია "კავკასია"

1970 წელია. ისრაელსა და ეგვიპტეს შორის ომი ურთიერთგამოფიტვის ფაზაშია შესული სუეცის არხის გასწვრივ. 7 იანვარს, ისრაელი ამერიკიდან ახალი გამანადგურებელ-ბომბდამშენების - F-4E "ფანტომების" - მიღებით სარგებლობს და სუეცის არხის გასწვრივ ეგვიპტის დაბომბვას იწყებს, ქაიროს ჩათვლით. ისრაელის ოპერაციის სახელია "ყვავილობა".

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/image-7.png)

ისრაელელი ჯარისკაცები ოპერაციიდან ბრუნდებიან 1970 ომის დროს.

ისრაელელებს იმედი აქვთ, რომ კონფლიქტის ესკალაცია აიძულებს ეგვიპტელ ლიდერს, ქარიმ აბდ-ელ ნასერს, დათმოს, ანდა მის წინააღმდეგ გადატრიალებას გამოიწვევს. სინამდვილეში, საპირისპირო რამ ხდება. საჰაერო დარტყმების მიერ მოტანილი ზიანი არაა მნიშვნელოვანი, სამაგიეროდ, აცდენილი ბომბებით სკოლის დაზიანება მთავრობის გარშემო რაზმავს მოსახლეობას. მოქალაქეები ნასერისაგან დათმობას კიარა, შურისძიებას ითხოვენ.

საბჭოთა კავშირი გადაწყვეტს, ჩაერიოს კონფლიქტში და იწყებს ოპერაციას კოდური სახელით "კავკასია". ალექსანდრიაში, მოულოდნელად, თებერვალში, მეთვრამეტე საჰაერო დივიზიას გადასხამენ საჰაერო თავდაცვის ათობით ბატარეით, მობილური საჰაერო თავდაცვის სისტემებითა და სამოცდაათი ავიაგამანადგურებლით. ისინი ნილოსის გასწვრივ იკავებენ პოზიციებს. ოპერაციაში თავიდან 12 ათასი საბჭოთა სამხედროა ჩართული, ხოლო 1970 წლის ბოლოს მათი რაოდენობა 19 ათასს აღწევს. ისინი ეგვიტპის სამხედრო ფორმებით მოქმედებენ და ფორმალურად "მრჩევლები" ჰქვიათ. მაგრამ გზავნილი ნათელია: სსრკ ისრაელს ანიშნებს, რომ ნილოსზე შეტევა მოსკოვთან ომს გამოიწვევს. ისრაელი აპრილშივე მიდის დათმობაზე. ოპერაცია "ყვავილობა" შეწყვეტილია, მაგრამ ამავე დროს, თელ-ავივი საბჭოელებს აფრთხილებს, რომ 50 კილომეტრზე უფრო ახლოს არ მიუახლოვდნენ სუეცის არხს. ამასთან, ისრაელი საჰაერო დარტყმებს კიდევ უფრო აძლიერებს უშუალოდ სუეცის არხის მომიჯნავე რეგიონებში.

ივნისში საბჭოელებმა არხის მიმართულებით გარღვევას საცდეს. ისრაელი ამჯერად უკან არ იხევს, საარტილერიო შეტაკებები იწყება საბჭოთა ჯარისკაცებსა და ისრაელის არმიას შორის. 22 ივნისს საბჭოთა გამანადგურებელი ისრაელის ბომბდამშენის გადაჭერას ცდილობს. საპასუხოდ, 29 ივნისს, ისრაელი საჰაერო დესანტს გადასხამს და რუსულ საჰაერო ბაზას ემუქრება. ივლისში საბჭოთა საჰაერო დაცვის ბატარეა აზიანებს ისრაელის თვითმფრინავს. პარალელურად, სამშვიდობო მოლაპარაკებები მიდის ეგვიპტესა და ისრაელს შორის და ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების რეალური პერსპექტივა იკვეთება.

ამ პირობებში, ისრაელი გადაწვეტს მარცხი აჭამოს საბჭოელებს. ყალბი საჰაერო დარტყმის გათამაშებით, 30 ივლისს თელ-ავივი სინაის თავზე შეიტყუებს 16 საბჭოთა MiG-21-ს რომლებსაც იქ 12 Mirage-III ელოდება. იმართება ახლო აღმოსავლეთის ომების უდიდესი საჰაერო ბრძოლა. შედეგად: ხუთი ჩამოგდებული ან დაზიანებული საბჭოთა თვითმფრინავი და ერთი კი - ისრაელისა. ორი საბჭოთა პილოტი დაიღუპა. მომდევნო დღეს ისრაელის მთავრობა ხელს აწერს ცეცხლის შეწყვეტას ნასერთან. თუმცა ამ შეთანხმების დემილიტარიზაციის პუნქტს არც ისრაელი ასრულებს და არც სსრკ. საბჭოელები პორტ საიდში სამ ფრეგატს აყენებენ საჰაერო თავდაცვის რაკეტებით. ისრაელი აღარ პასუხობს საბჭოეთის ამ ნაბიჯს. 18-თვიანი ბრძოლა ასე სრულდება.

### ოპერაცია "სკაროსი"

1983 წლის აგვისტო დგას, ჩადში სამოქალაქო ომი მძვინვარებს. დედაქალაქ ნჯამენაში ჰისსენ ჰაბრეს მთავრობაა გამაგრებული, რომელსაც ლიბიელი პოლკოვნიკ მუამარ კადაფის მიერ მხარდაჭერილი წინა მთავრობა ებრძვის. ლიბიელებს ჩადის ჩრდილოეთი აქვთ დაკავებული, წინ მიიწევენ და დედაქალაქს ემუქრებიან. ჰაბრე საფრანგეთს სთხოვს დახმარებას.

9 აგვისტოს პრეზიდენტი ფრანსუა მიტერანი მწვანე შუქს უნთებს ლიბიელების გადარწმუნების ოპერაციას. მისი კოდური სახელია "სკაროსი" (Manta). ჩადის ცენტრალურ რაიონების კრიტიკულ ცენტრებს ფრანგული ოპერატიულ-ტაქტიკური ჯგუფები იკავებენ. ფრანგი დიპლომატები კადაფის აცნობებენ, რომ მე-15-ე პარალელს თუ გადმოცდება, საფრანგეთი სამხედრო ძალით უპასუხებს. ამ მუქარის ძალით გასამაგრებლად ნჯამენასა და ბანგიში 50 ფრანგული თვითმფრინავი და 31 ვერტმფრენი ჯდება, ხოლო ლიბიის სანაპიროსთან ფრანგული ავიამზიდი დგება რეიდზე. 1962 წლის შემდეგ ეს საფრანგეთის ყველაზე დიდი საექსპედიციო კორპუსია.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/image-8.png)

ფრანგი სამხედროები ოპერაცია "Manta"-ს დროს, ჩადი 1983.

ლიბია საფრანგეთთან პირდაპირ დაპირისპირებას თავს არიდებს, სამაგიეროდ ერთხანს ნჯამენაში ტერორისტულ აქტებს აწყობს და სეპარატისტებს აფინანსებს. 1984 წელს კადაფი ჯარებს შეტევაზე აგზავნის და მე-15-ე პარალელს კვეთს, ოპერაციისას ორი ფრანგი ტყვედ აჰყავთ.

საფრანგეთი საჰაერო დარტყმებით პასუხობს, მაგრამ ამაზე პოლიტიკური გადაწყვეტილების მიღებას იმდენი ხანი სჭირდება, რომ ლიბიელები ფრანგულ თვითმფრინავებს მომზადებული ხვდებიან. შედეგად, ერთი ფრანგული თვითმფრინავი ჩამოგდებულია, პილოტი იღუპება. საფრანგეთი უკან იხევს. ახალ წითელ ხაზად ლიბიას მე-16-ე პარალელს აძლევს და სამხედრო დაჯგუფებას 3500 კაცამდე ზრდის, თანაც მათ ცეცხლის დამოუკიდებლად, პარიზიდან წინასწარი თანხმობის გარეშე, გახსნის უფლებას აძლევს.

კადაფი ისევ უკან იხევს და მზადყოფნას გამოთქვამს, გაიყვანოს ჯარები ჩადიდან, თუკი საფრანგეთიც იგივეს გააკეთებს. ეს ახალი ფანდია: როცა 1984 წლის ნოემბერში ფრანგები მართლაც გადიან, ლიბიელები აგრძელებენ დიდი სამხედრო ბაზის მშენებლობას ჩადის ჩრდილოეთში და არსადაც არ მიდიან. 1986 წელს კონფლიქტი ხელახლა იფეთქებს - ლიბია და მისი მხარდაჭერილი ამბოხებულები შეტევაზე გადადიან და მე-16-ე პარლელსაც კვეთენ. საფრანგეთი საჰაერო დარტყმებით პასუხობს და იძულებულია ახალი, ოღონდ უფრო მოკრძალებული სამხედრო ოპერაცია წამოიწყოს, რომლის ძირითადი ამოცანა ჩადის საჰაერო თვდაცვაა.

ვითარება 1986 წლის ოქტომბერში განიმუხტება, როცა ამბოხებულები ჩადის მთავრობას ჯერ დაუზავდებიან, 1987 წლიდან კი ერთად შეუტევენ ლიბიელებს და 1987 წლის სექტემბრისთვის (ფრანგების ოფიციალური და არაოფიციალური სამხედრო და სადაზვერვო მხარდაჭერით) იბრუნებენ ლიბიის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებს. 11 სექტემბერს ცეცხლი წყდება და სამშვიდობო შეთანხმებს 1988 წლის მარტში ეწერება ხელი. 1989 წლის 31 აგვისტოს, ლიბიასა და ჩადს შორის საბოლოო სამშვიდობო შეთანხმება დაიდება.

თუმცა აქ ამბავი არ მთავრდება. სისხლიანი პოლკოვნიკი კადაფი შურს სამოქალაქო პირებზე იძიებს. 1989 წლის 19 სექტემბერს, ლიბიის დაზვერვა სარეისო თვითმფრინავზე ტერორისტულ აქტს აწყობს ნიგერის ცაში. 170 დაღუპულს შორის 54 ფრანგია. ლიბია არ იღებს პასუხისმგებლობას, საფრანგეთი ოფიციალურად ამ შეტევას არ პასუხობს. მთელი ეს კონფლიქტი საფრანგეთს ამ კატასტროფაში დაღუპული სამოქალაქო პირების და 13 ჯარისკაცის სიცოცხლედ დაუჯდა (აქედან 12 უბედური შემთხვევის შედეგად დაიღუპა).

## რა დასკვნებია უკრაინისთვის?

პოლკოვნიკ გოიას დასკვნით, ეს მაგალითები გვასწავლის, რომ სრულმასშტაბიან ომში "გადარწმუნების" თუ "ნაკრძალად ქცევის" ოპერაციის განხორციელება ფრიად დელიკატური სამხედრო მანევრია, სადაც საკვანძო მნიშვნელობა აქვს:

- მოწინააღმდეგის მოსალოდნელი რეაქციის სწორ შეფასებას.
- ოპერაციისთვის საჭირო საექსპედიციო ძალების სწრაფ და გადამწრვეტ გადასროლას.
- ნათელი წითელი ხაზების დაწესებას, გადარწმუნება რომ შედეგიანი იყოს.

ორივე სამაგალითო შემთხევაში, ოპერაციის შედეგები საბოლოოდ მიღწეული იყო, ოღონდ გაკვეთილია, რომ მოწინააღმდეგესთან პირდაპირი შეტაკების და დაზარალების შესაძლებლობა არსებობს და ის საკმაოდ რეალურიცაა. წარსულში, ამგვარი შეტაკებები სრულმასშტაბიანი ომის ზღურბლს ქვემოთ რჩებოდა, თუმცა საზოგადოებრივ აზრზე მაშინაც ახდენდა გავლენას და დღეს, სოციალური მედიის პირობებში, მით უფრო მოახდენს. სამხედრო თვალსაზრისითო, ამბობს გოია, ამგვარი ოპერაციის რისკზე წასვლას აზრი მაშინ აქვს, თუკი მოკავშირეს სასიცოცხლო საფრთხე ემუქრება და ამდენად, მისი დაცვის სტრატეგიული ინტერესი არსებობს.

პოლკოვნიკ გოიას მოსაზრებით, უკრაინაში ამჟამად არსებული ვითარება ზოგიერთ ამ კრიტერიუმს არ პასუხობს. პირველ რიგში, მისი აზრით, უკრაინას სასიცოცხლო საფრთხე არ ემუქრება - ის საკმარისად ეფექტურად იცავს თავს. გოიას თქმით, ის იარაღი, რაც საექსპედიციო კორპუსის გაგზავნას დასჭირდება, უკრანელებს რომ მივცეთ, შეიძლება ბევრად უფრო შედეგიანი აღმოჩნდეს.

მეორე პრობლემა ისაა, რომ "ნაკრძალად ქცევის" ოპერაციას სერიოზული რაოდენობის სამხედრო ძალა სჭირდება, რაც საბჭოთა ოპერაცია "კავკასიიდან" კარგად ჩანს. გოიას თქმით, საფრანგეთს დღეს მაქსიმუმ 15 ათასი კაცის გამოყვანა შეუძლია, რაც აშკარად არ იქნება საკმარისი ისეთი აშკარა წითელი ხაზის დასაწესებლად რუსეთისთვის, როგორიც, მაგალითად, მდინარე დნეპრია.

მისი აზრით, აშშ სამხედრო სტრატეგიული მიზეზებით ამგვარ ოპერაციაში ვერ ჩაერევა. ამგვარად, საჭიროა იქნება ბრძოლისათვის მზად მყოფი ევროპული ქვეყნების კოალიციის შეკვრა. ევროპაში, ჯერჯერობით, თეორიულად არსებობს შესაძლებლობა ამგვარ ოპერაციაში ჩაერთოს დიდი ბრიტანეთი, ბალტიის ქვეყნები, შესაძლოა ნიდერლანდები და პოლონეთი. გოიას თქმით, მოყვანილი მაგალითებიდან აშკარაა, რომ აგრესორის მხრიდან მოსალოდნელია ასიმეტრიული დარტყმები სამოქალაქო ობიექტებზე და "შემთხვევითი" შეტევები საექსპედიციო ძალებზე, ამიტომ ისიც მნიშვნელოვანია, რომ მოსახლეობა მხარს ერთმნიშვნელოვნად უჭერდეს ოპერაციას და აცნობიერებდეს შესაძლო რისკებს.

ამავე დროს, პოლკოვნიკის აზრით, არც ის კომენტატორები არიან მართალი, ვინც ამბობს, რომ ამგვარი ოპერაციის განხორციელება ავტომატურად ნიშნავს ნატოს ომს რუსეთთან, ანდა კიდევ უარესი, ატომურ ომს. საექსპედიციო კორპუსზე თავდასხმა, მითუმეტეს შეზღუდული, ავტომატურად ვერ იქნება განხილული, როგორც ნატოს წევრი ქვეყნის ტერიტორიაზე თავდასხმა, კიარადა არც ორ ქვეყანას შორის ღია ომის საბაბია, რაზეც მოყვანილი მაგალითები მეტყველებს.

ატომურ იარაღს რაც შეეხება, მისი აზრით, მთავარია სამხედრო დოქტრინა, რომელიც ატომური იარაღის გამოყენებას მხოლოდ "სასიცოცხლო საფრთხის" შემთხვევაში გულისხმობს. არც დასავლეთის ქვეყნების და, სხვათაშორის, არც რუსეთის შემთხვევაში, უკრაინა ასეთად არ ითვლებაო, ფიქრობს გოია.

საბოლოო დასკვნის სახით, ფრანგი ანალიტიკოსი ამბობს, რომ ამ ეტაპზე დასავლეთის მხრიდან ამგვარი ოპერაციის განხორციელება ქიმერაა. მისი თქმით, ბევრად უფრო ლოგიკური და, სავარაუდოდ, ბევრად უფრო ეფექტური იქნებოდა ასეთი ოპერაცია 2022 წლის თებერვალში, ომის დაწყების წინ უკრაინა-რუსეთის საზღვარზე, დასავლეთს საკმაო ძალები და, რაც მთავარია, პოლიტიკური ნება რომ ჰქონოდა.

მისივე თქმით, დღევანდელ პირობებში ამ ოპერაციის ჩატარების საშუალება დასავლეთს (განსაკუთრებით აშშ-ს მონაწილეობის გარეშე) აღარა აქვს, რადგან სამხედრო ძალების სიდიდე, აღჭურვილობის ტიპები და ტყვიაწამლის რაოდენობა ცივი ომის დასრულების შემდეგ იმდენად მკვეთრად შემცირდა, რომ ისეთი სერიოზული მოწინააღმდეგის წინაშე, როგორიც რუსეთია, საექსპედიციო ოპერაციის წარმოების საშუალებას არ იძლევა.

მისი თქმით, ევროპელი პოლიტიკოსების მთავარი ამოცანა უნდა იყოს სამხედრო შესაძლებლობების განახლება იმგვარად, რომ ევროპულ კოალიციას რუსეთის შესაკავებლად საკმარისი სერიოზული დაჯგუფების განთავსება შეეძლოს აღმოსავლეთ ფლანგზე უახლოესი ხუთი-შვიდი წლის განმავლობაში.

*ფრანგულიდან თარგმნა და ადაპტაცია: ჯაბა დევდარიანი*
### რატომ გერმანული “ტაურუსები”?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-9d-e1-83-9b--e1-83-92-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-a2-e1-83-90-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-a3-e1-83-a1-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:15:51.000Z
*გასული წლიდან მოყოლებული ბრიტანეთი, საფრანგეთი და აშშ უკრაინას გრძელი მოქმედების რაკეტებით ამარაგებენ, მაგრამ კიივი მაინც დაჟინებით ითხოვს გერმანულ “ტაურუსის” ტიპის ფრთოსან რაკეტებს. ფრანგი, ბრიტანელი და სხვა ევროპელი ლიდერებიც მოუწოდებენ კანცლერ შოლცს დააჩქაროს "ტაურუსების" გადაცემა, ის კი უარობს.*

*"ფაინეიშნლ ტაიმსის" მასალაზე დაყრდნობით გაგაცნობთ, რა უპირატესობები აქვს “ტაურუსებს” უკრაინის არსენალში უკვე არსებულ ბრიტანულ-ფრანგულ თუ ამერიკულ ფრთოსან რაკეტებთან შედარებით და რა შეიძლება იყოს კანცლერ შოლცის ყოყმანის მიზეზი.*

## პოლიტიკური კონტექსტი

კანცლერი შოლცი შიშობს, რომ “ტაურუსებით” უკრაინა რუსეთის ტერიტორიაზე გაანადგურებს მნიშვნელოვან სამიზნეებს, რაც კონფლიქტის ესკალაციას გამოიწვევს. ამასთან, შოლცის პარტიული კოლეგები იმაზეც შფოთავენ, სარაკეტო სისტემის სამხედრო მწყობრში ჩასაყენებლად უკრაინაში ჩვენი სამხედრო მრჩევლების გაგზავნა მოგვიწევს, რამაც შეიძლება ომში ჩაგვითრიოსო.

ცოტა ხნის წინ რუსების მიერ გადაჭერილმა და შემდეგ გაჟონილმა გერმანელი სამხედრო ოფიცრების საუბრის ჩანაწერმაც ცხადყო, რომ ბრიტანულ-ფრანგული წარმოების ფრთოსანი რაკეტებისგან განსხვავებით, რომლებიც უკრაინას უკვე აქვს, “ტაურუსებს” უფრო წარმატებით შეუძლიათ ყირიმის ხიდისა და სხვა მნიშვნელოვანი ნაგებობების განადგურება.

ექსპერტები საფუძვლიანად ვარაუდობენ, რომ ოლაფ შოლცს უფრო მოსკოვის შესაძლო რეაქცია აღელვებს ვიდრე ტაურუსების სიმძლავრე და მათი წვდომის მანძილი. ფასი არაა აქ მთავარი: შოლცს უკრაინისთვის ტაურუსზე გაცილებით უფრო ძვირიანი სისტემები აქვს გადაცემული: ჰაერსაწინააღმდეგო “Patriot” და გერმანული ინდუსტრიის სიამაყე, “IRIS-T” ბევრად უფრო ძვირი ღირს და ტექნიკურადაც ურთულესი სისტემაა. თუმცა ორივე თავდაცვითი ხასიათისაა.

## რა გამოარჩევს “ტაურუსებს”?

“ტაურუსის” ფრთოსანი რაკეტები, დაახლოებით იგივე ზომა-წონისაა, რაც ბრიტანულ-ფრანგული Storm Shadow/SCALP EG. მათივე მსგავსად, “ტაურუსებიც” სამხედრო თვითმფრინავებზე მაგრდება და მათი სამიზნეებისკენ გაშვებაც ჰაერიდან ხდება.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2024/03/%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%A1%E1%83%98.png)

მთავარი, რაც გერმანულ რაკეტას გამოარჩევს მისი "ჭკვიანი" ქობინაა, სახელად MEPHISTO (Multi-effect Penetrator Highly Sophisticated and Target Optimized - მრავალდანიშნულებიანი, მაღალი სირთულის და სამიზნეზე მორგებული შემღწევი). ტრადიციული ქობინებისგან განსხვავებით, რომლებიც სამიზნეზე დარტყმისას ან გარკვეული დისტანციაზე ან წინასწარ დადგენილი პაუზის შემდეგ ფეთქდებიან, MEPHISTO-ს სისტემის ქობინა დაპროგრამებულია იმგვარად, რომ შეაღწიოს ნაგებობის რამდენიმე ფენაში/შრეში და აფეთქდეს ისეთ მაქსიმალურად ოპტიმალურ ადგილზე, რომელიც ამა თუ იმ ნაგებობის სტრუქტურას ან განსაზღვრულ სამიზნეს მაქსიმალურ ზიანს მიაყენებს. როგორც სქემიდან ხედავთ, მეფისტო "გრძნობს" იმ მასალებს, რომელსაც ხვრეტს და სიცარიელეებსაც (მაგალითად ოთახს) ამჩნევს. ამიტომ, ხიდების, დაცული სამეთაურო პუნქტების, ბუნკერებისა და მსგავსი ნაგებობების გასანადგურებლად, "ტაურუსი" ზედგამოჭრილია.

“ტაურუსის” ფრთოსანი რაკეტები აღჭურვილია ტურბოპროპ ძრავით, რომელსაც ფრანგულ-ბრიტანულ Storm Shadow/SCALP-EG-ის ტურბორეაქტიულ ძრავებზე დიდი მანძილის დაფარვა შეუძლიათ. “ტაურუსების” სამუშაო დისტანცია 500 კილომეტრია, ბრიტანულ-ფრანგულ მეტოქისა კი - ორჯერ ნაკლები.

ამერიკული, ხმელეთიდან გასაშვები ATACMS-ის ტიპის რაკეტები მყარ სარაკეტო საწვავს მოიხმარს და კიდევ უფრო მეტად ჩამორჩება კონკურენტებს საბრძოლო მანძილის მხრივ - ახლა უკრაინას მხოლოდ 165 კილომეტრზე მსროლელი სისტემები აქვს.

ამასთან, სტელსის (უჩინარი) ტექნოლოგია ტაურუსის რაკეტას საშუალებას აძლევს ძალზე დაბლა - სულ რაღაც 50 მეტრის სიმაღლეზე იფრინოს და ამით დავი დაიზღვიოს ჰაერსაწინააღმდეგო რადარებისაგან.

## ვინ აწარმოებს "ტაურუსებს"?

“ტაურუსის” სარაკეტო სისტემას ერთობლივად აწარმოებენ ევროპის უმსხვილესი რაკეტების მწარმოებელი “MBDA”-ს გერმანული განშტოება და განთქმული შვედური “Saab.” რაკეტის მთავარი ღირსებაMEPHISTO-ს ქობინები კი ბავარიაში იწარმოება.

მნიშვნელოვანია აღვნიშნოთ, რომ 2019 წლიდან “ტაურუსის” რაკეტების წარმოება შეჩერებულია. ამჟამად, ბავარიის საწარმოში მხოლოდ უკვე გაყიდული რაკეტების შეკეთება და მომსახურება ხდება. “ტაურუსის” სისტემის რაკეტა საშუალოდ 1.5 მილიონი ევრო ღირს და დღეისთვის, მისი გარკვეული მარაგები გერმანიას, ესპანეთსა და სამხრეთ კორეას აქვს.

როგორც ამბობენ, გერმანიას საკუთარ სამხედრო არსენალში 600 “ტაურუსის”რაკეტა აქვს, რომელთაგან მხოლოდ ნახევარია გამართული და საბრძოლო მზადყოფნაში. თუკი გერმანია უკრაინისთვის ამ რაკეტების მიწოდებას გადაწყვეტს, მას საკუთარი მარაგების გაზიარება მოუწევს, რომელთა შევსებაც ახალი რაკეტებით შეჩერებული წარმოების გამო, მალე ვერ მოხერხდება.

ამ მხრივ, ბრიტანულ-ფრანგულ რაკეტებს უპირატესობა აქვთ, რადგან საფრანგეთში მოქმედი საწარმო, Storm Shadow/SCALP-GE-ის რაკეტებს ჯერაც აწარმოებს. ამის გარდა, როგორც ამბობენ, ბრიტანეთსა და საფრანგეთს, გერმანიასთან შედარებით, რაკეტების უფრო დიდი მარაგიც აქვთ.

### რამდენად შესაძლებელია "ტაურუსების" წარმოების განახლება?

სარაკეტო საქმის მცოდნეები ამბობენ - “ტაურუსების” წარმოების განახლება თავისუფლად შესაძლებელია და ამისთვის საწარმოს მხოლოდ ახალი შეკვეთის მიღება სჭირდება. თუმცა, მათ წარმოებას დრო სჭირდება: გერმანულმა საწარმომ ახალი რაკეტის დამზადებაზე ხვალვე რომ დაიწყოს მუშაობა, ცინცხალი "ტაურუსი" მზად მხოლოდ ორიოდე წელიწადში იქნება. სწორედ ამიტომ შფოთავს გერმანია, რომ უკრაინისთვის ამ რაკეტების გადაცემა მას თავისი მარაგების განიავებას ნიშნავს.

### რამდენად შეძლებენ უკრაინელები "ტაურუსების" გამოყენებას?

შოლცის შიშები რომ უკრაინაში გასაგზავნ რაკეტებს მან გერმანელი სამხედროებიც უნდა გააყოლოს, ჩანს, უსაფუძვლოა. გერმანელი ოფიცრების გავრცელებული საუბრის ჩანაწერიდანაც ირკვევა, რომ “ტაურუსების” ეფექტიანად გამოსაყენებლად უკრაინელების მომზადებას დაახლოებით სამი თვე დაჭირდება.

სპეციალისტებს უფრო ამ ფრთოსანი რაკეტების უკრაინულ, საბჭოთა თვითმფრინავების მართვის სისტემებზე დაერთება აფიქრებთ, თუმცა თვლიან - და ფრანგულ/ბრიტანული რაკეტების გამოყენების გამოცდილებაც ცხადყოფს - რომ რამდენიმე კვირაში ამ ტექნიკური პრობლემის მოგვარებაც სავსებით შესაძლებელი იქნება. თანაც უკრაინა F-16-ებსაც ელის ზაფხულისათვის.

## დასკვნის ნაცვლად

როგორც ჩანს, შოლცის წუხილების დიდი ნაწილი უსაფუძვლოა - “ტაურუსების” გამოსაყენებლად, უკრაინელების მომზადება სავსებით გამოსვლადი საქმეა და ამისთვის გერმანელი ჯარისკაცების დიდი ხნით უკრაინაში გადასროლა სულაც არ იქნება საჭირო.

რაკეტების ტაქტიკურ-ტექნიკურ მახასიათებლებზე დაყრდნობით, შეიძლება იმის თქმა, რომ ამ რაკეტებს შეუძლიათ მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენონ რუსეთის სამხედრო ინფრასტრუქტურას, ყირიმის ხიდის ჩათვლით და უკრაინას დაეხმარონ ფრონტზე არსებული ძალთა კრიტიკული დისბალანსის გაწონასწორებაში. ბუნებრივია, "ტაურუსს" ომში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ვერ ექნება, მაგრამ უკრაინას კი წაადგება.

ბრძოლის ველზე გადამწყვეტი გარდატეხის მოსახდენად უკრაინას დიდი რაოდენობით საარტილერიო ჭურვები, საზენიტო კომპლექსები, ავიაცია, ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის მეტი სისტემები და უამრავი დრონები ჭირდება, არაფერი რომ აღარ ვთქვათ ცოცხალ ძალაზე, რომლის ნაკლებობაც ძალიან მძაფრად იგრძნობა.
### პორტუგალია: მემარჯვენეთა გამარჯვება, ბუნდოვანი მომავლით
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-a0-e1-83-a2-e1-83-a3-e1-83-92-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-90--e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-af-e1-83-95-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-94-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:15:51.000Z
## რა ხდება?

2024 წლის 12 მარტს პორტუგალიაში ვადამდელი საპარლამენტო არჩევნები [ჩატარდა](https://www.npr.org/2024/03/14/1238226873/portugal-election-uncertainty-far-right?ref=evropis.moambe.eu) და გაურკვევლობთ დასრულდა. ყველაზე მეტი ხმა მემარჯვენე-ცენტრისტულ „დემოკრატიული ალიანსს“ (AD) ერგო და მას 230 წევრიან პარლამენტში 80 დეპუტატი [ეყოლება](https://apnews.com/article/portugal-election-populist-radical-right-036bf49bf7d395be7b85e96b8b233a7c?ref=evropis.moambe.eu). მეორე ადგილი დაიკავა მანამდე მმართველმა „სოციალისტურმა პარტიამ“ (PS) და პარლამენტში გამარჯვებულზე ოდნავ ნაკლებით, 78 დეპუტატით იქნება წარმოდგენილი. მესამე ადგილზე გავიდა ულტრამემარჯვენე პარტია „შეგა“ (ქართულად: საკმარისია) გავიდა და 50 ადგილი დაიბევა. თავადაც ხედავთ, რომ მთავრობის სტაბილურად შესანარჩუნებლად საჭირო უმრავლესობა ვერავინ მიიღო. პორტუგალიას პოლიტიკურად არასტაბილური თვეები ელის.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- მემარცხენე მთავრობის მარცხი და ცენტრისგან საკმაოდ დაშორებული მემარჯვენე პარტიის წინსვლა კიდევ ერთი ცუდი ნიშანია 6-9 ივნისს დაგეგმილი ევროპარლამენტის არჩევნებისათვის.
- "შეგა" ევროპული ფრაქცია „იდენტობა და დემოკრატიის“ ნაწილია იტალიურ "ლა ლეგასთან" და ესპანურ "ვოქსთან" ერთად. თუკი ევროპულ არჩევნებშიც იმაჯვა "შეგამ," მისი პარტიული ოჯახი შეიძლება მესამე ძალად [იქცეს](https://www.dw.com/en/what-next-for-portugal-after-far-right-gains-ground/a-68497180?ref=evropis.moambe.eu) ევროპარლამენტში.
- უნდა ითქვას, რომ "შეგა" ევროპელი ულტრამემარჯვენეების დიდი ნაწილისაგან განსხვავებით არაა ღიად პრორუსული პარტია ამიტომ [საეჭვოა](https://www.atlanticcouncil.org/content-series/eye-on-europes-elections/your-primer-on-portugals-parliamentary-elections/?ref=evropis.moambe.eu), რომ პორტუგალიის მხარდაჭერა უკრაინის მიმართ შეიცვალოს. პორტუგალიაში კრემლის აგრესიას მხოლოდ რადარებს მიღმა მყოფი ულტრამემარცხენე პარტიები ეკიდებიან გაგებით.
- პორტუგალიაში მემარცხენეების მმართველობისას ეკონომიკა ევროპის სახელმწიფოებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი ტემპით [იზრდებოდა](https://www.benoitproperties.com/news/portugals-economy-ranks-third-in-eu-for-growth/?ref=evropis.moambe.eu). საინტერესოა რა გავლენას მოახდენს არჩევნების შედეგები ამ ეკონომიკურ პოლიტიკაზე.

## როგორ მოვედით აქამდე?

2015 წლიდან დღემდე სოციალისტური პარტია პორტუგალიის სათავეში იყო, 2022 წლიდან კი პარლამენტში 120 დეპუტატით იყო წარმოდგენილი, რაც მას ქვეყნის დამოუკიდებლად მართვის საშუალებას აძლევდა. ასეთი რამ დემოკრატიული პორტუგალიის ისტორიაში სულ რამდენჯერმე მოხდა. მიუხედავად ამისა, მთავრობა სულაც არ იყო სტაბილური: მოკლე დროში 11 მინისტრის მოადგილე და ორი მინისტრი შეიცვალა. თანამდებობიდან წასულთა შორის იყვნენ ადამიანები, რომლებსაც არასათანადო საქციელს, მათ შორის კორუფციასაც სწამებდნენ.

ვადამდელ არჩევნებამდე ქვეყანა 2023 წლის ნოემბერში ამოხეთქილმა კორუფციულმა სკანდალმა [მიიყვანა](https://www.euronews.com/2023/11/17/what-went-wrong-with-the-investigation-that-brought-down-portugals-prime-minister?ref=evropis.moambe.eu). სოციალისტი პრემიერ-მინისტრი ანტონიუ კოშტა მისმა გარემოცვამ გახვია შარში.

პოლიციამ მისი ადმინისტრაციის უფროსი ლითიუმის მოპოვებასა და მწვანე წყალბადის მეგაპროექტში სავარაუდო კორუფციული ჩარევის გამო დააკავა. ჩხრეკისას მის თაროზე შემოლაგებულ წიგნებს შორის 75 ათასი ევრო იპოვეს. გამოძიება სხვა გავლენიან პირებსაც დაერია. გაჩხრიკეს პრემიერ-მინისტრის ოფისიც.

მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობის მეთაურისთვის ბრალი არ წაუყენებიათ, პრემიერ-მინისტრმა კოშტამ გადაწყვიტა, საკუთარი თანამდებობის ღირსება დაეცვა და [გადადგა](https://www.politico.eu/article/portugal-prime-minister-antonio-costa-resigns/?ref=evropis.moambe.eu). პრეზიდენტმა მარსელუ რებელუ დი სოუზამ კი, შესაბამისი კონსულტაციების შემდეგ, ვადამდელი არჩევნები დანიშნა.

ასე დასრულდა უზადო მომლაპარაკებლის, დიდი პოლიტიკური გამოცდილების მქონდე კოშტას რვაწლიანი პრემიერობა. მან ნამდვილად მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა პორტუგალიის პოლიტიკურ ცხოვრებაზე. ჯერ მარტო, 2015 წელს გადადგა ფაქტობრივად უპრეცედენტო ნაბიჯი და კომუნისტებთან შეკრა კოალიცია, რითაც ხელისუფლებაში მოსვლაც შეძლო. ამით აჩვენა, რომ იგი შედეგზეა ორიენტირებული და თუ საქმე მოითხოვს, ყველასთან შეუძლია ლაპარაკი.

ფრანგულად შესანიშნავად მოსაუბრე კოშტამ ალბათ სწორედ კარგი მომლაპარაკებლის უნარების გამოც [მოახერხა](https://www.politico.eu/article/antonio-costa-portugal-election-2024-european-council-last-deal/?ref=evropis.moambe.eu) ერთდროულად ორბანისა და ოლაფ შოლცის გულის მოგება. კორუფციის სკანდალამდე შარლ მიშელის ჩამნაცვლებლად სწორედ მას განიხილავდნენ. თუმცა, ახლა ბუნდოვანია, რა მოხდება. ისედაც კორუფციულ სკანდალებში გახვეულ ევროკავშირს აღარ სურს დამატებითი თავისტკივილი.

თუმცა ის კია, რომ კოშტას მსგავს ლიდერს ასე მარტივად ვერ იშოვიან. ვინ იცის, იქნებ მან საკუთარი უდანაშაულობა დაამტკიცოს და შერყეული რეპუტაცია აღიდგინოს კიდეც, მაგრამ სასამართლო განხილვები შესაძლოა უკიდეგანოდ გაიწელოს, ევროკავშირის უმაღლესი თანამდებობები კი დიდხანს ვერ დარჩება ვაკანტური.

## ვინ მონაწილეობდა არჩევნებში?

არჩევნებში ძალაუფლებისათვის მებრძოლ [პარტიებს](https://www.politico.eu/europe-poll-of-polls/portugal/?ref=evropis.moambe.eu) შორისაა აწ უკვე გამარჯვებული ლუიშ მონტენეგრუს მემარჯვენე-ცენტრისტული „დემოკრატიული ალიანსი“ (წამყვანი ძალის, „სოციალ-დემოკრატიული პარტიის,“ „CDS-სახალხო პარტიისა“ და „სახალხო მონარქისტული პარტიის“ (PPM) კოალიცია), პედრუ ნუნო სანტოსის „სოციალისტური პარტია“ (PS), ახალგაზრდა, ქარიზმატული ანდრე ვენტურას ულტრამემარჯვენე „შეგა,“ „ლიბერალური ინიციატივა,“ „მემარცხენე ბლოკი,“ „LIVRE“ (თავისუფლება), ცხოველთა უფლებადამცველი პარტია „ხალხი-ცხოველები-ბუნება“ (PAN) და კომუნისტების „უნიტარული დემოკრატიული კოალიციაა.“

წინასაარჩევნო კამპანიის ერთ-ერთი მთავარი თემა კორუფცია და მასთან ბრძოლა იყო. „გაასუფთავე პორტუგალია,“ მოუწოდებდა “შეგა” ამომრჩეველს. სხვა მნიშვნელოვან საკითხებს შორის იყო ინფლაცია, მაღალი გადასახადები და საცხოვრებლის მზარდი სიძვირე. როგორც უკვე აღინიშნა, პორტუგალიელები ამ წინასაარჩევნო პერიოდში საგარეო პოლიტიკით დიდად არ იყვნენ დაინტერესებული.

## ვინაა "შეგა" - ნამდვილი გამარჯვებული

ევროპული პოლიტიკის დამკვირვებლების ნაწილს დიდი ხნის განმავლობაში ჰქონდა განცდა, რომ პორტუგალია ულტრამემარჯვენე ძალების მიმართ ერთგვარ იმუნიტეტს ინარჩუნებდა. თუმცა, თუკი ამ არჩევნებში ვინმე შეიძლება გამარჯვებულად [ჩაითვალოს](https://www.theguardian.com/world/2024/mar/10/portugal-far-right-chega-party-polls-antonio-costa-socialist-coalition?ref=evropis.moambe.eu), ეს „შეგაა.“ მას წინა მოწვევის საკანონმდებლო ორგანოში სულ რაღაც 12 წარმომადგენელი ჰყავდა, ახლა კი ეს რიცხვი, როგორც უკვე ვთქვით, 50-ს გაუტოლდება.

“შეგა” სულ რაღაც ხუთი წლისაა. ის 2019 წელს დააფუძნა სპორტულმა კომენტატორმა, ახალგაზრდა და ქარიზმატულმა ანდრე ვენტურამ. იგი ეკონომიკური პოლიტიკის მხრივ არცთუ თანმიმდევრულია, თუმცა სხვა ულტრამემარჯვენეების დარად, ებრძვის უკანონო მიგრაციას, სალაზარის დიქტატურის პერიოდის მიმართ არცთუ მწყრალად არის განწყობილი და ემტერება არსებულ პოლიტიკურ ელიტას. არჩევნების შემდეგ, კვირა საღამოს, ბატონმა ვენტურამ სიხარულით აღნიშნა, „ორპარტიული სისტემა დასრულებულიაო.“

მართლაც, 1974 წელს პორტუგალიის „მიხაკების რევოლუციისა“ და დიქტატურის დამხობის შემდეგ, პოლიტიკურ სცენაზე ორი პარტია დომინირებდა. შეიძლება ეს ყველაფერი მალე შეიცვალოს. თუმცა, საქმე არც ისე მარტივადაა.

შეიძლება ვინმემ იფიქროს, რომ გამარჯვებული AD-სათვის უფრო მემარჯვენე “შეგა” პრინციპულად მიუღებელი არ უნდა იყოს და შესაბამისად, სახელმწიფოსთვის მშვიდად გაძღოლაც არ უნდა გაუჭირდეს. თუმცა, „დემოკრატიული ალიანსის“ ლიდერმა მონტენეგრუმ ხმამაღლა [განაცხადა](https://www.theguardian.com/commentisfree/2024/mar/11/portugal-elections-chega-far-right-europe?ref=evropis.moambe.eu), „ქსენოფობ, რასისტ, პოპულისტ და უაღრესად დემაგოგიურ“ „შეგასთან“ არ ვითანამშრომლებო.

თვით ქვეყნის პრეზიდენტმაც კი, რომელიც როგორც წესი, პარტიულ ნეიტრალურობას იცავს ხოლმე, პირობა დადო, ძალ-ღონეს არ დავიშურებ რომ ეს პარტია ხელისუფლებას არ მივაკაროო. პორტუგალიაში კი პრეზიდენტის ძალაუფლება სცდება ცერემონიულ როლს.

ასეა თუ ისე, „შეგა“ ანგარიშგასაწევ ძალად იქცა. მას ძალიან სურს მთავრობაში მოსვლა, და უარის შემთხვევაში, საქმის კიდევ უფრო გართულებით იმუქრება.

## ვინ დააკომპლექტებს პორტუგალიის მთავრობას?

„სოციალისტური პარტია“ კოშტას მეთაურობით 2015 წელსაც მეორე ადგილზე გავიდა, თუმცა როგორც უკვე აღინიშნა, მაინც ის მოექცა სათავეში. ამჯერად საქმე უფრო რთულადაა. ერთად აღებულმა მემარცხენეებმა საგრძნობლად დაბალი შედეგი აჩვენებს. ჩანს, სოციალისტურ პარტიას ვეღარც კომუნისტები, ვეღარც მემარცხენე ბლოკი და ვერც LIVRE ვეღარ უშველის.

მეორე მხრივ, რთული [წარმოსადგენია](https://www.youtube.com/watch?v=NlzfZSq-HWg&ref=evropis.moambe.eu), როგორ წაუძღვება მთავრობას მონტენეგრუ, თუკი მტკიცედ უერთგულებს სიტყვას და არ ითანამშრომლებს „შეგასთან.“ შესაძლოა საბოლოოდ „დემოკრატიული ალიანსი“ დამორჩილდეს ბედს, თუმცა ამ შემთხვევაში, არსებობს ვარაუდი, რომ მას ლიდერის შეცვლა მოუწევს.

საუბარი მიდის ე.წ. დიდი კოალიციის - ანუ მემარჯვენე და მემარცხენე ცენტრისტების შეკვრის შესაძლებლობაზეც, უკიდურესი ჯურის პარტიების მთავრობასთან არმისაშვებად. ამის გამოცდილება სხვა ქვეყნებში - მაგალითად გერმანიასა და იტალიაში - არსებობს. თუმცა, როცორც პრაქტიკამ უჩვენა, შეიძლება უკიდურესი განწყობის პარტიების მხარდაჭერა ამით გაიზარდოს კიდეც.

და ბოლოს, თუკი მთავრობა ვერ შეიქმნება, შესაძლებელია კიდევ ერთი არჩევნებიც გახდეს საჭირო.

## დასკვნა

პორტუგალიაში კოლექტიურმა მემარჯვენეებმა გაიმარჯვეს, მემარცხენეები ერთადაც და ცალ-ცალკეც დამარცხდნენ. განსაკუთრებით წინ წაიწია ულტრამემარჯვენე „შეგამ.“ ამის მიუხედავად, ქვეყნის პოლიტიკური მომავალი ბუნდოვანია. პრეზიდენტმა მემარჯვენე ცენტრისტ ლუიშ მონტენეგრუს მთავრობის დაკომპლექტება სთხოვა, თუმცა მას სახელმწიფოს მართვა ნამდვილად გაუჭირდება. ალბათ მთავრობა სტაბილური ვერ იქნება, რადგან მას მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების მისაღებად, მაგალითად ბიუჯეტის დასამტკიცებლად, სხვების დახმარება დასჭირდება. პორტუგალია პოლიტიკური არეულობის ფაზაში შედის.

*მასალა განახლდა 2024 წლის 22 მარტს 01:10-ზე საპარლამენტო არჩევნების განახლებული მონაცემების შედეგად შექმნილი სურათის ასასახად.*

*სტატია მომზადებულია AP News -ის, Deutsche Welle-ის, Politico-ის, Euronews-ის, Guardian-ის, National Public Radio (NPR)-ის, Atlantic Council-ის, TLRD News-ისა და Benoit Properties-ის მასალებზე დაყრდნობით.*
### დნესტრისპირეთმა თავი წამოყო
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-93-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-a1-e1-83-a2-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-9e-e1-83-98-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-9b-e1-83-90--e1-83-97-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-98--e1-83-ac-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:15:51.000Z
## რა ხდება?

2006 წლის შემდეგ პირველად, 28 თებერვალს, მოლდოვის სეპარატისტული რეგიონის, დნესტრისპირეთის “დეპუტატები” შეიკრიბნენ და რუსეთს კიშინიოვის “ზეწოლისაგან” დაცვა [სთხოვეს](https://edition.cnn.com/2024/02/28/europe/transnistria-russia-protection-moldova-intl/index.html?ref=evropis.moambe.eu). სეპარატისტები კიშინაუს ეკონომიკურ ბლოკადაში სდებენ ბრალს. მოლდოვა რუსეთისადმი მიმართვას პროპაგანდისტულ ნაბიჯად მიიჩნევს. მოსკოვი ამბობს რომ ჯერ გაეცნობა ტირასპოლის მოთხოვნებს და მერე მიიღებს გადაწყვეტილებას.

---

**გიორგი ქელბაქიანი**, "ევროპის მოამბის" მიმომხილველია

---

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- მოლდოვის თანდათანობითმა ინტეგრაციამ ევროკავშირთან და უკრაინაში მიმდინარე ომმა დნესტრისპირეთის ფინანსური ელიტა საჩოთირო ვითარებაში ჩააყენა - პრო-რუსული კურსის მიუხედავად, სეპარატისტებს მსოფლიოსთან საკონტაქტოდ დანარჩენი მოლდოვის გარდა გასასვლელი არ დარჩათ. ტირასპოლის ექსპორტის 70% ევროკავშირში გადის. უკრაინაში ომის დაწყებიდან მალევე, კიივმა სეპარატისტებს საზღვარი ჩაუკეტა. მართალია ისინი ჯერ კიდევ [იღებენ](https://carnegieendowment.org/politika/91649?ref=evropis.moambe.eu#:~:text=Stopping%20the%20flow%20of%20gas,through%20the%20territory%20of%20Ukraine.) გაზს უკრაინის გავლით რუსეთისგან, მაგრამ ამ რეჟიმის გაგრძელება მომავალი წლიდან გარანტირებული ნამდვილად არ არის.
- უკრაინის ომის პირველ ეტაპზე, მაშინ, როცა ოდესას საფრთხე ემუქრებოდა, დნესტრისპირეთში მოლდოვის წინააღმდეგ პროვოკაციებმა იმატა. აურაცხელი ყალბი [შეტყობინება](https://www.reuters.com/world/europe/fake-bombs-failed-coup-moldova-smolders-border-russias-war-2023-03-10/?ref=evropis.moambe.eu) ბომბების შესახებ, ომში გაწვევის ცრუ განგაში თუ ჰაკერული თავდასხმები კიშინაუს ყოველდღიური თავსატეხი გახდა. თუმცა მას შემდეგ, რაც უკრაინამ ოკუპანტები ხერსონისპირეთიდან განდევნა და შავ ზღვაშიც ფრთები შეუკვეცა, ვითარება თითქოს დაწყნარდა.
- დღეს მოლდოვას, ევროკავშირის, აშშ-ს ინტერესებში დნესტრის ორივე სანაპიროს "რბილი" გაერთიანებაა, ხოლო მოსკოვისათვის აქ მანევრის სივრცე შეიზღუდა.
- ანალიტიკოსების ნაწილი თვლის, რომ ტირასპოლის ახლანდელი გამოხტომის მიზანი მაგიდასთან ადგილის დაბრუნების მცდელობაა, რომ მათი არსებობა არც ბრიუსელში დაავიწყდეთ, არც ვაშინგტონში და არც მოსკოვში.
- ამასთან, მოლდოვის პრეზიდენტ მაია სანდუს საპრეზიდენტო ვადა ეწურება და შესაბამისად ქვეყანაში 2024 წელს არჩევნები ჩატარდება. ცხადია, რუსეთის ჩარევის ლეგიტიმური შიში არსებობს. სწორედ ამ კონტექსტშიც [განიხილავენ](https://foreignpolicy.com/2024/02/29/breakaway-transnistria-asks-for-russian-aid/?ref=evropis.moambe.eu) სეპარატისტების ნაბიჯს, რადგან პრეზიდენტ სანდუს პროევროპული კურსი განსაკუთრებით აღიზიანებს კრემლის ბინადართ.

## როგორ მოვედით აქამდე?

მოლდოვის პოსტ-საბჭოთა ბედი გარკვეულწილად საქართველოსას წააგავს. მაშინ, როცა საბჭოთა კავშირი უკანასკნელ წუთებს ითვლიდა, სეპარატისტული ტენდენციები იქაც გააქტიურდა და 1990 წელს დნესტრისპირეთმა “დამოუკიდებლობა” გამოაცხადა. მას დღემდე არავინ აღიარებს, მაგრამ ტირასპოლში, სეპარატისტების ე.წ. დედაქალაქში მჯდარი რეჟიმი რუსეთის მხარდაჭერით არსებობს.

“დეპუტატთა კონგრესი” იყო ის ორგანო, რომელმაც მოლდოვისაგან გამოყოფაში უმნიშვნელოვანესი როლი შეასრულა. ეს “მძიმე” პოლიტიკური წონის წარმონაქმნი არცთუ ხშირად იკრიბება. ბოლოს, მაგალითად 2006 წელს რუსეთისათვის მიერთების საკითხზე რეფერენდუმის გამოსაცხადებლად შეიწუხა თავი.

ამ კენჭისყრაზე დნესტრისპირეთელთა 98-მა პროცენტმა ვითომდა რუსეთთან მიერთებას დაუჭირა მხარი, მაგრამ ეს შედეგი საერთაშორისო დონეზე არ [ცნეს](https://www.politico.eu/article/breakaway-moldovan-region-transnistria-invites-russia-invade/?ref=evropis.moambe.eu). რუსეთიც დღემდე თავს იკავებდა დნესტრისპირეთის პირდაპირი ანექსიისაგან, ან სულაც არ შეეძლო ამის გაკეთება, რადგან მას უშუალოდ არ ესაზღვრება.

კრემლისათვის 2022 წელს უკრაინის წინააღმდეგ გაჩაღებული სრულმასშტაბიანი ომის ერთ-ერთი ტაქტიკური ამოცანა დნესტრისპირეთთან სახმელეთო კორიდორის გაჭრაც იყო, რაც ჯერ კიდევ 2021 წელს ერთ-ერთმა რუსმა სამხედრო ლიდერმაც აღიარა.

## ახალი მიმართვა

ყურადღება უნდა მივაქციოთ, რომ სეპარატისტულ ტირასპოლს კრემლისათვის ანექსია ამჯერად არ უთხოვია, თუმცა მათი ე.წ. პრეზიდენტი ვადიმ კრასნოსელსკი ზოგადად მუდამ მიუთითებს 2006 წლის კენჭისყრის “შედეგებისადმი” ერთგულებაზე.

სეპარატისტების ამ ნაბიჯებს წინ უძღოდა რუსეთის მხრიდან საზღვარგარეთ მცხოვრები “თანამემამულეების” ოფიციალურად გარუსების პროცესის გამარტივება. ასევე გახშირდა ბრალდებები მოლდოვის წინააღმდეგ რუსებისა და რუსულენოვანი მოსახლეობის “დისკრიმინაციის” შესახებ. სეპარატისტები და მათი პატრონები ასევე აქტიურად საუბრობენ მოლდოვის “მილიტარიზაციაზეც.” ეს ყოველივე კი დაძაბულობის შექმნისაკენაა მიმართული. ცნობისათვის, ამ დროისათვის რუსეთს დნესტრისპირეთში მცხოვრები 200 000-ზე მეტი ადამიანისათვის აქვს მიცემული რუსული პასპორტი.

საინტერესოა ის ამბავიც, რომ აქამდე დნესტრისპირეთის კონფლიქტის მოგვარების პროცესი ე.წ. 5+2 ფორმატში მიმდინარეობდა. მასში სეპარატისტული დნესტრისპირეთისა და კიშინაუს გარდა, ჩართული იყვნენ რუსეთი, უკრაინა და ეუთო. აშშ-სა და ევროკავშირს კი მხოლოდ დამკვირვებლის სტატუსი ჰქონდათ. 2022 წლის შემდეგ, უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის აგრესიის გამო, ცხადია ამ ფორმატის გაგრძელებაც შეუძლებელი გახდა.

მეტიც, ახლა მოლდოვა უკვე ევროკავშირის წევრობის კანდიდატი სახელმწიფოა, შესაბამისად [ნაკლებ შესაძლებელია](https://jamestown.org/program/russian-ukrainian-war-should-doom-the-52-negotiations-on-transnistria-part-three/?ref=evropis.moambe.eu), რომ ბრიუსელმა მისი ბედის გადაწყვეტა რუსეთს ანდოს. ვაშინგტონისა და ბრიუსელის კოორდინაციის აუცილებლობა კრემლის დომინაციის წინააღმდეგ უფრო და უფრო აუცილებელი ხდება. შესაბამისად, ფორმატს არსებული ფორმით აღდგენა ალბათ არ უწერია.

## მაინც რატომ აწიოკდნენ სეპარატისტები?

ტირასპოლი ნახევრად კრიმინალური, ნახევრად ოლიგარქიული ელიტის მიერ იმართება, რომელთათვის ფინანსური ინტერესი მთავარი საზრუნავია. მოლდოვამ ეს ადრევე მშვენივრად გამოიყენა და სეპარატისტრული რეგიონი ევროკავშირს "მიაბა," შედეგად კი აქ წარმოებული საქონლის ორ მესამეზე მეტი სწორედ იქეთ გადის.

ახლა, როცა დღის წესრიგში დადგა მოლდოვის ევროკავშირში გაწევრიანება, ქვეყანა აქტიურადაა გადასული [ევროკავშირის რეგულაციების მიღებაზე](https://www.eesc.lt/en/publication/tensions-around-the-transnistrian-conflict-in-moldova-early-signs-of-an-escalation-scenario-and-future-prospects/?ref=evropis.moambe.eu). მათ შორისაა საბაჟო კოდექსიც, რომელიც დნესტრისპირეთისთვის შეღავათებს [აღარ ითვალისწინებს.](https://balkaninsight.com/2024/01/05/moldova-tells-companies-in-breakaway-transnistria-time-to-pay-taxes/?ref=evropis.moambe.eu)

სეპარატისტების ე.წ. ეკონომიკის მინისტრმა დაიწუწუნა ჩვენს ბიუჯეტში საბაჟო გადასახადმა 18 პროცენტით იკლოო. სწორედ ესაა “ეკონომიკური ბლოკადა,” რომელიც სეპარატისტულ ტირასპოლს მოხვდა გულზე.

## რუსეთის რეაქცია

რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო გამოეხმაურა დნესტრიპირეთელ სეპარატისტებს, კიშინაუს “რუმინული რეჟიმი” გალანძღა, დასავლეთი “ახალი უკრაინის” მოწყობის მცდელობაში [დაადანაშაულა](https://www.euronews.com/2024/02/28/moldovan-breakaway-region-seeks-russias-help-amid-escalating-tensions-with-pro-western-gov?ref=evropis.moambe.eu) და პატარა სეპარატისტი ძმების ღაღადის “ყურადღებით შესწავლის” პირობაც დადო. თუმცა, ვლადიმერ პუტინს 29 თებერვლის ყოველწლიურ მიმართვაში სიტყვაც არ დასცდენია მოლდოვისა თუ დნესტრისპირეთის შესახებ.

ჯერჯერობით, მოლდოვა ამბობს, დნესტრისპირეთში სიტუაციის ესკალაციის საშიშროება არ არსებობსო.

## რას უნდა ველოდეთ?

ძალიან ხშირად საუბრობენ, რომ ევროპის ბედი უკრაინაში წყდება. ეს მართლაც ასეა მათ შორის მოლდოვასთან მიმართებით. უკრაინამ შეძლო და კრემლის წინსვლა დნესტრისპირეთიდან 350 კილომეტრში, ხერსონში შეაჩერა. შესაბამისად, რუსეთის მიერ რეგიონის პირდაპირი ანექსიის საშიშროება ამ ეტაპზე ნაკლებად არსებობს.

თუმცა, იმავეს ვერ ვიტყვით დესტაბილიზაციასთან დაკავშირებით. მიუხედავად იმისა, რომ ეკონომიკური მოტივები ტირასპოლს მოლდოვისკენ უბიძგებს, პოლიტიკური რეინტეგრაციისკენ ნაბიჯების გადადგმა იქაურ ელიტას ემუქრება. ტირასპოლს მოლდოვაზე ზემოქმედების ენერგეტიკული ბერკეტი აქვს - იქედან დანარჩენ მოლდოვაში გაყიდული დენი უფრო იაფია, ვიდრე რუმინული და უფრო სტაბილიური, ვიდრე უკრაინული. ენერგომიწოდების შეწყვეტა კიშინაუს რთულ ვითარებაში ჩააყენებს.

მოლდოვაში მიმდინარე მოვლენები ძალიან საინტერესოა არამხოლოდ იმიტომ, რომ ის უკრაინის მეზობლად მდებარეობს და ევროკავშირის კანდიდატი სახელმწიფოა, არამედ იმიტომაც, რომ წელს იქაც, ისევე როგორც ბევრგან მსოფლიოში (საქართველოს ჩათვლით) მნიშვნელოვანი არჩევნები ტარდება და რუსეთი ნამდვილად არის დაინტერესებული მხარე.

## დასკვნა

მოლდოველი სეპარატისტების გააქტიურება კიშინიოვის ახალ ეკონომიკურ რეგულაციასთან არის დაკავშირებული. ჯერჯერობით არ ჩანს, თუ კონკრეტულად რა რეაგირება ექნება რუსეთს დნესტრისპირეთელი სეპარატისტების “თხოვნაზე.” მოლდოვა სიმშვიდეს ინარჩუნებს, დასავლეთი კი ყურადღებით და თავშეკავებულად აკვირდება მოვლენათა სვლას. თუმცა, მოლდოვის მხრიდან სეპარატისტული რეგიონის წინააღმდეგ ეკონომიკური იძულების ბერკეტის გამოყენება ტირასპოლის ელიტას ემუქრება და მათი მხრიდან პროვოკაციები გამორიცხული არაა.
### მაკრონი და პოლიშინელის საიდუმლო
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-93-e1-83-90--e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-a8-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-a1--e/
Last updated: 2026-04-21T18:15:52.000Z
26 მარტს, პარიზში, საფრანგეთის პრეზიდენტმა, ემანუელ მაკრონმა თქვა, არაფერს გამოვრიცხავთ უკრაინის დასახმარებლად, მათ შორიც არც სამხედროების "ოფიციალურად, ღიად და მიზანმიმართულად" გაგზავნასო. ამაზე ბარე ორმა ევროპელმა ლიდერმა გაკვირვებით აზიდა წარბები, ზოგმა კი სასწრაფოდ დაამშვიდა საკუთარი ამომრჩეველი, უკრაინაში ჯარისკაცების გაგზავნას ჩვენ არ ვაპირებთო. თუმცაღა, ფრანგულმა პრესამ ყურადღება ორ ფაქტს მიაქცია: ჯერ ერთი, მაკრონმა 29 თებერვალს დაადასტურა, არაფერი წამომცდენია და რაცა ვთქვი, "აწონილი და გაზომილი" მაქვსო.

მეორე კი თავად მისი ნათქვამის ფორმულირებაა, რამაც პოლიშინელის საიდუმლოს ახადა კდემით გაფარებული კრეტსაბმელი: ფრანგი სამხედროები არაოფიციალურად კარგა ხანია უკრაინაში არიან.

![Emmanuel Macron lors de la conférence internationale visant à renforcer le soutien occidental à l’Ukraine, à l’Elysée à Paris, le 26 février 2024. ](https://img.lemde.fr/2024/02/27/0/0/5335/3537/664/0/75/0/cb8138a_1709054698777-206607.jpg)

ემანუელ მაკრონი უკრაინისათვის დასავლური დახმარების გასაღრმავებელ კონფერენციაზე, ელისეს სასახლეში, 2024 წლის 26 თებერვალს. ფოტო: GONZALO FUENTES / AFP

პირველ რიგში მზვერავებსა და სპეცსამსახურების წარმომადგენლებზე ვისაუბროთ. ამ სახელმწიფო სამსახურების წარმომადგენლებს ხშირად სამხედრო ჩინები აქვთ და მათი მისვლა-მოსვლა უკრაინაში ბუნებრივია, თუკი დასავლეთიდან გაწეული დახმარების ბუნებას გავითვალისწინებთ. ვანსან კრუზემ, საფრანგეთის საგარეო დაზვერვის სამსახურის (DGSE) ყოფილი წარმომადგენელმა "ლე მონდს" უთხრა, "ამ სამსახურების საქმიანობა ფარულ ხასიათს ატარებს და ისინი ომის კანონების მიღმა მოქმედებენო." ამით ის იგულისხმა, რომ ეს ხალხი რომც დაიღუპოს - ვთქვათ, რუსების მოულოდნელი დარტყმის შედეგად - საფრანგეთს ყოველთვის შეუძლია უარყოს მათი ოფიციალური სტრუქტურებისადმი კუთვნილება და ამით თავიდან აირიდოს მოსკოვთან ურთიერთობების უმართავი ესკალაცია.

გაზეთს უკრაინულმა წყარომაც დაუდასტურა, რომ მზვერავები და მრჩევლები უკრაინაში მრავლად არიან, თუმცა პირდაპირ ბრძოლაში როდი ერთვებიან. კიივს დასავლეთიდან მრავალი სახის მაღალტექნოლოგიურ იარაღს აწვდიან, მათი ველზე გამართვა და გავარჯიშებაში დახმარება ინსტრუქტორების საქმეა. მზვერავები კი იმას ადევნებენ თვალს, როგორ გამოიჩენენ ესა თუ ის სისტემები თავს ბრძოლაში - გინდ დასავლური და გინდაც - რუსული. "უკრაინის ფრონტი ახალი ტიპის აღჭურვილობის გამოცდის პოლიგონია და ამ საქმის პროფესიონალები ადგილზე აკვირდებიან ყველაფერსო," უთხრა ანონიმურმა უკრაინულმა წყარომ ფრანგ ჟურნალისტებს.

## მეტნაკლები კრძალვით...

თავისი მზვერავებისა და სამხედროების საქმიანობაზე ყველაზე გახსნილად ბრიტანელები საუბრობენ. იქაურმა პრემიერმა, რიში სუნაკმა, პირდაპირ განაცხადა ორშაბათს, 26 თებერვალს, "უკრაინის შეიარაღებული ძალების მხარდასაჭერად უკვე მივლენილი მცირერიცხოვანი პერსონალის გარდა, სამხედრო პერსონალის ფართომასშტაბიანი განთავსების არანაირი გეგმა არ გაგვაჩნიაო," რითაც დაადასტურა, რომ ბრიტანელი სამხედროების შეზღუდული რაოდენობა უკვე მუშაობს უკრაინაში.

ეს სიახლე არაა: ჯერ კიდევ 2022 წლის ბოლოს, ბრიტანელი საზღვაო ფეხოსნების ყოფილმა სარდალმა, რობერტ მაგოვანმა, უწყებრივი გაზეთისთვის მიცემულ ინტერვიუში თქვა, რომ 2022 წლის იანვრიდან აპრილამდე პერიოდში 350 ბრიტანელი სამხედრო იყო ჩართული "პოლიტიკური და სამხედრო თვალსაზრისით მაღალი დონის რისკის შემცველ" საქმიანობაში უკრაინის ტერიტორიაზე. ოფიციალურ ლონდონს ეს განცხადება არ უარუყვია. ბრიტანელი სამხედრო ინსტრუქტორები ოფიციალურად იმყოფებიან კიივში ჯერ კიდევ 2014 წელს, რუსების მიერ ყირიმის ოკუპაციის შემდეგ ხელმოწერილი შეთანხმების თანახმად.

აი, ამერიკელებმა კი ოფიციალურად უარყვეს მაკრონის განცხადებები რაც, ალბათ, არცაა გასაკვირი იქ მიმდინარე საარჩევნო კამპანიის ფონზე. სამაგიეროდ, 25 თებერვალს "ნიუ იორკ ტაიმსმა" გამოაქვეყნა ვრცელი საგამოძიებო სტატია, სადაც ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს (CIA) მიერ 2014 წლის შემდეგვე დაარსებული თორმეტი საყრდენი პუნქტის შესახებაა საუბარი, რომლებიც, ჟურნალისტებს თუ ვენდობით, რუსეთიდან სადაზვერვო ინფორმაციის შეგროვებით არიან დაკავებული და ახლაც ეხმარებიან უკრაინის არმიას სპეცოპერაციების განხორციელებაში. საინტერესო აქ ის ამბავია, რომ ჟურნალისტებს ერთ-ერთი ასეთი პუნქტის მონახულების უფლება მისცეს.

## სტრატეგიული ორაზროვნება

თუნდაც ამ ობიექტზე ჟურნალისტების დაშვების მაგალითზე დაყრდნობით, ანალიტიკოსები ირწმუნებიან, რომ ამერიკული სპეცსამსახურები სულაც არ არიან წინააღმდეგი, რუსეთზე სტრატეგიული ზეწოლის თამაშში აჰყვნენ მაკრონს. სავარაუდოდ, მაკრონს ვაშინგტონი არ გაუფრთხილებია, ასეთ რამეს ვიტყვიო, თუმცა განცხადების შემდეგ კონსულტაციებისათვის პარიზში სპეციალური ემისარი მიავლინეს, ტაქტიკის შესაჯერებლად. აშშ-საც აღელვებს მოსკოვის მხრიდან უკრაინის ფრონტზე გაზრდილი ზეწოლა და მაკრონის განცხადებით შექმნილი შესაძლებლობების ახალი არხის გამოყენებაზე უარს არ იტყვიან.

სხვა საქმეა ოლაფ შოლცი. გერმანიის კანცლერმა მტკიცედ უარყო ფრანგი კოლეგის ნათქვამი, ასევე კიდევ ერთხელ უთხრა კიივს უარი გერმანული, 500 კილომეტრზე მსროლელი "ტაურუსის" ტიპის ფრთოსანი რაკეტების გადაცემაზე იმ მოტივით, რომ "ეს უპასუხისმგებლო საქციელი იქნებოდაო." საგულისხმოა, რომ კანცლერმა შოლცმა დასძინა "იმას, რასაც ბრიტანელები და ფრანგები აკეთებენ უკრაინისთვის სამიზნეების არჩევაში დასახმარებლად, გერმანია ვერასოდეს იზამსო." ამით შოლცმა დასავლელი პარტნიორების მიერ მოსკოვისთვის ფრიად მგრძნობიარე სახის დახმარებაზე მიანიშნა. ბრიტანეთმა სამიზნეების შერჩევაში დახმარება ოფიციალურად უარყო. საფრანგეთმა კი - არა.

## დილემა მოსკოვს

საფრანგეთი ყოველთვის უარყოფდა საკუთარი სამხედროების უკრაინაში ყოფნას - გინდ ოფიციალური და გინდაც არაოფიციალური მისიით. ბრიტანელებისგან განსხვავებით, ფრანგი ჯარისკაცები არც კიივში საფრანგეთის საელჩოს იცავენ - ეს ფუნქცია ჟანდარმებს აკისრიათ, რომლებიც შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექვემდებარებიან. საფრანგეთის სპეცდანიშნულების ძალებს - რომლებიც ჯარების გენშტაბს ექვემდებარებიან - ომის ახალი ეტაპის დაწყების მერე ოფიციალურად არასოდეს გადაუკვეთიათ უკრაინის საზღვარი.

თუმცაღა, ჟურნალისტების ცნობით, საზღვრის ოფიციალურად გადაკვეთაზე საუბარი ფრანგულ გენშტაბში მართლაც აქტიურად მიმდინარეობს. ყველაზე უფრო მოზომილ ვარიანტად საუბარია "სტრაგეგიული დილემის" შექმნაზე მოსკოვისათვის.

მაგალითად, ფრანგი ინსტრუქტორების დახმარება ფრიად სასარგებლო იქნებოდა საჰაერო თავდაცვის მიმართულებით. გენშტაბში ფიქრობენ, რომ პერსონალის ოფიციალურად წარგზავნა გარკვეულწილად დაიცავდა ამ თავდაცვით სისტემებს რუსული დარტყმებისაგან.

ამრიგად, პრეზიდენტ მაკრონის სიტყვები ჰაიჰარად წამოსროლილი ნამდვილად არაა - მათ ზურგს არმიის მეთაურების მხრიდან გათვლილ რისკზე წასვლის მზადყოფნა უმაგრებს.

*სტატია "ლე მონდში" 1 მარტს გამოქვეყნდა. ქართული ადაპტაცია ჯაბა დევდარიანისა.*
### ლიეტუვა: მოსკოვისა და კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოების დაპირისპირების ახალი ველი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-94-e1-83-a2-e1-83-a3-e1-83-95-e1-83-90--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-a1-e1-83-99-e1-83-9d-e1-83-95-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-90--e1-83-93-e1-83-90--e1-83-99-e1-83-9d-e/
Last updated: 2026-04-21T18:15:53.000Z
რელიგია რუსეთის საგარეო პოლიტიკის ინსტრუმენტია, რომელსაც კრემლი თავისი პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად იყენებს, განსაკუთრებით პოსტსაბჭოთა სივრცეში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი სამხედრო აგრესიის დაწყების შემდეგ რუსეთის მართლმადიდებელმა ეკლესიამ კრემლის ომს დაუჭირა მხარი.

---

**მამუკა კომახია** პოსტსაბჭოთა სივრცის პოლიტიკას იკვლევს

---

მოსკოვის საპატრიარქოს საომარმა რიტორიკამ არაერთ ქვეყანაში მის ლეგიტიმაციას პრობლემა შეუქმნა, მათ შორის ლიეტუვაშიც, სადაც მოსკოვის საპატრიარქოს გავლენას საფრთხეს უქმნის კონსტანტინოპოლის საპატრიარქო, რომლის რელიგიური სტრუქტურაც ლიეტუვაში 2024 წლის იანვრიდან შეუდგა საქმიანობას.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

გასულ ათწლეულებში რუსეთმა აჩვენა, რომ შეუძლია მართლმადიდებელი ეკლესიების საშუალებით, ეთნიკური რუსების მობილიზება ხელისუფლების წინააღმდეგ, მათ შორის ბალტიისპირეთის ქვეყნებშიც, სადაც მოსახლეობის ნაწილი ეთნიკურად რუსია.

უკრაინაში რუსეთის სამხედრო აგრესიამ და რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის პროკრემლისტურმა დამოკიდებულებამ, ლიეტუვის მსგავს ქვეყნებში რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიასთან დაკავშირებული რელიგიური სტრუქტურების საქმიანობის საკითხი ეროვნული უსაფრთხოებისთვის გამოწვევად აქცია.

რუსეთის პოლიტიკურ და რელიგიურ გავლენასთან ბრძოლაში ლიეტუვის ხელისუფლება მოკავშირედ განიხილავს კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს, ამიტომაც ოფიციალური ვილნიუსის ხელშეწყობით მოხდა მისი საქმიანობის ლეგიტიმაცია და ლიეტუვაში კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს ახალი ეპარქიის დაფუძნება.

---

**ჩვენი სტატიების ციკლი:**

- [ესტონეთი: მართლმადიდებელი ეკლესია მოსკოვსა და კონსტანტინოპოლს შორის](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%94%e1%83%a1%e1%83%a2%e1%83%9d%e1%83%9c%e1%83%94%e1%83%97%e1%83%98-%e1%83%9b%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%97%e1%83%9a%e1%83%9b%e1%83%90%e1%83%93%e1%83%98%e1%83%93%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%94%e1%83%9a/)
- [ლატვია: სახელმწიფოს ბრძოლა მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიისთვის](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%9a%e1%83%90%e1%83%a2%e1%83%95%e1%83%98%e1%83%90-%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%ae%e1%83%94%e1%83%9a%e1%83%9b%e1%83%ac%e1%83%98%e1%83%a4%e1%83%9d%e1%83%a1-%e1%83%91%e1%83%a0%e1%83%ab%e1%83%9d/)
- [მოლდოვის ორი ეკლესია: ბრძოლა გავლენისთვის](https://evropis.moambe.eu/content/files/2026/04/556393.html)

---

ლიეტუვის მცირერიცხოვან მართლმადიდებელ თემზე გავლენისთვის ბრძოლა კონსტანტინოპოლისა და მოსკოვის საპატრიარქოებს შორის მიმდინარე ისტორიული დაპირისპირების კონტექსტშიც უნდა განვიხილოთ. 2019 წელს კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს მიერ უკრაინის ეკლესიისთვის ავტოკეფალიის მინიჭების შემდეგ ბრძოლა კიდევ უფრო გამწვავდა, რაც მართლმადიდებელ სამყაროში დიდი რელიგიური განხეთქილების დაწყების მიზეზი გახდა.

## ლიეტუვის მართლმადიდებელი ეკლესია

ლიეტუვის მართლმადიდებელი [ეკლესია](https://www.orthodoxy.lt/?ref=evropis.moambe.eu) (ლმე), რომელიც ასევე ცნობილია, როგორც ვილენისა და ლიტვის ეპარქია, 1839 წელს დაარსდა და რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას (რმე) ექვემდებარება. ლატვიის, ესტონეთისა და მოლდოვისგან განსხვავებით, ლმე-ს რმე-ის შემადგენლობაში არ აქვს თვითმმართველი ეკლესიის სტატუსი.

ლმე-ის მმართველი 2010 წლიდან ვილენისა და ლიტვის მიტროპოლიტი ინოკენტია (ვასილიევი), რომელიც რმე-ის მოსკოვის საპატრიარქოს წმინდა სინოდმა დანიშნა. საინტერესოა, რომ 1969 წელს მან საერთაშორისო ურთიერთობების მოსკოვის სახელმწიფო ინსტიტუტში [ჩააბარა](https://orthodoxy.lt/eparkhiya/arkhierei?ref=evropis.moambe.eu).

### გეოგრაფიული არეალი და მრევლი

ლმე-ის იურისდიქცია მხოლოდ ლიეტუვის ტერიტორიაზე ვრცელდება და ამ ქვეყანაში მცხოვრებ მრევლსა და ეკლესია-მონასტრებს აერთიანებს. ეპარქიის ცენტრი ვილნიუსში მდებარეობს. ეპარქიის დაქვემდებარებაშია 52 სამწყსო და 2 მონასტერი. ეპარქიაში 65-მდე სასულიერი პირი მსახურობს.

მართლმადიდებლობა ლიეტუვაში სიდიდით მეორე რელიგიაა, რომლის მიმდევრებიც ძირითადად ეთნიკურად რუსები არიან. 2021 წლის [მონაცემებით](https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/2162671/constantinople-patriarchate-sets-up-church-structure-in-lithuania?ref=evropis.moambe.eu#:~:text=The%20initiative%20to%20set%20up,for%20Russia's%20invasion%20of%20Ukraine.), ძირითადად კათოლიკურ ლიეტუვაში მოსახლეობის 3.75% მართლმადიდებელია. ქვეყანაში დაახლოებით 2.7 მლნ კაცი ცხოვრობს.

## ისტორიული კონტექსტი

### ადრეული პერიოდი

ლიეტუვაში ქრისტიანობა შუა საუკუნეებში იწყებს გავრცელებას, დასავლეთიდან კათოლიციზმი ვრცელდება, აღმოსავლეთიდან - მართლმადიდებლობა. ლიეტუველი მართლმადიდებლები თავიდანვე, XIII-XIV საუკუნეებში, კონსტანტინოპოლის კანონიკურ დაქვემდებარებაში იმყოფებოდნენ. ამიტომაც დღეს როდესაც ლიეტუვაში კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს სტრუქტურის დაფუძნებაზე საუბრობენ, ამას ისტორიული სამართლიანობის აღდგენის კონტექსტში განიხილავენ.

### რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში

ლიეტუვაში მართლმადიდებლობის გავრცელება რუსეთის იმპერიის სახელს უკავშირდება, რომელიც მე-18 საუკუნის ბოლოდან, პოლონეთ-ლიეტუვის თანამეგობრობის დანაწევრების შედეგად, ლიეტუვის ტერიტორიაზე იწყებს დამკვიდრებას. რუსეთის იმპერიამ რუსიფიკატორული პოლიტიკის განხორციელება დაიწყო. ამ პოლიტიკის ნაწილი იყო მართლმადიდებლობის გავრცელებაც, რასაც 1839 წელს ლიეტუვის ტერიტორიაზე რმე-ის ეპარქიის დაარსება მოჰყვა.

### მსოფლიო ომებს შორის პერიოდი

პირველ და მეორე მსოფლიო ომებს შორის პერიოდში დამოუკიდებელ ლიეტუვის რესპუბლიკაში მოქმედი ლმე მოსკოვის საპატრიარქოს დაქვემდებარებაში იყო.

### საბჭოთა პერიოდი

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ლიეტუვა დროებით ნაცისტური გერმანიის გავლენის სფეროში მოექცა, 1945 წლიდან კი საბჭოთა კავშირის ნაწილი გახდა. საბჭოთა პერიოდში დაიხურა არაერთი რელიგიური დაწესებულება და მოსკოვის საპატრიარქოს აეკრძალა ლმე-ის მატერიალური დახმარება. საბჭოთა კავშირის არსებობის ბოლო წლებში, „პერესტროიკის“ პერიოდში, რელიგიური დაწესებულებები ნელ-ნელა იწყებენ გააქტიურებას. 1990 წელს ლიეტუვამ საბჭოთა კავშირიდან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, ლმე-ის მეთაურმა, არქიეპისკოპოსმა ქრიზოსტომმა კი, ლიეტუვის დამოუკიდებლობას დაუჭირა მხარი.

## რა შეიცვალა უკრაინაში ომის დაწყების შემდეგ?

ლმე-ის მშვიდი ცხოვრება 2022 წლის 24 თებერვალს უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი სამხედრო აგრესიის შემდეგ დაირღვა. ლმე-მ მალევე დაგმო რუსეთის სამხედრო აგრესია. 2022 წლის 17 მარტს ინოკენტიმ [განაცხადა](https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1647975/lithuanian-orthodox-church-condemns-russia-s-war-on-ukraine?ref=evropis.moambe.eu), რომ „ლმე-ის პოზიცია უცვლელია, ჩვენ ვგმობთ რუსეთის ომს უკრაინის წინააღმდეგ და ვლოცულობთ, რომ იგი რაც შეიძლება მალე დასრულდეს“. ინოკენტიმ ღიად დააფიქსირა მისი პოლიტიკური ხედვები, რაც განსხვავდება რუსეთის პატრიარქ კირილის საომარი რიტორიკისგან. ლმე-ში მოსკოვის საპატრიარქოსგან მეტი დამოუკიდებლობის მოთხოვნები გაისმა.

2022 წლის 27 მაისს რმე-ის სინოდის [გადაწყვეტილებით](https://www.patriarchia.ru/db/text/5930293.html?ref=evropis.moambe.eu) [შეიქმნა](https://www.patriarchia.ru/db/text/5930738.html?ref=evropis.moambe.eu) კომისია, რომელმაც ლმე-ის სტატუსის ცვლილების საკითხი უნდა განიხილოს. 27 დეკემბერ ლმე-ის კრებამ რმე-ის სინოდს თვითმმართველი ეკლესიის სტატუსის მინიჭება ოფიციალურად [მოსთხოვა](https://rg.ru/2022/12/28/sobranie-litovskoj-pravoslavnoj-cerkvi-poprosilo-u-sinoda-status-samoupravliaemoj.html?ref=evropis.moambe.eu). სინოდს ამ საკითხზე ჯერჯერობით არ მიუღია გადაწყვეტილება.

ლმე ცდილობს მისი მოსკოვის საპატრიარქოსთან დაკავშირება ნაკლებად მოხდეს. 2022 წლის მარტში რმე-ის სინოდს უკრაინისა და მოლდოვის მართლმადიდებელი ეკლესიების მეთაურთა გარდა, არც ლიეტუვის მიტროპოლიტი დაესწრო. პატრიარქი კირილი ომის მხარდაჭერად ითვლება და ლმე-ს ამ ფაქტორის გათვალისწინებაც უწევს. 2022 წლის ივლისში კირილს ლიეტუვაში შესვლა [აუკრძალეს](https://ocl.org/head-of-russian-orthodox-church-banned-from-entering-lithuania/?ref=evropis.moambe.eu). ლიეტუვა ასევე ერთ-ერთი აქტიური ლობისტი იყო ევროკავშირს კირილის წინააღმდეგ სანქციები [დაეწესებინა](https://www.delfi.lt/en/politics/lithuania-calls-on-eu-to-sanction-russian-orthodox-patriarch-kirill-90051205?ref=evropis.moambe.eu).

მოსკოვის საპატრიარქოსგან დისტანცირების მიზნით, ლმე-მ უკრაინელ ლტოლვილებს უფლება [მისცა](https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1951197/lithuanian-orthodox-church-allows-ukrainians-to-pray-without-mentioning-moscow-patriarch?ref=evropis.moambe.eu) ლიეტუვის რამდენიმე მართლმადიდებელ ეკლესიაში პატრიარქ კირილის ხსენების გარეშე ილოცონ. ასევე მათთვის ზოგიერთ ეკლესიაში მღვდელმსახურებას დევნილი უკრაინელი მღვდლები უკრაინულ ენაზე [ატარებენ](https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/1860770/v-litve-dlia-pravoslavnykh-organizovyvaiutsia-sluzhby-na-ukrainskom-iazyke?ref=evropis.moambe.eu). ლიეტუვაში უკრაინელი ლტოლვილების საკითხი მნიშვნელოვან საკითხად იქცა, რადგან რამდენიმე ათეულ ათასობით უკრაინელ ლტოლვილს არ სურს მოსკოვის საპატრიარქოს დაქვემდებარებულ ეკლესიებში ლოცვა. ეს ასევე აქტუალურია ბელარუსი დევნილების შემთხვევაშიც, რომლებიც ბელარუს დიქტატორ ალექსანდრ ლუკაშენკოს გამოექცნენ.

ლმე-ს არ [მოსწონს](https://baltija.eu/2023/05/08/otkrytoe-pismo-rykovoditeliam-litovskih-smi/?ref=evropis.moambe.eu) რომ მათ მედიაში იხსენიებენ, როგორც „მოსკოვის გავლენის ქვეშ მყოფ რელიგიურ ორგანიზაციას“. ამის შესახებ ლმე-მ ლიეტუვის მედიასაშუალებებს წერილიც კი მისწერა. ლმე-მ არამეგობრული [უწოდა](https://obzor.lt/news/n87530.html?ref=evropis.moambe.eu) ვილნიუსის მერის, რემიგიუს შიმაშიუსის ქმედებას, რომელმაც 2023 წლის 7 იანვარს მართლმადიდებლურ შობაზე ლმე-ის მღვდლები, დამკვიდრებული ტრადიციის საწინააღმდეგოდ, დემონსტრაციულად არ მიიწვია და მათ არასასურველი სტუმრები უწოდა.

ინოკენტი არსებული გამოწვევების მიუხედავად ხელისუფლებისგან ნდობით ჯერჯერობით სარგებლობს. 2023 წლის მარტში ინოკენტის, რომელიც რუსეთის მოქალაქეა, ლიეტუვაში ბინადრობის ნებართვის მოქმედების ვადა ორი წლით [გაუხანგრძლივეს](https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1940617/lithuania-extends-orthodox-metropolitan-inokentiy-s-residence-permit?ref=evropis.moambe.eu). იგი ლიეტუვაში ცხოვრებას 2025 წლამდე შეძლებს. მსგავსი გადაწყვეტილება მას შემდეგ მიიღეს, რაც ქვეყნის შესაბამისმა სამსახურებმა დაადგინეს, რომ ინოკენტის საქმიანობა ეროვნულ უსაფრთხოებას არ ემუქრება. ინოკენტის მიერ წარდგენილ დოკუმენტაციაში მითითებული იყო, რომ იგი ეწინააღმდეგება უკრაინაში რუსეთის წარმოებულ ომს და ყირიმს უკრაინის შემადგენლობაში აღიარებს. ამ მხრივ განსხვავებული ვითარებაა ესტონეთში, სადაც მოსკოვის საპატრიარქოს ესტონეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურს ბინადრობის ნებართვის მოქმედების ვადა აღარ გაუგრძელეს და ქვეყნის დატოვება მოსთხოვეს.

## კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს რეაქცია

უკრაინაში რუსეთის სამხედრო აგრესიამ კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს ლიეტუვაში გააქტიურების შესაძლებლობა მისცა. 2022 წლის დეკემბერში, ვილნიუსს კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს წარმომადგენელი, ქალკედონის მიტროპოლიტი ემანუილი ესტუმრა. ეს ვიზიტი მას შემდეგ შედგა, რაც პრემიერ-მინისტრმა ინგრიდა შიმონიტემ კონსტანტინოპოლის პატრიარქს მისწერა, რომ ლიეტუვის მთავრობა მხარს უჭერდა მართლმადიდებლების ნაწილის მისწრაფებას, გამოყოფოდნენ მოსკოვის საპატრიარქოს.

მოსკოვის საპატრიარქოს პოზიციის გამო ლმე-ს საწყის ეტაპზე გამოეყო ხუთი სასულიერო პირი, რომლებმაც კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს სტრუქტურული ერთეული [დააფუძნეს.](https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1960147/lithuanian-deacon-leaves-moscow-patriarchate-to-join-new-orthodox-community?ref=evropis.moambe.eu) მათ 2022 წელს ინოკენტიმ სასულიერო ხარისხი ჩამოართვა, თუმცა 2023 წლის თებერვალში კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა მათ სასულიერო ხარისხი [აღუდგინა](https://www.nedelia.lt/news-lt/51218-konstantinopol-vernul-v-svjaschennyj-san-pjateryh-izvergnutyh-iz-nego-litovskih-pravoslavnyh-dopolneno-kommentarij-kanceljarii-litovskoj-pravoslavnoj-arhiepiskopii.html?ref=evropis.moambe.eu). კონსტანტინოპოლის შეფასებით, ისინი დაისაჯნენ არა რელიგიური კანონების დარღვევის გამო, არამედ უკრაინაში რუსეთის აგრესიასთან დაკავშირებული პოზიციის გამო. აღდგენის გადაწყვეტილება არ [აღიარა](https://spzh.news/ru/news/71964-tserkov-litvy-ne-priznala-reshenie-fanara-vosstanovit-zapreshchennykh-klirikov?ref=evropis.moambe.eu) ლმე-მ.

2023 წლის მარტში ვილნიუსს კონსტანტინოპოლის პატრიარქი ბართლომე პირველი ოფიციალური ვიზიტით [ესტუმრა](https://jamestown.org/program/moscow-church-faces-new-and-greater-threat-in-lithuania-belarus-and-russia-itself/?ref=evropis.moambe.eu). ვიზიტის დროს ბართლომემ [განაცხადა](https://www.jpost.com/breaking-news/article-734968?ref=evropis.moambe.eu), რომ იგი იმუშავებს ლიეტუვის ხელისუფლებასთან ახალი რელიგიური ორგანიზაციის დასაფუძნებლად, რაც მორწმუნეებს შესაძლებლობას მისცემს მხოლოდ მოსკოვის საპატრიარქოს დაქვემდებარებაში არ იყვნენ. ბართლომეს მსგავს განცხადებას ლიეტუვის პრემიერ-მინისტრთან თანამშრომლობის შესახებ შეთანხმების ხელმოწერა მოჰყვა. ბართლომეს [განცხადებით](https://ec-patr.org/his-all-holiness-ecumenical-patriarch-bartholomew-s-t-a-t-e-m-e-n-t-after-the-meeting-with-the-prime-minister-of-lithuania-he-ms-ingrida-simonyte-and-the-signing-of-the-agreement-of-cooperation/?ref=evropis.moambe.eu), მათ წინაშე იშლება ახალი პერსპექტივა და შესაძლებელია იმუშაონ ერთად, რათა შექმნან კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს ეპარქია. მსგავს გადაწყვეტილებას ბართლომემ "ისტორიული სამართლიანობის აღდგენა" უწოდა.

ბართლომეს ვიზიტი ლიეტუვაში კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს რელიგიური სტრუქტურის დაარსებისკენ გადადგმული დიდი ნაბიჯი იყო, რასაც ერთ წელიწადში ლიეტუვაში ეპარქიის დაფუძნება მოჰყვა. 2024 წლის 6 იანვარს კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს წარმომადგენელმა იუსტინიუს კივილომ ლიეტუვაში, ადგილობრივი კათოლიკური ეკლესიის შენობაში, პირველად [ჩაატარა](https://orthochristian.com/158239.html?ref=evropis.moambe.eu) რელიგიური მსახურება. რამდენიმე დღით ადრე იგი ლიეტუვაში კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს ახალი ეპარქიის ხელმძღვანელად დაინიშნა. ახალი ეპარქია 10 მღვდელსა და 10 სამწყოს აერთიანებს. იუსტიციის სამინისტრომ ეპარქია ოფიციალურად 8 თებერვალს [დაარეგისტრირა](https://www.dw.com/ru/litva-oficialno-priznala-pravoslavnuu-cerkov-konstantinopolskogo-patriarhata/a-68209899?fbclid=IwAR0W7kNI02SCLDrmp46je9sUzW%5FzVM4No-XxJHIJvKeFiMTVtslyW3D9szo&ref=evropis.moambe.eu).

## ამ დროს, სამეზობლოში...

რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის გავლენა ლიეტუვის სამეზობლოშიც სუსტდება. უკრაინის გარდა, სადაც კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს და რამდენიმე ავტოკეფალური ეკლესიის მიერ აღიარებული, უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესია საქმიანობს, რუსეთის ეკლესია სხვა ქვეყნებშიც დიდი დარტყმის ქვეშ აღმოჩნდა. ლატვიაში ადგილობრივი კანონების მიხედვით ლატვიის მართლმადიდებელი ეკლესია რუსეთისგან დამოუკიდებელი გახდა (თუმცა, ამ ეტაპზე, კანონიკური წესებით ლატვიის მართლმადიდებელი ეკლესია მართლმადიდებელი სამყაროსთვის კვლავ რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ნაწილად ითვლება). ადგილობრივ ხელისუფალთა მხარდაჭერით ესტონეთში და მოლდოვაშიც ძლიერდება სხვა საპატრიარქოებს დაქვემდებარებული რელიგიური სტრუქტურების გავლენა.

## რას უნდა ველოდოთ?

ლიეტუვაში კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს რელიგიური სტრუქტურის დაფუძნება ბალტიისპირეთის რელიგიურ „ფრონტზე“ რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიისთვის მორიგი ძლიერი დარტყმაა, რაც რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის გავლენას არა მხოლოდ ლიეტუვაში, არამედ ბალტიისპირეთის რეგიონშიც შეასუსტებს.

უკრაინაში მიმდინარე რუსეთის სამხედრო აგრესიის ფონზე, ბალტიისპირეთის ქვეყნებსა და უკრაინაში კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს გააქტიურება მოსკოვსა და კონსტანტინოპოლს შორის პაექრობას კიდევ უფრო გაამწვავებს, რაც მართლმადიდებელ სამყაროში დაპირისპირების მუხტის შენარჩუნებას შემდგომ ათწლეულებშიც ხელს შეუწყობს.
### ამიხსენი | მიგრაციის ევროპული პაქტი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-ae-e1-83-a1-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-92-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-aa-e1-83-98-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:15:54.000Z
## რა მოხდა?

გასული წლის მიწურულს, 20 დეკემბერს, ევროკავშირის მთავარმა ინსტიტუტებმა, კერძოდ კი აღმასრულებელმა ევროკომისიამ, ევროპელების მიერ არჩეულმა ევროპარლამენტმა და მთავრობათაშორისმა ევროკავშირის საბჭომ მიგრაციის ერთობლივ მართვასთან დაკავშირებით პოლიტიკურ [შეთანხმებას](https://www.euractiv.com/section/politics/news/eu-institutions-reach-comprehensive-deal-on-migration/?ref=evropis.moambe.eu) მიაღწიეს. სამწლიანი დაძაბული სჯა-ბაასის შემდეგ ევროინსტიტუტები “მიგრაციისა და თავშესაფრის შესახებ ახალი პაქტის” ხუთ ინიციატივაზე შეჯერდნენ. შეთანხმება უკვე იქცა მიგრანტების უფლებადამცველთა რისხვის სამიზნედ, თუმცა პრობლემაზე საერთო ხედვის მიღწევის პირველი პრეცედენტი მნიშვნელოვანია. მეორეა, თუ რისი გაკეთება მოხერხდება სინამდვილეში.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- მას შემდეგ, რაც საქართველომ კანდიდატის სტატუსი მიიღო, ევროკავშირში მიღებული გადაწყვეტილებები პირდაპირ გვეხება, რადგან მათი ეროვნულ კანონმდებლობაში გადმოთარგმნა (და არა კოპირება) იქნება საჭირო. გარდა ამისა, ევროპაში დასარჩენად წასულ საქართველოს მოქალაქეებზე ბრიუსელის საიმიგრაციო პოლიტიკა ხშირად პირდაპირ ახდენს გავლენას.
- რაც შეეხება უფრო ფართო კონტექსტს - ევროკავშირის მთავარმა ინსტიტუტებმა დიდი ძალისხმევა გაიღეს, რომ ისტორიული შეთანხმება 2024 წლის ევროპარლამენტის არჩევნებამდე მოესწროთ. ეს, ნაწილობრივ, ულტრამემარჯვენეთა ზედმეტი მოძლიერების შიშითაც არის [განპირობებული](https://www.nytimes.com/2023/12/20/world/europe/eu-migration-asylum.html?ref=evropis.moambe.eu). ევროპის ულტრამემარჯვენე ძალები სწორედ მიგრაციის მოწინააღმდეგის დროშით მიიწევენ საარჩევნო ბრძოლის ველისკენ. ამ ფონზე კი, ჯერ კიდევ დომინანტი პოლიტიკური ძალები იძულებული არიან, აღიარონ პრობლემის არსებობა და ცდილობენ, თავისკენ გადმოქაჩონ ულტრამემარჯვენეების ამომრჩევლები.
- უკვე მრავალი წელია, ხმელთაშუაზღვისპირა ევროპულ სახელმწიფოებს გეოგრაფიული თავისებურებების გამო მიგრანტთა არაპროპორციულად დიდ ნაკადთან უწევთ გამკლავება და შედარებით ჩრდილოელი ევროპელებისაგან ჯეროვან სოლიდარობას [მოითხოვენ](https://www.theguardian.com/world/2021/mar/21/eus-southern-states-step-up-calls-for-solidarity-in-managing-mass-migration?ref=evropis.moambe.eu). ამ ფონზე, მიგრაციისა და თავშესაფრის პოლიტიკის ზეეროვნულ მართვასთან დაკავშირებული ნებისმიერი შეთანხმება ძალიან მნიშვნელოვანია.
- ამასთან, საგულისხმოა, რომ ევროკავშირის ზოგი წევრი მოდას აჰყვა და ცდილობს, საკუთარი საზღვრების დაცვის პასუხისმგებლობის ნაწილი მესამე სახელმწიფოს აჰკიდოს. ევროკავშირის ზოგი წევრი, ყოფილი თანაწევრის, გაერთიანებული სამეფოს მსგავსად, უფრო და უფრო სადავო და საეჭვო მეთოდებით [ცდილობს](https://www.youtube.com/watch?v=uVZPkw9%5FXIo&ref=evropis.moambe.eu) მიგრანტთა ნაკადის შესუსტებას. თუ ბრიტანეთმა გადაწყვიტა რუანდის მთავრობასთან დაედო ხელშეკრულება და იქ აშენებულ ცენტრებში - ვაღიაროთ და, ციხეებში - დაეკავებინა თავშესაფრის პოტენციური მაძიებლები, იტალია მსგავს გარიგებას ალბანეთთან განიხილავს. მიგრანტების მესამე ქვეყანაში გადაყვანა განიხილება სხვა ევროპულ დედაქალაქებშიც. ამ ფონზე, საინტერესოა, როგორ იმუშავებს ახალი შეთანხმება.

## როგორ მოვედით აქამდე?

2015 წელს ევროკავშირი თავისი არსებობის მანძილზე ერთი-ერთი გარდამტეხი მოვლენის, ე.წ. მიგრანტთა კრიზისის წინაშე [დადგა](https://www.reuters.com/article/us-europe-migrants-eu-analysis-idUSKCN0R50Y520150905/?ref=evropis.moambe.eu). აღმოჩნდა, რომ ევროგაერთიანება ახლო აღმოსავლეთიდან თუ აფრიკიდან ომს, პოლიტიკურ თუ ეკონომიკურ კრიზისს გამოქცეული ასობით ათასი მიგრანტის დასახვედრად მზად არ იყო. არადა საერთაშორისო სამართალი ყველას ავალდებულებს, თავშესაფრის მაძიებელი მიიღოს და შესაბამისი მოკვლევის მერე გადაწყვიტოს, იმსახურებს თუ არა ლტოლვილის სტატუსს. ბუნებრივია, ევროკავშირის საგარეო - სახმელეთო თუ საზღვაო - სამხრეთ საზღვართან მყოფი ქვეყნები უფრო რთულ ვითარებაში აღმოჩნდნენ, ვიდრე ევროპის შუაგულში ან ჩრდილოეთით მყოფნი.

თავზარდაცემული ევროპელები საგონებელში ჩაცვივდნენ და პრობლემასთან ერთობლივად შეჭიდება გაუჭირდათ. გამოვლენილი დაბნეულობის გამო, რა გასაკვირია, რომ კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა არამხოლოდ ევროკავშირის წევრების ლოჯისტიკური შესაძლებლობები, არამედ ევროპის საკუთარი ღირებულებებისადმი ერთგულება და ევროპის ქვეყნებს შორის სოლიდარობაც.

2015 წლის შემდეგ არაკანონიერი მიგრაციის პრობლემა დიდი თავისტკივილია ევროპულ სახელმწიფოთა აბსოლუტური უმრავლესობისთვის. აშკარა გახდა, რომ ცალ-ცალკე ამ პრობლემას ევროპის ქვეყნები ვერ წყვეტენ, ერთად გადასაწყვეტად კი საკმარისი რესურსები არაა გამოყოფილი.

2020 წელს პრობლემის გადაჭრის გზის მოძიება ურსულა ფონ დერ ლაიენის მეთაურობით მოქმედმა კომისიამ იკისრა და “მიგრაციისა და თავშესაფრის შესახებ ახალი პაქტის” პროექტი წარმოადგინა. კომისიამ პაქტში სამი მთავარი ამოცანა [დასახა](https://www.brookings.edu/articles/the-eus-new-pact-on-migration-and-asylum-is-missing-a-true-foundation/?ref=evropis.moambe.eu). პაქტის თანახმად, ევროკავშირის წევრებს მესამე ქვეყნებთან თანამშრომლობა უნდა გაეძლიერებინათ, რათა მიგრანტებისთვის შესაბამისი კანონიერი საჭიროების არარსებობის შემთხვევაში ევროპასთან მიახლოების საშუალებაც არ მიეცათ. პარალელურად, ევროპას საკუთარი საზღვრების უფრო ხისტად დაცვაზეც უნდა ეზრუნა.

კომისიამ ჩვეული, შეძლებისდაგვარად მიუკერძოებელი მზრუნველობით არც შიდა სოლიდარობის ნაკლებობა დაივიწყა და წევრებს შორის მიგრაციის ტვირთის უფრო სამართლიანად გადანაწილების საკითხსაც დაუთმო ყურადღება. რამდენად ჯეროვანი და შედეგიანი იყო ეს ყურადღება, სხვა საკითხია. თუმცა ფაქტია, რომ პაქტმა, განსაკუთრებით კი სოლიდარობის ნაწილმა, ეგრევე დიდი დებატები გამოიწვია.

ვიშეგრადის ჯგუფის (ჩეხია, უნგრეთი, სლოვაკეთი, პოლონეთი) ქვეყნებმა მიგრანტების მიღების “სავალდებულო კვოტაზე” მტკიცე უარი [განაცხადეს](https://www.euractiv.com/section/justice-home-affairs/news/in-brussels-visegrad-four-reject-the-eus-migration-plan/?ref=evropis.moambe.eu) და თან ისიც დააყოლეს, უცხოელების ნაკადს არა მართვა, კონტროლი და ზედმეტი ფერება, არამედ შეჩერება უნდაო. ამ დებატების ერთი ფაზა, ავად თუ კარგად, 2023 წლის დეკემბერში დასრულდა.

## კონკრეტულად რაზე შეთანხმდნენ?

ევროკომისიის თავდაპირველი, ანუ 2020 წლის ინიციატივა ათ სხვადასხვა საკითხს ეხებოდა, 2023 წლის დეკემბრის მონაცემებით კი ევროკავშირის ლიდერები მხოლოდ ხუთ მათგანზე შეთანხმდნენ. თუმცა სამართლიანობისათვის ისიც გასათვალისწინებელია, რომ შეთანხმებული ხუთი ინიციატივა უფრო ფართოა, ვიდრე მათი თავდაპირველი ვერსიები. პოლიტიკური შეთანხმება შემდეგ ხუთ ინიციატივას [შეეხო](https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/statement%5F23%5F6708?ref=evropis.moambe.eu):

1. **სასაზღვრო შემოწმების რეგულირება** ევროკავშირში შესული არამოქალაქე პირების იდენტიფიცირების საერთო წესების შემოღებას გულისხმობს;
2. **ე.წ. Eurodac რეგულაცია** შენგენის ტერიტორიაზე უცხოელთა უკანონო გადაადგილების გამოსავლენად არსებულზე უფრო დახვეწილი საერთო საინფორმაციო ბაზის შექმნას ისახავს მიზნად. დაგეგმილია, რომ აღნიშნულ ბაზაში უფრო ზუსტი და სრული ინფორმაცია იყოს ასახული;
3. **თავშესაფრის პროცედურების რეგულაცია** თავშესაფრის მიცემაზე უარის შემთხვევაში პირთა უკან გაბრუნების დაჩქარებისკენაა მიმართული;
4. **სავალდებულო, მაგრამ მოქნილი სოლიდარობის მექანიზმი**, ალბათ, შეთანხმების ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილია. მისი მიზანია, რომ თავშესაფრის მიღების მსურველთა რაოდენობით გამოწვეული ტვირთი წევრებს შორის შედარებით სამართლიანად გადანაწილდეს;
5. **კრიზისებისა და ფორსმაჟორული სიტუაციების რეგულაცია -** ევროკავშირი მავანთა მხრიდან გეოპოლიტიკური ინტერესებისათვის მიგრანტების ბოროტად გამოყენების საფრთხისთვისაც ემზადება. დიახ, ასეთი რამეც ხდება. მაგალითად, 2021 წელს ევროპელებზე გულმოსულმა ლუკაშენკამ, როგორც ადამიანის ღირსების არად ჩამგდებმა დამნაშავემ, ფაქტობრივად მიგრანტები ახლო აღმოსავლეთიდან ბელარუსში ჩაიყვანა და შენგენის საზღვართან [მიაცილა](https://www.delorscentre.eu/en/publications/the-instrumentalisation-of-migration?ref=evropis.moambe.eu), მათი ევროგაერთიანების ტერიტორიაზე უკანონოდ შესვლის მიზნით. ლუკაშენკას ევროკავშირზე შურისძიება სურდა იმ სანქციების გამო, რომლებიც საკუთარ ხალხზე ძალადობისათვის დაუწესდა. ასეთი გამოცდილების პირობებში, რა გასაკვირია, რომ ევროპელებს მსგავსი რამის განმეორება კატეგორიულად არ სურთ.

აღსანიშნავია, რომ ამიერიდან თავშესაფრის მთხოვნელი ყველა პირი ერთსა და იმავე პროცედურას არ [გაივლის](https://www.youtube.com/watch?v=ryMCqYQBF0s&t=289s&ref=evropis.moambe.eu). შენგენის ზონაში შესვლამდე პასუხისმგებელი პირები შესაბამისი კრიტერიუმებით განსაზღვრავენ, მიგრანტი “სასაზღვრო პროცედურას” ექვემდებარება თუ ნორმალურ თავშესაფრის პროცედურას. განსხვავებით თავშესაფრის “ჩვეულებრივი” მაძიებლისაგან, რომელიც სამშობლოდან ჟენევის კონვენციით გათვალისწინებულ დევნის რომელიმე სახეს გაურბის, “სასაზღვრო პროცედურა” შეეხება მათ, ვისაც, ევროკავშირის აზრით, გასაქცევად საკმარისი მიზეზი არ აქვს. “სასაზღვრო პროცედურის” შემთხვევაში, აპლიკანტი საერთოდ ვერ შევა ევროკავშირის ტერიტორიაზე და საზღვარზევე მოუწევს განაცხადის შევსება. ამ კატეგორიაში მოხვდებიან ის ადამიანებიც, რომელთა ქვეყნებიც "უსაფრთხო ქვეყნებადაა" მიჩნეული, მათ შორის - საქართველოც.

## რას გულისხმობს სავალდებულო, მაგრამ მოქნილი სოლიდარობა?

ახალი შეთანხმების მიხედვით, ევროკავშირი იმ წევრი ქვეყნებიდან, რომელთა გავლითაც ევროპაში არაკანონიერი გზით ყველაზე მეტი მიგრანტი ხვდება, მინიმუმ 30,000 მიგრანტს მოსაზღვრე ქვეყნებსა და სხვა წევრ სახელმწიფოებში გადაანაწილებს. თუმცა სხვა ქვეყანაში შესული მიგრანტების მიღება არ იქნება სოლიდარობის ერთადერთი ფორმა: ქვეყნებს შეეძლებათ, მიგრაციის პოლიტიკის განხორციელებაში ფინანსური მონაწილეობაც გაზარდონ. ანუ, მთავარია სოლიდარობა და არა მისი კონკრეტული ფორმა. ეს ერთგვარად კომპრომისული ვარიანტია, რომელიც, გარკვეულწილად, ყველა წევრის ინტერესს ასახავს.

## და ადამიანის უფლებები?

უფლებადამცველების [აზრით](https://www.hrw.org/news/2023/12/21/eus-migration-pact-disaster-migrants-and-asylum-seekers?ref=evropis.moambe.eu), ევროკავშირის ლიდერებმა, იმის მაგივრად, რომ ღია ზღვაში ბედის ანაბარა მიტოვებული მიგრანტების გადარჩენის უკეთეს მექანიზმებსა და შეფარებაზე ეზრუნათ, მათი შეკავების გეგმა შეიმუშავეს და ისედაც რთული მდგომარეობა უფრო გააუარესეს. არსებობს წუხილი, რომ ახალი პაქტი ადამიანის საყოველთაოდ, ჩვეულებრივი სამართლით აღიარებულ უფლებას - non-refoulement, ანუ გასაჭირში მყოფის არგაძევებას - არღვევს და ამით ევროკავშირის ღირებულებებსაც ეწინააღმდეგება.

კრიტიკის [სამიზნე გახდა](https://www.euractiv.com/section/migration/news/eu-ministers-propose-walls-fences-surveillance-for-migration-solidarity-mechanism/?ref=evropis.moambe.eu) თავად „სოლიდარობის მექანიზმიც“. უფლებადამცველებს არ მოსწონთ, რომ ევროკავშირის წევრებს მიგრანტთა და თავშესაფრის მაძიებელთა შეფარების ალტერნატივად მათი შეჩერებისაკენ მიმართული ინფრასტრუქტურის შენების შესაძლებლობა ეძლევათ. კრიტიკოსები ფიქრობენ, რომ არასწორია „სოლიდარობა“ სათვალთვალო კამერების, მავთულხლართებისა და მიგრანტთა სატუსაღოების შენებით გამოიხატოს.

## რას უნდა ველოდოთ?

ახლა საჭიროა, შეთანხმებამ ყველა შესაბამისი ფორმალური პროცედურა გაიაროს, თუმცა მთავარი - პოლიტიკური შეთანხმება - უკვე მიღწეულია. ამის მიუხედავად, ჯერჯერობით რთული სათქმელია, თუ რამდენად ეფექტურად შეძლებს ევროკავშირი ამ შეთანხმების [დანერგვას](https://epc.eu/en/Publications/Political-agreement-on-the-New-Pact-a-cause-celebre~572a74?ref=evropis.moambe.eu). ამ მხრივ, შეიძლება ითქვას, უპრეცედენტოდ დიდი სამუშაოა გასაწევი. გამოცდილება და დრო კი არც თუ ბევრია.

ნებისმიერ შემთხვევაში, დიდი ალბათობით, მინიმუმ 2025 წლამდე მიგრაციის საგრძნობ შემცირებას არ უნდა ველოდოთ. ამ ფონზე კი საინტერესოა, თუ რას ეტყვიან ევროპელი ლიდერები ამომრჩევლებს ევროპარლამენტის 2024 წლის არჩევნების წინ. პოლიტიკოსებს მოუწევთ, ზუსტად და ეფექტურად ახსნან იმ შეთანხმების მნიშვნელობა, რომლის შედეგებიც ჯერჯერობით საგრძნობი ვერ იქნება რიგითი ევროპელი მოქალაქისთვის.
### ესტონეთი: მართლმადიდებელი ეკლესია მოსკოვსა და კონსტანტინოპოლს შორის
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-a1-e1-83-a2-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-97-e1-83-9a-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-91-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:15:54.000Z
რელიგია რუსეთის საგარეო პოლიტიკის ინსტრუმენტია, რომელსაც კრემლი თავისი პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად იყენებს, განსაკუთრებით პოსტსაბჭოთა სივრცეში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი სამხედრო აგრესიის დაწყების შემდეგ რუსეთის მართლმადიდებელმა ეკლესიამ კრემლის ომს დაუჭირა მხარი, რამაც არაერთ ქვეყანაში მის ლეგიტიმაციას პრობლემა შეუქმნა, მათ შორის ესტონეთში, სადაც მცირერიცხოვანი მართლმადიდებელი თემია.

---

**მამუკა კომახია** პოსტსაბჭოთა სივრცის პოლიტიკას იკვლევს

---

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- გასულ ათწლეულებში რუსეთმა აჩვენა, რომ შეუძლია მართლმადიდებელი ეკლესიების საშუალებით, ეთნიკური რუსების მობილიზება ხელისუფლების წინააღმდეგ, მათ შორის ესტონეთშიც, სადაც მოსახლეობის დაახლოებით 24% ეთნიკურად რუსია.
- უკრაინაში რუსეთის სამხედრო აგრესიამ და რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის პროკრემლისტურმა დამოკიდებულებამ, ესტონეთის მსგავს ქვეყნებში რუსული ეკლესიის საქმიანობის საკითხი ეროვნული უსაფრთხოებისთვის გამოწვევად აქცია.
- რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის საქმიანობა რუსეთის მეზობელ ქვეყნებში მხოლოდ რელიგიურ ჭრილში არ განიხილება. ამიტომაც, ესტონეთის ხელისუფლების ზეწოლა მოსკოვის საპატრიარქოს ესტონეთის მართლმადიდებელ ეკლესიაზე რუსეთის ეკლესიისა და კრემლის პოლიტიკური გავლენის შემცირების კონტექსტში ჯდება.
- რუსეთის პოლიტიკურ და რელიგიურ გავლენასთან ბრძოლაში ესტონეთის ხელისუფლება მოკავშირედ განიხილავს კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს, რომლის დაქვემდებარებაში მყოფი ესტონეთის მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესია ხელისუფლების განსაკუთრებული მხარდაჭერით სარგებლობს.
- ესტონეთის მცირერიცხოვან მართლმადიდებელ თემზე გავლენისთვის ბრძოლა კონსტანტინოპოლისა და რუსეთის საპატრიარქოებს შორის მიმდინარე ისტორიული დაპირისპირების კონტექსტშიც ჯდება. 2019 წელს, კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს მიერ უკრაინის ეკლესიისთვის ავტოკეფალიის მინიჭების შემდეგ, ეს ბრძოლა კიდევ უფრო გამწვავდა და მართლმადიდებელ სამყაროში დიდი რელიგიური განხეთქილების დაწყების მიზეზი გახდა.

## ორი მართლმადიდებელი ეკლესია

ესტონეთი ტრადიციულად ლუთერანული ქვეყანაა, თუმცა დღეს მოსახლეობის დიდი ნაწილი რელიგიურად არ მიიჩნევს თავს. 2011 წლის მონაცემებით, ესტონელების მხოლოდ 19.5% და ესტონელი რუსების მხოლოდ ნახევარი მიაკუთვნებდა საკუთარ თავს რომელიმე რელიგიურ ჯგუფს.

ესტონეთში ორი მართლმადიდებელი საეკლესიო სტრუქტურა ფუნქციონირებს: მოსკოვის საპატრიარქოს ესტონეთის მართლმადიდებელი [ეკლესია](https://orthodox.ee/?ref=evropis.moambe.eu) (ემე) და კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს ესტონეთის მართლმადიდებელი სამოციქულო [ეკლესია](https://www.eoc.ee/?v=a57b8491d1d8&ref=evropis.moambe.eu) (ემსე). ესტონეთის რუსულენოვანი მოსახლეობა თავს უფრო პირველ რელიგიურ სტრუქტურას მიაკუთვნებს, ესტონელები კი - კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს.

2011 წლის აღწერით, მართლმადიდებლები მოსახლეობის დაახლოებით 16%-ს შეადგენდა, რაც 176 773 კაცი იყო. აქედან 85%, ძირითადად რუსულენოვანი მოსახლეობა, ემე-ის მრევლი იყო. ბოლო წლების [მონაცემებით](https://news.err.ee/1609083383/patriarch-bartholomew-i-of-constantinople-to-visit-estonia-in-september?ref=evropis.moambe.eu), ემსე-ის მრევლის რაოდენობა, დაახლოებით, 34 ათასამდეა.

### ისტორიული კონტექსტი

- ***ადრეული პერიოდი*:** ესტონეთში, სადაც ადრე ძირითადად ლუთერანები ცხოვრობდნენ, მართლმადიდებლობა შუა საუკუნეებში რუსეთიდან იწყებს შესვლას. მე-XVIII-XIX საუკუნეებში, ესტონეთის რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ყოფნის პერიოდში, მართლმადიდებლობა კიდევ უფრო გავრცელდა.
- ***მსოფლიო ომებს შორის პერიოდი*:** 1918 წელს ესტონეთის რესპუბლიკამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა. რუსეთში 1920 წელს ბოლშევიკური ტერორი მძვინვარებდა და ამ პირობებში მოსკოვის პატრიარქმა ტიხონმა ემე-ს თვითმმართველი ეკლესიის სტატუსი მიანიჭა. საბჭოთა კავშირში რელიგიის წინააღმდეგ გატარებული რეპრესიები პირობებში, ემე-სა და მოსკოვის საპატრიარქოს შორის დაიკარგა კავშირები. ამიტომაც, ემე-მ მფარველობისთვის მსოფლიო პატრიარქს მიმართა, რომელმაც 1923 წელს, ემსე ავტონომიური სტატუსით კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს იურისდიქციას დაუქვემდებარა.
- ***ოკუპაციის შემდგომი/საბჭოთა პერიოდი*:**1940 წელს, საბჭოთა კავშირის მიერ ესტონეთის ოკუპაციის შემდეგ, ესტონელი მართლმადიდებლები კვლავ მოსკოვის საპატრიარქოს დაუქვემდებარეს. საბჭოთა რეპრესიებს გადარჩენილმა ემსე-ის სამღვდელოებამ კი 1944 წელს ქვეყანა დატოვა და სტოკჰოლმში დაიდო ბინა.

## საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდგომი პერიოდი და დაპირისპირება

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ესტონეთის მართლმადიდებელ თემში დაპირისპირება დაიწყო. ესტონეთში დაბრუნდა დევნილობაში მყოფი ემსე, რომელიც 1993 წელს ესტონეთის შს სამინისტრომ სწრაფადვე დაარეგისტრირა, როგორც ესტონეთის ავტონომიური მართლმადიდებელი ეკლესია. ქვეყნის მასშტაბით არსებული მართლმადიდებელი ეკლესიის ქონების მესაკუთრე სწორედ ემსე გახდა. ამავე დროს, შს სამინისტრომ მოსკოვის საპატრიარქოს უარი უთხრა ემე-ის რეგისტრაციაზე, რადგან მათი შეფასებით, სახელი ძალიან ჰგავდა ემსე-ის სახელს.

ამ დაპირისპირების ფონზე, 1993 წელს, რუსეთის პატრიარქმა ალექსეი II-მ [ტომოსით](https://www.patriarchia.ru/db/text/332185.html?ref=evropis.moambe.eu) დაადასტურა ემე-ის თვითმმართველი ეკლესიის სტატუსი, რომელიც ეკლესიას ჯერ კიდევ 1920 წელს უბოძა მოსკოვის პატრიარქმა.

ემე-სა და რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წარმომადგენლებმა ემსე უზურპაციაში დაადანაშაულეს, ესტონეთის ხელისუფლება კი - საეკლესიო საქმეებში ჩარევაში. რუსეთის საგარეო უწყებაც ხშირად ადანაშაულებდა ესტონეთს რუსულენოვანი მორწმუნეების უფლებების დარღვევაში.

ამ კონფლიქტის კულმინაციად იქცა 1996 წელი, რამდენიმე თვის განმავლობაში, რუსეთის მართლმადიდებულმა ეკლესიამ კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოსთან გაწყვიტა ევქარისტული კავშირი და მოსკოვის პატრიარქმა კონსტანტინოპოლის პატრიარქის სახელი დიპტიხიდანაც ამოიღო. ამის საბაბად ის იქცა, რომ კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა ემსეს ტომოსი უბოძა და ის კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს დაუქვემდებარა. რუსეთის პატრიარქის, ალექსეი II-ისათვის, რომელიც ესტონეთში იყო დაბადებული და ეს გადაწყვეტილება პირადადაც მიუღებელი იყო.

ხანგრძლივი მოლაპარაკების შედეგად საბოლოოდ კომპრომისული შეთანხმება მიიღწა. 1996-2001 წლებში კონსტანტინოპოლისა და მოსკოვის საპატრიარქოს წარმომადგენლებმა არაერთი შეხვედრა გამართეს ციურიხში, ჟენევაში, ვენასა და ბერლინში. ემსე-მ უარი თქვა უძრავი ქონების სადავო ობიექტებზე - 14 ტაძარსა და კიდევ 4 შენობაზე, სახელმწიფოს სასარგებლოდ, რომელმაც ისინი ემე-ს 50 წლით გადასცა სარგებლობის უფლებით. ემე-ს ოფიციალურად ეწოდა მოსკოვის საპატრიარქოს ესტონეთის მართლმადიდებელი ეკლესია (ემე) და 2002 წლის 17 აპრილს შს სამინისტრომ საბოლოოდ დაარეგისტრირა ემე. 60 სამწყსო ემსე-ის იურისდიქციაში მოექცა, 31 - ემე-ის.

შერიგების სიმბოლოდ იქცა 2003 წელს რუსეთის პატრიარქ ალექსეი II-ის ვიზიტი ისტორიულ სამშობლოში. თუმცა კონსტანტინეპოლთან ევქარისტიული კავშირი მოსკოვის საპატრიარქომ ხელახლა გაწყვიტა 2019 წელს, მას შემდეგ, რაც კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა უკრაინის ეკლესიას ავტოკეფალია უბოძა.

## ლატვია: სახელმწიფოს ბრძოლა ავტოკეფალიისთვის

---

[წაიკითხეთ](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%9a%e1%83%90%e1%83%a2%e1%83%95%e1%83%98%e1%83%90-%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%ae%e1%83%94%e1%83%9a%e1%83%9b%e1%83%ac%e1%83%98%e1%83%a4%e1%83%9d%e1%83%a1-%e1%83%91%e1%83%a0%e1%83%ab%e1%83%9d/)

### მოსკოვის საპატრიარქოს ესტონეთის მართლმადიდებელი ეკლესია დღეს

საეკლესიო კანონების მიხედვით ემე რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის შემადგენლობაში თვითმმართველი ეკლესიის სტატუსს [ფლობს](https://www.patriarchia.ru/db/text/81243.html?ref=evropis.moambe.eu), ისევე როგორც [ლატვიისა](https://www.pareizticiba.lv/?ref=evropis.moambe.eu) და [მოლდოვის](https://mitropolia.md/?ref=evropis.moambe.eu) მართლმადიდებელი ეკლესიები, ასევე უცხოეთში რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია. 2018 წლიდან ეკლესიის წინამძღოლია ტალინისა და სრულიად ესტონეთის მიტროპოლიტი [ევგენი](https://www.patriarchia.ru/db/text/31592.html?ref=evropis.moambe.eu) (რეშეტნიკოვი), რომელიც ეკლესიას ემე-ის კრების საშუალებით მართავს. აღნიშნული ორგანო ახორციელებს უმაღლეს საკანონმდებლო, ადმინისტრაციულ და მაკონტროლებელ ფუნქციას. ემე-ის წინამძღოლს ირჩევს ემე-ის კრება და მოვალეობის შესრულებას მხოლოდ მას შემდეგ იწყებს, რაც მის არჩევას დაადასტურებს რუსეთის პატრიარქი.

ემე-ის იურისდიქცია მხოლოდ ესტონეთის ტერიტორიაზე ვრცელდება და ორ ეპარქიას აერთიანებს, ტალინისა და ნარვის, რომელიც 2011 წელს შეიქმნა. ნარვა ესტონეთში ტალინისა და ტარტუს შემდეგ სიდიდით მესამე ქალაქია, სადაც მოსახლეობის უმრავლესობა ეთნიკურად რუსები არიან.

ამჟამად მოსკოვის საპატრიარქოს 38 სამწყსო ექვემდებარება, სასულიერო პირთა რაოდენობა კი დაახლოებით 60-ია, მათ შორის სამი ეპისკოპოსი. ემსე-ს 68 სამწყსო ექვემდებარება, თუმცა მრევლის რაოდენობა გაცილებით ნაკლებია.

## რა შეიცვალა უკრაინაში ომის განახლების შემდეგ?

დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ესტონეთისთვის რუსეთი მთავარი საფრთხის წყაროა, განსაკუთრებით იმ ფონზე, როდესაც ქვეყნის 1.3 მლნ მაცხოვრებელიდან, დაახლოებით, 24% ეთნიკურად რუსია, რომლის ინტეგრაციის ხარისხი დაბალია. უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი სამხედრო აგრესიის დაწყების შემდეგ ესტონეთში რუსეთთან დაკავშირებული ორგანიზაციები თუ მედია საშუალებები ხელისუფლების განსაკუთრებული სამიზნე გახდნენ. ამ მხრივ რთულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა ემე, რომელიც ომამდე მეტნაკლებად ახერხებდა პოლიტიკისგან დისტანცირებას, თუმცა ომის დაწყების შემდეგ მისგან უფრო მკვეთრი პოზიციის დაფიქსირებას მოითხოვენ.

ომის დაწყების შემდეგ მიტროპოლიტი ევგენი ესტონეთის ეკლესიათა საბჭოს განცხადებას [შეუერთდა](https://lenta.ru/news/2022/10/06/nowar/?ref=evropis.moambe.eu), რომელიც გმობდა „უკრაინაში საშინელ მოვლენებს“ და რუსეთის სამხედრო მოქმედებებს. თუმცა, მისი ეს და შემდგომი [განცხადებები](https://orthodox.ee/articles/obrashchenije-sinoda-estonskoj-pravoslavnoj-cerkvi-moskovskogo-patriarhata-06-10-2022/?ref=evropis.moambe.eu) ესტონეთის ხელისუფლებისთვის არ აღმოჩნდა დამაჯერებელი. ემე-ის წინააღმდეგ მედიაშიც [გახშირდა](https://orthodox.ee/announcement/obrashchenije-mitropolita-jevgenija-s-prosboj-molitsja-ob-epc/?ref=evropis.moambe.eu) სტატიები, პოლიტიკურმა პარტიამ - „სამშობლო“ კი, ემე-ის აკრძალვა [მოითხოვა](https://orthochristian.com/148557.html?ref=evropis.moambe.eu).

2022 წლის 7 ოქტომბერს შს მინისტრმა მიტროპოლიტ ევგენის მოსთხოვა სახელმწიფო მედიაში გამოეთქვა თავისი მოსაზრება იზიარებდა თუ არა იგი რუსეთის პატრიარქ კირილის მიერ 25 სექტემბერს გაკეთებულ განცხადებას. კირილმა ქადაგების დროს განაცხადა, რომ უკრაინის წინააღმდეგ აგრესიაში მონაწილე რუს სამხედროებს მიეტევებოდათ ცოდვები. მიტროპოლიტს პოზიციის გამოთქმისთვის საბოლოო ვადად 12 ოქტომბერი განუსაზღვრეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში ბინადრობის მოწმობის ჩამორთმევით დაემუქრნენ, რასაც მისი რუსეთში დეპორტაცია მოჰყვებოდა.

12 ოქტომბერს მიტროპოლიტი კირილის განცხადებას [გაემიჯნა](https://orthodox.ee/articles/otvet-mitropolita-tallinskogo-i-vseja-estonii-jevgenija-na-pismo-iz-mvd-ot-07-10-2022/?ref=evropis.moambe.eu). ამის შემდეგ ესტონეთის შს სამინიტრომ [განაცხადა](https://ut.ee/en/content/whom-does-estonian-orthodox-church-moscow-patriarchate-serve?ref=evropis.moambe.eu), რომ ემე არ წარმოადგენდა ქვეყნისთვის საფრთხეს. ემე ცდილობს თავი აირიდოს ბრალდებები სახელმწიფოს მხრიდან და მაქსიმალურად ცდილობს დაემორჩილოს ხელისუფლების მოთხოვნებს.

ემე-ის მდგომარეობა კიდევ უფრო დამძიმდა, როდესაც 2023 წლის 9 ივნისს ესტონეთში მაგნიტსკის სია განაახლეს და ქვეყანაში შესვლა რუსეთის 58 მოქალაქეს [აუკრძალეს](https://www.politico.eu/article/estonia-bans-russian-patriarch-kirill-from-entering-the-country/?ref=evropis.moambe.eu), მათ შორის კირილს, რომელიც ესტონეთში პუტინის იდეოლოგიის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ მხარდამჭერად ითვლება.

გამოწვევების მიუხედავად ემე ამ ეტაპზე არ გეგმავს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიიდან ავტოკეფალიის [მოთხოვნას](https://rossaprimavera.ru/news/9338055a?ref=evropis.moambe.eu). ამის გაკეთებას ლატვიისგან განსხვავებით, არც ესტონეთის ხელისუფლება ითხოვს.

## რას უნდა ველოდოთ?

ნაკლებად რელიგიურ ესტონეთში მართლმადიდებლები მოსახლეობის მცირე ნაწილს წარმოადგენენ, თუმცა ისინი ყველაზე დიდი რელიგიური ჯგუფია. მოსკოვის საპატრიარქოს ემე-ის რუსული კავშირების გამო, სახელმწიფო შეეცდება ემე-ში მიმდინარე პროცესები თუ მათი ლიდერების განცხადებები მკაცრად გააკონტროლოს და არ დაუშვას ემე-ის მიერ უკრაინაში რუსეთის სამხედრო აგრესიის მხარდამჭერი პროპაგანდის გავრცელება.

ლატვიისგან განსხვავებით, ამ ეტაპზე არ უნდა ველოდოთ, ესტონეთის ხელისუფლების მხრიდან ემე-ის ავტოკეფალიის მოთხოვნას. თუმცა, ესტონეთის ხელისუფლება შეეცდება მაქსიმალურად შეზღუდოს ემე-ის მოქმედების არეალი და ხელი შეუწყოს კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს ემსე-ის გაძლიერებას. რაც საბოლოო ჯამში კიდევ ერთ პოსტსაბჭოთა ქვეყანაში რუსეთის ეკლესიის გავლენას შეასუსტებს.

კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოსა და ესტონეთს შორის ურთიერთობის მაღალი ხარისხის გამოვლინება იყო 2023 წლის სექტემბერში მსოფლიო პატრიარქის, ბართლომეს რიგით მეორე [ვიზიტი](https://orthodoxtimes.com/ecumenical-patriarch-in-estonia-president-referred-to-his-contribution-to-environment-and-support-to-church-of-ukraine/?ref=evropis.moambe.eu) ესტონეთში (მისი პირველი ვიზიტი 2000 წელს [შედგა](https://www.orthodoxa.org/GB/estonia/press/pressPresidenceGB.htm?ref=evropis.moambe.eu)). არსებულ კონტექსტში ბართლომეს ვიზიტს სიმბოლური დატვირთვაც აქვს და რუსეთისთვის პირდაპირი მინიშნებაა, რომ ესტონეთში მხოლოდ იმ მართლმადიდებლებს მიესალმებიან, რომლებიც კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს დაქვემდებარებაში არიან.
### ორბანი კუდიანებზე ნადირობას აგრძელებს
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9d-e1-83-a0-e1-83-91-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-99-e1-83-a3-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-96-e1-83-94--e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-93-e1-83-98-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:15:55.000Z
## რა ხდება?

12 დეკემბერს, უნგრეთის პარლამენტმა, ჯეროვანი საყოველთაო განხილვების გარეშე და დასავლეთის პროტესტის ფონზე, [მიიღო](https://www.euronews.com/2023/12/13/hungary-passes-controversial-law-protecting-national-sovereignty?ref=evropis.moambe.eu) კანონი „ეროვნული სუვერენიტეტის დაცვის“ შესახებ. ამბობენ, რომ ის "უცხოეთის აგენტების შესახებ" ევროკავშირის მიერ დაგმობილ და უარყოფილ კანონს ჩაანაცვლებს. კრიტიკოსები [შიშობენ](https://ipi.media/hungary-ipi-joins-condemnation-of-passing-of-sovereignty-protection-act/?fbclid=IwAR3RTcWNGWdPephFTgmQPT2%5FSr5-Q6vJUSppsU18kDgiCpJu9WKmFDEn85M&ref=evropis.moambe.eu), რომ უნგრეთის პრემიერი, ვიქტორ ორბანი, ამ კანონს ოპონენტებსა და მედიაზე ზეწოლის კიდევ უფრო გასაზრდელად გამოიყენებს.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- უნგრეთის მთავრობის არადემოკრატიული ქცევა უკვე დიდი ხანია აშშ-სა და ევროკავშირის გაღიზიანებას იწვევს. ვაშინგტონმა „სუვერენიტეტის დაცვის“ კანონი ღიად და ხისტად [გააკრიტიკა](https://www.reuters.com/world/europe/us-says-hungarian-sovereignty-law-gives-draconian-tools-government-2023-12-20/?ref=evropis.moambe.eu#:~:text=The%20%22protecting%20national%20sovereignty%22%20law,to%20three%20years%20in%20prison.) მისი „დრაკონული“ ხასიათის გამო. მეორე მხრივ, საინტერესოა, რა გავლენას მოახდენს აღნიშნული კანონი ორბანით უკმაყოფილო ბრიუსელისა და ბუდაპეშტის ურთიერთობებზე;
- ავტორიტარების მიერ „ეროვნული სუვერენიტეტის დაცვის“ ეგიდით პოლიტიკის გატარება არახალი ფენომენია. აღნიშნული კანონით, შეიძლება ითქვას, რომ ორბანი კიდევ უფრო დაემსგავსა კრემლში მჯდომ უფროს მეგობარს;
- ასევე საგულისხმოა, რომ ხელისუფლების გასამყარებლად და რეპრესიებისთვის გახაზირებული ამ კანონის გასამართლებალად უნგრეთს ევროკავშირში ლობიზმისა და უცხოური გავლენის შესახებ ახალი დირექტივა მოჰყავს საბაბად, თუმცა მისგან განსხვავებით, გამჭვირვალობითა და აღრიცხვით არ შემოიფარგლება და მკაცრ სანქციებსაც ითვალისწინებს;
- მომავალ წელს ევროპარლამენტის უმნიშვნელოვანესი არჩევნები იმართება. ამ კონტექსტში, არსებობს მოსაზრება, რომ ახალი კანონი შესაძლოა ორბანის პარტია „ფიდესის“ პოზიციების გამყარებას ისახავდეს მიზნად.

## რას წერია კანონში?

ახალი კანონი სახელმწიფო სუვერენიტეტის დაცვაზე პასუხისმგებელ, ფაქტობრივად შეუზღუდავი ძალაუფლების მქონე ორგანოს, "სუვერენიტეტის დაცვის სამმართველოს" ქმნის. აღნიშნულ უწყებას, რა თქმა უნდა, პრემიერ მინისტრის წარდგინებით პრეზიდენტის მიერ დანიშნული ადამიანი უხელმძღვანელებს ექვსი წლის განმავლობაში. სენსიტიური ინფორმაცია მოიძიოს ინტერესის ნებისმიერი ობიექტის შესახებ. დროდადრო ანგარიშიც მომზადდება, სადაც მთავრობა უნგრეთის „მტრებს“ „ამხელს.“

სამმართველოს ხუთი ძირითადი ფუნქცია ექნება:

- სუვერენიტეტისადმი რისკების შეფასების მეთოდოლოგიის შემუშავება და განხორციელება;
- სუვერენიტეტის დაცვისათვის მიღებული ზომების ანალიზი;
- სუვერენიტეტის დაცვისათვის რეკომენდაციებისა და წინადადებების მომზადება;
- ეროვნული სუვერენიტეტის შესახებ ყოველწლიური ანგარიშის მომზადება
- პროფილური კვლევების დაფინანსება და განცორციელება, რისთვისაც სპეციალური კვლევითი ინსტიტუტი შეიქმნება.

რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, სამმართველოს საპარლამენტო კონტროლის გვერდის ავლით საშუალება ექნება, რომ უშიშროების სამსახურების დახმარებით აწარმოოს მოკვლევა ფიზიკური და იურიდიული პირების წინააღმდეგ რამდენიმე კონკრეტული მიმართულებით:

- მესამე ქვეყნების ინტერესების განხორციელება (გარდა დიპლომატიური და პროფესიული წარმომადგენლობებისა)
- ინფორმაციული მანიპულირება და დეზინფორმაცია
- საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ დისკუსიებსა და სახელმწიფო გადაწყვეტილებებზე გავლენის მოხდენის მცდელობა.
- ამავე დროს , სისხლის სამართლის კოდექსში შეტანილი ცვლილებით დანაშაულად გამოცხადდა საარჩევნო პროცესში ჩართული პირების უცხოეთიდან დაფინანსებაც, და ამ საქმეებსაც ეს სამმართველო გამოიძიებს. კანონდამრღვევებს მკაცრი სასჯელი, მათ შორის პატიმრობა ელით.

საგულისხმოა, რომ კანონი ძალიან ზოგადი ენით არის დაწერილი და მისი ინტერპრეტაცია მხოლოდ უნგრეთის მთავრობაზე იქნება დამოკიდებული, რაც კრიტიკოსების აზრით, რეპრესიებისთვის ნოყიერ საფუძველს ქმნის.

## რას უნდა ველოდეთ?

ჯერჯერობით არ არის ბოლომდე ნათელი, თუ რა გავლენა ექნება ამ კანონს უნგრეთის შიდა თუ საგარეო საქმეებზე. სავარაუდოა, რომ ბრიუსელი ბუდაპეშტის მიერ სადავო კანონის აღსრულების ნაწილს დააკვირდება. ალბათ, საერთაშორისო საზოგადოებისა და უნგრეთის ოპოზიციურად განწყობილი წრეების რეაქცია ჯერ კიდევ წინ არის.
### არჩევნები სერბეთში: გაფრთხილება ვუჩიჩს?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a9-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98--e1-83-a1-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-91-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-a8-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-90-e1-83-a4-e1/
Last updated: 2023-12-17T07:57:40.000Z
## რა ხდება?

დღეს 17 დეკემბერს, სერბეთში ვადამდელი საპარლამენტო და ადგილობრივი არჩევნები [ტარდება](https://www.politico.eu/article/united-opposition-pose-test-serbia-election-aleksandar-vucic/?fbclid=IwAR32vOH97DrnipyjPEeHRDIs9W-TQuKXxk4erzCu17lC0rHtOrL0eKVQ9yQ&ref=evropis.moambe.eu). პრეზიდენტ ალექსანდარ ვუჩიჩის მმართველ სერბეთის პროგრესულ პარტიას (SNS) პროევროპული პარტიების კოალიცია უპირისპირდება. პირველად დიდი ხნის შემდეგ, ოპოზიცია ახალი სახეებითაა წარმოდგენილი და სერიოზული სამოქალაქო საყრდენი გააჩნია. ვუჩიჩის საქმე ეროვნულ დონეზე არცთუ ცუდად მიდის, თუმცა ბელგრადელებს და დიდი ქალაქების მოსახლეებს იგი დიდად გულზე არ ეხატებათ. ოპოზიციისათვის ეს კარგი შანსია.

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

- აღნიშნული [არჩევნების](https://www.euronews.com/2023/12/14/everything-you-need-to-know-about-serbia-elections?ref=evropis.moambe.eu) შედეგების მიუხედავად, ალექსანდარ ვუჩიჩის პრეზიდენტობა ავტომატურად არ შეწყდება. თუმცა, იგი მიიჩნევს, რომ დეკემბრის საპარლამენტო და ადგილობრივი არჩევნები არაპირდაპირ გადაწყვეტს თანამდებობაზე მისი დარჩენა-არდარჩენის საკითხს;
- ძალიან მნიშვნელოვანია ბელგრადის არჩევნები. დედაქალაქში სერბეთის მოსახლეობის დაახლოებით მეოთხედი ცხოვრობს. სახელმწიფოს მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით ნახევარიც ბელგრადში გამომუშავდება. წარსული გამოცდილებით, რომ აქ გამარჯვებას მალე ეროვნულ დონეზე წარმატებაც მოჰყვება ხოლმე.
- ბელგრადში ტრადიციულად ძლიერია შედარებით ლიბერალური საზოგადოება და ვუჩიჩს საქმე ნამდვილად არ აქვს კარგად. მას დედაქალაქის ავტორიტეტული ყოფილი მერი და ამჟამად ოპოზიციური “თავისუფლებისა და სამართლიანობის პარტიის” თავმჯდომარე, პოლიტიკის ვეტერანი დრაგან ჯილასი უპირისპირდება. ზოგადადაც, მართალია სერბულ ოპოზიციას ერთსულოვანს ვერ ვუწოდებთ, თუმცა მათი ფრაგმენტაციის ხარისხი წინა წლებთან შედარებით შემცირებულია;
- ამ არჩევნებს დიდი გავლენა ექნება ევროკავშირისა და სერბეთის ურთიერთობების დინამიკასა და საბოლოოდ, ბელგრადის გაწევრიანების პერსპექტივაზე. ბრიუსელი ვიქტორ ორბანის მეგობარი ვუჩიჩის მთავრობას მედია თავისუფლების უხეშ დარღვევასა და სხვა არადემოკრატიულ მაქინაციებში ადანაშაულებს. ევროპელები ყურადღებით აკვირდებიან სერბეთში მიმდინარე მოვლენებს;
- უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრით გამოწვეული კრიზისის ფონზე, კიდევ უფრო საყურადღებოა ბალკანეთში მიმდინარე ამბები. კოსოვოს საკითხი შორსაა გადაწყვეტისაგან და მასზე სერბეთის სუვერენიტეტის საკითხი საარჩევნო დღის წესრიგის უმთავრეს საკითხებს შორისაა.

## ვინ მართავს სერბეთს?

სერბეთში ფაქტობრივად ნახევრად საპრეზიდენტო სისტემაა, სადაც პრეზიდენტი და პრემიერ-მინისტრი აღმასრულებელი ხელისუფლების კომპეტენციებს ინაწილებენ. თანამდებობის პირების დანიშვნაში პრეზიდენტთან ერთად ჩართულია ეროვნული ასამბლეა, რომელიც 250 წევრისაგან შედგება. აღსანიშნავია, რომ დღესდღეობით სერბეთში დარღვეულია კანონის უზენაესობისა და ხელისუფლების დანაწილების პრინციპები, რაც ნიშნავს, რომ ალექსანდარ ვუჩიჩის ხელში არაპროპორციულად დიდი ძალაუფლებაა. პრემიერი ანა ბრნაბიჩი ტექნოკრატიული ფიგურაა, თანაც ვუჩიჩის ერთგული.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2023/12/elections-serbia.png "IZBORI UŽIVO Otvorena birališta: Građani Srbije danas biraju novi saziv parlamenta 1")

ამომრჩევლები დილიდან მივიდნენ საარჩევნო უბნებზე. ფოტო: ფოტონეტი/მარკო დრაგისლავიჩი

ვუჩიჩი გამოცდილი და წარმატებული პოლიტიკოსია, რომელმაც მოახერხა ხელისუფლების სათავეში აცოცება მას შემდეგ, რაც თითქოს საბოლოოდ ჰქონდა წახდენილი რეპუტაცია სლობოდან მილოშევიჩის, კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულში ეჭვმიტანილი იუგოსლავიის ყოფილი პრეზიდენტის [მოკავშირეობის](https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/12/11/serbian-elections-set-to-challenge-or-confirm-president-s-hold-on-power%5F6331017%5F4.html?ref=evropis.moambe.eu#:~:text=For%20months%2C%20Vucic%20has%20repeatedly,powers%20were%20orchestrating%20the%20rallies.&text=A%20former%20ultra%2Dnationalist%20ally,form%20or%20another%20since%202012) გამო. ერთ დროს ყველასგან გარიყული, კეთროვანი პარტიის მეორე პირმა მოახერხა მისი რეპუტაციის გამოსწორება და როგორც სერბების, ისე საერთაშორისო თანამეგობრობისთვის მისაღებ პოლიტიკოსად გახდომა. ამის ერთ-ერთი მიზეზი მანამდე არსებული დემოკრატიული კოალიციის შიდაბრძოლები, უგერგილობა და კორუფცია იყო. მეორე კი ის ბოღმა, რაც სერბებს დასავლეთის წინააღმდეგ აქვთ ჩაგუბებული მათი დედაქალაქის ნატოს მიერ დაბომბვის გამო. ჯერ დედაქალაქ ბელგრადში გამარჯვების შემდეგ, ვუჩიჩი 2012 წლიდან ჯერ პრემიერ-მინისტრის, შემდეგ კი უკვე პრეზიდენტის რანგში მართავს ქვეყანას. მისი სერბეთის სახალხო პარტია (SNS) მის კონტროლს არსებული მედია იმპერიის წყალობით არწმუნებს სერბებს, რომ თუკი ვინმე ვუჩიჩის ძალაუფლებას საფრთხეს უქმნის, უეჭველად “უცხოელების მართულია.”

## საბედისწერო გასროლები

ვუჩიჩის მმართველობის სისტემა იმდენად მტკიცე და მონოლითური ჩანდა, რომ სერბების უმრავლესობას ხელი ჰქონდა ჩაქნეული. თუმცა წლევანდელმა ტრაგედიებმა მოულოდნელი კატალიზატორის როლი შეასრულა.

კონფლიქტების ისტორიისა და იარაღის საკუთრებისადმი შემწყნარებლური კანონმდებლობის გამო, აქამდე სერბეთი იარაღის მფლობელი სამოქალაქო პირთა რაოდენობით, შეერთებული შტატებისა და იემენის შემდეგ, მესამე ადგილს იკავებდა. მაფიოზურ კლანებს შორის იარაღით საქმის გარჩევა დროდადრო ხდებოდა ხოლმე, თუმცა 2023 წლამდე მასობრივი სროლები შედარებით იშვიათი იყო. მაისში კი იარაღით ხოცა-ჟლეტის ორი ფრიად ტრაგიკული შემთხვევა მოხდა, რამაც მოსახლეობის აღშფოთება და მასშტაბური პროტესტი [გამოიწვია](https://www.reuters.com/world/europe/serbian-ruling-party-faces-snap-sunday-vote-after-outrage-over-shootings-2023-12-13/?ref=evropis.moambe.eu).

სერბულმა ოპოზიციამ ვუჩიჩი და მისი მოკავშირეები სიძულვილის ენისა და ძალადობის კულტურის პოპულარიზაციაში დაადანაშაულა, რაც სიმართლისაგან შორს არაა. სერბეთის ტაბლოიდები ცნობილნი არიან სისხლიანი ისტორიების მოყოლით, იარაღის გაღმერთებით, მოძალადეების გმირებად დასახვითა და მმართველი პარტიის ოპონენტების მიმართ მუქარით. ამგვარ ატმოსფეროში მხოლოდ ერთი ნაპერწყალი ჭირდება სასტიკ დანაშაულს, რაც ბელგრადის ერთ-ერთ ცენტრალურ სკოლას დაატყდა თავს, როცა მოზარდმა მოსწავლემ თანატოლები დახოცა.

![Nine dead in elementary school shooting in Belgrade - The Japan Times](https://www.japantimes.co.jp/uploads/imported_images/uploads/2023/05/np_file_225502.jpeg)

2023 წლის მაისში, ბელგრადის ცენტრალურ სკოლაში მოზარდმა მამამისის იარაღით სკოლის მცველი და თანაკლასელები დახოცა. ფოტო: afp

მოქალაქეები მთავრობის გადადგომას ითხოვდნენ და ქალაქის გუჩები ხალხით გადაივსო. ვუჩიჩი შეეცადა ამ ვითარებიდან გამომძვრალიყო: მან “სერბეთის განიარაღების” პირობა დადო და ხალხს მოუწოდა, თოფები ჩაგვაბარეთ, ხელს არ გახლებთო. ამავე დროს, შეთქმულების თეორიაც გამოაცხო და “უკრაინული მაიდნის სერბეთში თავიდან აცილების” მოამაგედ დასახა თავი.

თუმცა პროტესტი არ წყდებოდა. ალბათ იმის შიშით, რომ მისი პარტიის პოზიციები კიდევ უფრო გაუარესდებოდა, ხოლო აქამდე დაქსაქსული ოპოზიცია შეიკვრებოდა, ვუჩიჩმა ძველი ფანდი გამოიყენა და ვადამდელი არჩევნები დანიშნა.

აღსანიშნავია, რომ ბოლო სამ წელნახევრის განმავლობაში ეს უკვე მესამე არჩევნები იქნება სერბეთში. 2020 წელს ქვეყანამ ახალი პარლამენტი, 2022-ში კი პრეზიდენტი აირჩია. ვუჩიჩისათვის ვადამდელი არჩევნებით მანიპულირება არახალია და მას ხშირად ადანაშაულებენ, რომ თუკი მომავალში საფრთხეს ელის, აწმყოში, სანამ ჯერ კიდევ შანსი აქვს, სწორედ მოსახლეობის არჩევნებზე ნაადრევი მიყვანით იმყარებს ნიადაგსო. ფაქტია, რომ ვუჩიჩის პარტიული მანქანა საათივითაა აწყობილი, ხოლო მედიის კონტროლი თითქმის ტოტალური აქვს. ოპოზიციის დაქსაქსვა - ზოგის დაშინებით, ზოგის ფულით, ზოგისთვის კი კომპრომატების გამოყრით - აქამდე ყოველთვის იოლად გამოსდიოდა.

ერთ-ერთი ვერსიით, ის, ეროვნული და ადგილობრივი არჩევნების ერთდროულად ჩატარებით შესაძლოა მუნიციპალიტეტებში, განსაკუთრებით ბელგრადში მხარდამჭერების მობილიზებას ცდილობდეს.

ასევე, ამავდროულად სრულიად შესაძლებელია, რომ წინასაარჩევნო პროცესების გაჩაღებით ვუჩიჩმა დროის მოგება სცადა, რადგან არ სურდა დროული გადაწყვეტილებები მიეღო ისეთ მწვავე საკითხებზე, როგორც მაგალითად რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებთან მიერთება. მართლაც, ვუჩიჩს ერთდროულად ევროკავშირთან და რუსეთთან მეგობრობა აღარ გამოსდის. ბრიუსელი მისგან მკაფიო არჩევანის გაკეთებას ითხოვს. მისი მეზობელი ორბანისგან განსხვავებით, ვუჩიჩი იდეოლოგიურ ლიდერობას არ იჩემებს - მისთვის შედეგი, ხელისუფლებაში დარჩენაა მთავარი. სერბების დიდი ნაწილი და მმართველი პარტიის მეგობარი ფულიანი ძიებიც ევროკავშირთან კარგი ურთიერთობით ეკონომიკიურად ძალიანაც ხეირობენ.

## ანალიზი: ვის რა შანსი აქვს?

მაისის ტრაგედიული მოვლენების შემდეგ, სერბეთში შეიქმნა კოალიცია - “სერბეთი ძალადობის წინააღმდეგ.” მასში ერთიანდებიან “თავისუფლებისა და დემოკრატიის პარტია,” “მწვანე მემარცხენეთა ფრონტი, “ “სერბეთის ხალხის მოძრაობა” და ა.შ. რაც მთავარია, კოალიცია პროევროპული განწყობებითა და კორუფციასთან შეურიგებლობით ხასიათდება. კვლევებით ამ კოალიციას დაახლოებით 40 პროცენტიანი რეიტინგი აქვს, ვუჩიჩი და მისი მოკავშირეები კი 49 პროცენტით ლიდერობენ. ამის მიუხედავად, ოპოზიციას ამხელა მხარდაჭერა წლებია არ ჰქონია. ამდენად არსებობს შანსი, რომ ოპოზიცია სერბეთის მმართველი პარტიის პოზიციებს შეარყევს. ბელგრადში კი ვუჩიჩის საქმე გამოკითხვების თანახმად საერთოდ ვერაა კარგად და აქ მას უფრო აქვს სანერვიულო, ვიდრე, ოპოზიციას.

თუმცა, ვუჩიჩის დაჩრდილვა თუ შეუძლებელი არა, ძალიან რთულია. იგი [ყველგანაა](https://www.politico.eu/article/aleksandar-vucic-serbia-elections-progressive-party-sns/?fbclid=IwAR1th9NIwbSePSyDaBjE3a-d%5FPRn5QplomtC%5FiR5o3oWRVhiWG12GMEpWF8&ref=evropis.moambe.eu) და მას ყველა იცნობს. სერბეთის პრეზიდენტმა სერბული მედია საკუთარი იმიჯის შენებისაკენ მომართა და შედეგიანადაც. მხოლოდ წელს, მას 250-ზე მეტი სატელევიზიო მიმართვა ჰქონდა და სწორედ ასეთი ძალისხმევის დამსახურებაა, რომ ამომრჩეველთა ნახევარზე მეტს იგი კვლავ საარჩევნო კანდიდატი ჰგონია. სინამდვილეში კი, ოფიციალურად საკუთარი პარტიის ლიდერიც კი აღარ არის.

![Vucic out': Serbian protesters keep heat on government | Reuters](https://cloudfront-us-east-2.images.arcpublishing.com/reuters/DLD6CA64Y5LYHGQQML2OLUDICY.jpg)

ასობით ათასი ადამიანი გამოვიდა ბელგრადის ქუჩებში საბედისწერო სროლების შემდეგ, მთავრობის მხრიდან ძალადობის წახალისების წინააღმდეგ. ფოტო: როიტერსი

მედია მხარდაჭერის ფუფუნება არ აქვს პროევროპულ ოპოზიციას. სერბეთის ხელისუფლება აქტიურად დევნის მათ ხმას როგორც სატელევიზიო სივრციდან, ისე ონლაინ მედიაშიც კი. ტელევიზიები ვუჩიჩმა დიდი წინააღმდეგობის გარეშე, ფინანსური მეთოდებით ჩაიგდო ხელში - ჯერ ლიცენზიები გაუძვირა, მერე რეკლამებზე წვდომა შეუზღუდა, მერე კი გაკოტრებული მედიები მმართველი პარტიის მეგობრებმა იყიდეს. ქვეყანაში ასევე ძალიან დიდი ძალაუფლება აქვს მარეგულირებელ ორგანოს, რომელიც მმართველი პარტიის დანამატია და თუკი რომელიმე საინფორმაციო საშუალება არ მოეწონება, წამსვე გამაკოტრებელ სანქციებს ადებს.

მეორე მხრივ, ვითარება უიმედო არაა. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ 2012 წლის შემდეგ, რეალურად ახლაა პირველი შემთხვევა, როცა მოქალაქეებს SNS-ის პოტენციური ალტერნატივა გაუჩნდათ ზემოხსენებული პროევროპული ოპოზიციური კოალიციის სახით. ჩანს, სერბებს პროევროპული პარტიები ერთად უფრო მოსწონთ, ვიდრე ცალ-ცალკე. მას შემდეგ, რაც 2012 წლის მარცხის კვალდაკვალ “დემოკრატიული პარტია” დაიშალა, ვუჩიჩის კომფორტის ზონაც საკმაოდ ფართო იყო და აქამდე მისი სახლში გამშვები რეალური ძალა ჰორიზონტზე არ ჩანდა. ახლა მთლად ასეც აღარაა საქმე.

ვუჩიჩის წინააღმდეგ [იბრძვის](https://balkaninsight.com/2023/12/15/serbia-braces-again-for-snap-legislative-and-belgrade-elections/?ref=evropis.moambe.eu) მემარჯვენე, მკვეთრად პრორუსული ფრთაც. თუმცა, პროევროპული ძალებისაგან განსხვავებით, მათ ძალების გაერთიანება ვერ შეძლეს და ორი სხვადასხვა, “ეროვნული ყრილობისა” და “იმედის” კოალიციებით არიან წარმოდგენილი. მათი შანსებისა და როლის შესახებ დებატები არ წყდება. ვფიქრობ, გამორიცხული არაა ისინი “kingmaker” პარტიებადაც მოგვევლინონ, თუმცა ჯერ ამაზე მსჯელობა ნაადრევია.

თუმცა, საერთო ჯამში ოპოზიცია აშკარად მოძლიერდა და ამ მომატებულ ძალას ხელისუფლებაც გრძნობს. ალბათ ამიტომაცაა, რომ ოპოზიციის დაშინება, მათზე ფიზიკური თავდასხმები და შანტაჟი, მათ შორის პირადი ცხოვრების კადრებით, წინასაარჩევნო პერიოდის ყოველდღიურობად იქცა. ქვეყანაში ძალიან [დაძაბული](https://www.euractiv.com/section/enlargement/news/serbias-harried-opposition-international-observers-cry-foul-over-elections/?ref=evropis.moambe.eu) წინასაარჩევნო გარემოა და არავინ იცის, როგორი 17 დეკემბრის არჩევნების შემდეგ როგორი ორშაბათი გათენდება ქვეყანაში.

## რას უნდა ველოდეთ?

მსგავსი ვითარება ავტორიტარული ტენდენციების მქონდე ცენტრალურ ევროპულ ქვეყნებში უკვე მრავალჯერ გათამაშდა. ოპოზიციის ტაქტიკა მსგავსია: შეკავშირება, ერთმანეთთან წინააღმდეგობაზე და კანდიდატების კონკურენციაზე უარის თქმა, სატელევიზიო ბლოკადის ხალხთან პირდაპირი კონტაქტით გარღვევა, ახალი სახეებისა და სამოქალაქო, არაპარტიულ მოძრაობებთან საერთო ენის გამონახვა.

წინა არჩევნებზე, გაერთიანებულმა და თითქოს იმედისმომცემმა ოპოზიციამ ვერ შეძლო ვიქტორ ორბანის პოზიციების შერყევა სამაგიეროდ, წარმატებას მიაღწიეს მსგავსი ტაქტიკით მოქმედმა ჩეხმა და, სულ ბოლოს, პოლონელმა ოპოზიციონერებმა.

მთავარი კითხვაა, რა მოხდება, თუკი ვუჩიჩის პარტიამ ეროვნული მასშტაბით გაიმარჯვა, მაგრამ დედაქალაქი და რამდენიმე დიდი ქალაქი წააგო. ბელგრადის დაკარგვა სერბეთის სადავეების დაკარგვად დაუჯდა მილოშევიჩს (არჩევნებში, რომელიც მან ეროვნული მასშტაბით მოიგო) და მოგვიანებით - დემოკრატიულ პარტიას, როცა ვუჩიჩმა ბელგრადიდან დაიწყო მისი რღვევა.

თუმცა, მაინც ცხადია, რომ ქვეყანა ცვლილების პირასაა. ვუჩიჩის ძალაუფლების ხარისხი მინიმუმ შეიცვლება, საგარეო პოლიტიკაში კი სერბეთს, ვუჩიჩისა თუ ვინმე სხვის მიერ, რუსეთსა და ევროკავშირს შორის ერთერთის არჩევა მოუწევს.

*სტატია მომზადებულია POLITICO-ს, Le Monde-ს, Euronews-ს, Euroactive-ს, Reuters-ს, Balkan Insight-ს მასალებზე დაყრდნობით.*
### სანჩესმა სკამი შეინარჩუნა, მაგრამ რის ფასად?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-a9-e1-83-94-e1-83-a1-e1-83-9b-e1-83-90--e1-83-a1-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-98--e1-83-a8-e1-83-94-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a9-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:15:56.000Z
## რა ხდება?

კატალონიელ სეპარატისტებთან სერიოზული დათმობების ფასად და მასობრივი სახალხო პროტესტის ფონზე, სოციალისტმა პედრო სანჩესმა ესპანეთის პრემიერობა შეინარჩუნა. მან კატალონიელ სეპარატისტებს, სხვა უკანონო აქტივობებთან ერთად, 2017 წლის არალეგალური რეფერენდუმის ჩატარების პატიება აღუთქვა და დამნაშავეთა „ამნისტიის კანონის“ მიღებას დათანხმდა.

სანაცვლოდ, 11 ნოემბერს ესპანეთის პარლამენტის, იგივე გენერალური კორტესების ქვედა პალატამ იგი, სეპარატისტების გადამწყვეტი მხარდაჭერით, 179 ხმით 171-ის წინააღმდეგ, პრემიერად [დაამტკიცა](https://www.euronews.com/2023/11/16/pedro-sanchez-officially-elected-as-spanish-prime-minister?ref=evropis.moambe.eu). სანჩესისა და სეპარატისტების გარიგების წინააღმდეგ ესპანეთში ხალხმრავალი პროტესტი არ წყდება.

ევროკავშირი შიშობს, რომ შეთანხმების განხორციელება კანონის უზენაესობაზე უარყოფით გავლენას მოახდენს.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- ესპანელების მნიშვნელოვანი ნაწილი ფიქრობს, რომ სანჩესმა საკუთარი პოლიტიკური ამბიციების დასაკმაყოფილებლად სახელმწიფოს ერთიანობა და კანონის უზენაესობა საფრთხის ქვეშ დააყენა. ქვეყანაში ასობით ათასი მოქალაქე პროტესტს არ წყვეტს. წინააღმდეგობის სათავეში არიან ულტრამემარჯვენე პარტია VOX და ივლისის საპარლამენტო არჩევნებში პირველ ადგილზე გასული მემარჯვენე „სახალხო პარტია (PP).“ სანჩესს აქტიურად ერჩიან “ფრანკისტები,” იგივე ნეონაცისტური ჯგუფებიც. პროტესტი მასშტაბურია, და არავინ იცის როგორ გაგრძელდება ესპანეთის პოლიტიკური ცხოვრება.
- სანჩესს გადაწყვეტილებას ევროკავშირიც უწუნებს. ბრიუსელი თავს არიდებს ხოლმე კანონპროექტების ეროვნულ განხილვებში ჩარევას. თუმცა, დიდიე რეინდერსი, ევროკომისარი მართლმსაჯულების საკითხებში, [დაჰყვა](https://www.euractiv.com/section/politics/news/eu-commission-spain-exchange-bitter-letters-over-catalan-amnesty/?ref=evropis.moambe.eu) “დიდი რაოდენობის მოქალაქეების” მოთხოვნას და მადრიდს ახსნა-განმარტება მოსთხოვა კანონპროექტის შესახებ. ოფიციალურმა მადრიდმა კი, მთავრობის მოვალეობის შემსრულებელი არ წარადგენს კანონპროექტს, მასზე პასუხისმგებელი პოლიტიკური პარტიები არიან და კანონი რომ იარსებებს, მერე ვისაუბროთო. ჩანს, ევროპელებს ეს მშრალი პასუხი არ აკმაყოფილებთ და მომავალ კვირას, ევროპარლამენტი ესპანური დემოკრატიისა და კანონის უზენაესობის ბედზე დებატების გამართვას [აპირებს](https://www.euractiv.com/section/politics/news/eu-parliament-rule-of-law-debate-humiliation-for-spain-says-mep/?ref=evropis.moambe.eu). ევროპარლამენტარმა ესპანეთის ოპოზიციური სახალხო პარტიიდან (PP), ესტებან გონსალეს პონსმა მსგავსი დებატების გამართვას უკვე უწოდა ესპანეთის “ტრაგედია.”
- „ამნისტიის კანონი“ და ესპანეთში მიმდინარე პროტესტი საინტერესოა 2024 წლის ევროპარლამენტის არჩევნების კონტექსტშიც. ევროპის სახალხო პარტიის (EPP) ლიდერმა, მანფრედ ვებერმა „ამნისტიის კანონი“ უკვე [გააკრიტიკა](https://www.politico.eu/article/spanish-turmoil-hits-eu-stage-as-pm-sanchezs-camp-trades-blows-with-conservatives/?fbclid=IwAR1-eB9V35t6G4FmJ5bMNGAstGl3uK3yxzr1mbXOGsPL4Ip7j4cE1xP-nyk&ref=evropis.moambe.eu). „სახალხო პარტიის“ ოჯახის წევრის მიერ მთავრობის ვერდაკომპლექტება ნამდვილად არასასიამოვნო მოვლენა იყო მათთვის და, შესაძლოა, სანჩესზე ზეწოლა გააძლიერონ.

## როგორ მოვედით “ამნისტიის კანონამდე?”

მიმდინარე წლის ივლისში, ესპანეთში საპარლამენტო არჩევნები [ჩატარდა](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%94%e1%83%a1%e1%83%9e%e1%83%90%e1%83%9c%e1%83%94%e1%83%97%e1%83%98-%e1%83%98%e1%83%9b%e1%83%94%e1%83%93%e1%83%98%e1%83%90%e1%83%9c%e1%83%98-%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%a9%e1%83%94%e1%83%95/). მთავრობის დაკომპლექტებისათვის საჭირო ხმები ვერცერთმა პარტიამ მოაგროვა და მიუხედავად იმისა, რომ პირველ ადგილას PP გავიდა, ესპანეთის სოციალისტური მუშათა პარტიის (PSOE) ლიდერი და სახელმწიფოს პრემიერ-მინისტრი, პედრო სანჩესი არ დანებდა და სეპარატისტებთან მოლაპარაკებებს შეუდგა.

მიუხედავად იმისა, რომ არჩევნებამდე პრემიერი სანჩესი სეპარატისტებისთვის ამნისტიის გამოცხადებას გამორიცხავდა, გაჭირვების ჟამს მაინც გადაუხვია სიტყვას - თანაც, დაუფარავად. ახლა ასეა საჭიროო, განაცხადა პრემიერმა და მსოფლიოში ცნობილი კატალონიელი სეპარატისტის, ბელგიაში 2017 წლის „რეფერენდუმის“ შემდეგ გახიზნული კარლეს პუჩდემონის Junts Per Catalunya-ის (ერთად კატალონიისთვის) საპარლამენტო მხარდაჭერის სანაცვლოდ „ამნისტიის კანონს“ დათანხმდა. ამ კანონის შედეგად, პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლდება 300-მდე სეპარატისტი, რომლებიც ესპანეთის ტერიტორიული მთლიანობის შებღალვისათვის 2012 წლის პირველი იანვრიდან 2023 წლის 13 ნოემბრამდე პერიოდში იღვწოდნენ.

## რას გულისხმობს “ამნისტიის კანონი?”

„ამნისტიის კანონი” ორი ნაწილისაგან [შედგება](https://www.economist.com/europe/2023/11/09/spains-prime-minister-secures-his-job-at-a-high-cost?ref=evropis.moambe.eu) და მთლიანობაში ოც გვერდზე დიდია. ესპანური ოპოზიცია ფიქრობს, რომ ტექსტი კატალონიური, სეპარატისტული ნარატივებითაა გაჯერებული და ზუსტად არის მორგებული მათ ინტერესებზე. ამნისტია შეეხება მათ, ვინც 2014 წლის “საკონსულტაციო” რეფერენდუმთან ან 2017 წლის არალეგალურ რეფერენდუმთან არის დაკავშირებული. ნაპატიებ დანაშაულებს შორისაა კატალონიის სეცესიის ხელშეწყობა, საჯარო ფუნქციების ბოროტად გამოყენება, დაუმორჩილებლობა, სახელმწიფოს წარმომადგენლებზე თავდასხმა და ა.შ.

ასევე, სეპარატისტების მიღწევად შეიძლება ჩაითვალოს მადრიდის სავარაუდო მზაობა, მოსამართლეების მიერ სეპარატისტების “პოლიტიკურად მოტივირებული” დევნა გამოიძიოს. შეთანხმების ეს ნაწილი, რომელიც წარსულში გამოტანილ განაჩენებს ეხება, ესპანური მართლმსაჯულების დამოუკიდებლობაზე თავდასხმად აღიქმება და სახელმწიფოს მოქალაქეების გაღიზიანებას იწვევს. ნიშანდობლივია შეთანხმების ის ნაწილიც, რომელიც სეცესიური აქტივობების გამო, საჯარო თანამდებობის დაკავებაზე აკრძალვას [უხსნის](https://www.france24.com/en/live-news/20231114-spanish-pm-s-controversial-catalan-amnesty-deal?ref=evropis.moambe.eu) ისეთ სეპარატისტებს, როგორიცაა მაგალითად კატალონიის მემარცხენე რესპუბლიკური პარტიის (ERC) ლიდერი ორიოლ ხუნკერასი.

ERC პარტია Junts-ზე მეტად პრაგმატულია, თუმცა მაინც სეპარატისტული მიდრეკილებებით. არსებობს წუხილი, რომ შესაძლოა ისტორიულ ვატერლოოში მოკალათებული პუჩდემონიც დაბრუნდეს ესპანეთში, თუმცა ამ მხრივ საქმე არც ისე მარტივია და ჯერჯერობით არაა ცხადი, რამდენად გარისკავს იგი. ნიშანდობლივია ისიც, რომ საკუთრიც „ამნისტიის კანონი“ არ გულისხმობს სეპარტისტული აქტივობების ლეგალიზებას. ნებისმიერ შემთხვევაში, სეპარატისტებს გული მოეცათ, და ნაკლებად სავარაუდოა, რომ სანჩესის სურვილი შიდასახელმწიფოებრივი ჰარმონიის შესახებ ნამდვილად ახდეს.

სამართლიანობისათვის ისიც უნდა ითქვას, რომ სეპარატისტებსაც მოუწიათ დათმობებზე წასვლა. მაგალითად, შეთანხმება არ ახსენებს “კატალონიელ ერს,” რაც პუჩდემონისნაირი ლიდერებისათვის მნიშვნელოვანი იარაღი იქნებოდა დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის გაგრძელების გზაზე. რადიკალი კატალონიელები ამას ღალატად მიიჩნევენ და შეიძლება პუჩდემონის პარტია განხეთქილების წინაშე დადგეს.

ასევე, კატალონიის დამოუკიდებლობის მომავალ რეფერენდუმზე არსებული მითითება ნათლად ამბობს, რომ თუკი ის შედგება, მხოლოდ პრემიერის თანხმობით და თანაც ესპანეთის მთელი მოსახლეობის მონაწილეობით, რაც სეპარატისტებისათვის ამგვარი რეფერენდუმის წარუმატებლობას ნიშნავს.

მართალია, საერთაშორისო მედია ძირითადად კატალონიელ სეპარატისტებზე საუბრობს, თუმცა ამნისტიის კანონზე მზაობის შედეგად, სანჩესმა ბასკური, გალიციური და კანარის კუნძულების ნაციონალისტური ჯგუფების მხარდაჭერაც [მიიღო](https://www.euronews.com/2023/11/16/pedro-sanchez-officially-elected-as-spanish-prime-minister?ref=evropis.moambe.eu). ასევე, უსამართლობა იქნება სრული პასუხისმგებლობის მხოლოდ სოციალისტურ PSOE-ზე დაკისრება. სეპარატისტებთან გარიგებაზე უარი არ თქვა არც ულტრამემარცხენე Sumar-მა, რომელიც სანჩესის კოალიციურ მთავრობაში იქნება წარმოდგენილი.

## რას უნდა ველოდეთ?

„ამნისტიის კანონპროექტის“ კანონად ქცევა მარტივი საქმე არ იქნება და სავარაუდოდ მის დამტკიცებას რამდენიმე თვე მაინც დასჭირდება. გენერალური კორტესების ქვედა პალატის მიერ დამტკიცების შემდეგ, კანონპროექტი ზედა პალატას, ანუ სენატს გადაეგზავნება, სადაც უმრავლესობა სანჩესის ოპოზიციას, „სახალხო პარტიას“ აქვს. მართალია, ეს უკანასკნელი დიდი ალბათობით მხოლოდ „ამნისტიის კანონის“ შეყოვნებას შეძლებს, მაგრამ სანჩესისათვის ესეც შეიძლება პრობლემად იქცეს.

ამასთანავე, შესაძლოა სადავო გახდეს დოკუმენტის კონსტიტუციურობის საკითხიც და შესაბამისად, დიდი ალბათობით ამ საკითხზე საკონსტიტუციო სასამართლოც იმსჯელებს, რასაც თავისმხრივ დრო დასჭირდება.

ამნისტიის კანონპროექტის საწინააღმდეგო პროცესი დაძრულია ევროკავშირშიც. არც ესპანეთში წყდება მასობრივი პროტესტი. შესაბამისად, ჩანს, რისკიან პედრო სანჩესს კიდევ ბევრი ქარტეხილის გადატანა მოუწევს და შემდეგი ოთხი წლის განმავლობაში, პრემიერ-მინისტრობა მისთვის სულაც არ იქნება არც გარანტირებული და მით უმეტეს, არც მშვიდი და კომფორტული.
### პოლონეთის წინასაარჩევნო უკრაინოფობია
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-ac-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a9-e1-83-94-e1-83-95-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:15:57.000Z
## რა ხდება?

გუშინ, 3 ოქტომბერს, კიივში ევროკავშირის საგარეო მინისტრების არაფორმალური შეხვედრა გაიმართა. პარალელურად, სხვადასხვა ქვეყნების სამხედრო მრეწველობის წარმომადგენლები უკრაინასთან თანამშრომლობაზე შეთანხმდნენ და ამ საქმეზე 5 მილიარდი ევრო გამოიყო. ოღონდ კიივში არც პოლონეთის საგარეო მინისტრი ჩანდა (მან მოადგილე მიავლინა) და არც პოლონური სამხედრო მრეწველობის წარმომადგენლები.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- პოლონეთი უკრაინის უმნიშვნელოვანესი მხარდამჭერია. ომის დაწყების პირველი დღიდანვე, ვარშავამ ასეულობით ათასი უკრაინელი ლტოლვილი მიიღო. უკრაინისათვის დასავლური სამხედრო დახმარების 90% სწორედ პოლონეთის ტერიტორიიდან შედის. ორ მეზობელს შორის ურთიერთობის გაციებას შეუძლია სერიოზულად დაასუსტოს უკრაინა.
- პოლონელი ლიდერები აღიარებენ, რომ უკრაინასთან "საერთო სტრატეგიული ინტერესები აქვთ," თუმცა საარჩევნო პოლიტიკის გამო კონფლიქტის გამოწვევა და მის გარშემო შეთქმულების თეორიების შეთხზვა "კანონისა და სამართლიანობის" პოლონური მმართველობის ფუნდამენტურ სისუსტეზე მიუთითებს - ევროკავშირთან არსებული ღრმა კონფრონტაცია ვარშავას კიივის საწინააღმდეგოდ უბიძგებს.

## რატომ გაირბინა შავმა კატამ კიივსა და ვარშავას შორის?

20 სექტემბერს, პოლონეთის პრემიერ-მინისტრმა მატეუშ მორავიეცკიმ [განაცხადა,](https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2023-09-20/premier-mateusz-morawiecki-w-programie-gosc-wydarzen-transmisja-w-polsatnews-pl-od-1920/?ref=wyszukiwarka) რომ პოლონეთი აღარ უზრუნველყოფს კიივისთვის იარაღის მიწოდებას, რადგან ახლა ორიენტირებულია „ყველაზე თანამედროვე იარაღით საკუთარი ქვეყნის შეიარაღებაზე“.

მიუხედავად იმისა, რომ მისი არაერთი კოლეგის, მათ შორის, თავად პრეზიდენტის განმარტებით, [სინამდვილეში ის მხოლოდ ახალ შეიარაღებას გულისხმობდა](https://polityka.se.pl/wiadomosci/andrzej-duda-mowi-oprezydencie-ukrainy-zelenski-jest-pod-ogromna-presja-on-wysyla-ludzi-na-front-a-w-czasie-wojny-opozycja-nie-znika-wywiad-se-aa-A7Zn-g1RV-56AM.html?ref=evropis.moambe.eu) და არა უკვე მიმდინარე კონტრაქტებს, უკრაინასა და მის ერთგულ მეგობარს შორის ურთიერთობა მკვეთრად გაცივდა, რაც გუშინდელ შეხვედრაზე საგარეო მინისტრის არყოფნამაც დაადასტურა.

მაშ, რატომ აიყარა გული მეზობელზე გული პოლონეთმა?

### მარცვლეულის განხეთქილება

მას შემდეგ, რაც უკრაინის საზღვაო პორტების უმრავლესობა რუსეთმა სამხედრო ძალით დაიკავა, ქვეყანაში მარცვლეულის უზარმაზარი მარაგი დაგროვდა მაშინ, როცა მსოფლიოში მარცვლეულის დიდი დეფიციტია. 2022 წლის ივნისში ევროკავშირმა გადაწყვიტა, უზრუნველეყო მარცვლეულის გადინება სახმელეთო გზით, ბულგარეთის, პოლონეთის და რუმინეთის გავლით. თუმცა, სარკინიგზო და საგზაო ტრანსპორტის ნაკლებობის გამო, იმის მაგივრად, რომ მარცვლეული მესამე სამყაროს ბაზრებზე გასულიყო, სადაც დიდი მოთხოვნაა, შეიქმნა საფრთხე, რომ ის ამ სამი სატრანზიტო ქვეყნის ბაზარზე დარჩებოდა და ადგილობრივ მწარმოებლებს დაჩაგრავდა. ფერმერების პროტესტები პოლონეთშიც დაიწყო. 2023 წლის 15 აპრილს პოლონეთმა უკრაინულ [საქონელზე ემბარგო დააწესა](https://www.dw.com/en/ukrainian-grain-why-are-eastern-eu-members-banning-imports/a-66872238?ref=evropis.moambe.eu) რათა, როგორც სოფლის მეურნეობის მინისტრმა, რობერტ ტელუსმა განაცხადა, "ევროპისთვის თვალი აეხილა" არსებულ პრობლემაზე.

ევროკავშირი დროებით ღონისძიებებს მაისში დაეთანხმა, თუმცა სექტემბერში გადაწყვიტა, რომ "ადგილობრივი ბაზრის დესტაბილიზაციის საფრთხე ხუთ საზღვრისპირა ქვეყანაში აღარ არსებობს" და დრებითი შეზღუდვები მოხსნა.

პოლონეთი (უნგრეთსა და სლოვაკეთთან ერთად) ეურჩა რიგის მიმცემს და დამატებით შემოიღო [აკრძალვები](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%a3%e1%83%99%e1%83%a0%e1%83%90%e1%83%98%e1%83%9c%e1%83%90-%e1%83%94%e1%83%95%e1%83%a0%e1%83%9d%e1%83%9e%e1%83%94%e1%83%9a-%e1%83%9b%e1%83%94%e1%83%96%e1%83%9d%e1%83%91%e1%83%9a%e1%83%94%e1%83%91/) უკრაინული სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტების იმპორტზე.

საპასუხოდ, უკრაინამ განაცხადა, [**სარჩელი შეიტანა**](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%a3%e1%83%99%e1%83%a0%e1%83%90%e1%83%98%e1%83%9c%e1%83%90-%e1%83%94%e1%83%95%e1%83%a0%e1%83%9d%e1%83%9e%e1%83%94%e1%83%9a-%e1%83%9b%e1%83%94%e1%83%96%e1%83%9d%e1%83%91%e1%83%9a%e1%83%94%e1%83%91/) პოლონეთის, უნგრეთისა და სლოვაკეთის წინააღმდეგ ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაციაში წარსადგენად, რამაც კიდევ უფრო გაამწვავა ურთიერთობები ამ ორ სახელმწიფოს შორის.

ამას დაემატა გაეროს უსაფრთხოების საბჭოს სხდომაზე ვოლოდიმირ ზელენსკის [განცხადება](https://www.aljazeera.com/news/2023/9/20/full-text-zelenskyys-speech-to-the-un-general-assembly?ref=evropis.moambe.eu): 19 სექტემბერს, უკრაინის პრეზიდენტმა „ზოგიერთი ევროპელი მეგობრის“ ქმედებებს შემაშფოთებელი უწოდა, რომლებიც მარცვლეულის გამოყენებით ცდილობენ მოჩვენებითად გამოიყენონ სოლიდარობა „პოლიტიკურ თეატრში“. მისი თქმით, „ისინი ამით ეხმარებიან მოსკოვს სცენის მოწყობაში.“ გაკეთებული განცხადებების გამო პოლონეთში უკრაინის ელჩი საგარეო საქმეთა სამინისტროში გამოიძახეს „მკაცრი პროტესტის“ გამოსახატად.

### დაძაბული ტონი

მაშინ, როდესაც რუმინეთმა და ბულგარეთმა (ნაწილობრივ, სლოვაკეთმაც) უკრაინასთან მარცვლეულზე ამტყდარი უთანხმოება ევროკავშირის შუამავლობით, საქმიანად მოაგვარეს, პოლონეთის ლიდერებმა არჩიეს, დაძაბულობა გაემძაფრებინათ.

ჯერ კიდევ კონფლიქტის დასაწყისში, პრეზიდენტმა დუდამ კი სცადა თითქოს დაძაბულობის განელება, მაგრამ ზელენსკის გაეროში გაკეთებული განცხადების გამო წყენა გამოთქვა, პოლონეთში მომავალში ანტი-უკრაინული განწყობის გამძაფრება დააანონსა, მაგრამ თან დასძინა - „ზეწოლის ქვეშ არის“ პრეზიდენტი ზელენსკი, ეპატიება ასეთი განცხადებებიო.

გუშინ, საგარეო მინისტრმა ზბიგნევ რაიმ განაცხადა, "ევროკავშირის საგარეო მინისტრების შეხვედრაზე ჩემი არყოფნა იმის გამოხატულებაა, რომ პოლონეთისა და უკრაინის ურთიერთობები დაღმასვლის ეტაპზეაო."

ამ ორ განცხადებაში იხატება ის საგარეო-პოლიტიკური კონტექსტი, რომელშიც პოლონეთი უკრაინასთან ურთიერთობებს უყურებს. მმართველი პარტიის დეპუტატებმა უფრო თამამად განაცხადეს, ვიდრე პოლიტიკური თანამდებობის პირებმა, რომ ისინი კიივს ბრიუსელისა და ბერლინის მხარეს დგომას აყვედრიან, ვარშავის წინააღმდეგ. მართლაც, "კანონისა და სამართლიანობის" პარტიის კონფლიქტი ბრიუსელთან და ბერლინთან საკმაოდ ღრმაა, თუმცა მისი საფუძველი საშინაო პოლიტიკაა. ვარშავის მიერ კანონის უზენაესობის პრინციპების უგულვებელყოფა და ინსტიტუტების შესუსტება ის საგანია, რომელშიც ბრიუსელი არ დათმობს. ეს დაპირისპირება - რომელიც უკრაინაზე სავალალოდ აისახება - განსაკუთრებით მიმდინარე, წინასაარჩევნო კონტექსტში მძაფრდება.

## საარჩევნო ციებ-ცხელება

15 ოქტომბრისთვის პოლონეთი [არჩევნებისთვის ](https://evropis.moambe.eu/content/files/2026/04/557820-fbclid-iwar37iexzrlvo48f1im61rmiijsydiunurtu7khvt8ub1tgz8qkcxgcch30w.html)ემზადება. გამარჯვებულის გამოსავლენად, კიდევ ერთხელ მემარჯვენე-ცენტრისტული, "კანონისა და სამართლიანობის" პარტია (PiS) თავის თავგადაკლულ ოპონენტს, დონალდ ტუსკის მემარცხენე-ცენტრისტულ სამოქალაქო კოალიციას (PO) შეეტაკება. ამ ბრძოლაში ევროკავშირთან დამოკიდებულებას და სოფლის ამომრჩეველს საკვანძო მნიშვნელობა აქვს.

მმართველ პარტიას (PiS) შედარებით ღარიბი, სოფლად მცხოვრები პოლონელების მოსახლეობის იმედი აქვს: ანალიტიკოსების [მტკიცებით,](https://www.washingtonpost.com/world/2023/09/25/ukraine-grain-poland-election/?ref=evropis.moambe.eu) 2019 წლის არჩევნებში ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში სოფლად მცხოვრები ამომრჩევლების (მათი უმრავლესობა ფერმერებია) ხმები გადამწყვეტი აღმოჩნდა პარტიის მესამე ვადით გამარჯვებისთვის.

სექტემბერში ჩატარებული [გამოკითხვის](https://www.reuters.com/world/europe/polands-pis-faces-far-right-challenge-over-ukraine-support-2023-09-19/?ref=evropis.moambe.eu) თანახმად, პოლონელების რიცხვმა, რომლებიც მხარს უჭერენ უკრაინიდან ლტოლვილების მიღებას, 2022 წლის (91%) მონაცემთან შედარებით, საგრძნობლად იკლო (69%). გამოკითხულთა მეოთხედმა ახალი ლტოლვილების მიღებისადმი წინააღმდეგობა გამოთქვა, რაც მნიშვნელოვანი დაღმასვლაა - მათი წილი მხოლოდ 4%-ს შეადგენდა 2022 წლის დასაწყისში.

სწორედ ესაა ამჟამინდელი დაპირისპირების რაციონალური საფუძველი. "კანონი და სამართლიანობა" ცდილობს იგივე ფანდი იხმაროს, რამაც ვიქტორ ორბანის "ფიდესს" კიდევ ერთი მანდატი და ქვეყნის სადავეებზე სრული კონტროლი მოუტანა.

## რას უნდა ველოდეთ?

რუსეთის მიერ უკრაინაში შეჭრის შემდეგ, პოლონეთმა უზარმაზარი ფინანსური, ჰუმანიტარული თუ სამხედრო დახმარება გაუწია მეზობელს. ივლისის მონაცემებით, ამ სამი მაჩვენებლის გათვალისწინებით, და მშპ-ზე გადაანგარიშებით, პოლონეთი რიგით [მეექვსეა](https://www.ifw-kiel.de/topics/war-against-ukraine/ukraine-support-tracker/?ref=evropis.moambe.eu) მსოფლიოში.

კარგ მეზობლობასთან ერთად, ისიც მნიშვნელოვანია, რომ პოლონეთი რუსეთისგან, როგორც მეზობლად არსებული ტირანისგან, პირდაპირ საფრთხეს მოელის. ამაზე მოწმობს ის უზარმაზარი მოცულობის სამხედრო კონტრაქტები, რაც ვარშავამ უკანასკნელ ხანებში დადო.

უკრაინისადმი სამხედრო მხარდაჭერა, ამ თვალსაზრისით, პრაგმატული ნაბიჯია პოლონეთისთვის. სამხედრო "ჰაბის" ფუნქციაც, რაც ქვეყნის მრეწველობაში აკეთებს ინვესტიციებს, მომგებიანია ვარშავისათვის. გუშინ უკრაინისკენ პოლონეთში შეკეთებული გერმანული "ლეოპარდ-2"-ები გაიგზავნა.

ამდენად, ანტიუკრაინული პოპულიზმი, სავარაუდოდ, არჩევნების შემდეგ გზას ისევ პრაგმატიზმს დაუთმობს. გუშინ, 3 ოქტომბერს, გაჩნდა იმედი, რომ მარცვლეულის კონფლიქტის გადაჭრის გზები მოინახა:

- უკრაინა, პოლონეთი და ლიეტუვა შეთანხმდნენ, რომ უკრაინული მარცვლეულით დატვირთული სარკინიგზო ეშელონები პოლონეთში არ გაჩერდება და პირდაპირ ლიეტუვის პორტ კლაიპედაში გაივლის საბაჟო და ფიტოსანიტარულ კონტროლს. ეს ნაწილობრივ მაინც დააკმაყოფილებს ვარშავას და დააშოშმინებს იქაურ ფერმერებს, რომლებიც ჩიოდნენ, ეს მარცვლეული ჩვენს ბაზარზე ილექებაო.

თუმცაღა, ეს საკითხი რომც მოგვარდეს, ერთ საგულისხმო პრობლემა მაინც დარჩება:

პირველ რიგში, მმართველი პარტიის ზოგიერთი პოლიტიკოსის მიერ აგორებულმა პარანოიამ, რომ უკრაინა გერმანიის ხელით ცდილობს პოლონეთის მთავრობის დამხობას, შეიძლება გრძელვადიანად მოშხამოს ურთიერთობა ორი ქვეყნის პოლიტიკოსებს შორის.

უნდობლობის მავნე გავლენა იმაშიც გამოჩნდა, რომ პოლონელმა დეპუტატებმა და სამხედრო მრეწველობის წარმომადგენლებმა უკრაინას დასდეს ბრალი, რომ ისინი კიივში ევროპელი სამხედრო მრეწველობის კონფერენციაზე არ მიიწვიეს. კიივმა დაამტკიცა, რომ სწორედ პოლონელები დაპატიჟეს პირველები. ამის შემდეგ, პოლონეთის სახელმწიფო მინისტრმა და სამხედრო ქარხნის დირექტორებმა ბოდიში მოიხადეს, მაგრამ ცუდი ნალექი კი დარჩა.

ამგვარი გამოხტომები, პოლონეთის სიჯიუტე და დემონსტრაციული სიხისტე ბრიუსელში და მსოფლიო ასპარეზზე მის პოლიტიკურ წონას ამცირებს, რაც უკრაინის მომავლისათვის კარგი არაა.

**ანალიზი მოამზადეს მარიამ ბიჭოშვილმა და ჯაბა დევდარიანმა**
### სლოვაკეთი: შურისმაძიებელი ფიცო
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-9a-e1-83-9d-e1-83-95-e1-83-90-e1-83-99-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-a8-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-ab-e1-83-98-e1-83-94-e1-83-91-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:15:58.000Z
## რა ხდება?

სლოვაკეთში შაბათს საპარლამენტო არჩევნებია. მოწინავე პოზიციაზე რობერტ ფიცოს მემარცხენე-პოპულისტური პარტია "სმერ"-ია. ფიცო ამბობს, თუ გავიმარჯვებთ "უკრაინელ ფაშიტებს" დახმარებას შევუწყვეტთო.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- რეგიონში შიშობენ, რომ ვიშეგრადის ოთხეულში უნგრეთის ლიდერი, ვიქტორ ორბანი ფიცოს სახით ერთგულ თანამებრძოლს შეიძენს და ცენტრალური ევროპის ბრიუსელთან კონფლიქტს გამოიწვევს.
- ევროკავშირში იმას უფრთხიან, რომ კიდევ ერთი ანტიუკრაინული და პრო-რუსული ხმა ევროპულ საბჭოს სხდომებზე, გაართულებს რუსეთის საწინააღმდეგო სანქციების რეჟიმის და უკრაინის მხარდაჭერის მოცულობის შენარჩუნებას.
- ევროპულ დედაქალაქებში იმაზე არიან დადარაჯებულნი, თუ რამდენი ქვეყნის მართვის სადავეებს ჩაიგდებენ ხელში სხვადასხვა ჯურის პოპულისტები.

## პოლიტიკის ვეტერანი

ფიცოს ბევრი რამ აქვს საერთო ვიქტორ ორბანთან. ყოფილი კომუნისტი, ბერლინის კედლის დაცემის შემდეგ სოციალ-დემოკრატად მოევლინა ერს. 2006-2010 და 2012-2018 წლებში ფიცო ორჯერ იყო სლოვაკეთის პრემიერი და, განსაკუთრებთ, პირველი საპრემიერო ვადის განმავლობაში დასავლური და ევროატლანტიკური მისწრაფებების ერთგულ მიმდევრადაც ითვლებოდა.

2010-იანი წლების მეორე ნახევარში მისი პარტია კორუფციაში ჩაეფლო და პოპულარობას სწრაფად კარგავდა. ერთი მნიშვნელოვანი საქმის კვალის დასაფარად, გამომძიებელი ჟურნალისტი და მისი მეგობარი სასტიკად მოკლეს, რის შემდეგაც 2018 წელს ფიცო სახალხო ამბოხის ძალით მოისროლეს პოსტიდან. ოღონდაც, გამოცდილი პოლიტიკოსი კერკეტი კაკალი აღმოჩნდა და ახლა უკან, ძალაუფლების მწვერვალზე აცოცებას ცდილობს.

### ტონის ცვლილება

2018 წლის ფიასკოთი გავეშებულმა ფიცომ აქტიურად აითვისა უნგრეთში "ფიდესის" მიერ დამუშავებული საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები. ისევე, როგორც ორბანის პარტია, ფიცოც ცდილობს სოფლად მცხოვრები მოქალაქეები დარაზმოს დედაქალაქის ელიტის წინააღმდეგ. მშრომელი კაცის და პირში მთქმელის სახელდავარდნილი ფიცო მისთვის მტრადქცეულ დასავლეთს ამხელს და რუსეთს ადიდებს, გლეხებს კი დაცვას და სამთავრობო ფულს პირდება.

რუსეთის მიერ უკრაინაში დაწყებული აგრესიის შემდეგ, ფიცო აქტიურად გადავიდა პრო-რუსულ რელსებზე იმდენად, რომ უკრაინის მთავრობას "ნაციონალისტ ფაშისტებად" მოიხსენიებს და იფიცებს, თუ ამირჩევთ, ჩვენი კაპიკი არ წავა კიივის დასახმარებლადო. ამ ტონის ცვლილების შემდეგ, თუ ამის ფასად, ფიცოს სამსახურში ჩადგა სლოვაკეთში ფეხმოკიდებული რუსული ტროლ-ბოტებისა და საინფორმაციო საშუალებების არმია, რომლებიც ფიცოს ოპონენტებს ათასგვარად სწამებენ ცილს.

როგორც ევროკომისიის ვიცე-პრეზიდენტი ვერა იუროვა ამბობს, შაბათის არჩევნები "ლაკმუსის ქაღალდის ტესტი იქნება" იმის გასარკვევად, თუ რამდენად შეუძლია მრავალმილიონიან დეზინფორმაციის კამპანიას ევროპაში არჩევნებზე გავლენის მოხდენა.

## ოპონენტები

მიუხედავად იმისა, რომ "სმერი" გამოკითხვებში პირველ ადგილზე რჩება, ხმების სადღაც 20-იოდე პროცენტით, უკანასკნელი წინასაარჩევნო კვირის განმავლობაში მას სტატისტური ცდომილების ფარგლების დონეზე წამოეწია მემარჯვენე-ცენტრისტული "პროგრესული სლოვაკეთის" პარტია, რომელსაც ახლა 18% უჭერს მხარს.

პროგრესისტების ლიდერი, ევროპარლამენტის დეპუტატი მიხალ შიმეჩკაა და პარტია აქტიურად ცდილობს, გარს შემოიკრიბოს მომცრო როგორც მემარჯვენე, ისე მემარცხენე ცენტრისტული პარტიები, რათა წინ აღუდგეს "სმერის" ბატონობას. პარტიის ერთ-ერთი ლიდერის თქმით, მასიური დეზინფორმაციის პირობებში კამპანიის წარმართვა ყველაზე რთული ამოცანა აღმოჩნდა.

## რა მოხდება?

შაბათის არჩევნების შედეგები ბეწვზე ჰკიდია, თუმცა არც "სმერს" და არც ოპოზიციას გადამწყვეტი უმრავლესობის მიღების შანსი არა აქვთ.

- "სმერი" აპირებს, გამარჯვების შემთხვევაში კოალიციაში შემოსვლა შესთავაზოს ულტრა-მემარჯვენე პარტია "რესპუბლიკა", რომელიც ევროკავშირის და ნატოს წინააღმდეგია და არასამთავრობო ორგანიზაციების აკრძალვასაც მოითხოვს.
- "პროგრესული სლოვაკეთის" თქმით, მათთან კოალიციაში შესვლა ყველას შეუძლია, "სმერის" და "რესპუბლიკის" გარდა. გამოკითხვებში მესამე-მეოთხე ადგილებზე ცენტრისტული სოციალ-დემოკრატიული და ქრისტიან-დემოკრატიული პარტიებია, რომლებთან "პროგრესულების" შეკავშირებაც შესაძლებელი უნდა იყოს.

### ევროსკეპტიციზმის საზღვრები

დამკვირვებლების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ფიცოს წრეგადასული რიტორიკა ვერც სლოვაკეთზე და ვერც ევროპაზე დიდ გავლენას ვერ მოახდენს, რამდენიმე მიზეზის გამო:

- პირველ რიგში, უნგრეთისაგან განსხვავებით, "სმერი" გადამწყვეტ უმრავლესობას პარლამენტში ვერ მოიპოვებს და, ამიტომაც, ყველაზე რადიკალური იდეების განხორციელებაში ოპოზიცია ყოველთვის შეუშლის ხელს, მთავრობის შექმნა რომც მოახერხოს.
- მეორე მხრივ, ფიცოს მთავარი პირობა ამომრჩევლებისადმი ეკონომიკური ვითარების გაუმჯობესებაა. ამ საქმეში 5-მილიონიანი სლოვაკეთი ევროკავშირის ფინანსების გარეშე დიდს ვერაფერს მოახერხებს. უნდა თუ არ უნდა, ფიცოს კომპრომისის ძიება ბრიუსელთანაც მოუწევს.
### ლატვია: სახელმწიფოს ბრძოლა მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიისთვის
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-95-e1-83-98-e1-83-90--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-ae-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-9b-e1-83-ac-e1-83-98-e1-83-a4-e1-83-9d-e1-83-a1--e1-83-91-e1-83-a0-e1-83-ab-e1/
Last updated: 2023-09-27T12:19:58.000Z
რელიგია რუსეთის საგარეო პოლიტიკის ინსტრუმენტია, რომელსაც კრემლი თავისი პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად იყენებს, განსაკუთრებით პოსტსაბჭოთა სივრცეში. 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი სამხედრო აგრესიის დაწყების შემდეგ, რუსეთის მართლმადიდებელმა ეკლესიამ კრემლის ომს დაუჭირა მხარი, რამაც არაერთ ქვეყანაში მის ლეგიტიმაციას პრობლემა შეუქმნა, მათ შორის ლატვიაში, სადაც მცირერიცხოვანი მართლმადიდებელი თემია.

---

**მამუკა კომახია** პოსტსაბჭოთა სივრცის პოლიტიკას იკვლევს

---

# რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- გასულ ათწლეულებში რუსეთმა აჩვენა, რომ შეუძლია მართლმადიდებელი ეკლესიების საშუალებით, ეთნიკური რუსების მობილიზება ხელისუფლების წინააღმდეგ, მათ შორის ლატვიაშიც, სადაც მოსახლეობის დაახლოებით 24% ეთნიკურად რუსია.
- უკრაინაში რუსეთის სამხედრო აგრესიამ და რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის კრემლზე დამოკიდებულებამ, ლატვიის მსგავს ქვეყნებში რუსულ ეკლესიაზე დამოკიდებულების საკითხი ეროვნული უსაფრთხოებისთვის გამოწვევად აქცია.
- რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია კრემლის საგარეო პოლიტიკის ინსტრუმენტად აღიქმება და მისი საქმიანობა რუსეთის მეზობელ ქვეყნებში მხოლოდ რელიგიურ ჭრილში არ განიხილება. ამიტომაც, ლატვიის ხელისუფლების ინიციატივა ლატვიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის შესახებ რუსეთის ეკლესიისა და კრემლის პოლიტიკური გავლენის შემცირების კონტექსტში უნდა განვიხილოთ.

# თვითმმართველი ეკლესია

საეკლესიო კანონების მიხედვით, [ლატვიის მართლმადიდებელი ეკლესია ](https://www.pareizticiba.lv/?ref=evropis.moambe.eu)(ლმე) რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის (რმე) შემადგენლობაში თვითმმართველი ეკლესიის სტატუსს [ფლობს](https://www.patriarchia.ru/db/text/79088.html?ref=evropis.moambe.eu), ისევე, როგორც ესტონეთისა და [მოლდოვის](https://mitropolia.md/?ref=evropis.moambe.eu) მართლმადიდებელი ეკლესიები, ასევე უცხოეთში რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია.

1990 წლიდან ლატვიის მართლმადიდებელი ეკლესიის წინამძღოლი რიგისა და სრულიად ლატვიის მიტროპოლიტი [ალექსანდრეა](https://www.patriarchia.ru/db/text/54417.html?ref=evropis.moambe.eu) (ალექსანდრ კუდრიაშევი).

### ეკლესიის დაფუძნება და ისტორიული კონტექსტი

ძირითადად ლუთერანებისა და კათოლიკეების ქვეყანაში, მართლმადიდებლები მცირე რაოდენობით შუა საუკუნეებშიც ცხოვრობდნენ. მართლმადიდებლობის უფრო აქტიური გავრცელება XVIII საუკუნის ბოლოსკენ, რუსეთის იმპერიის მიერ ლატვიის ტერიტორიის დაპყრობის შემდეგ იწყება, თუმცა მართლმადიდებლობა ლატვიის ტერიტორიაზე მაინც უმცირესობის რელიგიად რჩება.

1836 წელს ლატვიის ტერიტორიაზე ფსკოვის ეპარქიის რიგის სავიკარო დაფუძნდა, 1850 წელს კი - დამოუკიდებელი ეპარქია. 1921 წელს ლატვიის ეკლესიამ მოსკოვისაგან თვითმმართველობა და შიდა საქმეების ავტონომიურად წარმოების უფლება მიიღო. ამ დროისთვის ლატვია უკვე დამოუკიდებელი სახელმწიფო იყო.

1936 წლიდან, მცირე ხნით, ლმე მსოფლიო პატრიარქის დაქვემდებარებაში გადავიდა. 1940-იანი წლებიდან ლატვია საბჭოთა ოკუპაციის მსხვერპლი გახდა. საბჭოთა პერიოდი კი რელიგიურ სფეროში რეპრესიებით გამოირჩეოდა, რის გამოც ეკლესიის საკითხმა აქტუალობა დაკარგა.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 1992 წელს რუსეთის პატრიარქ ალექსეი II-ის მიერ გამოცემული ტომოსის საფუძველზე, ლმე-მ კვლავ [მოიპოვა](https://www.pravenc.ru/text/2463149.html?ref=evropis.moambe.eu) თვითმმართველობის უფლება, რაც გულისხმობს საეკლესიო-სამეურნეო, საეკლესიო-ადმინისტრაციულ, სასკოლო-საგანმანათლებლო და საეკლესიო-სამოქალაქო საქმეებში ავტონომიურობას.

### მრევლი

ლმე-ის მრევლი ძირითადად ლატვიის რუსულენოვანი მოსახლეობაა, დაახლოებით 350 ათასი კაცი. ეთნიკურად ლატვიელი მართლმადიდებლების რაოდენობა უმნიშვნელოა. 2022 წლის [მონაცემებით](https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/latvia/?ref=evropis.moambe.eu), ლატვიაში ლუთერანები მოსახლეობის 37%-ია, კათოლიკეები - 19%, მართლმადიდებლები კი 13%.

ლმე-ის იურისდიქცია მხოლოდ ლატვიის ტერიტორიაზე ვრცელდება და ორ ეპარქიას აერთიანებს, რიგისა და დაუგავპილსის. დაუგავპილსი ლატვიაში სიდიდით მეორე ქალაქია, სადაც მოსახლეობის უმრავლესობა ეთნიკურად რუსები არიან. ლმე-ს ეპარქია ამ ქალაქში 2013 წელს დაფუძნდა.

## მშვიდობა და ომი: რეგიონული კონტექსტის ცვლილება

### რა ხდებოდა უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე?

ლმე-ის საკითხი ბოლო ათწლეულები ომამდეც მნიშვნელოვანი [თემა](https://jamestown.org/program/moscow-losing-another-nations-orthodox-church-this-time-latvias/?ref=evropis.moambe.eu#:~:text=Given%20the%20small%20size%20of,a%20tempest%20in%20a%20teapot.) იყო. მართლმადიდებლობა ლატვიელებში ასოცირდება საბჭოთა გავლენასთან და ოკუპაციასთან. მართლმადიდებლების კრიტიკა ისმოდა მიტროპოლიტ ვლადიმირის სახელის საბჭოთა უშიშროების არქივებში აღმოჩენის გამოც, მიუხედავად იმისა, რომ კარტოთეკებში სხვა კონფესიის წარმომადგენლების სახელებიც ნახეს.

რუსულენოვან მოსახლეობასა და ლატვიელებს შორის ურთიერთობა ყოველთვის რთული იყო, რაც 2014 წელს რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიის შემდეგ კიდევ უფრო გამწვავდა. 2019 წელს მიიღეს კანონი, რომლის მიხედვითაც რელიგიურ ორგანიზაციებში მაღალი საეკლესიო იერარქები [მხოლოდ ლატვიის მოქალაქეები ](https://rtvi.com/news/prezident-latvii-vnes-zakonoproekt-o-nezavisimosti-mestnoj-pravoslavnoj-czerkvi-ot-moskovskogo-patriarhata/?ref=evropis.moambe.eu)[შეიძლება](https://rtvi.com/news/prezident-latvii-vnes-zakonoproekt-o-nezavisimosti-mestnoj-pravoslavnoj-czerkvi-ot-moskovskogo-patriarhata/?ref=evropis.moambe.eu) იყვნენ, რაც რუსეთის მოქალაქეების მაღალ საეკლესიო თანამდებობებზე დანიშვნის პრევენციას ისახავს მიზნად.

### რა შეიცვალა ომის შემდეგ?

2022 წლის 5 სექტემბერს ლატვიის პრეზიდენტმა ეგილს ლევიტსმა ლატვიის სეიმს (პარლამენტი) კანონში „ლატვიის მართლმადიდებელი ეკლესიის“ შესახებ ცვლილებების შეტანის ინიციატივით [მიმართა](https://www.president.lv/en/article/announcement-president-latvia-egils-levits-amendments-law-latvian-orthodox-church?ref=evropis.moambe.eu). პრეზიდენტის განცხადებით, [კანონპროექტის](https://www.president.lv/en/media/93251/download?ref=evropis.moambe.eu) მიღების შემთხვევაში ლატვიის სახელმწიფო ლმე-ის დამოუკიდებლობას აღიარებდა, რითაც რმე-ის გავლენა ლატვიის ეკლესიაზე შემცირდებოდა.

პრეზიდენტის შეფასებით, მოსკოვის საპატრიარქოსთან კავშირების გაწყვეტა კრიტიკულად მნიშვნელოვანი იყო ქვეყანაში მცხოვრები მართლმადიდებლებისთვის, ლატვიის მთელი საზოგადოებისა და ეროვნული უსაფრთხოებისთვის. პრეზიდენტი სეიმს მოუწოდებდა, საკითხი დაუყოვნებლივ განეხილათ და კანონპროექტი რაც შეიძლება მალე მიეღოთ.

2022 წლის 8 სექტემბერს სეიმმა დაჩქარებულად [დაუჭირა](https://www.saeima.lv/lv/aktualitates/saeimas-zinas/31365-saeima-likuma-nostiprina-latvijas-pareizticigas-baznicas-neatkaribu-no-jebkadas-arpus-latvijas-esosas-baznicas-varas?ref=evropis.moambe.eu) მხარი [კანონპროექტს](https://www.president.lv/en/media/93251/download?ref=evropis.moambe.eu). ინფორმაცია ლმე-ის [ვებგვერდზეც](https://www.pareizticiba.lv/index.php?newid=9660&ref=evropis.moambe.eu) გამოქვეყნდა. ცვლილებების ძალით, ლმე წყვეტდა კავშირს რმე-სთან. მსგავსი გადაწყვეტილებით ლატვიის სახელმწიფომ ლმე-ის სტატუსი დაადგინა, როგორც ავტოკეფალური, ანუ, ის იურიდიულად დამოუკიდებელი გახდა ნებისმიერი საეკლესიო ცენტრისგან, რომელიც ლატვიის გარეთ მდებარეობს.

2022 წლის 20 ოქტომბერს ლმე-ის კრებამ წესდებაში სეიმის მიერ მოთხოვნილი ცვლილებები [ასახა](https://www.patriarchia.ru/db/text/79088.html?ref=evropis.moambe.eu) და რუსეთის პატრიარქ კირილს ავტოკეფალური ეკლესიის სტატუსის მინიჭებისა და სეიმის მიერ მიღებული ცვლილებების შედეგად „წარმოქმნილი გადაულახავი სირთულეების მოგვარების“ თხოვნით [მიმართა](https://www.pareizticiba.lv/index.php?newid=9700&ref=evropis.moambe.eu).

### მოსკოვის რეაქცია

ლატვიის პრეზიდენტის ინიციატივას ერთ-ერთი პირველი რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელი, გენადი ასკალდოვიჩი [განცხადებით](https://www.tellerreport.com/news/2022-09-07-russian-foreign-ministry--amendments-of-the-latvian-authorities-to-the-law-on-the-church-will-not-remain-without-consequences.H17UNZgUxj.html?ref=evropis.moambe.eu) გამოეხმაურა და დაამუნათა, რომ ლატვიის ყველა სახელმწიფო მოხელე არ იცნობს ქვეყნის კონსტიტუციას, რომლის მიხედვითაც, ეკლესია დამოუკიდებელია სახელმწიფოსგან. იქვე დაამატა, რომ ლატვიის ხელისუფლების მცდელობებს ლატვიის ეკლესია მოწყვიტონ რუსეთს, თავისი შედეგები მოჰყვებაო.

არქიეპისკოპოსმა ნიკოლაი ბალაშოვმა, რომელიც რუსეთის პატრიარქის მრჩეველია, [დაგმო](https://www.rbc.ru/society/08/09/2022/631a0b309a7947379cda9aed?ref=evropis.moambe.eu) ლატვიის პარლამენტის მიერ ლატვიის მართლმადიდებელი ეკლესიის დამოუკიდებლობის აღიარება. რმე-ის კიდევ ერთმა წარმომადგენელმა, ვლადიმირ ლეგოიდამ ლატვიის მთავრობის ქცევას ლმე-ზე ზეწოლა და „უკანონობა“ [უწოდა](https://lt.sputniknews.ru/20221022/v-rpts-nazvali-davlenie-vlastey-latvii-na-tserkov-bezzakoniem-24995505.html?ref=evropis.moambe.eu).

ლატვიიდან მოსული მიმართვა რუსულმა სინოდმა მხოლოდ 2023 წლის 16 მარტს [განიხილა](https://mospat.ru/en/news/90132/?ref=evropis.moambe.eu) და დაასკვნა, რომ მიმართვა წესდების მიხედვით უნდა განეხილა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპისკოპოსთა საბჭოს.

2023 წლის 24 აგვისტოს რმე-ის სინოდმა კიდევ ერთხელ [განიხილა](https://www.patriarchia.ru/db/text/6052158.html?ref=evropis.moambe.eu) ლმე-ში არსებული ვითარება და [დაადგინა](https://www.patriarchia.ru/db/text/6051881.html?ref=evropis.moambe.eu), რომ მიტროპოლიტმა ალექსანდრემ არაერთხელ უარი თქვა ღვთისმსახურების დროს კანონიკური წესების შესაბამისად პატრიარქის მოხსენიებაზე და სასულიერო პირებს რმე-ის კანონიკურ დაქვემდებარებაზე უარის თქმას სთხოვდა. სინოდმა ასევე დაგმო მიტროპოლიტის ქმედებები, რომელიც რმე-ის შეფასებით საეკლესიო ერთობის დარღვევისკენ იყო მიმართული. ამის იქეთ საქმე არ წასულა და სინოდმა ლმე-ის ავტოკეფალიის საკითხზე მსჯელობას ამჯერადაც თავი აარიდა.

### ლმე-ის მიტროპოლიტის პოზიცია

ლმე-ის მიტროპოლიტი ალექსანდრე რუსეთის ეკლესიას ღიად არ უპირისპირდება, მაგრამ ცდილობს მოსკოვის საპატრიარქოს საომარ ყიჟინას გაემიჯნოს. მან თავის [გამოსვლაში](https://www.pravoslavie.lv/index.php?newid=9438&ref=evropis.moambe.eu#:~:text=%D0%9C%D1%8B%20%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%BC%2C%20%D1%87%D1%82%D0%BE%20%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2,%D0%B2%D1%81%D0%B5%D0%BC%20%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D1%8E%D1%89%D0%B8%D0%BC%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%20%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F.) დაგმო უკრაინაში რუსეთის აგრესია და თქვა, რომ საერთაშორისო ურთიერთობების საკითხების სამხედრო გზით გადაწყვეტა დაუშვებელია. მისი თქმით, რუსულენოვან მართლმადიდებელ ლატვიელებს სხვა სახელმწიფოების ქმედებებისთვის პასუხისმგებლობა არ ეკისრებათ. ამავე დროს, ლმე-ის ვებგვერდზე გამოქვეყნებულია მიმართვა, რომელშიც უკრაინელ ლტოლვილებს სულიერ მხარდაჭერას, მეგობრულ მიღებას და ქრისტესმიერ სიყვარულს სთავაზობენ.

საყურადღებოა, რომ ლმე-ის მიტროპოლიტი ყოველთვის ინარჩუნებდა მეგობრულ ურთიერთობებს ლატვიის ხელისუფლებასთან. თუმცა, ლატვიაში [მიაჩნიათ](https://www.currenttime.tv/a/krupnye-eparhii-za-predelami-rf-pokinut-moskovskiy-patriarhat-latviyskaya-pravoslavnaya-tserkov-prosit-avtokefaliyu-kto-sleduyuschiy-/32100438.html?ref=evropis.moambe.eu), რომ იგი ვერ შეძლებს რმე-თან ურთიერთობის საჯაროდ გაწყვეტას. ლმე ცდილობს აჩვენოს, რომ იგი მხოლოდ ლატვიის კანონებს ემორჩილება და იურიდიული სტატუსის შეცვლაც სწორედ კანონის მოთხოვნა იყო, მაგრამ ამავე დროს, ცდილობს კანონიკური ურთიერთობები მოსკოვის საპატრიარქოსთანაც შეინარჩუნოს.

### შესაძლებელია თუ არა ავტოკეფალიის მოპოვება?

მიუხედავად იმისა, რომ ლმე-მ რმე-გან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, ფორმალურად იგი მაინც რუსული ეკლესიის კანონიკური იურისდიქციის ქვეშ რჩება, სანამ რმე მას ავტოკეფალიას არ მიანიჭებს.

ლმე-მ თვითმმართველი ეკლესიის სტატუსი რმე-ის ფარგლებში 1992 წელს აღიდგინა. მართლმადიდებელი ტრადიციის მიხედვით კი, ავტოკეფალიის მინიჭებისთვის საჭიროა დედა ეკლესიის (ამ შემთხვევაში რმე-ს) ნებართვა. საეკლესიო კანონით, საერო ხელისუფლებას არ შეუძლია მართლმადიდებელი ეკლესიის კანონიკური სტატუსის განსაზღვრა.

ამავე დროს, ავტოკეფალიის მოპოვება საკმაოდ ბუნდოვანი და გაურკვეველი [პროცედურაა](https://www.currenttime.tv/a/krupnye-eparhii-za-predelami-rf-pokinut-moskovskiy-patriarhat-latviyskaya-pravoslavnaya-tserkov-prosit-avtokefaliyu-kto-sleduyuschiy-/32100438.html?ref=evropis.moambe.eu), რომელიც დიდი ხანია მსოფლიო მართლმადიდებლობაში განხილვის საგანია და ყველასათვის მისაღები შეთანხმება მიღწეული ჯერაც არაა.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2023/08/image-4.png)

### მოლდოვის ორი ეკლესია: ბრძოლა გავლენისათვის

---

[წაიკითხეთ](https://civil.ge/ka/archives/556393?ref=evropis.moambe.eu)

## რას უნდა ველოდოთ?

ლატვიის კანონებით ლმე ავტოკეფალურია და დამოუკიდებელია რუსეთისგან, თუმცა კანონიკური წესებით ლმე მართლმადიდებელი სამყაროსთვის კვლავ რმე-ის ნაწილად ითვლება.

მოკლევადიან პერსპექტივაში ნაკლებად სავარაუდოა ლმე-მ მართლმადიდებელ სამყაროში აღიარება მოიპოვოს. თუმცა, ამის მიუხედავად, ლატვიის ხელისუფლების ინიციატივა შეიძლება ერთგვარი ბიძგი გახდეს სხვა პოსტსაბჭოთა, ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპული ქვეყნებისთვისაც, სადაც მცირერიცხოვანი მართლმადიდებელი მრევლი რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის დაქვემდებარებაშია. ლატვიის მაგალითს შეიძლება მიბაძონ ყაზახეთში, ლიეტუვასა და ესტონეთშიც.

ამავე დროს, იმ ქვეყნებში სადაც მცირერიცხოვანი მართლმადიდებელი მრევლია, მოსალოდნელია, რომ რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ხარჯზე გაიზრდება კონსტანტინოპოლის ეკლესიის გავლენა, რაც მართლმადიდებელ სამყაროში არსებულ დაპირისპირებას კიდევ უფრო გააღრმავებს.
### გაფართოება შტორმში: ექსპერტები ევროკავშირის მომავალს გეგმავენ
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-92-e1-83-90-e1-83-a4-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-97-e1-83-9d-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-90--e1-83-a8-e1-83-a2-e1-83-9d-e1-83-a0-e1-83-9b-e1-83-a8-e1-83-98--e1-83-94-e1-83-a5-e1-83-a1-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:15:58.000Z
## რა ხდება?

რამდენიმე დღის წინ, ფრანგი და გერმანელი ექსპერტების ჯგუფმა ევროპის მომავლის საკუთარი ხედვა [წარმოადგინა](https://www.politico.eu/article/france-germany-europe-enlargement-accession-ukraine/?ref=evropis.moambe.eu). სამოცგვერდიან [ანგარიშში](https://www.politico.eu/wp-content/uploads/2023/09/19/Paper-EU-reform.pdf?ref=evropis.moambe.eu) “ცურვა ღია ზღვაში: ევროკავშირის რეფორმირება და გაფართოება 21-ე საუკუნის შესაბამისად,” გაწერილია რეკომენდაციები, რომელთა შესრულებითაც გაერთიანება ერთი მხრივ გააღრმავებს ინტეგრაციას, მეორე მხრივ კი მოამზადებს ნიადაგს ახალი წევრების მისაღებად.

---

დოკუმენტი შეაჯამა გიორგი ქელბაქიანმა

---

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- ეს დოკუმენტი საფუძვლად დაედება დისკუსიების სერიას, რომელმაც ევროკავშირის ოფიციალური პირები და წევრი ქვეყნის ლიდერები გაფართოების კონკრეტულ სცენართან უნდა მიიყვანოს.
- ანგარიშის დამკვეთებად ევროკავშირის ორი წამყვანი ძალა, გერმანია და საფრანგეთი გვევლინებიან. მიუხედავად იმისა, რომ ანგარიში ოფიციალურად არ გამოხატავს პარიზისა და ბერლინის პოზიციას, მაინც ცხადია, რომ დოკუმენტი უზარმაზარი პოლიტიკური და პრაქტიკული მნიშვნელობის მატარებელია. დოკუმენტი უკვე განიხილეს ევროკავშირის გენერალურ საქმეთა საბჭოშიც (GAC);
- ანგარიში უმნიშვნელოვანესია ევროპული ინტეგრაციით დაინტერესებული სახელმწიფოებისათვის. ეს დოკუმენტი გაერთიანების პოტენციურ წევრებს ბრიუსელის სავარაუდო მოლოდინებს აცნობს.

## როგორ შეიქმნა ანგარიში?

დღიდან კანტისეული ევროპული თანაცხოვრების იდეის ხორცშესხმისა, გაერთიანება მუდმივად კიდევ უფრო სრულყოფილი კავშირისაკენ მიილტვის და გზად ახალ-ახალ წევრებსაც კრეფს. ჯერ კიდევ 2022 წლის რუსეთ-უკრაინის ომის დაწყებამდე, ევროკავშირმა [უმასპინძლა](https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/new-push-european-democracy/conference-future-europe%5Fen?ref=evropis.moambe.eu) უპრეცედენტო მასშტაბის “კონფერენციას ევროპის მომავლის შესახებ (CoFoE).” ჩანდა, რომ გაერთიანებაში რადიკალური ცვლილებებისთვის მზადყოფნა მწიფდებოდა. რუსეთის აგრესია უკრაინაში ისეთი გეოპოლიტიკური კატასტროფაა, რომლის თავიდან აცილებაც ევროკავშირის შექმნის საფუძველში იდო. ომმა ევროკავშირს ინტეგრაციის გაღრმავებისა და გაფართოების დაჩქარებისაკენ უბიძგა. უკვე 2023 წლის იანვარში, გერმანიამ და საფრანგეთმა გაფართოებისათვის გასაკეთებელ საქმეთა ფორმალურად შეჯამება ისურვეს და სწორედ ასე [იშვა](https://www.auswaertiges-amt.de/en/aussenpolitik/europe/cooperation-in-europe/-/2617320?ref=evropis.moambe.eu) ეს ანგარიში.

## ანალიზი: რა წერია ანგარიშში?

ანგარიშში ევროკავშირის ქმედითუნარიანობის გაზრდა, გაფართოებისათვის მზადება და კანონის უზენაესობის დაცვა გაერთიანების უმთავრეს მიზნებად არის წარმოჩენილი. დოკუმენტის ავტორები პოლიტიკის შემქმნელებს სთავაზობენ კონკრეტულ გზებს, თუ როგორ არის შესაძლებელი ფუნდამენტური პრინციპების გაძლიერება, ინსტიტუციური პრობლემების აღმოფხვრა და გაერთიანების ინტეგრაციის გაღრმავება-გაფართოება.

ექსპერტები ფიქრობენ, რომ გადაწყვეტილების მიღების პროცესის შეუფერხებლობისათვის **ევროპარლამენტართა რაოდენობა არათუ არ უნდა გაიზარდოს, შესაძლოა შემცირდეს კიდეც**.

მეტიც, ანგარიში სავსეა ისეთი ამბიციური იდეებით, როგორიცაა

- **ევროკომისიის კოლეგიაში უფრო ხისტი იერარქიის შემოღება**, რაც მას ეროვნულ მთავრობის მსგავს სტრუქტურას შესძენს.
- არის წინადადება ევროკავშირის საბჭოს ერთდროულად **სამი როტაციული პრეზიდენტის ნაცვლად ხუთი** ჰყავდეს.
- საუბარია ევროპულ საბჭოში ხმათა **კვალიფიციური უმრავლესობით** გადაწყვეტილებების მიღების უნივერსალიზაციაზე, რომ ინდივიდუალურმა ვეტომ არ დააბრკოლოს გადაწყვეტილებების მიღება.

ცხადია, ზემოთ ჩამოთვლილი იდეები უმნიშვნელოვანესია ევროკავშირის, როგორც ზეეროვნული ინსტიტუტის მომავლისათვის. თუმცა, დოკუმენტში ევროკავშირისაკენ მიმავალი სახელმწიფოებისათვის სხვა, ბევრად უფრო მნიშვნელოვანი გზავნილებიც გვხვდება.

### კანონის უზენაესობა - საკვანძო პრინციპი

თუკი ანგარიშის მიხედვით არსებობს საკითხი, რაზეც ევროკავშირი დათმობაზე არ უნდა წავიდეს - ეს კანონის უზენაესობაა. მოცემული თეზა ასახავს იმ სკეპტიციზმს, რომელიც გაფართოების წინა რაუნდისას ბულგარეთის და რუმინეთის მიღებამ გამოიწვია, და იმ სავალალო გამოცდილებას, რაც ევროკავშირს უნგრეთის, პოლონეთის და, ნაწილობრივ, ჩეხეთის წინა მთავრობის ანტიდემოკრატიულმა და კორუფციულმა მაქინაციებმა მოუტანა.

შესაბამისად, ანგარიში მთელ რიგ წინადადებებს წარმოადგენს იმისათვის, რომ გაერთიანების ეს ისედაც ფუნდამენტური პრინციპი პრაქტიკულად კიდევ უფრო გამოყენებადი გახდეს.

მაგალითად, მკვლევარები მკითხველებს სთავაზობენ, გამარტივდეს კანონის უზენაესობის დარღვევებისათვის ევროკავშირის წევრების დასჯა უკვე არსებული, სპეციალური მექანიზმების გამოყენებით - გადაწყვეტილებებს წევრი ქვეყნების ოთხი მეხუთედი უნდა იღებდეს, რაც გამორიცხავს ვეტოთი ურთიერთდაცვას, როგორც ამას უნგრეთი და პოლონეთი აკეთებენ.

მომავალი წევრების მხრიდან დემოკრატიისა და კანონის უზენაესობის პროციპების დაცვა საკვანძო მნიშვნელობისა იქნება. სხვა მიმართულებებით დოკუმენტი გაერთიანებას გაღრმავება-გაფართოების გზაზე მოქნილობისათვის სივრცეს უტოვებს, თუმცა გამონაკლისია კანონის უზენაესობის წესი. იგი უნდა აღსრულდეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში ევროკავშირში გაწევრიანება და მასში დარჩენა ყოფნა დაუმსახურებელ პრივილეგიად ჩაითვლება.

## ვინ როდის შევა ევროკავშირში?

ანგარიშში სჯა-ბაასი იმასაც შეეხო, თუ რა ფორმატით სჯობს მომავალი წევრების მოპატიჟება. ერთად თუ ცალ-ცალკე - ესაა დილემა.

მკლვევარების აზრით *en bloc*, ანუ ქვეყნების კონკრეტული ჯგუფების ერთდროულად მოწვევამ შესაძლოა კანდიდატებს შორის საჭირო რეფორმების პროცესი ურთიერთმიბაძვით დააჩქაროს, თუმცა ეს პრინციპი მაინცდამაინც დამსახურებაზე არ იქნება აგებული. მოტივირებულ კანდიდატებს მდორედ მომავალი სახელმწიფოების ლოდინი მოუწევთ.

მეორე შესაძლო პრინციპი, regatta, სახელმწიფოებისათვის ინდივიდუალური გაწევრიანების თარიღის შეთავაზებას გულისხმობს. ამ პრინციპით დამსახურებული ქვეყნები უფრო მალე გაწევრიანდებიან, თუმცა, შესაძლოა, უკვე სამშვიდობოს გასულებმა, სხვა პოტენციურ კანდიდატებს ბრიუსელიდან ჩაუხერგონ გზაო, წუხან ექსპერტები, თუკი ახალგაწევრიანებულ და კანდიდატ ქვეყნებს ორმხრივი პრობლემები ექნათ (ბუნებრივია, აქ ექსპერტები, პირველ რიგში ბალკანეთზე ფიქრობენ).

ამიტომ, ექსპერტებს მიაჩნიათ, რომ ყველაზე უპრიანი ამ ორი პრინციპის გასაშუალებული ვარიანტი იქნება, რაც გაწევრებისკენ წინსვლის მსგავს დონეზე მყოფი კანდიდატების უფრო მცირე ზომის ჯგუფებად დაყოფას გულისხმობს. მათ პრივილეგიები დამსახურებისამებრ უნდა მიიღონ, თუმცა ევროკავშირმა არც მათი და მათ უკან მომავალი ქვეყნების სავარაუდო ქიშპობა უნდა უგულვებელყოს.

## რა მოთხოვნები უნდა არსებობდეს ევროკავშირში შესასვლელად?

- **პირველ რიგში - ძირითადი პრინციპები:** "კოპენჰაგენის კრიტერიუმების" (დემოკრატიული წყობა, კანონის უზენაესობა, თავისუფალი ეკონომიკა) ზედმიწევნით შესრულების გარეშე, არაფერი გამოვა. მაგალითად, კანონის უზენაესობის დაცვის გარეშე, არათუ სრული ინტეგრაცია, მხოლოდ ერთიან ბაზარზე გასვლაც ვერ უნდა შეძლონ კანდიდატებმაო, ფიქრობენ ექსპერტები;
- **გეოპოლიტიკური ერთობის პრინციპი:** ანგარიშში წერია, რომ გაფართოებამდე ევროკავშირთან გეოპოლიტიკური ერთობის გათვალისწინება აუცილებელია. გაწევრიანების გზაზე მყოფმა ქვეყნებმა სრულად უნდა გაიზიარონ ევროკავშირის ერთიანი საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკა (CFSP), განსაკუთრებით სანქციების პოლიტიკა და გაეროს წესდების ფუნდამენტური პრინციპებიო;
- **კონფლიქტების გადაჭრის პრინციპი:** ამ ნაწილში ექსპერტები აცხადებენ, რომ ევროკავშირის არაწევრ ქვეყანასთან სადავო ტერიტორიების მქონე სახელმწიფოს გაწევრიანების შემთხვევაში, შეთანხმებაში უნდა არსებობდეს მუხლი, რომ ეს ტერიტორიები ევროკავშირს მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეუერთდებიან, თუ მათი მოსახლეობა იქნება თანახმა (ე.წ. "კვიპროსის ფორმულა");
- **დამატებითი ტექნიკური და ფინანსური დახმარების პრინციპი:** ამ მუხლში საუბარია, რომ ევროკავშირმა პოტენციური წევრი სახელმწიფოების სამზადისს უფრო აქტიურად უნდა შეუწყოს ხელი;
- **დემოკრატიული ლეგიტიმურობის პრინციპი და მონაწილეობა:** ექსპერტები გაერთიანებას ურჩევენ, გაფართოების საკითხში აქტიურად ჩართოს როგორც წევრებისა და პოტენციური წევრების პარლამენტები, ასევე მოსახლეობა და ევროპარლამენტი;
- **თანასწორობის პრინციპი:** გაწევრიანების წესები და კრიტერიუმები ყველა წევრისთვის ერთნაირი უნდა იყოს;
- **სისტემატიზაციის პრინციპი:** შესაძლოა ევროკავშირში გაწევრიანება არა ერთბაშად, არამედ თანდათანობით მოხდეს, მაგალითად სექტორული ან პროგრამული ინტეგრაციის გზით;
- **შექცევადობის პრინციპი:** ევროკავშირში თანდათანობით შესვლა, მაგალითად სექტორული ინტეგრაცია ან კონკრეტულ პროგრამაში ჩართვა არ უნდა იყოს შეუქცევადი, თუკი კანდიდატი სახელმწიფო ამ ნაწილობრივი ინტეგრაციის წინაპირობებს ანდა ფუნდამენტურ პრინციპებს აღარ ასრულებს, მან შეიძლება მიღწეული პრივილეგიები დაკარგოს.
- **კვალიფიციური უმრავლესობის პრინციპი (QMV):** ექსპერტები ფიქრობენ, რომ რომელიმე კონკრეტული წევრი სახელმწიფოს წინააღმდეგობამ კანდიდატებს ხელი არ უნდა შეუშალოს ინტეგრაციის გაღრმავებაში. ამის უზრუნველსაყოფად კი მნიშვნელოვანია, რომ კანდიდატებს ინტეგრაციის ახალ, უფრო მაღალ საფეხურზე გადასასვლელად ევროპული საბჭოს არა ერთსულოვანი, არამედ კვალიფიციური უმრავლეობის მხარდაჭერა უნდა ეყოთ. თუმცაღა, უკვე ევროკაშირში საბოოლოოდ გაწევრებას ყველა წევრი სახელმწიფოს (მთავრობისა და პარლამენტის) თანხმობა იქნება საჭირო.

## როდის შეიძლება მოხდეს გაფართოება?

დოკუმენტის სულისკევთების გათვალისწინებით, გაწევრებისთვის კონკრეტული თარიღები გათვალისწინებული არაა. იგულისხმება, რომ მთავარია შესრულდეს დაწესებული პროცედურა და პრინციპები.

თუმცაღა, ანგარიშის ავტორები იზიარებენ შარლ მიშელის წინადადებას იმის შესახებ, რომ თავად ევროკავშირი მზად უნდა იყოს გაფართოებისათვის 2030 წელს. იმ ცვლილებების გათვალისწინებით, რის შემოტანასაც ისინი ბრიუსელსა და ევროკავშირის წევრი ქვეყნების დედაქალაქებს სთავაზობენ, ეს ფრიად ამბიციური გეგმაა და სწრაფ მუშაობას მოითხოვს.

## რას უნდა ველოდეთ?

მიუხედავად იმისა, რომ დოკუმენტის პათოსი გასაგებია, მასში მოცემულ რიგ საკითხებს, დამატებით განმარტება დასჭირდება. დოკუმენტის მიზანი დებატების გახსნაა და არა მაინცდამაინც მასში მოცემული დებულებების უპირობოდ პრაქტიკაში გადატანა.

ევროკავშირის ლიდერები და დიპლომატიური სამსახურები ამ საკითხებზე მუშაობას გააგრძელებენ და უახლოეს მომავალში კანდიდატი სახელმწიფოები და მათი მოსახლეობა ალბათ დამატებით და უკვე ოფიციალურ ინფორმაციას მიიღებენ ბრიუსელის მოლოდინების შესახებ.
### უკრაინა ევროპელ მეზობლებს უჩივის
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a3-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-90--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-94-e1-83-9a--e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-96-e1-83-9d-e1-83-91-e1-83-9a-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:15:59.000Z
**რა ხდება**: უკრაინა გეგმავს, პოლონეთს, უნგრეთსა და სლოვაკეთს ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაციაში უჩივლოს, უკრაინული სოფლის მეურნეობის პროდუქტების ემბარგოს გამო.

**რა უძღოდა ამას წინ**: პარასკევს, ევროკავშირმა გადაწყვიტა დაესრულებინა პოლონეთში, უნგრეთში, რუმინეთსა და ბულგარეთში უკრაინული ხორბლის გაყიდვებზე დაწესებული დროებითი შეზღუდვა.

- შეზღუდვის მიზეზი ის იყო, რომ უკრაინული პორტების რუსეთის მიერ ბლოკირების შემდეგ, უკრაინული ხორბალი და სხვა პროდუქცია დასავლელი მეზობლების ბაზრებზე შევიდა და ფასები დააგდო. ევროკავშირი დაეთანხმა წევრ ქვეყნებს, რომ ადგილობრივ ფერმერებს ადაპტაციისათვის დრო სჭირდებოდათ.

ევროკავშირის გადაწყვეტილების მიუხედავად, სლოვაკეთმა განაცხადა, რომ ძალაში ტოვებდა ევროკავშირის მიერ დაწესებულ შეზღუდვებს ოთხი ტიპის მარცვლეულზე, პოლონეთმა და უნგრეთმა კი დამატებითი აკრძალვები შემოიღეს სხვა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტებზეც.

**რას ამბობს უკრაინა**: ევროკავშირში უკრაინის სავაჭრო წარმოამდგენლის, ტარას კაჩკას თქმით, სამი ქვეყნის გადაწყვეტილება "უბრალოდ უკანონოა" და ბრიუსელისადმი დაუმორჩილებლობაზე მიუთითებს. მისი თქმით, კიივი ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაში უჩივლებს სამ მეზობელს.

- უკრაინა ასევე იმუქრება, რომ პოლონურ ხილსა და ბოსტნეულს აღარ დაუშვებს უკრაინულ ბაზარზე, რაც უკვე იქაურ გლეხებს დააზიანებს და პოლონეთის მმართველ პარტიას თავისტკივილს შეუქმნის 15 ოქტომბერს დაგეგმილ არჩევნებზე.

**რას ამბობებენ კომენტატორები**: ევროპულ ამბებში ჩახედული ანალიტიკოსები ამბობენ, რომ კიივმა კარგად აუღო ალღო ევროკავშირის პოლიტიკას. მათი მთავარი გზავნილი - რომ ვარშავა და ბუდაპეშტი ბრიუსელს აღარ ემორჩილებიან, რაც ევროკავშირის, როგორც სავაჭრო ბლოკის პრესტიჟს აყენებს ეჭვქვეშ - ფრიად მტკივნეულად აღიქმება ბრიუსელში და მოქმედებისკენ უბიძგებს ევროკომისიას.

**რას სთავაზობს კიივს ბრიუსელი**: ევროკომისია ცდილობს დაარწმუნოს უკრაინა, რომ ზღვრული საექსპორტო შეზღუდვები შემოიღოს გარკვეულ პროდუქტებზე და ამით დააშოშმინოს მეზობლები. უკრაინა ამბობს, რომ თანახმაა ამგვარ ზომებზე, რათა "მეზობელ ქვეყნებში ცუნამი არ გამოიწვიოს".
### "ისტორიის ძახილი": ევროკომისიის თავმჯდომარემ პარლამენტს მიმართა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-a2-e1-83-9d-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-ab-e1-83-90-e1-83-ae-e1-83-98-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-9d-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:15:59.000Z
13 სექტემბერს, ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა ევროკავშირის კანონმდებლებს მთავარი პრიორიტეტები წარუდგინა ყოველწლიურ მიმართვაში ევროკავშირის მდგომარეობის შესახებ.

ევროკომისიის მეთაურისთვის ეს ბოლო მიმართვა იყო. 2024 წლის ივნისში ევროპარლამენტის არჩევნები გაიმართება. სწორედ ახალი ევროპარლამენტის შემადგენლობა აირჩევს ევროკომისიის ახალ პრეზიდენტსაც.

დადის ხმები, რომ ფონ დერ ლაიენს საკმარისი მხარდაჭერა ექნება თანამდებობის მეორედ დასაკავებლად, თუმცა აქამდე მას არც კი მიუნიშნებია, სურს თუ არა მეორედ დაბრუნება კომისიის სათავეში.

ამისდა მიუხედავად, კომენტატორების ნაწილმა დღევანდელი მიმართვა სწორედ საარჩევნო პროგრამად აღიქვა. ამის ნიშნად ის მიიჩნიეს, რომ ფონ დერ ლაიენმა მისი ზეობისას ევროპელი მოქალაქეებისთვის მოტანილ სიკეთეზე გააკეთა აქცენტი და პრიორიტეტადაც "მოქალაქეების ნდობის მოპოვება" დასახა. ზოგადად გამოსვლის ჟღერადობაც ისეთი იყო, საარჩევნო კამპანიას რომ ეკადრება.

დასაწყისში ფონ დერ ლაიენმა კავშირის საკვანძო გამოწვევებად გამოჰყო მის საზღვრებთან მიმდინარე ომი, კლიმატის კატასტროფული ცვლილება, ხელოვნური ინტელექტის გავლენა საზოგადოებასა და ეკონომიკაზე, უმუშევრობა, რაც შიდაპოლიტიკური პრიორიტეტებია და ასევე მომავალი არჩევნებისათვის მზადებაზე მიუთითებს.

აი, რამდენიმე თემა, რაც კომისიის თავმჯდომარემ ახსენა:

- ითქვა, რომ პანდემიის დროსაც ინიცირებულმა “საგანგებო სიტუაციებში უმუშევრობის რისკების შემცირების მხარდაჭერის” პროგრამამ ხელი შეუწყო 40 მილიონამდე სამუშაო ადგილის შენარჩუნებას. ამავდროულად, არსებული მაღალი ინფლაცია მომავალი თვეების განმავლობაშიც შენარჩუნდებაო, აღიარა ფონ დერ ლაიენმა.
- Სიახლეები პატარა და საშუალო ბიზნესებსაც შეეხო, რომლებიც, არასაკმარისი ადმინისტრაციული რესურსის მიუხედავად, ხანგრძლივ საკონტრაქტო პროცედურებს ექვემდებარებიან. ამ წნეხის გასაადვილებლად და ასევე, მემარჯვენე და ლიბერალური პარტიების გულის მოსაგებად, ფონ დერ ლაიენმა განაცხადა, მცირე და საშუალო ბიზნესებისთვის პროცედურებს 25%-ით შევამცირებთ და ამ ამბის თავკაცი იტალიის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი და ევროპის ცენტრალური ბანკის ასევე ყოფილი პრეზიდენტი მარიო დრაგი იქნებაო.

ევროკავშირის პოლიტიკის საგარეო განზომილება თავისი გამოსვლის მეორე ნაწილისთვის მოიტოვა. მიუხედავად მოლოდინებისა, რომ იგი მტკიცედ გაუსვამდა ხაზს ბლოკის მიღწევებს უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის ომში, ფონ დერ ლაიენმა აღნიშნულს მოსალოდნელზე ნაკლები დრო დაუთმო. ამით ალბათ ის გვითხრა, შედეგებმა ილაპარაკონ ჩემს ნაცვლადო.

## გაფართოება

ფონ დერ ლაიენი ასევე მიესალმა ევროკავშირის გაფართოებას, როგორც „პროგრესის კატალიზატორს“, მაგრამ დეტალებს ფრთხილად მოეკიდა. ევროპული საბჭოს თავკაცის, შარლ მიშელისგან და კომისიის უმაღლესი წარმომადგენლის, ჯოზეფ ბორელისგან განსხვავებით, მან არც მომავალი წევრების რაოდენობა დაასახელა და არც გაფართოების სავარაუდო თარიღი. თუმცა გაფართოება „ევროპის ისტორიის ძახილის“ გამოვლინებად დასახა.

**“უკრაინის ადგილი ევროკავშირშია. დასავლეთ ბალკანეთის ადგილი ევროკავშირშია. Მოლდოვის ადგილი ევროკავშირშია. და ჩვენ ვიცით, რამდენად მნიშვნელოვანია ევროპული პერსპექტივა ბევრი ადამიანისათვის საქართველოში.”**

ფონ დერ ლაიენმა მკვეთრად გაუსვა ხაზი, რომ **"\[ევროკავშირში\] გაწევრება დამსახურებაზე დაფუძნებული პროცესია, ევროკომისია ყოველთვის დაიცავს ამ პრინციპს. ის მოითხოვს მნიშვნელოვან ძალისხმევას და ლიდერობის თვისებებს."**

ამასთან, ფონ დერ ლაიენმა ახსენა, რომ ევროკომისია ყოველთვის დაუჭერს მხარს პარლამენტს და ყველას, ვინც ევროკავშირის ისეთ გაფართოებას ემხრობა, რომელიც გააუმჯობესებს მის უნარს, უკეთ ემსახუროს მოქალაქეებს. ეს გაფართოებისათვის ევროკავშირის ხელშეკრულების კონტექსტში იყო ნათქვამი.

ფონ დერ ლაიენის თქმით, კომისია მხარს დაუჭერს ხელშეკრულების რედაქტირებას, თუკი ამის აუცილებლობა არსებობს, თუმცა აუცილებელია უფრო არსებული მექანიზმების უკეთ გამოყენებაც, რომ გაფართოების შედეგად არ შეფერხდეს გადაწყვეტილებების მიღების პროცესი. კომისიის თავმჯდომარემ ხაზი გაუსვა, რომ **ხელშეკრულების შესაძლო გადახედვის აუცილებლობამ არანაირ შემთხვევაში არ უნდა შეაფერხოს გაფართოება.**

## ჩინეთი

საინტერესო იყო ჩინეთთან დამოკიდებულების თემა. წლის ბოლომდე ევროკავშირისა და ჩინეთის სამიტი იგეგმება, რომელზეც ფონ დერ ლაიენის თქმით, აქცენტს გააკეთებს “რისკების შემცირებაზე და არა განშორებაზე (*de-risk, not de-couple)*.”

კომისიის თავმჯდომარემ უსამართლო კონკურენციის ფარგლებში განიხილა **ჩინეთის** მთავრობის მიერ სუბსიდირებული ჩინური ელექტროავტომობილების შემოსვლა ევროპის ბაზარზე და სპეციალური საგამოძიებო კომისიის შექმნა დააანონსა, რომელიც მსგავსი ავტომობილების უკანონო სუბსიდირების საკითხებს გამოიძიებს.

ფონ დერ ლაიენმა ხაზი გაუსვა **"ინდოეთ-ახლო აღმოსავლეთ-ევროპის ეკონომიკური დერეფნის"** შექმნის პროექტს, რომელიც აშკარად ჩინეთის მსგავსი ინიციატივის ალტერნატივადაა დასახული. მისი თქმით, საშური საქმეა ამ დერეფანში სარკინიგზო კავშირის, ასევე აზია-ევროპის ელექტროგადამცემი ხაზების დაკავშირება და სუფთა წყალბადსადენის მშენებლობა.
### დაძაბულობა აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-93-e1-83-90-e1-83-ab-e1-83-90-e1-83-91-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-9d-e1-83-91-e1-83-90--e1-83-90-e1-83-96-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-91-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-af-e1-83-90-e1-83-9c-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:00.000Z
## რა ხდება

აშშ სახელმწიფო დეპარტამენტი უმაღლეს დონეზე ცდილობს თავიდან აიცილოს ახალი სამხედრო კონფლიქტი, მას შემდეგ, რაც აზერბაიჯანმა სომხეთის საზღვრებთან ჯარის დაჯგუფება დაიწყო. ბაქომ მთიანი ყარაბაღი ფაქტობრივ ბლოკადაში მოაქცია. ამ ნიადაგზე, პოლიტიკური დაძაბულობა იზრდება სომხეთსა და რუსეთს შორის.

---

ავტორი: **გიორგი ბილანიშვილი**, საგარეო პოლიტიკის მკვლევარი

---

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი

გაზრდილია ახალი სამხედრო კონფლიქტის საფრთხე, რომელიც გავლენას მოახდენს ძალთა ბალანსზე რეგიონში.

## ანალიზი

### ბოლო პერიოდის დინამიკა

პირველ სექტემბერს აზერბაიჯანულმა და სომხურმა მხარემ ცეცხლის გახსნაში ერთმანეთი [დაადანაშაულეს](https://www.kommersant.ru/doc/6187394?ref=evropis.moambe.eu). სომხური მხარის [განცხადებით](https://www.mfa.am/ru/interviews-articles-and-comments/2023/09/01/MFA%5FStatement%5FSotq/12174?ref=evropis.moambe.eu), აზერბაიჯანის მხრიდან ცეცხლის გახსნის შედეგად სამი ადამიანი დაიღუპა და ორი დაიჭრა. ხოლო აზერბაიჯანული მხარის [განცხადებით](https://www.mfa.gov.az/en/news/no45523?ref=evropis.moambe.eu) კი სამი აზერბაიჯანელი სამხედრო მოსამსახურე დაიჭრა.

სროლა შემდგომ დღეებშიც გაგრძელდა. ამასთან, სომხური მხარის [განცხადებით](https://rus.azatutyun.am/a/32581384.html?ref=evropis.moambe.eu), აზერბაიჯან-სომხეთის საზღვრის გასწვრივ და ასევე ყარაბაღის გარშემო აზერბაიჯანის შეირაღებული ძალების კონცენტრაცია ხდებოდა. ეს მონაცემები დასტურდება სხვადასხვა ტელეგრამ არხებითა და სოციალური ქსელებით გავრცელებული ვიზუალური მასალებით. კონფლიქტის ზონაში დაძაბულობის ზრდას ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიაც [ადასტურებს](https://twitter.com/EUmARMENIA/status/1699052692809846991?ref=evropis.moambe.eu).

ამ ფონზე, სომხეთის საექსპერტო და პოლიტიკური წრეების წარმომადგენლები ახალი შეიარაღებული დაპირისპირების გაზრდილ რისკებზე საუბრობენ. პარალელურად, სომხეთის მხრიდან იზრდება კრიტიკა მოსკოვის მიმართაც, უსაფრთხოების გარანტის როლის არასათანადო შესრულების გამო.

### ლაჩინის დერეფანი და კრიზისი ყარაბაღში

ყარაბაღის სომხეთთან დამაკავშირებელი ლაჩინის დერეფნის გადაკეტვით აზერბაიჯანი ცდილობს, საბოლოოდ გადაწყვიტოს საკუთარი ტერიტორული მთლიანობის საკითხი.

თავიდან დერეფნის ბლოკირებას „გარემოს დამცველთა“ ჯგუფები ახდენდნენ, რომლებიც ყარაბაღში ბუნებრივი რესურსების უკანონოდ [მოპოვებასა და გამოყენებას](https://profile.ru/abroad/ekvator-projden-budushhee-rossijskih-mirotvorcev-v-nagornom-karabahe-1348634/?ref=evropis.moambe.eu) აპროტესტებდნენ. ცხადია ამ აქციის უკან აზერბაიჯანის ხელისუფლება იდგა.

აპრილის ბოლოს აზერბაიჯანმა სასაზღვრო გამშვები პუნქტი [შექმნა](https://www.rferl.org/a/armenia-azerbaijan-nagorno-karabakh-leadership-peace-talks/32480945.html?ref=evropis.moambe.eu) ლაჩინის დერეფანში, რითაც კიდევ უფრო მეტად, ამჯერად ოფიციალურად გაიმყარა კონტროლი მასზე. შედეგად მკვეთრად შეიზღუდა სომხეთიდან ყარაბაღში საკვები პროდუქტებისა და მედიკამენტების შეტანა, გაჩნდა დეფიციტი და შეიქმნა ჰუმანიტარული კრიზისი.

ბაქო თვლის, რომ ყარაბაღის მომარაგება აზერბაიჯანიდან უნდა განხორციელდეს, რაც ამ რეგიონის აზერბაიჯანში ხელახალ ინტეგრაციას [შეუწყობს ხელს](https://www.kommersant.ru/doc/6197685?from=main&ref=evropis.moambe.eu). ამ პოზიციას არც ყარაბაღის სომხური მოსახლეობა და არც ერევანი არ იზიარებს. ოფიციალური მოსკოვიც უარყოფითად აფასებს აზერბაიჯანის მიერ ლაჩინის დერეფნის ბლოკირებას, მაგრამ ქმედით ნაბიჯებს არ დგამს ბაქოზე ზეწოლისთვის, რის გამოც სომხური მხარე უკმაყოფილებას გამოთქვამს.

გარდა ამისა, ყარაბაღის მეორე ომის შემდეგ, აზერბაიჯანი ყარაბაღისთვის სომხეთიდან გაზისა და ელექტრონერგიის მიწოდების გზებს აკონტროლებს და სომხური მხარის განცხადებით, ამ საკითხით მანიპულირებს. ზამთრის მოახლოებასთან ერთად ყარაბაღში ენერგოკრიზისსაც ელიან. რეგიონში შექმნილი კრიზისის ფონზე, აგვისტოს ბოლოს ყარაბაღის თავკაცი თანამდებობიდან [გადადგა](https://www.rbc.ru/politics/31/08/2023/64f058159a7947e2edc678e3?ref=evropis.moambe.eu).

9 სექტემბერს ყარაბაღის მთავრობა დათანხმდა რუსეთიდან გამოგზავნილი ჰუმანიტარული ტვირთის მიეღო აზერბაიჯანული აგდამის მხრიდან, ჩრდილოეთიდან და არა სომხეთიდან მომავალი ლაჩინის გზით, სამხრეთიდან.

ზეწოლის სხვადასხვა ბერკეტების გამოყენების პარალელურად, აზერბაიჯანის პრეზიდენტი და სხვა მაღალი თანამდებობის პირები თავიანთ [განცხადებებში](https://www.kommersant.ru/doc/6070806?ref=evropis.moambe.eu) დროდადრო ახსენებენ, რომ აზერბაიჯანს შესწევს ძალა მორიგი სამხედრო ოპერაცია ჩაატაროს ყარაბაღში და ასე გადაწყვიტოს საკუთარი ტერიტორიული მთლიანობის პრობლემა.

### დაძაბულობა ერევანსა და მოსკოვს შორის

მაშინ როდესაც ბაქო საკმაოდ თავდაჯერებულია, ცდილობს მოახდინოს ყარაბაღის მეორე ომის შემდეგ დამდგარი შედეგების კონსოლიდაცია და საბოლოოდ გადაწყვიტოს ტერიტორიული მთლიანობის საკითხი, ურთიერთობა თანდათან უფრო და უფრო მწვავდება ერევანსა და მოსკოვს შორის, რომლებსაც ერთ დროს ყველა სტრატეგიულ პარტნიორებად თვლიდა. გასულ დღეებში მომხდარმა რამდენიმე ფაქტმა ერევანსა და მოსკოვს შორის უთანხმოება აშკარა გახადა:

- პირველ სექტემბერს სომხეთის მინისტრთა კაბინეტმა სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს რომის სტატუტი რატიფიცირებისთვის პარლამენტში [გადააგზავნა](https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18636585?ref=evropis.moambe.eu). ეს სწორედ ის სასამართლოა, რომელმაც 2023 წლის მარტში პუტინის დაკავების ორდერი გასცა. შესაბამისად, მოსკოვში ამ ქმედების პოლიტიკური დატვირთვა მხედველობიდან არ გამორჩენიათ და ერევანს ოფიციალურად მოთხოვეს [განმარტება](https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/05/17539628.shtml?updated&ref=evropis.moambe.eu) სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს რომის სტატუტის რატიფიცირების თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილების გამო.
- კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციიდან (კუხო) [გამოიწვიეს](https://www.rbc.ru/politics/05/09/2023/64f72d499a79471680cb15fb?ref=evropis.moambe.eu) სომხეთის სრულუფლებიანი წარმომადგენელის ვიქტორ ბიაგოვი, ოფიციალურად, ახალ თანამდებობაზე დანიშვნის გამო. ოღონდ, ერევანს ამ თანამდებობაზე ახალი კანდიდატი არ წარუდგენია.ამას დაერთო კუხოს მიმართ სომხური მხარის კრიტიკული განცხადებებიც.
- ასევე გამოცხადდა აშშ-სომხეთის ერთობლივი სამხედრო სწავლება - Eagle Partner 2023, რომელიც 11-20 სექტემბერს სომხეთში გაიმართება. მასში 85 ამერიკელი და 175 სომეხი სამხედრო მოსამსახურე მიიღებს მონაწილეობას. მართალია სომხეთს ადრეც მიუღია მონაწილეობა საერთაშორისო სამხედრო წვრთნებში, მაგრამ აშშ-სთან ორმხრივი სამხედრო სწავლება მისთვის [სიახლეა](https://www.azatutyun.am/a/32580929.html?ref=evropis.moambe.eu), რაც მოსკოვში მხედველობიდან არ გამორჩენიათ.

### ფაშინიანის კრიტიკა

კრიტიკული განცხადებები უმაღლეს დონეზეც გაკეთდა, განსაკუთრებით სომხეთის პრემიერ-მინისტრის მიერ La Repubblica-სთვის მიცემულ [ინტერვიუში](https://www.primeminister.am/ru/interviews-and-press-conferences/item/2023/09/02/Nikol-Pashinyan-interview-La-Republica/?ref=evropis.moambe.eu), სადაც ფაშინიანმა უარყოფითად შეაფასა ყარაბაღის კონფლიქტის ზონაში განთავსებული რუსი სამშვიდობოების საქმიანობა. იგი კრიტიკული იყო კუხოს მიმართაც. ფაშინიანმა სომხეთის ათწლეულების მანძილზე ჩამოყალიბებული სტრატეგიული მიდგომაც გაუმართლებლად მიიჩნია. მისი შეფასებით, შეცდომა იყო სომხეთის უსაფრთხოების თითქმის სრულად გადაჯაჭვა რუსეთთან.

ერევანსა და მოსკოვს შორის ურთიერთბრალდებების გახშირების ფონზე, პრემიერ მინისტრის მეუღლე კიივში ჩავიდა და მონაწილება მიიღო პირველი ლედებისა და ჯენტლმენების მესამე სამიტში. პარალელურად, გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ერევანმა - უკრაინაში ომის განახლების შემდეგ პირველად - კიივში ჰუმანიტარული ტვირთი გააგზავნა.

მოვლენათა განვითარების ამ ჯაჭვში ჯდება, 7 სექტემბერს, იარაღის და საბრძოლო მასალის უკანონო ბრუნვის ბრალდებით 7 პირის დაკავება სომხეთში, რომელთა შორის რუსეთის პროპაგანდისტული მედიარესურსის „სპუტნიკის“ სომხური სამსახურის ჟურნალისტი აშოტ გევორქიანი და პრორუსი ბლოგერი მიქაელ ბადალიანი არიან. რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ოფიციალურმა წარმომადგენელმა, მარია ზახაროვამ, ამ პირების დაკავება დასავლეთის მორიგ პროვოკაციად [შეაფასა](https://ria.ru/20230907/badalyan-1894836167.html?ref=evropis.moambe.eu).

## დასკვნა

ყარაბაღის მეორე ომის დასრულების შემდეგ მოვლენები უმეტესწილად აზერბაიჯანისთვის სასარგებლოდ ვითარდება. ბაქო სულ უფრო იძლიერებს საკუთარ პოზიციებს და ზრდის გავლენის ბერკეტებს ყარაბაღზე. ყარაბაღში კრიზისი სულ უფრო ღრმავდება. ერევანსა და მოსკოვს შორის ურთიერთობები კი უარესდება. ბაქოსთვის ალბათ პრიორიტეტული პრობლემის დარეგულირების მშვიდობიანი სცენარია, მაგრამ მისი რეალიზება ცხადია მარტივი არ არის. აზერბაიჯანულ-სომხურ სამშვიდობო მოლაპარაკებებში, რომელშიც ცალკე ბრიუსელის და ვაშინგტონის, ცალკე კი მოსკოვის ეგიდით მიმდინარეობს, განსაკუთრებული პროგრესი არ შეინიშნება.

თუმცაღა, გუშინ, აშშ სახელმწიფო დეპარტამენტში ჟურნალისტებთან საუბრისას [ხაზი გაუსვეს](https://twitter.com/ralakbar/status/1701365729780498452?ref=evropis.moambe.eu), რომ სამშვიდობო პროცესი არ შეწყვეტილა, დააზუსტეს, რომ "ამჟამად კომუნიკაციები გახსნილია" და დაამატეს, რომ პრობლემის გადაწყვეტას ეძიებენ.

სომხეთის ხელისუფლებაში, როგორც ჩანს, ეჭვი დიდი ხანია აღარ ეპარებათ, რომ ყარაბაღის საკითხში მოსკოვის მხრიდან ქმედითი დახმარების იმედი არ უნდა ჰქონდეთ. მით უმეტეს მაშინ, როდესაც მოსკოვი უკრაინაში საომარი მოქმედებების წარმოებით არის დაკავებული. ამდენად, ყარაბაღში კრიზისის გაღრმავების ფონზე გასაკვირი არ არის, რომ ერევანი მოსკოვის მიმართ სულ უფრო კრიტიკული ხდება.

რაც შეეხება ბაქოს მხრიდან ძალის გამოყენებით ყარაბაღის საკითხის გადაჭრის თაობაზე გახშირებულ საუბრებს, ასეთი რისკი მართლაც გაზრდილია.

ყარაბაღის მეორე ომის შემდეგ, კონფლიქტის ზონაში საკუთარი სამშვიდობოების განთავსებით, მოსკოვმა პოლიტიკურად პირდაპირი პასუხისმგებლობა აიღო ყარაბაღში მცხოვრები სომხური მოსახლეობის უსაფრთხოებაზე. შესაბამისად, ძალის გამოყენებით ყარაბაღის დამორჩილების გზა პირდაპირ გადის მოსკოვის პრესტიჟსა და გავლენაზე, რომელსაც ასეთ შემთხვევაში ძალიან სერიოზული ზიანი მიადგება. სწორედ რუსეთთან რეგიონული კონკურენციის კონტექსტში ჯდება როგორც თურქეთის მხარდაჭერა ბაქოს მიმართ, ისევე ირანის განცხადება, რომ საკუთარ საზღვრებთან ახალ სამხედრო კონფლიქტს ვერ შეეგუება.
### საჰელი: ევროპის მიმდინარე და მომავალი თავისტკივილი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-b0-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-9b-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-90-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:01.000Z
2023 წლის 26 ივლისის დასავლეთ აფრიკის სახელმწიფო ნიგერში სამხედროებმა გადატრიალება მოაწყვეს და ძალაუფლება ჩაიგდეს ხელთ. ამრიგად, [შეიკრა](https://www.nytimes.com/2023/07/29/world/africa/africa-coups-niger.html?ref=evropis.moambe.eu) სამხედრო რეჟიმების ჯაჭვი წითელი ზღვიდან გვინეის ნაპირებამდე, რომელიც ექვს აფრიკულ სახელმწიფოს აერთიანებს. დღესდღეობით გვინეას, მალის, ბურკინა-ფასოს, ნიგერს, ჩადსა და სუდანს ანტიამერიკული, ანტიევროპული (ანტიფრანგული) და კრემლისადმი მეგობრულად განწყობილი ხუნტები მართავენ, რომლებიც ხელისუფლებაში ბოლო სამი წლის განმავლობაში მოვიდნენ.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/image.png)

*მომზადებულია The New York Times-ის მასალაზე დაყრდნობით*

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- ნიგერი ბოლო ქვეყანა იყო, სადაც საფრანგეთს მნიშვნელოვანი სამხედრო კონტინგენტი ჰყავდა რეგიონში - ნიამეს საჰაერო ბაზაზე, საიდანაც ტერორისტულ აქტივობას აკონტროლებდა.
- აღნიშნული ქვეყნებიდან ყველა, სუდანის გარდა, "ფრანსაფრიკის" ნაწილი იყვნენ. საფრანგეთისა და მისი ყოფილი კოლონიების დრამატული ურთიერთობები მტკივნეულად [სრულდება](https://www.politico.eu/article/niger-junta-amadou-abdramane-revokes-military-agreements-with-france/?ref=evropis.moambe.eu). აფრიკაში დასავლური და ევროპული გავლენა ძალიან სწრაფად მცირდება იმ ფონზე, ხოლო რუსეთი ამას ხელს უწყობს და შექმნილი ძალის ვაკუუმის შევსებას ცდილობს;
- უკრაინაში შეჭრის გამო იზოლირებული ვლადიმერ პუტინი ახალ მეგობრებს დასავლეთზე გულმოსულ არაკანონიერ აფრიკელ ლიდერთა შორის ეძებს. ჯერჯერობით კრემლს შთამბეჭდავი შედეგები არ [აქვს](https://edition.cnn.com/2023/08/03/africa/africa-anti-french-sentiment-analyis-intl/index.html?ref=evropis.moambe.eu), თუმცა მომავალში აფრიკული სახელმწიფოების ნაწილი შესაძლოა აგრესორი რუსეთის ხმაურიან ქომაგებადაც მოგვევლინონ;
- რუსეთის პოლიტიკური გაძლიერების საშიშროებაც რომ იქით იყოს, დასავლეთი მზარდი ტერორისტული საფრთხის წინაშე დგას. ცოტამ თუ იცის, რომ გლობალური ტერორიზმის შემთხვევების 40%-ზე მეტი სწორედ ამ, საჰელის რეგიონში [ხდება](https://www.wilsoncenter.org/blog-post/sahel-now-accounts-43-global-terrorism-deaths?ref=evropis.moambe.eu). აქამდე ჯიჰადისტების შეკავებას აწ უკვე რეგიონის დატოვების გზაზე მყოფი ფრანგები და ამერიკელები ცდილობდნენ, ახლა კი ეს ტერიტორია სუსტი ადგილობრივი სამხედრო ძალებისა და აფრიკელთა ხოცა-ჟლეტაში [მხილებული](https://www.theguardian.com/world/2022/may/04/russian-mercenaries-wagner-group-linked-to-civilian-massacres-in-mali?ref=evropis.moambe.eu) ვაგნერელების იმედად დარჩეს;
- დღესდღეობით ანტიდასავლური განწყობის სამხედროები იკავებენ უზარმაზარ აფრიკულ ტერიტორიებს, რომლებიც მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით და უმნიშვნელოვანესია დასავლური ეკონომიკური ინტერესებისთვის. მაგალითად, კონკრეტულად ნიგერი გამოირჩევა ურანისა და ნავთობის მარაგებით.

## გადატრიალებების რეალური მიზეზები და საფრანგეთი, როგორც განტევების ვაცი

საჰელის რეგიონში მიმდინარე გადატრიალებები ძირითადად ადგილობრივ ელიტებს შორის დაპირისპირების შედეგებია. ნიგერის [მაგალითზე](https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/08/02/niger-spoils-macrons-plan-for-an-african-reset?ref=evropis.moambe.eu) შეიძლება ითქვას, რომ ხელისუფლების ძალადობრივი ცვლილება ხუნტის ლიდერის პირადი ამბიციებით იყო განპირობებული და არა მაინცდამაინც ფრანგული გავლენის აუტანლობით.

მითუმეტეს, გასათვალისწინებელია, რომ ემანუელ მაკრონის პრეზიდენტობის პირობებში, საფრანგეთმა კოლონიური წარსულის შეცდომების აღიარება აქტიურად დაიწყო და აფრიკულ სახელმწიფოებთან თანასწორი ურთიერთობების შენების აღთქმაც დადო. ამის მიუხედავად, ნიგერში გავრცელებული ძალადობა, სიღარიბე და გაუსაძლისი საცხოვრებელი პირობები - მათ შორის რუსული/ვაგნერული პროპაგანდის წახალისებით - პარიზს დაბრალდა, ამბოხი კი შესაბამისად დეკოლონიზაციის პათოსით წარიმართა.

არადა, მალის მაგალითზე გამოჩნდა, რომ საფრანგეთის უარმა ყოფილი კოლონიების საქმეებში აქტიურ ჩარევაზე პირიქით, შიდასახელმწიფოებრივი ძალადობის ზრდა გამოიწვია და სწორედ ის მოქალაქეები დააზიანა, რომლებიც ფრანგებისაგან “განმათავისუფლებელ” სამხედროებს სიხარულით ეგებებიან დედაქალაქებში.

## მაშ რა ხდება და რა შუაშია რუსეთი?

ჯერჯერობით ნიგერის სამხედრო გადატრიალებების მოწყობაში რუსეთის პირდაპირი მონაწილეობის სამხილები არ მოიპოვება. ამის მიუხედავად, საჰელის რეგიონის პროდასავლური მთავრობების დამხობისათვის ნიადაგის მომზადებაში რუსეთის კვალი მკაფიოდ ჩანს.

რამდენად ირონიულადაც უნდა ჟღერდეს, უკრაინაში დაპყრობითი ომის მწარმოებელი რუსეთი, კიევიდან სამხრეთით რამდენიმე ათასი კილომეტრის დაშორებით, დეკოლონიზაციის მედროშედ გვევლინება. საჰელის რეგიონში ეფექტურად მუშაობს რუსეთის პროპაგანდა. შედეგად, მაგალითად მალის მოსახლეობის 80 პროცენტს სჯერა, რომ საფრანგეთის ბაზის დახურვა სახელმწიფოს მდგომარეობაზე უარყოფით გავლენას არ იქონიებს, ხოლო 69 პროცენტი აცხადებს, რომ რუსეთი შეძლებს მალის უსაფრთხოების დაცვას.

ხშირად რთულია რეალურ სამყაროში მიმდინარე პოლიტიკურ პროცესებზე სოციალური მედიის გავლენის შეფასება. ამ კუთხით აფრიკაში ვითარება შედარებით მარტივია. [ჩანს](https://www.bbc.com/news/world-africa-64451376?ref=evropis.moambe.eu), რომ საჰელის რეგიონის მოსახლეობა აქტიურად უსმენს სოციალურ მედიაში შექმნილ რუსულ პროპაგანდისტულ ანგარიშებს, რომლებიც აქებენ პუტინსა და მუამარ კადაფს, აკრიტიკებენ “კოლონიზატორ” საფრანგეთს, ლანძღავენ “ნაცისტ” უკრაინელებს და აფრიკელთა იმედად ვაგნერელებს ასაღებენ. შედეგად, გასაკვირი არ არის, რომ ნიგერსა თუ ბურკინა-ფასოში საპროტესტო გამოსვლებზე ხშირად ვხედავთ რუსეთის დროშას, რომლის ენერგიულად ფრიალის პარალელურადაც მომიტინგეები საფრანგეთს სიკვდილს უსურვებენ.

საინფორმაციო ომში ჩართულია თავად რუსეთის პრეზიდენტიც. სწორედ აფრიკის სახელმწიფოების დასავლეთის წინააღმდეგ დარაზმვას ემსახურებოდა ივლისის ბოლოს პეტერბურგში ჩატარებული აფრიკის სამიტიც, რომელსაც რუსეთის პრეზიდენტი მასპინძლობდა. პუტინმა ვერ [მოახერხა](https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/07/26/why-african-leaders-shunned-vladimir-putins-summit?ref=evropis.moambe.eu) სასურველ მასშტაბებზე გასვლა და მოუწია, 17 ლიდერთან აფრიკულ აუდიენციას დასჯერებოდა. ამის მიუხედავად, ჩანს, მან მაინც შეძლო საჰელის ზოგიერთი სამხედრო ლიდერის გულის მოგება. მაგალითად, კმაყოფილების გამოსახატად, ბურკინა-ფასოს ახალგაზრდა ლიდერმა სამიტზე რუსეთს გულმხურვალედ [აღუთქვა](https://edition.cnn.com/2023/08/03/africa/africa-anti-french-sentiment-analyis-intl/index.html?ref=evropis.moambe.eu) “მეგობრობა და მხარდაჭერა.”

## "ვაგნერის ჯგუფი" აფრიკაში

ნიგერში მომხდარი სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რუსეთის ფედერაციამ, ერთი შეხედვით, შუალედური პოზიცია დაიკავა. კრემლმა მხარეებს თავშეკავებისაკენ მოუწოდა და სახელმწიფოში კანონის უზენაესობის აღდგენის სურვილი [გამოთქვა](https://www.reuters.com/world/europe/kremlin-expresses-concern-over-niger-after-wagner-chief-celebrates-coup-2023-07-31/?ref=evropis.moambe.eu).

თუმცა, ალბათ რუსეთის რეალური განწყობა მეტად ჩანს თითქოსდა განდეგილი ვაგნერელი პრიგოჟინის განცხადებაში, რომელმაც მყისვე [მიულოცა](https://edition.cnn.com/2023/07/29/africa/prigozhin-niger-coup-wagner-intl/index.html?ref=evropis.moambe.eu) ნიგერის ხუნტას და დახმარებასაც კი დაჰპირდა.

ნიგერის მმართველი ხუნტა უკვე დაყაბულდა ვაგნერის შეთავაზებას.

კრემლის წინააღმდეგ ბოლოდროინდელი გალაშქრების მიუხედავად, პრიგოჟინის დაქირავებული მეომრები პუტინის მთავარი დასაყრდენია აფრიკაში, განსაკუთრებით საჰელის რეგიონში.

მათი პირდაპირი კავშირი კრემლთან იმითაც დადასტურდა, რომ რუსეთში ვაგნერის “აჯანყებით” შეფიქრიანებული აფრიკულ კლიენტ რეჟიმებს ლავროვმა ტელევიზიით [აცნობა](https://www.theguardian.com/world/2023/jun/26/wagner-soldiers-will-not-be-withdrawn-from-africa-says-russia-foreign-minister?ref=evropis.moambe.eu), სადარდებელი არაფერი გაქვთ და ვაგნერელები კვლავაც გააგრძელებენ თქვენს დაცვა-მხარდაჭერასო.

2021 წლის მალის აჯანყების შემდეგ, ვაგნერმა - ოფიციალურად ჯიჰადისტებთან ბრძოლის საბაბით - ათასამდე მეომარი გაგზავნა ამ ქვეყანაში. მანამდეც, პრიგოჟინის ჯგუფი აქტიურად მუშაობდა რეგიონში. ის მონაწილეობდა აქტიურ საბრძოლო მოქმედებებში, წარმართავდა პროკრემლისტურ საინფორმაციო ოპერაციებს და მოკავშირეებს სამხედრო წვრთნით [უზრუნველყოფდა](https://www.cfr.org/in-brief/what-russias-wagner-group-doing-africa?ref=evropis.moambe.eu#:~:text=Russia's%20Wagner%20Group%20has%20intervened,Moscow's%20influence%20across%20the%20continent.). მალის გარდა, ვაგნერი აქტიურობს ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში სადაც ბუნებრივი რესურსების ძარცვას მფარველობს. არსებობს საფრთხე, რომ შესაძლოა დომინანტური უცხოური ძალის პოზიცია ბურკინა-ფასოშიც დაიკავოს.

დღეისათვის, ვაგნერის აფრიკული გავლენა საჰელის რეგიონს ნაკლებად [სცდება](https://carnegieendowment.org/2023/02/28/russia-s-growing-footprint-in-africa-s-sahel-region-pub-89135?ref=evropis.moambe.eu) და ეს დაჯგუფება კონტინენტის დემოკრატიულ სახელმწიფოებში მკვეთრად ანტაგონისტურ განწყობებს იწვევს. ამის მიუხედავად, ოკეანიდან ოკეანემდე საჰელის ხუნტების სარტყლის შეკვრა დასავლეთის სახელმწიფოებს იმითაც აშინებს, რომ თავზეხელაღებული ვაგნერელები კიდევ უფრო გაძლიერდებიან როგორც სამხედრო, ისე ფინანსური თვალსაზრისით, რაც გაამყარებს კრემლის პოზიციებს მოწყვლად აფრიკაში.

## რას უნდა ველოდეთ?

დემოკრატიული რევოლუციების მსგავსად, სამხედრო გადატრიალებებიც გადამდებია და ეს ძალიან კარგად ესმით რეგიონში არსებულ არასამხედრო რეჟიმებს. საჰელში ნიგერის გადატრიალება რიგით მეექვსე იყო ბოლო სამი წლის განმავლობაში და ცხადია, ტენდენციის გაგრძელების შიში ბუნებრივია.

სწორედ ამიტომ, ნიგერის გადატრიალების კვალდაკვალ, დასავლეთ აფრიკის ქვეყნების ეკონომიკურმა თანამეგობრობამ (ECOWAS) დაგმო ხუნტის ქმედებები და მათ ძალადობრივად გადაყენებული პრეზიდენტის თანამდებობაზე დაბრუნება [მოსთხოვა](https://www.reuters.com/world/africa/niger-waits-west-african-blocs-response-after-junta-rejects-ultimatum-2023-08-07/?ref=evropis.moambe.eu). წინააღმდეგ შემთხვევაში, თანამეგობრობა სამხედრო ჩარევით იმუქრება.

დღეს რეგიონში ვითარება ძალიან დაძაბულია. ნიგერიამ პროტესტის ნიშნად ნიგერს ელექტრომომარაგება შეუწყვიტა (მანამდე ნიგერი ელექტროენერგიის 70 პროცენტს სწორედ ნიგერიისგან იღებდა). ხუნტამ ECOWAS-ის გაფრთხილება უგულებელყო და საჰაერო სივრცე ჩაკეტა. ასევე აქტიურად მიმდინარეობს დასავლეთის სახელმწიფოების მოქალაქეების ევაკუაცია. ჩანს, რომ რეგიონში სახელმწიფოთაშორისი სამხედრო დაპირისპირება უფრო და უფრო რეალური ხდება.

## ევროპის მომავალი თავისტკივილი

კოლონიური წარსულის გამო, ევროპის სახელმწიფოებს აფრიკის ქვეყნებთან ურთიერთობის აწყობა უჭირთ. საფრანგეთი ბოლო ევროპული ქვეყანა იყო, რომელიც კონტინენტზე სამხედრო ძალებით ჩარევას არ ერიდებოდა. ახლა ეს ეპოქაც ისტორიას ბარდება.

ევროკავშირი აფრიკის ქვეყნებთან მისთვის ტრადიციული, ეკონომიკური და ექსპერტიზით დახმარების გზას ადგა. კერძოდ საჰელთან დაკავშირებით "უსაფრთხოებისა და განვითარების" ჩარჩო 2011 წელს შეიქმნა და მისი გავლით რეგიონში ექსტრემიზმის შეკავებასა და კარგი მმართველობის წახალისებას ლამობდა. თუმცა ეს ძალისხმევა ახლა წყალში ჩაიყარა.

ევროკავშირის აფრიკასთან თანამშრომლობის მთავარი პოლიტიკური ვექტორი აფრიკის კავშირთან (African Union) ურთიერთობაზე გადის, მაგრამ გარკვეული წარმატებების მიუხედავად, ეს ძირითადად დიპლომატიური არხია.

არადა, ევროპას რომ მიგრაციული პრობლემები აწუხებს, მათი სათავე ხშირად სწორედ ისეთ გადატრიალებებში იმალება, რომელიც ახლა ნიგერში მოხდა. ჯიჰადისტებისა და ვაგნერი გავლენის ზრდა ბევრ გაუბედურებულ ადამიანს დააყენებს ნაღდ სიკვდილსა და ევროპისკენ რისკიანი მოგზაურობის არჩევანის წინაშე.

დღეს, ბრიუსელის თვალი თავად ევროპასი მიმდინარე დიდი ომისკენაა მიპყრობილი, მაგრამ აფრიკაში მომხდარი ამბები მომავალი დიდი თავისტკივილის მაუწყებელია. სავარაუდოდ ევროპულ დედაქალაქებს მალევე მოუწევთ, გაუმკლავდნენ არამხოლოდ რადიკალურად გაზრდილ ტერორისტულ საფრთხეს, არამედ ადგილზე შექმნილ ჰუმანიტარულ კატასტროფასა და მიგრაციის დიდ ტალღასაც.

*მიმოხილვა მოამზადა გიორგი ქელბაქიანმა.*
### რუსეთმა სურსათის იარაღად გამოყენება უნდა შეწყვიტოს
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-a3-e1-83-a1-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-9b-e1-83-90--e1-83-a1-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-97-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-98-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-a6-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:01.000Z
17 ივლისს, სტამბოლში ხელმოწერიდან თითქმის ერთი წლის შემდეგ, რუსეთმა გადაწყვიტა არ განეახლებინა „შავი ზღვის მარცვლეულის ინიციატივა“ (BSGI), რომელიც უკრაინას მსოფლიო ბაზრებზე სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ექსპორტის საშუალებას აძლევდა. როგორც ხაზგასმით აღნიშნა გაეროს გენერალურმა მდივანმა, ეს ინიციატივა იყო „იმედის შუქურა მსოფლიოში, რომელსაც ეს უკიდურესად სჭირდება“.

---

**ავტორი:** ***საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის საკითხებში ევროკავშირის უმაღლესი წარმომადგენელი და ევროკომისიის ვიცე-პრეზიდენტი ჯოზეფ ბორელი***

---

უკრაინა მსოფლიოში სურსათის უმნიშვნელოვანესი მიმწოდებელია და სანამ რუსეთი მის წინააღმდეგ აგრესიულ ომს დაიწყებდა, მსოფლიოში ქერის მეხუთედი, ასევე სიმინდის მეექვსედი და ხორბლის მერვე ნაწილი უკრაინიდან მოდიოდა. მას შემდეგ, რაც რუსეთი უკრაინაში შეიჭრა, მარცვლეულის მინდვრებს და ელევატორებს თავს დაესხა და უკრაინის პორტები გადაკეტა, მსოფლიოში სურსათის ფასები რეკორდულ დონემდე აიწია და ბევრი იმპორტიორი ქვეყნისთვის საჭირო სურსათის მიწოდებას საფრთხე შეექმნა. „შავი ზღვის მარცვლეულის ინიციატივა“ უკრაინიდან სოფლის მეურნეობის პროდუქციის ექსპორტისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი მარშრუტის აღდგენას და სურსათზე გლობალური ფასების შემცირებას ისახავდა მიზნად.

მრავალი გამოწვევის მიუხედავად, მან თავის მთავარ მიზანს მიაღწია. 2022 წლის აგვისტოდან მოყოლებული, 45 სხვადასხვა ქვეყანაში თითქმის 33 მილიონი ტონა მარცვლეულისა და სურსათის ექსპორტმა უკრაინიდან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა სურსათზე გლობალური ფასების დაახლოებით 25%-ით შემცირებაში იმ რეკორდულ მაჩვენებელთან შედარებით, რომელზეც ფასები რუსეთის თავდასხმის შემდეგ მალევე ავარდა. როგორც აჩვენებს ღიად ხელმისაწვდომი მონაცემები ვაჭრობის შესახებ, მარცვლეულის ნახევარზე მეტი, მათ შორის ხორბლის ორი მესამედი, განვითარებად ქვეყნებში იგზავნებოდა.

გარდა ამისა, „შავი ზღვის მარცვლეულის ინიციატივამ“ მსოფლიო სასურსათო პროგრამისთვის (WFP) მარცვლეულის შეუფერხებელი ხელმისაწვდომობა უზრუნველყო. 2023 წელს სასურსათო უსაფრთხოების თვალსაზრისით ყველაზე დაუცველ ქვეყნებში (როგორიცაა ავღანეთი, ჯიბუტი, ეთიოპია, კენია, სომალი, სუდანი და იემენი) ჰუმანიტარული ოპერაციების მხარდასაჭერად შეძენილი ხორბლის 80% უკრაინის მიერ იყო მიწოდებული. შავი ზღვის მარშრუტის გარეშე, მსოფლიო სასურსათო პროგრამას მოუწევს საჭირო მარცვლეულის შეძენა სხვაგან უფრო მაღალი ფასებით და მიწოდების უფრო გრძელი ვადით, მაშინ, როდესაც მსოფლიო უპრეცედენტო სასურსათო კრიზისის წინაშეა.

რუსეთმა გადაწყვეტილება მიიღო გაეროს გენერალური მდივნის განახლებული წინადადებების მიუხედავად, რომელიც პრობლემების გადასაწყვეტად მუშაობას ითვალისწინებდა. სხვებზე გადასაბრალებლად, რუსეთი ამტკიცებს, რომ მისი სოფლის მეურნეობის ექსპორტი არ იყო საკმარისად გამარტივებული. ეს არ დასტურდება ღიად ხელმისაწვდომი მონაცემებით ვაჭრობის შესახებ, რომლის მიხედვითაც რუსეთის სოფლის მეურნეობის ექსპორტი ძალიან წარმატებულია. რუსეთმა ასევე მნიშვნელოვანი სარგებელი მიიღო სასუქების ექსპორტთან დაკავშირებით გაეროსთან ხელმოწერილი ურთიერთგაგების მემორანდუმის საფუძველზე, რომელიც „შავი ზღვის მარცვლეულის ინიციატივის“ პარალელურად გაფორმდა. გაერო დაუღალავად მუშაობდა მარეგულირებელი სამართლებრივი ჩარჩოების დასაზუსტებლად და კერძო სექტორთან თანამშრომლობდა საბანკო და სადაზღვევო სექტორების სფეროებში შესაბამისი გადაწყვეტილებების მოსაძებნად. ეს ძალისხმევა ევროკავშირთან და მის პარტნიორებთან მჭიდრო თანამშრომლობით განხორციელდა.

რუსეთის მიერ გავრცელებული სიცრუის საპირისპიროდ, ევროკავშირმა ნამდვილად მოახდინა იმის უზრუნველყოფა, რომ ჩვენს სანქციებს გლობალურ სასურსათო უსაფრთხოებაზე გავლენა არ მოეხდინა. არ არსებობს სანქციები რუსეთის სურსათის და სასუქების ექსპორტზე მესამე ქვეყნებში და ევროკავშირმა ეკონომიკურ ოპერატორებს ვრცელი მითითებები მიაწოდა და განმარტა, რომ ეს მიწოდება მესამე ქვეყნებში დაშვებულია. ასევე შესაბამისი გადახდების დასაშვებად გაეროსთან ვიმუშავეთ.

ამ კარგად ცნობილი და გადამოწმებული ფაქტების მიუხედავად, რუსეთმა „შავი ზღვის მარცვლეულის ინიციატივიდან“ გასვლა გადაწყვიტა, სურსათი იარაღად გამოიყენა და საფრთხე სურსათის გლობალურ მიწოდებას შეუქმნა. ინიციატივიდან გამოსვლიდან რამდენიმე საათის შემდეგ, რუსეთმა ყოველდღიური მიზანმიმართული თავდასხმებით ასევე უკრაინის მარცვლეულის შესანახი ობიექტების და პორტის ინფრასტრუქტურის განადგურება დაიწყო, არა მხოლოდ თავად შავ ზღვაში, არამედ მდინარე დუნაიზეც. საპასუხოდ, ხორბლისა და სიმინდის საბითუმო ფასები მყისიერად მკვეთრად გაიზარდა და ეს იყო მაქსიმალური ზრდა, რომელიც რუსეთის აგრესიული ომის დაწყების შემდეგ მოხდა. სურსათის ფასების გაზრდილი მერყეობა, სავარაუდოდ, მანამდე გაგრძელდება, სანამ რუსეთი არ დაასრულებს სურსათის გლობალურ მიწოდებაზე მიზანმიმართულ ზეწოლას, რაც ცხოვრების გაძვირების კრიზისს მსოფლიოში კიდევ უფრო ამძაფრებს და ყველაზე მწვავედ აისახება ადამიანებზე ვინც სასურსათოდ დაუცველ, იმპორტზე დამოკიდებულ ქვეყნებში ცხოვრობს. ეს მიუღებელია და მტკიცედ დაგმობილი უნდა იყოს.

როდესაც მსოფლიოში შეფერხებულია მიწოდება და ფასები იზრდება, რუსეთი მიმართავს მოწყვლად ქვეყნებს, განსაკუთრებით აფრიკაში, ორმხრივი შეთავაზებებით მარცვლეულის შეზღუდული მიწოდების შესახებ და თავისივე შექმნილი პრობლემის მოგვარების შთაბეჭდილებას ქმნის. ეს სურსათის იარაღად განზრახ გამოყენების ცინიკური პოლიტიკაა.

რუსეთის უპასუხისმგებლო ქმედებების საპასუხოდ, ევროკავშირი სამი ძირითადი მიმართულებით მოქმედებს. პირველი, „შავი ზღვის მარცვლეულის ინიციატივის“ განახლებისთვის გაეროსა და თურქეთის დაუღალავი ძალისხმევის მხარდაჭერას გავაგრძელებთ. მეორე, კვლავ გავაძლიერებთ ჩვენს „სოლიდარობის ხაზებს“, როგორც ალტერნატიულ მარშრუტებს ევროკავშირის გავლით უკრაინული სოფლის მეურნეობის პროდუქციის ექსპორტის მსოფლიო ბაზრებზე მოსახვედრად. აქამდე ამ ხაზებმა უკრაინის 41 მილიონ ტონაზე მეტი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ექსპორტის საშუალება მოგვცა და მათ რაც შეგვიძლია მეტად ვზრდით, რათა რუსეთის მიერ „შავი ზღვის მარცვლეულის ინიციატივის“ შეწყვეტის შედეგები შევამსუბუქოთ. მესამე, ყველაზე მეტად გაჭირვებულ ქვეყნებს და ადამიანებს ფინანსური მხარდაჭერა გავუზარდეთ, რისთვისაც 2024 წლამდე სასურსათო უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად 18 მილიარდი ევრო გამოვყავით.

მოვუწოდებთ საერთაშორისო საზოგადოებას და ყველა ქვეყანას, გააძლიერონ თავისი დახმარება გლობალური სასურსათო უსაფრთხოების მხარდასაჭერად. ვთხოვთ ყველა ჩვენს პარტნიორს, მოუწოდონ რუსეთს დაუბრუნდეს მოლაპარაკებებს, როგორც ეს აფრიკის კავშირმა უკვე გააკეთა და ასევე შეწყვიტოს უკრაინის სასოფლო-სამეურნეო ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმები. მკაფიო და ერთიანი ხმით შეგვიძლია „შავი ზღვის მარცვლეულის ინიციატივაში“ რუსეთის დაბრუნებას მივაღწიოთ. მთელ მსოფლიოს გლობალური სასურსათო უსაფრთხოების პასუხისმგებლიანი მართვის საერთო ინტერესი გააჩნია. ვალში ვართ იმ ადამიანების წინაშე, ვისაც ყველაზე უფრო უჭირს.
### ისრაელის დემოკრატია საფრთხეშია?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-93-e1-83-94-e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-98-e1-83-90--e1-83-a1-e1-83-90-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:01.000Z
## რა ხდება?

24 ივლისს ისრაელის ქნესეთმა სასამართლო სისტემის რეფორმების პაკეტი ოპოზიციის მონაწილეობის გარეშე დაამტკიცა, რამაც ისრაელი ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური შიდა კრიზისის წინაშე [დააყენა](https://www.bbc.com/news/world-middle-east-65086871?ref=evropis.moambe.eu).

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

- ბენიამინ ნეთანიაჰუს მიმდინარე მთავრობამ მკვეთრად დაიჭირა ულტრამემარჯვენე და ულტრაორთოდოქსი ისრაელელების მხარე ისე, რომ უფრო ზომიერი მოქალაქეების აზრი არ გაითვალისწინა და ქვეყანაში განხეთქილებას თესავს.
- რეფორმა უთანხმოების საგნად [იქცა](https://www.reuters.com/world/middle-east/bidens-israel-dilemma-few-good-options-counter-netanyahus-defiance-2023-07-25/?ref=evropis.moambe.eu) ისრაელსა და მის სტრატეგიულ მხარდამჭერს, აშშ-ს შორის. ნეთანიაჰუმ ყურად არ იღო პრეზიდენტ ჯო ბაიდენის თხოვნა, საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე საზოგადოებრივი კონსენსუსის მიღწევა ეცადა. ნეთანიაჰუს ნაბიჯმა გააძლიერა შიდა ამერიკული [დებატები](https://www.pbs.org/newshour/show/turmoil-in-israel-prompts-new-calls-for-u-s-to-cut-off-billions-in-annual-aid?ref=evropis.moambe.eu) ისრაელისადმი აშშ-ს უპირობო დახმარების მიზანშეწონილობის თაობაზე.
- ცხადია, კრიზისი ყურადღების მიღმა არ დარჩენიათ არც ისრაელის მოწინააღმდეგეებს, როგორიც არიან მაგალითად ჰეზბოლა და ირანი. დესტაბილიზაციამ შესაძლოა ისრაელი განსაკუთრებით მოწყვლადი მის გარშემო მრავლად არსებული მტრული ძალების მიმართ.

## ანალიზი

2022 წლის დეკემბერში, 18 თვით ადრე კორუფციისა და მექრთამეობის ბრალდებით პრემიერობას ჩამოშორებული ბენიამინ ნეთანიაჰუ ხელისუფლებაში დაბრუნდა. ამჯერად, ულტრამემარჯვენე და ულტრაორთოდოქსი პარტიების მხარდაჭერის წყალობით. მათგან დავალებულმა ნეთანიაჰუმ, რადიკალურ პარტიებს ერთი მხრივ საკვანძო სამინისტროები [ჩააბარა](https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64115141?ref=evropis.moambe.eu), მეორე მხრივ კი მყისიერად წამოიწყო სადავო სასამართლო რეფორმები.

### რეფორმის არსი

ისრაელს დაწერილი კონსტიტუცია არ გააჩნია. პარლამენტიც ერთპალატიანია და მისი გადაწყვეტილებების გაკონტროლება ან შენელება ზედა პალატით ვერ მოხდება. რეფორმების მოწინააღმდეგეების [მტკიცებით](https://www.reuters.com/world/middle-east/what-is-israels-new-judicial-law-why-is-it-causing-upheaval-2023-07-25/?ref=evropis.moambe.eu), სწორედ უზენაესი სასამართლოა ის ერთადერთი მექანიზმი, რომელსაც პარლამენტის და მის მიერ უფლებამოსილი მთავრობის გადაწყვეტილებების გაკონტროლება და შეჩერება შეუძლია.

24 ივლისს ქნესეთმა მხოლოდ მმართველი კოალიციის ხმებით და ოპოზიციის ბოიკოტზე მიიღო კანონი, რომლითაც უზენაეს სასამართლოს აღარ შეეძლება "გონივრული მიზანშეწონილობის" [საზომი](https://en.idi.org.il/articles/50172?ref=evropis.moambe.eu) გამოიყენოს მთავრობის გადაწყვეტილებების შესაფასებლად.

ამ პრინციპით როცა ხელმძღვანელობდა, სასამართლო ვერდიქტის გამოტანისას ინტერესდებოდა მაგალითად იმით, თუ რამდენად კეთილსინდისიერი იყო მთავრობა გადაწყვეტილების მიღების დროს, რამდენად ეფუძნებოდა ხელისუფლების ქმედება პროპორციულობისა და თანასწორობის პრინციპს და რამდენად იყო დაცული ადამიანის უფლებები.

ნეთანიაჰუსა და მისი რადიკალი მოკავშირეების გეგმები [სცილდება](https://www.axios.com/2023/07/24/israel-judicial-overhaul-reform-explained?ref=evropis.moambe.eu) “მიზანშეწონილობის” მუხლის შეცვლას. მათ სურთ, ჰქონდეთ საშუალება, ოპოზიციასთან კონსულტაციის გარეშე დანიშნონ მოსამართლეები, უბრალო საპარლამენტო უმრავლესობით დაძლიონ უზენაესი სასამართლოს ვერდიქტები, აკონტროლონ გენერალური პროკურორის ოფისი და თავად დანიშნონ მინისტრთა მრჩევლები იურიდიულ საკითხებში. დღეისათვის, მინისტრთა მრჩევლები არაპოლიტიკური ნიშნით, მიუკერძოებელი ორგანოს მიერ ინიშნებიან და მათი რეკომენდაციების შესრულება მთავრობისათვის სავალდებულოა.

### რატომ აკეთებს ამას ნეთანიაჰუ?

პრემიერ ნეთანიაჰუს სასამართლო ხელისუფლების წინააღმდეგ ბრძოლაში სამი ძირითადი მოტივაცია ამოძრავებს.

- უპირველეს ყოვლისა, **პოლიტიკური**. მისი მთავრობის ხელისუფლებაში დარჩენის საწინდარი ულტრამემარჯვენე და რელიგიურად ულტრაორთოდოქსი პარტიებია.
- მეორე, **იდეოლოგიური**: ულტრამემარჯვენეებისა და ულტრაორთოდოქსებისათვის, სასამართლო და განსაკუთრებით უზენაესი სასამართლო არარელიგიური, ძირითადად მემარცხენე შეხედულებების ისრაელელების ხელშია და მათ ინტერესებს ატარებს. ისინი მოსამართლეებს ებრაული რელიგიური ტრადიციების საწინააღმდეგო სასამართლო აქტივიზმში [ადანაშაულებენ](https://www.bbc.com/news/world-middle-east-66281968?ref=evropis.moambe.eu).
- მესამე, **პირადი**: კრიტიკოსები ხაზს [უსვამენ](https://www.economist.com/leaders/2023/07/26/israel-has-lurched-closer-to-constitutional-chaos?ref=evropis.moambe.eu), რომ წამოწყებული რეფორმების გზით პრემიერს შესაძლოა საშუალება მიეცეს, აირიდოს პასუხისმგებლობა მის წინააღმდეგ სასამართლოში მიმდინარე კორუფციის საქმეებზე და პოლიტიკურად თავი გადაირჩინოს.

თავისი რეფორმების პოლიტიკურად პრემიერ-მინისტრი ნეთანიაჰუ [იმით ასაბუთებს](https://www.youtube.com/watch?v=bz5V2babno0&ref=evropis.moambe.eu), რომ უზენაეს სასამართლოს სახელმწიფოს მართვის სადავეები უკანონოდ უპყრია ხელთ, რადგან ხალხის მიერ არჩეული ინსტიტუტი არაა, რაც დემოკრატიის ფუნდამენტურ პრინციპებს ეწინააღმდეგება. პრემიერის აზრით, ამგვარ ინსტუტიტს არ უნდა შეეძლოს მთავრობის გადაწყვეტილების “გონივრულ მიზანშეწონილობაზე” მსჯელობა.

### დესტაბილიზაციის რისკი

წლის დასაწყისში, როცა ბენიამინ ნეთანიაჰუს ახალმა, უპრეცედენტოდ ულტრამემარჯვენე მთავრობამ სასამართლო შტოს შესაზღუდად სადავო რეფორმები წამოიწყო, ასობით ათასი ისრაელელი გამოვიდა ქუჩებში. პრემიერმა მათი პროტესტი უგულვებელყო, რითაც ეროვნულ ერთობას ძირი გამოუთხარა.

ერთი მხრივ, მემარჯვენე/ორთოდოქს და არარელიგიურ ისრაელელებს შორის წარმომავლობითი ზღვარი არსებობს. პირველები ხშირად რუსეთიდან, ყოფილი სსრკ-დან, აღმოსავლეთ ევროპიდან და მაღრებიდან არიან. მეორენი - დასავლეთ ევროპიდან გამოქცეული ებრაელებისა და კიბუცების თაობის მემკვიდრეები არიან. მათ შორის ცხოვრების წესითაც დიდი სხვაობაა და პოლიტიკური პოლარიზაცია საზოგადოებას კარგს არაფერს უქადის.

მეორე მხრივ, ორთოდოქსების პოლიტიკას არ ეთანხმება ისრაელის არმიისა და სპეცსამსახურების დიდი ნაწილი. რეფორმის წინააღმდეგ გამოსულ ასიათასობით მოქალაქეს სოლიდარობა [გამოუცხადა](https://www.reuters.com/world/middle-east/bidens-israel-dilemma-few-good-options-counter-netanyahus-defiance-2023-07-25/?ref=evropis.moambe.eu) ათასობით რეზერვისტმა. კანონის მიღების შემდეგ, სამსახურიდან ნაადრევი გათავისუფლების შესახებ განცხადება დაწერა ისრაელის ერთერთი ელიტური სპეცრაზმის ყველა წევრმა, სადაც ახალგაზრდობაში ნეთანიაჰუ მსახურობდა. ასობით სამხედრო დაიმუქრა, რომ რეფორმის გაგრძელების შემთხვევაში სამხედრო სამსახურს შეწყვეტენ, მათგან მნიშვნელოვანი ნაწილი საჰაერო ძალებში მსახურობს. სამხედროების აქტიურ პოლიტიკაში ჩაბმის ზოგადი საშიშროებაც რომ გვერდზე გადავდოთ, არმიის და საჰაერო ძალების პარალიზება ისრაელის მდგომარეობაში მყოფი ქვეყნისთვის ფრიად სახიფათოა.

ამ ყოველივეს ემატება რეფორმების გავლენის სახიფათო ბუნდოვანება ისრაელში მცხოვრები არაბების ბედზე. მართალია, ისრაელის უზენაესი სასამართლოს საქმიანობით არაბები არც აქამდე იყვნენ სრულად [კმაყოფილი](https://www.middleeasteye.net/opinion/israel-netanyahu-judicial-overhaul-palestinians-never-obtain-justice?ref=evropis.moambe.eu), თუმცა იგი მაინც [რჩებოდა](https://time.com/6297635/israel-judicial-overhaul-palestinians/?ref=evropis.moambe.eu) ერთადერთ სახელმწიფო ინსტიტუტად, რომელიც მეტ-ნაკლებად ეხმიანებოდა პალესტინელების ინტერესებს. შესაბამისად, არსებობს წუხილი, რომ სასამართლო სადავეების ულტრამემარჯვენე ხელისუფლების ხელში გადასვლა პალესტინელი არაბების მდგომარეობას კიდევ უფრო გააუარესებს, რაც შესაძლოა ახლო აღმოსავლეთში რეგიონული დაპირისპირების გაძლიერების საწინდარიც გახდეს.

დაძაბულობას გავლენა ექნება ისრაელის ეკონომიკაზეც. პროტესტში ჩართულია ისრაელის ბიზნეს და ტექნოლოგიური ელიტაც, რომელთა უმრავლესობა დასავლური ცხოვრების წესს მისდევს. თუკი ისრაელს დემოკრატიული ქვეყნის იმიჯი შეერყა, მას სერიოზული ეკონომიკური პრობლემები შეექმნება მთავარ სავაჭრო პარტნიორებთან: ევროპასა და აშშ-სთან. ეკონომისტები [ვარაუდობენ](https://www.timesofisrael.com/credit-rating-agency-sp-warns-lack-of-overhaul-consensus-imperils-israeli-economy/?ref=evropis.moambe.eu), რომ ისრაელის ეკონომიკური ზრდის მაჩვენებელი 2023 წელს 2022 წელთან შედარებით ხუთი პროცენტით დაეცემა.

## რას უნდა ველოდეთ?

ქნესეთი საზაფხულო არდადეგებზე გადის. ეს ნიშნავს, რომ პრემიერ-მინისტრ ნეთანიაჰუს საშემოდგომო სესიის დაწყებამდე აქვს დრო, რათა საზოგადოებრივ კონსენსუსს მიაღწიოს და მხოლოდ ამის შემდეგ განაგრძოს რეფორმების გატარება.

თუმცა, ულტრამემარჯვენე კოალიციურ ძალებს ხისტი პოზიცია უკავიათ, ხოლო საზოგადოების მეორე ნაწილს არანაკლებ მტკიცედ აქვს გადაწყვეტილი წინააღმდეგობის გაწევა და ნეთანიაჰუსა და მისი ალიანსის ჩამოშორება მართვისაგან. ამ ფონზე, ნეთანიაჰუს კონსენსუსის მიღწევა გაუჭირდება. ამან შეიძლება პოლიტიკური კრიზისი და დაძაბული ვადამდელი არჩევნები გამოიწვიოს.

მეორე მხრივ, ისრაელი შესაძლოა სულ მალე უპრეცედენტო საკონსტიტუციო კრიზისის წინაშე [აღმოჩნდეს](https://edition.cnn.com/2023/07/26/middleeast/israel-supreme-court-judicial-reform-law-intl/index.html?ref=evropis.moambe.eu). უზენაესმა სასამართლომ განაცხადა, რომ სექტემბერში განიხილავს საჩივრებს ახლადმიღებული “გონივრული მიზანშეწონილობის” კანონის წინააღმდეგ. იქმნება პარადოქსული ვითარება, როცა მოსამართლეებმა უნდა გადაწყვიტონ იმ კანონის ბედი, რომელიც მათი ძალაუფლების შეზღუდვას ემსახურება. ამასთან, სადავო კანონი "ძირითადი კანონის" დამატების სახით იქნა მიღებული, სასამართლოს კი მსგავსი კანონის გაუქმების გამოცდილება არ აქვს.

მასალა მოამზადა გიორგი ქელბაქიანმა, პოლიტიკოს, რეიტერსის, ტაიმის, სიენენის და ისრაელის პრესაზე დაყრდნობით.
### ესპანეთი: იმედიანი არჩევნები გამარჯვებულის გარეშე
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-a1-e1-83-9e-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-98-e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a9-e1-83-94-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:02.000Z
## რა მოხდა?

23 ივლისს ესპანეთში ვადამდელი არჩევნები ჩატარდა. საბოლოო შედეგების მიხედვით, მთავრობის დამოუკიდებლად დაკომპლექტებისათვის საჭირო ხმების რაოდენობა ვერცერთმა პარტიამ მიიღო.

მომდევნო კვირებში კოალიციური მთავრობის ჩამოყალიბებისათვის მოქმედი მემარცხენე პრემიერ-მინისტრის, პედრო სანჩესის ესპანეთის სოციალისტური მუშათა პარტია (PSOE) და კონსერვატორ ალბერტო ნუნეს ფეიხოს სახალხო პარტია (PP) იბრძოლებენ. თუმცა, ამ ორი მსხვილი პარტიის უმცროსი მოკავშირეების სავალალო შედეგების გამო, სავარაუდოა, რომ ესპანეთს უახლოეს მომავალში ახალი მთავრობა ვერ ეყოლება და ქვეყანაში [ხელახალი არჩევნები გაიმართება](https://www.reuters.com/world/europe/spain-heads-close-run-polls-marked-by-spectre-far-right-2023-07-23/?ref=evropis.moambe.eu).

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- იტალიის, შვედეთისა და ფინეთის მსგავსად, პირველად ფრანსისკო ფრანკოს გარდაცვალების შემდეგ, ულტრამემარჯვენეებს ესპანეთშიც ჰქონდათ ძალაუფლების ხელში ჩაგდების რეალური შანსი, თუმცა ამ არჩევნებმა ეს საფრთხე გააქარწყლა.
- კონსერვატორების შედეგი ესპანეთში მნიშვნელოვანია 2024 წლის ევროპარლამენტის არჩევნების კონტექსტშიც. ევროპულ დონეზე მემარჯვენეების კიდევ უფრო გაძლიერებას გავლენა ექნება ევროკავშირის პოლიტიკაზე, მათ შორის კლიმატის ცვლილებისა და [მიგრაციის მიმართულებით](https://www.politico.eu/newsletter/brussels-playbook/spanish-election-puts-europe-on-edge/?ref=evropis.moambe.eu).
- 2023 წლის 1-ლი ივლისიდან, ექვსი თვის ვადით, ესპანეთის ევროკავშირის საბჭოს პრეზიდენტი სახელმწიფოა. ხელისუფლების ცვლილების პროცესში გართულმა ოფიციალურმა მადრიდმა, შესაძლოა ყურადღება მოაკლოს საერთო ევროპულ პოლიტიკას, მათ შორის უკრაინაში ომის საკითხს.
- ესპანეთი ეკონომიკის სიდიდით ევროკავშირში მეოთხე ადგილზეა. მემარჯვენეების და მემარცხენეების დაპირისპირების შედეგი გადამწყვეტია ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების მოდელისათვის, რაც სავარაუდოდ ევროკავშირში პოლიტიკურ დინამიკაზეც იქონიებს გავლენას.

## არჩევნების შედეგები: ანალიზი

მას შემდეგ, რაც 2023 წლის მაისის რეგიონულ არჩევნებში მისმა პარტიამ სავალალო შედეგები აჩვენა და მემარჯვენეებთან დამარცხდა, სოციალისტმა პრემიერ-მინისტრმა პედრო სანჩესმა, ყველასათვის მოულოდნელად, ივლისის თვეში ესპანეთის პარლამენტის, იგივე გენერალური კორტესების არჩევნები დანიშნა.

გაუსაძლისი სიცხისა და პოლიტიკურად პასიური პერიოდის მიუხედავად, ესპანელებმა [მაინც იაქტიურეს](https://www.politico.eu/article/increased-turnout-in-spanish-elections/?ref=evropis.moambe.eu#:~:text=MADRID%20%E2%80%94%20Some%2040.48%20percent%20of,elections%20in%20November%20of%202019). თუმცა, მომავალი მთავრობის ბედი და ვინაობა ისევ გაურკვეველი რჩება.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/image-4.png)

350-კაციან ესპანეთის პარლამენტში უმრავლესობის მოსაპოვებლად 176 ხმაა საჭირო, ვერც მემარჯვენე და ვერც მემარცხენე კოალიცია ხმების საჭირო რაოდენობას ვერ აგროვებს, თუმცა შეიძლება გასაღები კატალონიელ და ბასკ სეპარატისტებს ეპყრათ ხელთ.

- ესპანეთის ოპოზიციურმა **მემარჯვენე-ცენტრისტულმა** სახალხო პარტიამ (PP) გააუმჯობესა 2019 წლის შედეგები, ყველაზე მეტი ხმა მიიღო და ამჯერად კორტესების ქვედა პალატაში 47-ით მეტი დეპუტატი, სულ 136 წარმომადგენელი ეყოლება. ამის მიუხედავად, აღნიშნული წარმატებად ვერ ჩაითვლება პარტიის ახალი ლიდერის, ალბერტო ნუნეს ფეიხოსთვის. ჩანს, მას არ ეყოფა საპარლამენტო ხმები მთავარი მიზნების, სანჩესის ხელისუფლებიდან ჩამოშორებისა და თავად გაპრემიერების მისაღწევად. ამბობენ, ფეიხოს ამომრჩეველმა კონკურენტთან ერთადერთ პირდაპირ ტელედებატზე მოუსვლელობა და არჩევნებისას როყიო ლაპარაკი არ აპატიაო.
- სახალხო პარტიისაგან განსხვავებით, ერთმნიშვნელოვანი მარცხი იგემა **ულტრამემარჯვენე**, ანტიფემინისტრუმა და ანტი-ლგბტქ **“ვოქსმა.”** მას მხოლოდ 33 დეპუტატი ეყოლება, რაც 19-ით ნაკლებია წინა არჩევნებში მიღებულ შედეგზე. როგორც ჩანს, ესპანეთის მოქალაქეები სახალხო პარტიისა და “ვოქსის” სავარაუდო კოალიციურმა მთავრობამ შეაშფოთა, ადამიანის უფლებებზე ამგვარი კავშირის [უარყოფითი გავლენის გამო](https://www.economist.com/europe/2023/07/23/spains-election-ends-in-deadlock?ref=evropis.moambe.eu). წინასაარჩევნო პერიოდში სოციალისტების მთავარი იარაღი მემარჯვენეების წინააღმდეგ სწორედ მათი ფაშისტობაში დადანაშაულება იყო და ამაში მას "ვოქსის" ტოქსიკური კამპანიაც წაეხმარა.
- სამაგიეროდ, ნაწინასწარმეტყველებზე მეტად წარმატებული აღმოჩნდა ეს არჩევნები პრემიერ სანჩესისა და მისი პარტიისათვის. მართალია **სოციალისტური მუშათა პარტიის** მიერ მიღებული 122 ხმა საკმარისი არ არის მთავრობის დასაკომპლექტებლად, თუმცა ულტრამემარცხენე გაერთიანება “სუმართან,” ასევე ბასკურ და კატალონიურ სეპარატისტულ პარტიებთან კოლაბორაციით სანჩესს პრემიერობის შენარჩუნების შანსი მაინც აქვს. აღსანიშნავია, რომ სეპარატისტებთან თანამშრომლობა სანჩესისათვის უცხო არ არის. მან სწორედ ამ გზით შეინარჩუნა პრემიერ-მინისტრის პოსტი 2019 წელს. სანჩესის პარტიას ესპანეთის ეკონომიკის მართვაში დიდი წარმატებები აქვს, თუმცა თავად ლიდერს ქარიზმა აკლია და სატელევიზიო გამოსვლები არ ეხერხება. ამ ხარვეზის გამოსასწორებლად თურმე კამპანიაში აქტიურად ჩაერთო ყოფილი პრემიერი ხოსე ლუის როდრიგეს ზაპატერო, რომლის წერილები პრესაში და გამოსვლები ტელევიზიით ფრიად შთამბეჭდავი იყოო, ამბობენ მიმომხილველები.
- პარტია "სუმარი", რომელიც წინა არჩევნებში წარმატებული "პოდემოსის" და სხვა მკვეთრად მემარცხენე და მწვანე პარტიების გაერთიანების შედეგად შეიქმნა, ფარად აღიმართა "ვოქსის" წინააღმდეგ. მისი ლიდერის, იოლანდა გომესის შთამბეჭდავი კამპანია სანჩესის ნელთბილი გამოსვლების ფონზე ბევრად მომგებიანად მოჩანდა და იმედგაცრუებული თუ პასიური მემარცხენე ამომრჩეველი საარჩევნო ყუთებთან მიიყვანა.
- როგორც უკვე ვახსენეთ, პედრო სანჩესს სასიცოცხლოდ სჭირდება სეპარატისტების დახმარება. მოქმედი პრემიერისათვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პარტია Junts per Catalunya-ს (ერთად კატალონიისთვის) მხარდაჭერა. ამ უკანასკნელმა კი, თავის მხრივ, უკვე განაცხადა, რომ სანჩესს კატალონიის “ვალი” აქვს და მის გვერდში დადგომას [თავისი საფასური ექნება](https://www.euractiv.com/section/elections/news/spaniards-block-the-far-right-as-catalans-basques-hold-key-for-progressive-government/?ref=evropis.moambe.eu). შეგახსენებთ, რომ Junts per Catalunya-ს დე ფაქტო ლიდერი კარლეს პუჩდემონია, რომელიც 2017 წლის კატალონიის არალეგალური რეფერენდუმის შემდეგ ბელგიაშია გაქცეული. სანჩესს ბევრი აკრიტიკებდა მარჯვნიდანაც და მარცხნიდანაც, რომ კატალონიელი სეპარატისტები შეიწყალა. თუმცა მისმა გათვლამ, ჩანს, გაამართლა - რადიკალი სეპარატისტები კატალონიაში მესამე-მეოთხე ადგილებზე გავიდნენ და პროვინცია ახლა უფრო წყნარადაა, ვიდრე რამდენიმე წლის წინათ.

## რა მოხდება ახლა?

როგორც კი ახალი პარლამენტი შეიკრიბება, ეს კი აგვისტოს ბოლოს ან სექტემბრის დასაწყისში მოხდება, ესპანეთის მეფე პოლიტიკურ პარტიებს შეხვდება და იმ ლიდერს შესთავაზებს მთავრობის ფორმირებას, ვისაც ყველაზე მეტი მხარდამჭერი ეყოლება.

კენჭისყრა სექტემბრის ბოლოს შედგება. პირველ ჯერზე კაბინეტს 176 დეპუტატის მხარდაჭერა დასჭირდება. თუ ეს მხარდაჭერა ვერ მიიღო, მაშინ 48 საათის შემდეგ მეორე კენჭისყრა ჩატარდება, სადაც ხმის მიმცემთა უბრალო უმრავლესობა იქნება საკმარისი.

თუკი კაბინეტმა პირველი კენჭისყრით ვერ დაიბევა პარლამენტის მხარდაჭერა, წამმზომი წიკწიკს იწყებს: ორი თვის წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ, მეფემ უნდა დაითხოვოს პარლამენტი და ახალი არჩევნები დანიშნოს.

დღეისათვის შემდეგი სცენარებია შესაძლებელი:

- სახალხო და სოციალისტური პარტიების "დიდი კოალიცია" - ეს ვარიანტი თავად ფეიხოოს არ გამოურიცხავს, თუმცა სოციალისტები და, განსაკუთრებით, "სუმარი" ამ იდეას ჯერჯერობით ეწინააღმდეგებიან.
- მემარცხენე კოალიცია - სოციალისტები და სუმარი, რეგიონული პარტიების მხარდაჭერით და სეპარატისტების "ჩუმი მხარდაჭერით" (ანუ ისინი წინააღმდეგ არ მისცემენ ხმას). ეს ვარიანტი ამჟამად ყველაზე რეალისტურად მოჩანს, თუმცა კატალონიელები სავაჭროდ არიან განწყობილი.
- ახალი არჩევნები - თუკი ვერცერთი ზემოაღნიშნული ვარიანტი ვერ განხორციელდა, ამ წლის ბოლოს ან 2024 წლის იანვარში ახალი არჩევნები დაინიშნება, მანამდე კი სანჩესის კაბინეტი მოვალეობის შემსრულებლის როლში განაგრძობს მუშაობას. ესპანეთს ამგვარად ფუნქციონირების გამოცილება აქვს და ამისთვის ხშირად "სამხრეთის ბელგიასაც" კი უხმობენ ხოლმე, თუმცა ამგვარ პირობებში პოლიტიკური მმართველობა შეზღუდულია - პარლამენტი დათხოვნილია და მთავრობას კანონების მიღება მხოლოდ საგანგებო შემთხვევაში შეუძლია, დეკრეტით.

## არჩევნები და ესპანეთის საგარეო პოლიტიკა

მიუხედავად შიდა პოლიტიკურ საკითხებზე ცხარე წინასაარჩევნო დაპირისპირებისა და პოლარიზაციისა, საერთაშორისო ურთიერთობები ნამდვილად არ ყოფილა ესპანური არჩევნების მთავარი თემა და შესაბამისად, როგორც არ უნდა განვითარდეს მოვლენები, სახელმწიფოს საგარეო პოლიტიკის კუთხით ფუნდამენტური ცვლილებები მოსალოდნელი არ არის.

2018 წლიდან დღემდე, პრემიერ პედრო სანჩესის მმართველობის პირობებში, ესპანეთი ევროპულ ასპარეზზე აქტიურობით გამოირჩეოდა და ჩანს, რომ ამ კურსის გაგრძელებას მემარჯვენეებიც გეგმავდნენ. მართალია ალბერტო ნუნეს ფეიხოს საგარეო ურთიერთობებში სანიმუშო გამოცდილება არ აქვს, თუმცა მისმა პარტიამ მაინც დაიკავა პრინციპული პოზიციები და მაგალითისათვის, გამარჯვების შემთხვევაში, უკრაინის დახმარების გაგრძელებისა და რუსეთთან სანქციების რეჟიმის შენარჩუნების [პირობა დადო](https://www.france24.com/en/live-news/20230716-spain-vote-may-change-govt-but-not-foreign-policy?ref=evropis.moambe.eu).

---

*სტატია მოამზადა *გიორგი ქელბაქიანმა*, რეიტერის, ეკონომისტის, პოლიტიკოს, ეურაქტივისა და ფრანს 24-ის მასალებზე და საკუთარ ცოდნაზე დაყრდნობით.*
### როგორ უნდა გაფართოვდეს ევროკავშირი?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-92-e1-83-9d-e1-83-a0--e1-83-a3-e1-83-9c-e1-83-93-e1-83-90--e1-83-92-e1-83-90-e1-83-a4-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-97-e1-83-9d-e1-83-95-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-a1--e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:02.000Z
**ნატალი ტოჩი* იტალიის საგარეო საქმეთა ინსტიტუტის დირექტორი და ევროპის საუნივერსიტეტო ინსტიტუტის შტატგარეშე პროფესორია.*

---

ევროკავშირს გაფართოება არ უყვარს.

დალხენილ ხანაშიც კი, კავშირის გაფართოება მიმდინარე წევრების გავლენის შემცირებას ნიშნავს. თუკი გაფართოება ხარჯიანია, მისდამი წინააღმდეგობა კიდევ უფრო იზრდება. ხოლო თუ უსაფრთხოების თვალსაზრისით გაფართოებისათვის გადამწყვეტი საბაბი არ არსებობს, თანაც მომავალი წევრი რეფორმებზე ფეხს ითრევს, პროცესი შეიძლება სულაც გაიყინოს.

ასე დაემართა დასავლეთ ბალკანეთსა და თურქეთს: ამ ქვეყნებში ეკონომიკის დონე ევროკავშირის საშუალოზე დაბლა დგას, მმართველობა სუსტია, დემოკრატია - მოიკოჭლებს, არსებობს გადაუწყვეტელი კონფლიქტები. ამავე დროს, თურქეთს, ალბანეთს, ჩრდილო მაკედონიასა და მონტენეგროს ნატოს წევრობა უსაფრთხოების გარანტიას უკვე აძლევს, ხოლო კოსოვოში სულაც ნატოს ძალებია განთავსებული. შედეგად, ამ ქვეყნების ხარჯზე ევროკავშირის გაფართოებისაკენ სწრაფვის სურვილი გაქარწყლდა.

თუმცაღა, უკრაინაში რუსეთის აგრესიამ და ე.წ. "აღმოსავლური ტრიოს" (უკრაინის, მოლდოვასა და საქართველოს) წევრობისაკენ სწრაფვამ გაფართოების საკითხი ევროკავშირის დღის წესრიგში კვლავ დააბრუნა. სამივე ამ შემთხვევაშიც, საუბარია უფრო ღარიბ ქვეყნებზე, მოწყვლად დემოკრატიულ სისტემებსა და გადაუჭრელ კონფლიქტებზე. აქაც, შესაძლებლობა რომ ჰქონდეს, ევროკავშირი გაფართოებას თავს აარიდებდა. ოღონდაც, დღეს ის გაფართოებას თავს ვერ აირიდებს.

დღეისათვის ამ სამი ქვეყნიდან არცერთს არა აქვს ნატოს ქოლგით დაცულობის ფუფუნება და, რუსულ მუქარას თუ გავითვალისწინებთ, ევროკავშირში შესწრება მათთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელია.

ჰოდა, რაკი გაფართოება გარდაუვლად მოჩანს, წევრი სახელმწიფოები ცდილობენ დააკონკრეტონ, თუ რას გულისხმობს ეს. ამ მხრივ, მომავალი თვეებისა და წლების განმავლობაში ბევრ კითხვაზე იქნება პასუხი გასაცემი.

პირველი კითხვაა - რომელი ქვეყნის/ქვეყნების ხარჯზე მოხდეს გაფართოება? დღეისათვის დინამიკა აღმოსავლური ტრიოს მხარესაა, კერძოდ კი უკრაინისა, მოლდოვის დამატებით. სანამ ომი გრძელდება და ომისშემდგომი რეკონსტრუქცია ევროკავშირის პრიორიტეტად რჩება, უკრაინის გაწევრება ევროპული პოლიტიკის ფოკუსში დარჩება.

აქედან გამომდინარეობს კითხვა, რამდენად უნდა განცალკევდეს აღმოსავლური ტრიოს წევრობა ბალკანური ქვეყნებისაგან, სადაც ევროკავშირის გაფართოებისაკენ უსაფრთხოების თემატიკით განპირობებული მოტივაცია უფრო სუსტია, რეფორმები შენელებული, ხოლო კონფლიქტების გადაწყვეტისკენ მოძრაობა კი - უგერგილო.

ამ ორი რეგიონის ერთმანეთისგან გათიშვა ლოგიკურად მოჩანს, თუმცაღა ევროკავშირის ის წევრები, ვისაც ბალკანეთი აღელვებს, ამის წინააღმდეგ გამოვლენ და, საქმეს ისეთი პირი უჩანს, რომ თავისას გაიტანენ.

შემთხვევითი არაა, რომ როცა შარშან უკრაინა, მოლდოვა და საქართველო წევრობის პოტენციურ კანდიდატებად დასახელდნენ, ბოსნიამაც მიიღო კანდიდატის სტატუსი, ხოლო ალბანეთსა და ჩრდილო მაკედონიასთან კი ევროკავშირმა გაწევრების შესახებ მოლაპარაკებები გახსნა. დღეს, როდესაც კიივი და კიშინაუ გაწევრების მოლაპარაკებების გახსნისაკენ იკვალავენ გზას, ევროკავშირში კვლავაც გაძლიერდება ძალისხმევა, რომ დასავლეთ ბალკანეთის ქვეყნები ამ პროცესს არ ჩამორჩნენ.

თუმცაღა, ეს არ ნიშნავს, რომ მომავალი ათწლეულის განმავლობაში ევროკავშირი დღევანდელი 27-დან 35 თუ 36 წევრამდე მეყსეული, "დიდი გაფართოების" მოწმე გახდება. გაფართოების ასეთი გიგანტური პაკეტის მოლოდინი გაფართოების პროცესს კიდევ უფრო დააბრკოლებდა, ხოლო კავშირის რეფორმირებისა და ახალი წესების დადგენის პროცესს კი გაუმართლებლად ჩააჩოჩებდა დღის წესრიგიდან.

თუკი დღეს გაფართოების მთავარი მოტივატორი უსაფრთხოების საკითხებია, ეს არ ნიშნავს, რომ ევროკავშირმა საბოლოოდ აიღო ხელი პერსპექტიული წევრების ტრანსფორმაციაზე. ეს არც უნდა მოხდეს.

მეტიც, როცა დიდი გაფართოება მართლაც მოხდება - ალბათ ათწლეულის ბოლოს ან კიდევ უფრო გვიან, ომის დასრულებიდან კარგა ხნის შემდეგ - იმ დროისთვის შეიძლება ამ საკითხის მამოძრავებელი პოლიტიკური საწვავიც გამოილიოს. ის ხალხი, ჩემი არ იყოს, ვისაც სჯერა, რომ გაფართოება უნდა მოხდეს, საგონებელში ვართ, თუ როგორ უნდა შენარჩუნდეს ამ მიმართულებით მოძრაობის ნება და იმპულსი.

თუკი კანდიდატ ქვეყნებში რეფორმები დაიწყო და მათი ტემპი შენარჩუნდა, პატარა ქვეყნების (მაგალითად, აღმოსავლეთით მოლდოვისა და ბალკანეთში მონტენეგროს) ევროკავშირში მიღება ბევრად უფრო ადვილად შეიძლება და ათწლეულზე უფრო ადრეც. ამით ევროკავშირში გაფართოების მხრივ პარალიჩსაც ბოლო მოეღებოდა.

ამ პოსტულატს საკვანძო კითხვისაკენ მივყავართ - როგორ უნდა გაფართოვდეს ევროკავშირი. დღეს, გაფართოება მჭიდროდაა გადაჯაჭვული უკრაინასთან, არადა, უკრაინა ყველაზე უფრო დიდი, ყველაზე უფრო რთული და კავშირში მისაღებად - ტექნიკური თვალსაზრისით - ყველაზე პრობლემური ქვეყანაა.

კიივში, ბრიუსელში და ევროკავშირის წევრების დედაქალაქებში საქმეს იდეალურადაც რომ მიუდგნენ, რთული სავარაუდოა, რომ უკრაინა კავშირის წევრი ათ წელზე უფრო ადრე გახდეს. ოღონდ ახლა ომი მიდის, ამდენად უსაფრთხოების, რეკონსტრუქციისა და დემოკრატიული კონსოლიდაციის ამოცანები გაწევრებაზე ადრეა გადასაჭრელი. მაშ, როგორ გადავჭრათ ეს კვანძი?

სწორედ ამას ემსახურება თანდათანობითი ინტეგრაციის შესახებ გამოთქმული იდეები. ზოგი მათგანი უფრო ტრადიციულია: ერთიან ბაზარში ინტეგრაცია, ევროკავშირის ფონდებთან მეტი ხელმისაწვდომობა. ზოგიც უფრო ახალი: კანდიდატების ევროკავშირის მწვანე პოლიტიკაში, ციფრულ ბაზარში, ინდუსტრიულ, საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკის მექანიზმებში ჩართვა გაწევრიანებამდე. თუკი ეს თანდათანობითი ინტეგრაცია საბოლოო გაწევრების ამოცანას არ დაჩრდილავს, უკრაინის თანდათანობრივი ინტეგრაცია ევროკავშირში ასეც უნდა მოხვდეს.

ეგება და კიდევ ერთი დიდი ქვეყანა - დიდი ბრიტანეთიც - დაინტერესდეს ბლოკთან ხელახალი ინტეგრაციის ამგვარი, თანდათანობითი გზით და მომავალი ათწლეულის განმავლობაში სექტორულ შეთანხმებებს მიაღწიოს ბლოკთან.

თუკი ევროკავშირი მოახერხებს, 2034 წლამდე რამდენიმე მცირე ახალი წევრი მიიღოს, ხოლო უკრაინასთან (და დიდ ბრიტანეთთან) ამგვარი შუალედური შეთანხმებები დადოს, სტრატეგიული თვალსაზრისით ეს უდიდესი წარმატება იქნება.

ასე მივდივართ ბოლო კითხვამდე - კერძოდ რას, როგორი სახის ევროკავშირს უნდა შეუერთდნენ ახალი წევრები? წარსული ორი ათწლეულის განმავლობაში გაფართოების შეფერხების მიზეზად თუ საბაბად ის მოჰყავდათ, რომ აქაოდა ალიანსის გაღრმავებაა საჭიროო. მიმდინარე ვითარებამ რეალობა გამოააშკარავა: გაღრმავება იმიტომაა საჭირო, რომ გაფართოებაა აუცილებელი. ჰოდა, მაშ, რა რეფორმებია გასატარებელი ამისათვის?

ყველაზე აშკარა და სასწრაფო - და ყველაზე ადვილად განსახორციელებელი - რეფორმები წარმომადგენლობას შეეხება. ყოველ ახალ წევრს კვლავაც უნდა შეეძლოს ერთი ევროკომისრის დასახელება? რამდენი წარმომადგენელი უნდა ჰყავდეთ ახალ წევრებს ევროპარლამენტში? როგორ უნდა გადანაწილდეს ხმების რაოდენობა ევროპულ საბჭოში კენჭისყრისას? ყველა ამ შეკითხვაზე პასუხები ლისაბონის ხელშეკრულებაშია - წესები არსებობს და მხოლოდ მათი ინტერპრეტაციიაა საჭირო, ახალი რეალობის გათვალისწინებით.

ამას მოსდევს გადაწყვეტილებების მიღების მექანიზმები - კერძოდ კი საგარეო პოლიტიკის, სანქციების და გადასახადების თემებზე კვალიფიციური უმრავლესობით კენჭისყრის შემოღების აუცილებლობა, რასაც ბოლო ხანებში დიდი სჯა-ბაასი მოჰყვა. ბუნებრივია, ეს საკითხები მნიშვნელოვანია, თუმცა, თავისთავად, გაფართოებას ისინი ხელს არ უშლის. დიახ, კონსენსუსის აუცილებლობა პროცესებს აფერხებს, მაგრამ სრულიად მაინც ვერ აჩერებს. კარგი იქნებოდა, თუკი ბლოკს კრიზისებზე უფრო ეფექტიანად და სწრაფად რეაგირებისათვის საჭირო მოქნილობა ექნებოდა. თუმცაღა, დღეს ევროკავშირის ხელშეკრულების გადახედვის სურვილი არ არსებობს და ქვეყნების დიდი ნაწილი "კონსტრუქციული თავშეკავებისა" და "ბოგირის" მექანიზმების გამოყენებას ემხრობიან, რაზეც ამასწინათ რამდენიმე საგარეო მინისტრმა [**სტატიაც გამოაქვეყნა**](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%9b%e1%83%98%e1%83%9c%e1%83%98%e1%83%a1%e1%83%a2%e1%83%a0%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%98-%e1%83%94%e1%83%95%e1%83%a0%e1%83%9d%e1%83%99%e1%83%90%e1%83%95%e1%83%a8%e1%83%98%e1%83%a0%e1%83%a8%e1%83%98/).

ამასობაში ყველაზე რთული კითხვა - განსაკუთრებით უკრაინის შემთხვევაში - პოლიტიკის იმ მიმართულებებს ეხება, რომლებიც მძიმედ დააწვება ბიუჯეტს. უკრაინის გაწევრებისთვის მზადებისას ევროკავშირს მოუწევს, საფუძვლიანად გადახედოს სოფლის მეურნეობისა და სტრუქტურული ეკონომიკური ინტეგრაციის პოლიტიკას და მოიფიქროს, როგორ ჩართოს კიივი ახალ მრავალწლიან ფინანსურ ჩარჩოში, რომელიც 2028 წლიდან ამოქმედდება.

თეორიულად, ეს საუბრები მომავალ წელს უნდა დაიწყოს და ეგებ უკრაინის სრულად ჩართვა მომდევნო საბიუჯეტო ციკლის შესახებ დისკუსიებში უკვე დაგვიანებულიც იყოს. თუმცაღა, რადგან ბლოკმა 50 მილიარდი ევრო გამოყო უკრაინის რეკონსტრუქციისთვის (და ეს თანხა შეიძლება კვლავაც გაიზარდოს) თეორიულად შესაძლებელია, რომ ქვეყანა ევროკავშირში ისე შევიდეს, რომ 2028-2034 წლის ბიუჯეტში ჯერ არც იყოს ინტეგრირებული.

---

როცა 2014 წელს ევროკომისიის თავკაცად ჟან-კლოდ იუნკერი დაინიშნა, მან ისეთი რამ თქვა, რაც ყველამ იცოდა - ჩემი მანდატის განმავლობაში გაფართოება აღარ მოხდებაო. როცა 2024 წელს კომისის ახალი თავმჯდომარე ჩაიბარებს გასაღებს, კარგი იქნება, თუ იუნკერის ნათქვამს პირუკუ გაიმეორებს და იტყვის, ჩემი მანდატის განმავლობაში, ევროკავშირი გაფართოვდებაო.

*თარგმნა ჯაბა დევდარიანმა*
### გამოსვლა ჩრდილიდან: ჰაკან ფიდანი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-92-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-a1-e1-83-95-e1-83-9a-e1-83-90--e1-83-a9-e1-83-a0-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-93-e1-83-90-e1-83-9c--e1-83-b0-e1-83-90-e1-83-99-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:03.000Z
თურქეთის დაზვერვის სამსახურის ყოფილ უფროსს, ჰაკან ფიდანს, პრეზიდენტ რეჯებ ტაეპ ერდოღანის შავი საქმეების ოსტატისა და უერთგულესი კარისკაცის სახელი ჰქონდა დავარდნილი. დღეს ფიდანი ჩრდილიდან გამოვიდა და თუკი საგარეო მინისტრის როლს წარმატებით მოირგებს, ეგებ მისი ბატონის მემკვიდრედაც მოგვევლინოსო, ამბობენ თურქეთში.

---

ჰაკან ფიდანი ცამეტი წლის მანძილზე გულმოდგინედ ირჯებოდა თავისი მფარველის ჩრდილქვეშ. ყოველთვის იქ იყო, სადაც ეს ერდოღანს სჭირდებოდა: შეხვედრები იქნებოდა, კულისებს მიღმა საუბრები, თუ საპროტოკოლო ფოტოების გადაღება. ოღონდაც პატრონისაგან ყოველთვის საპატიო მანძილზე ეჭირა თავი. როცა პრეზიდენტი ერდოღანი თავის საგარეო საქმეთა მინისტრთან, მევლუთ ჩავუშოღლუსთან ერთად მოგზაურობდა, ფიდანიც იქ იყო, დელეგაციის წევრად, როგორც პოლიტიკური ბინდ-ბუნდის უფლისწული, ეფექტური, მაგრამ მოკრძალებული.

აწ უკვე საგარეო მინისტრად ნაკურთხ ჰაკან ფიდანს ბევრი არასოდეს ულაპარაკია, მაგრამ თურქულ სადაზვერვო სამსახურს (MIT) სანამ ედგა სათავეში, მისი სათქმელი ყველაზე მნიშვნელოვან სამიზნეს - სახელმწიფოს მეთაურის ყურს - უტყუარად აღწევდა. იმდენად, რომ თურქეთში ერდოღანის შემდეგ ყველაზე გავლენიან პოლიტიკოსადაც თვლიდნენ. უერთგულესი მოხელე, რეჟიმის ყველაზე იდუმალი საქმეების მომგვარებელი და ეგებ პრეზიდენტის შესაძლო მემკვიდრეც?! აკი, ამ უკანასკნელმა ერთხელ მრავალმნიშვნელოვნად ჩაილაპარაკა, ფიდანი "ჩემი შავი ყუთიაო"?

ასეა თუ ისე, ხელახლა არჩეულმა ერდოღანმა თავისი ქვეშევრდომი ჩრდილიდან თაკარა მზის გულზე გამოიყვანა და საგარეო სამინისტროს თავკაცად დანიშნა. ამ გადაწყვეტილებას ანკარაში გაკვირვება არ მოჰყოლია - კარგა ხანია, ამგვარი დანიშვნის ვარაუდი ჭორად დადიოდა. დაზვერვაში ყოფნისას, ფიდანს ახლო აღმოსავლეთში თურქეთის პოლიტიკის გავარვარებული საქაღალდე ებარა: ეგვიპტესთან და საუდის არაბეთთან ურთიერთობების აღდგენა სწორედ მისი ნახელავია. სწორედ ფიდანი ხლართავდა კავშირებს ლიბიასა და სირიაშიც, სადაც ერდოღანი - მოსკოვის შუამავლობით - ასადთან მოწამლული ურთიერთობების აღდგენას დღესაც ცდილობს.

## სტრაგეგიული ავტონომია

5 ივნისს, როცა საგარეო საქმეთა სამინისტროს ოფიციალურად იბარებდა, ჰაკან ფიდანმა თქვა, მეო, "საგარეო პოლიტიკის ეროვნულ ხედვას მივსდევო". კარგა ხანია, ანკარა საგარეო პოლიტიკას "სტრატეგიული ავტონომიის" ჭრილში უცქერს, ანუ მიზნად ის დაუსახავს, რომ საერთაშორისო ასპარეზზე საკუთარი ქცევა დამოუკიდებლად, გარეშე ზეგავლენის ანდა შეზღუდვების გარეშე განსაზღვროს. ამგვარი მიდგომა ფიდანს ისე ერგება, როგორც რკინის თათმანი დაკუნთულ ხელს.

21 ივნისს, ლონდონში უკრაინის აღდგენის თემაზე გამართულ საერთაშორისო კონფერენციაზე ახალმა საგარეო მინისტრმა ასეთი რამ თქვა: "თურქეთი მზადაა უკრაინის დამოუკიდებლობის, სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის გარანტი იყოს, ყირიმის ჩათვლით, რომელიც თურქი თათრების სამშობლოაო". ეს უკანასკნელი დაზუსტება კარგად ასახავს, თუ რა ღრმადაა ჩართული თურქეთი უკრაინის საქმეებში. არც თავის ახალ კოლეგებთანაა ფიდანი უცხოდ, ლონდონშივე, აშშ სახელმწიფო მდივანთან ენტონი ბლინკენთან საუბარში ახალი მინისტრი შინაურულად გრძნობდა თავს და ძალდაუტანებლად დააგდო საუბარში, "მადლობა, ტონი..."

არც მკაცრად საუბარს უფრთხის - როცა სტოკჰოლმში კიდევ ერთხელ დაწვეს ყურანი, ფიდანმა "ამგვარი აქტების შეწყნარება თანამონაწილეობის ტოლფასიაო" შეუთვალა შვედეთს, რომლის ნატოში გაწევრიანების პერსპექტივა სულ უფრო ბუნდოვანი და შორეული ხდება უნგრული და თურქული წინააღმდეგობის გამო. ამგვარი პოზიციით, ფიდანმა ისლამისტ ნაციონალისტებს, ერდოღანის ერთგულ ამომრჩევლებსაც ოსტატურად გაუგორა კოჭი.

ამას გარდა, 54 წლის ჰაკან ფიდანს ფრიად იშვიათი უპირატესობა გააჩნია: ჯარს ხომ იცნობს და იცნობს, მაგრამ თურქული ბიუროკრატიის ჩახლართულ კორიდორებშიც ადვილად იგნებს გზას. ის ანკარაშია დაბადებული, მამამისი ქურთული წარმოშობისა გახლდათ, 18 წლის ასაკში სამხედრო აკადემია და უცხო ენების სამხედრო ინსტიტუტი დაასრულა. თხუთმეტი წელი ჯარში მსახურობდა და სამხედრო კარიერა გერმანიაში გაასრულა, ნატოს სწრაფი რეაგირების ძალების მეთაურის მოადგილის რანგში.

## სამოქალაქო კარიერა

ფიდანს ორი დიპლომი აქვს - მენეჯმენტის მაგისტრისა მერილენდის უნივერსიტეტიდან და საერთაშორისო ურთიერთობის დოქტორისა, ბილკენტის უნივერსიტეტიდან, ანკარაში. დიპლომი ირანის ენერგეტიკულ პოლიტიკაზე დაიცვა და სამოქალაქო კარიერაც ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოში (IAEA) დაიწყო, ვენაში. შემდეგ გაეროს განიარაღების კვლევის ინსტიტუტში მუშაობდა, ჟენევაში. ბოლოს, ფიდანი თურქეთის საგარეო თანამშრომლობისა და განვითრების სააგენტოს, TIKA-ს შეუერთდა, რომლის მთავარი ამოცანაც თურქული გავლენის გავრცელებაა განვითარებად ქვეყნებში. წარმატებული ახალგაზრდა სწრაფადვე შეამჩნიეს და 2007 წელს ის უკვე რეჯებ ტაეპ ერდოღანის, მაშინ ჯერ კიდევ პრემიერ-მინისტრის, კაბინეტში აღმოჩნდა, სახელმწიფო მდივნის მოადგილის რანგში, როგორც საგარეოპოლიტიკური მრჩეველი.

2009 წელს, როცა ანკარა ცდილობდა, დასავლეთის ქვეყნებსა და ირანს შორის თეირანის ატომურ პროგრამაზე შუამავლის როლი ეთამაშა, ჰაკან ფიდანი მოლაპარაკებებში აქტიურად ჩაერთო და იცავდა თეირანის უფლებას, სამოქალაქო დანიშნულების ატომური ენერგეტიკის პროგრამა დაუბრკოლებლად გაეგრძელებინა. მომდევნო წელს, ის თურქული დაზვერვის თავკაცად დაინიშნა.

დანიშვნისთანავე, ფიდანმა სადაზვერვო სააგენტოს რეორგანიზაციას მიჰყო ხელი, სამხედრო დაზვერვაც დაიქვემდებარა და ამით დაზვერვა კიდევ უფრო გააძლიერა. მიუხედავად იმისა, რომ ბუნებითაც და თანამდებობითაც ჩრდილოვან როლს თამაშობდა, ფიდანის სახელმა არაერთხელ ამოყვინთა საგაზეთო პოლემიკაში. 2013 წელს, დავიდ იგნაციუსის სტატია გამოქვეყნდა *ვაშინგტონ პოსტში*, რომლის თანახმადაც, ისრაელი ფიდანს თეირანის მეგობრად თვლიდა და სწორედ მას აბრალებდა ირანში ისრაელის ათზე მეტი აგენტის ჩავარდნას. შვეიცარიულ *ნოიე ციურიხერ ცაიტუნგში* ამასწინათ გამოქვეყნებული სტატია იმასაც ამტკიცებს, ფიდანს ახლო ურთიერთობა ჰქონდაო ირანის რევოლუციის მცველთა გენერალ ღასემ სოლეიმანისთან, რომელიც აშშ-ს დარტყმამ შეიწირა 2020 წელს.

## საჩოთირო საქაღალდეები

დაზვერვის შეფს აუცილებლად ექნებოდა შეხება სირიაში, ამბოხებულებისათვის 2012 წლიდან იარაღის მიწოდების საქმესთან. თურქეთის ოპოზიციურ გაზეთ *ჯუმჰურიეთში* მაშინ სენსაციური სტატია გამოქვეყნდა, რის თანახმადაც იარაღს არა მხოლოდ "სირიის თავისუფალი არმია" იღებდა, არამედ ადგილობრივი რადიკალი ისლამისტებიც. ამ სტატიისთვის გაზეთის რედაქტორი, ჯან დიუნდარი პასუხისმგებლობაში მისცეს და საბოლოოდ ბერლინში გადახვეწით უშველა თავს.

ჰაკან ფიდანი ამ საჩოთირო საქაღალდეებს უშუალოდ ქვეყნის მეთაურთან ერთად ფურცლავდა. წლების განმავლობაში, სწორედ ფიდანი წარმოადგენდა პრეზიდენტს ქურთ ამბოხებულებთან საიდუმლო საუბრებში. ის პირადად იყო მისული ციხეში თურქეთის მშრომელთა პარტიის (PKK) ტუსაღ ლიდერთან, აბდულა ოჯალანთან და მისი ნდობაც დაიმსახურა. ოჯალანი იმდენად უხვად გასცემდა კომპლიმენტებს, რომ ანკარაში სასამართლომ საქმეც კი აღძრა ფიდანის წინააღმდეგ "ტერორისტთან უკანონო ურთიერთობის" ბრალდებით.

ერდოღანმა მაშინ პირადად დაიცვა თავისი პროტეჟე და თავის თავზე აიღო ოჯალანთან მოლაპარაკებებზე პასუხისმგებლობა. მოგვიანებით ცხადი გახდა, რომ ეს საუბრები იმ სამკვდრო-სასიცოცხლო ბრძოლის ნაწილი იყო, რომელსაც ერდოღანი კონსერვატორ ფეთულა გიულენის გავლენის აღმოსაშანთად აწარმოებდა სახელმწიფო ინსტიტუტებში, გიულენისა, რომელიც ყოველთვის თავს არიდებდა ქურთულ საკითხს. სხვა ბიუროკრატებისაგან განსხვავებით, ფიდანს გიულენისადმი არანაირი სიმპათია არ აკავშირებდა და გიულენისტების განადგურების საქმეში ერდოღანის საყრდენადაც სწორედ ის იქცა.

## ჩაგდებული გამოცდა

ამ ბრძოლის კულმინაციური მომენტი 2016 წელს დადგა, როცა სამხედროების ნაწილი სახელმწიფო გადატრიალების მოწყობას შეეცადა და ჩაფლავდა. ჰაკან ფიდანმა ამ მოვლენებში საკვანძო როლი ითამაშა. 15 ივლისს, ნაშუადღევს, მას საეჭვო მოძრაობების შესახებ აცნობეს ანკარასთან ახლოს განლაგებულ საჰაერო ძალების ერთ-ერთ ბაზაზე. ამის შესახებ დაზვერვის შეფმა გენშტაბის უფროსს, ჰულუსი აქარს 16 საათისათვის კი აცნობა, მაგრამ სამოქალაქო ხელისუფლებას ან თავის უფროსს - არა. მიმდინარე მოვლენების შესახებ ჩემმა სიძემ გამაგებინაო, 20 საათისთვისო, მოყვება ამ ამბების დასრულების შემდეგ რეჯებ ერდოღანი, რომელიც მარმარისში ისვენებდა და პუტჩის დაწყებიდან სამი საათის შემდეგღა მოაქცია იქედან სამთავრობო თვითმფრინავით გაქცევა.

როცა ვითარებაზე კონტროლი აღადგინა, ერდოღანმა თავის მარჯვენა ხელს მიუგდო - "ამ გამოცდაზე ჩაიჭერიო", მაგრამ გადადგომის განცხადება კი არ მიიღო - ცხენებს ბრძოლაში არ ცვლიანო, უთხრა მაშინ მედიას. დღესაც არ ვიცით, ფიდანი იმიტომ შეყოყმანდა, რომ სადაზვერვო ინფორმაციას არ ენდო, თუ განგებ აცალა პუტჩისტებს თავის გამოაშკარავება, რომ მეტი შეთქმული მოხვედრილიყო სპეცსამსახურების კაკანათში.

ყოველდღიურ გაზეთ *ჰურიეთის* ცნობით, პრეზიდენტთან ამ საქმის გარჩევა რამდენიმე საათის განმავლობაში გაგრძელდა, ერდოღანს უთქვამს "ახლა თქვენს კარიერას ლაქა აცხიაო", - "რასაც მიბრძანებთ, იმას მოვიმოქმედებო", უპასუხია ფიდანს. ამ ამბის შემდეგ, დაზვერვის შეფი უმოწყალოდ სდევნიდა ქურთული პარტიისა და გულენის მომხრეებს. სიტყვის ამოუღებლად, როგორც თავკაცის - "რაისის" - ერთგული ჯარისკაცი.

მისი აღმასვლა ხელისუფლების იმ მრუმე დერეფნებში დაიწყო, სადაც დაზვერვის სპეციალისტები ბუდობენ. ოღონდაც ახლა, პრეზიდენტის "შავი ყუთი" პროჟექტორების შუქქვეშ აღმოჩნდა და ამ ახალ ვითარებასთან შეჩვევა დასჭირდება.
### სასიკვდილო გასროლა: საფრანგეთი პოლიციის მიერ იარაღის გამოყენებაზე შფოთავს
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-a1-e1-83-98-e1-83-99-e1-83-95-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-9a-e1-83-9d--e1-83-92-e1-83-90-e1-83-a1-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-90--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-a4-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:04.000Z
## რა ხდება?

27 ივნისს საპატრულო სამსახურის პოლიციელმა საბუთების შესამოწმებლად გაჩერება მოსთხოვა და დაუმორჩილებლობის გამო სასიკვდილოდ დაჭრა 17 წლის ნაელი პარიზის გარეუბან ნანტერში. მკვლელობამ ბუნტი გამოიწვია, რომელიც მეცხრე დღეა გრძელდება. ამავე დროს, ფრანგების ყურადღებიც ცენტრში კიდევ ერთხელ მოექცა პოლიციის მიერ იარაღის გამოყენების პრობლემა.

## როდის შეუძლია ფრანგ პოლიციელს იარაღის გამოყენება?

2017 წლის ეროვნული უსაფრთხოების კოდექსით, პოლიციელს იარაღის გამოყენება ოთხ შემთხვევაში შეუძლია:

- თუკი საფრთხე ემუქრება მათ სიცოცხლესა და ფიზიკურ უსაფრთხოებას, ანდა შეიარაღებული პირი ან პირები საფრთხეს უქმნიან მისი ან სხვა პირების სიცოცხლეს.
- მაშინ, როცა ორი ხმამაღალი გაფრთხილების შემდეგ, მათ არ შეუძლიათ იმ ადგილის (შენობის, ოთახის) სხვა გზით დაცვა, სადაც ისინი ან მათი დაცვის ქვეშ მყოფი პირები არიან.
- მაშინ, როცა, ორი ხმამაღალი გაფრთხილების შემდეგ, მათ სხვა გზით არ შეუძლიათ დაკავების ან გამოძიების წარმოებისას დაკავებული პირის ან პირების შეჩერება, რომლებიც გაქცევის შემთხვევაში საფრთხეს შეუქმნიან საკუთარ ან სხვათა სიცოცხლეს ან ფიზიკურ უსაფრთხოებას.
- მაშინ, როცა მათ იარაღის გამოყენების გარდა, სხვაგვარად არ ძალუძთ ავტომობილის, ნავის ან სხვა სატრანსპორტო საშუალების შეჩერება, თუკი მათი მძღოლები არ ემორჩილებიან შეჩერების ბრძანებას და თუკი მათში მსხდომნი სავარაუდოდ საფრთხეს შეუქმნიან საკუთარ ან სხვათა სიცოცხლეს ან ფიზიკურ უსაფრთხოებას.
- რათა უშუალოდ ჩადენილი მკვლელობის შემდეგ, თავიდან აირიდონ კიდევ ერთი ან რამდენიმე მკვლელობა მაშინ, თუკი მათ გააჩნიათ არსობრივი და ობიექტური ინფორმაცია რათა ივარაუდონ, რომ დამნაშავე მზადაა იარაღი გამოიყენოს.

## რა შეიცვალა 2017 წელს?

ადრე, მსგავსი მიზეზებით (გარდა ბოლო პუნქტისა) იარაღის გამოყენების ნებართვა მხოლოდ სპეციალური დანიშნულების, შეიარაღებულ საპოლიციო დანაყოფებს ჰქონდათ. 2017 წელს ეს უფლება ყველა პოლიციელს მიეცა.

ამის საბაბი გახდა 2016 წლის ოქტომბერში პოლიციელებზე თავდასხმა, როცა ორი პოლიციელი მძიმედ დაიჭრა. პოლიციის პროფკავშირებმა მთავრობისაგან იარაღის გამოყენების გაადვილება მოითხოვეს.

2017 წლამდე "ჩვეულებრივ" პოლიციელზე იგივე წესი ვრცელდებოდა, რაც ჩვეულებრივ მოქალაქეზე - იარაღის გამოყენება დანაშაულად ითვლებოდა, თუკი არ დადასტურდებოდა, რომ ეს აუცილებელი მოგერიების ფარგლებში არ მოხდა.

## რა მოყვა ამას?

წესების შეცვლის შემდეგ, სასიკვდილო გასროლების რიცხვმა იმატა, განსაკუთრებით გზებზე შემოწმების დროს დაუმორჩილებლობის გამო. 2022 წელს ამგვარ გასროლებს 13 ადამიანი შეეწირა. ფრანგები გერმანელებზე ორჯერ და ბრიტანელებზე ხუთჯერ უფრო ადვილად შეიძლება იქცნენ პოლიციელის გასროლის მსხვერპლად.

პოლიციის გენინსპექციის ოფიციალური ცნობით, 2012-2015 წლებში "მოძრავი ავტომობილების" მიმართ წლის განმავლობაში 115 გასროლა ფიქსირდებოდა, ხოლო 2020-2021 წლებში - 150.

კვლევამ უჩვენა, რომ 2017 წლის რეფორმამდე, გაჩერების მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობის შემთხვევაში გასროლების მხოლოდ 0.06% იყო სასიკვდილო, ხოლო რეფორმის შემდეგ - 0.32%, რაც მნიშვნელოვანი ზრდაა. მკვლევარები ხაზს უსვამენ, რომ რეფორმის შემდეგ დაუმორჩილებლობის ანდა გასროლის შემთხვევები კი არ გაიზარდა მნიშვნელოვნად, არამედ სწორედ სასიკვდილო გასროლები.

## რაა საკვანძო პრობლემები?

საფრანგეთში სასიკვდილო გასროლების ზრდის მიზეზს ასახელებენ.

- პირველ რიგში, საპატრულო პოლიციელები ბევრად უფრო ნაკლებად პროფესიულად ეპყრობიან იარაღს, ვიდრე სპეციალური, შეიარაღებული რაზმები, შესაბამისად, გაუფრთხილებლობით ანდა სროლის ტექნიკის დარღვევით სასიკვდილო გასროლის შესაძლებლობა იზრდება.
- მეორე, 2020 წლიდან ჩვეულებრივი პოლიციელების წვრთნის ვადები 12-დან 8 თვემდე შემცირდა და კრიტერიუმებიც მოირღვა - თუკი ადრე 50 კანიდადტიდან პოლიციაში ერთს იღებდნენ, ახლა ხუთიდან ერთს იღებენ. ამის მიზეზია საპოლიციო ძალების გაზრდის დირექტივა.
- მესამე, შეცვლილი კანონი პოლიციელებისაგან მოელის, შეაფასონ მოსალოდნელი ქცევა, რაც იურისტების აზრით არარეალისტურია. რამდენად და როგორ შეუძლია პოლიციელს განსაზღვროს, რომ ავტომობილში მჯდომი, რომელიც არ გაჩერდა, გაქცევის შემთხვევაში თავს ან ვინმე სხვას სასიკვდილოდ დააზიანებს?! თუკი დამატებითი რეგულაცია არ არსებობსო, ამბობენ იურისტები და ყოფილი პოლიციელები, პოლიციელს აქვს ცდუნება მინიჭებული უფლება მაქსიმალურად გამოიყენოს და გაისროლოს.

არსებობს უფრო ზოგადი საკითხებიც, რომელიც ამ პრობლემის კონტექსტს განსაზღვრავს:

- განსაკუთრებით 2005 წლიდან, პოლიციელებს სულ უფრო ხშირად უწევთ ძალადობრივი ამბოხის შეკავება. პარალელურად, პოლიციელების რაოდენობა მცირდება (პრეზიდენტ ნიკოლა სარკოზის დროს 20 ათასი პოლიციელი დაითხოვეს და სულ ახლახანს დაიწყეს მათი რაოდენობის კვლავ გაზრდა) ხოლო მათი აღჭურვილობა სულ უფრო სასიკვდილო ხდება.
- ფრანგ პოლიციაში რასიზმის ტრადიცია არსებობს - აშშ-საგან განსხვაგებით, ის კოლონიებიდან წამოსულების ძალადობრივი კონტროლის ტაქტიკიდან მოდის. ამას ემატება გარეუბნებიდან პოლიციის ფაქტიური გაქრობა, რასაც მრავალი სოციოლოგიური და პოლიტიკური მიზეზი აქვს. კვლევები უჩვენებს, რომ პოლიციელების მიერ იარაღის გამოყენების შანსები იზრდება, თუკი მათ წინაშე აპრიორი "სახიფათოდ" მიჩნეული პირები არიან, ეს დადასტურებულად მოიცავს მოზარდებსა და ახალგაზრდებს. მიუხედავად იმისა, რომ ფრანგული პოლიცია დამნაშავეების რასობრივი წარმომავლობის რეგისტრაციას არ აწარმოებს (ეს კანონითაა აკრძალული) სოციოლოგიური და სამეცნიერო კვლევები უჩვენებს, რომ არაბული ან აფრიკული გარეგნობის მქონე ახალგაზრდებს პოლიცია ბევრად უფრო ხშირად აჩერებს და უფრო ძალადობრივადაც ექცევა. კვლევები უჩვენებს ასევე ულტრამემარჯვენე იდეოლოგიების გავლენის ზრდას პოლიციელებს შორის.

*მასალა მომზადებულია "Le Monde"-ს სტატიებზე დაყრდნობით*
### დსთ: წარსულის აჩრდილები
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-93-e1-83-a1-e1-83-97--e1-83-ac-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a1-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-90-e1-83-a9-e1-83-a0-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-9a-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98/
Last updated: 2026-04-21T18:16:04.000Z
20 ივნისს ბელარუსის ავტორიტარმა თავკაცმა, ალექსანდარ ლუკაშენკამ, კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციის წევრი ქვეყნების საგარეო საქმეთა მინისტრების შეხვედრაზე, დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობიდან (დსთ) უკრაინისა და საქართველოს გასვლის შესახებ ისაუბრა და სხვებს მოუწოდა, არ ეჩქარათ მსგავსი გადაწყვეტილების მიღება.

## რა თქვა ლუკაშენკამ?

„მსოფლიოში შექმნილი ვითარება ეჭვს არ ტოვებს, რომ ჩვენ ერთად უნდა ვიყოთ,“ თქვა ბელარუსის თავკაცმა. მისი [თქმით](https://president.gov.by/ru/events/vstrecha-s-ministrami-inostrannyh-del-gosudarstv-chlenov-odkb?ref=evropis.moambe.eu), იგი დარწმუნებულია, რომ „არ არსებობს რომელიმე ინტეგრაციული გაერთიანებიდან გასვლის გადაწყვეტილების დაჩქარების მიზეზი, როგორც ეს თავის დროზე გააკეთა უკრაინამ და საქართველომ დსთ-ში წევრობასთან დაკავშირებით“.

მან განსაკუთრებით საქართველოს მაგალითს გაუსვა ხაზი და თქვა: „თქვენ ხედავთ მათი პოლიტიკის გარკვეულ ცვლილებას: მათ ყელში ამოუვიდათ დასავლეთის დაპირებები და სურთ კვლავ დაბრუნდნენ ჩვენს ბაზარზე, რადგან არც რძით, არც ხორცით, არც ღვინით, თავის ბაზარზე არავინ შეგიშვებთ. ბაზრები დიდი ხანია განაწილებულია და მისთვის დაუნდობელი ბრძოლა მიმდინარეობს. და ეს მეორე მიზეზია, თუ რატომაც უნდა ვიყოთ ერთად - ეს ჩვენს მიერ ათვისებული ბაზარია.“

## როდის შეიქმნა დსთ?

დსთ ფორმალურად ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირის არსებობის პერიოდში შეიქმნა. ხშირად ამბობენ, რომ ახალი ორგანიზაციის შექმნამ საბჭოთა რესპუბლიკების „მშვიდობიანი განქორწინება" უზრუნველყო.

1991 წლის 8 დეკემბერს „ვისკულის“ სამონადირეო სამთავრობო აგარაკზე, ბელოვეჟის ტევრში (ბელარუსში), რსფსრ-ს, უკრაინისა და ბელარუსის ლიდერებმა ხელი მოაწერეს [ბელოვეჟის შეთანხმებას](https://cis.minsk.by/reestrv2/doc/1?ref=evropis.moambe.eu#text) დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის შექმნის შესახებ. მის საფუძველზე გამოცხადდა საბჭოთა კავშირის დაშლა და მის ადგილზე დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის (დსთ) შექმნა. დსთ-ში დანარჩენი 12 საბჭოთა რესპუბლიკაც მიიწვიეს.

ბელოვეჟის შეთანხმების ლეგიტიმურობასთან დაკავშირებით კითხვები მაშინვე გაჩნდა, რადგან მას ხელი მხოლოდ სამმა მოკავშირე სახელმწიფომ მოაწერა. მეტი ლეგიტიმაციისთვის საბჭოთა რესპუბლიკების 11 ლიდერი (რუსეთი, უკრაინა, ბელარუსი, აზერბაიჯანი, სომხეთი, ყაზახეთი, ყირგიზეთი, ტაჯიკეთი, თურქმენეთი, უზბეკეთი, მოლდოვა) 1991 წლის 21 დეკემბერს ალმა-ათაში შეიკრიბა, სადაც ხელი მოაწერეს ალმა-ათის [დეკლარაციას](https://cis.minsk.by/reestrv2/doc/4?ref=evropis.moambe.eu#text). სწორედ ეს დეკლარაცია ითვლება საბჭოთა კავშირის დაშლის დამადასტურებელ ოფიციალურ დოკუმენტად. ამავე დეკლარაციის ძალით სსრკ-ს ადგილას შეიქმნა ახალი ორგანიზაცია - დსთ. საბჭოთა კავშირმა ფორმალურად არსებობა 25 დეკემბერს შეწყვიტა.

დსთ-ის დაფუძნებასთან დაკავშირებული ფორმალური პროცესი 1993 წლის 22 იანვარს დასრულდა, როდესაც მინსკში დსთ-ის [წესდება](https://cis.minsk.by/page/180?ref=evropis.moambe.eu) მიიღეს, რომელიც ორგანიზაციის ძირითადი დოკუმენტია.

## ვინ ითვლება ორგანიზაციის დამფუძნებელ სახელმწიფოდ?

დსთ-ის წესდების მიხედვით, დსთ-ის **დამფუძნებელ სახელმწიფოდ** მხოლოდ ის სახელმწიფო ითვლება, რომელმაც წესდების მიღების პერიოდისთვის ხელი მოაწერა და რატიფიკაცია გაუკეთა 1991 წლის 8 დეკემბრის შეთანხმებას დსთ-ის შექმნის შესახებ და 1991 წლის 21 დეკემბერს მიღებულ დეკლარაციას. წესდების მიხედვით ორგანიზაციაში შეიძლება იყვნენ **ასოცირებული წევრები**, რომლებიც ორგანიზაციის საქმიანობაში ნაწილობრივ მონაწილეობენ, და **დამკვირვებლები**.

### ვინ როდის გაწევრიანდა?

ალმა-ათის დეკლარაციას, ბელოვეჟის შეთანხმების ხელმომწერების (რუსეთი, უკრაინა, ბელარუსი) გარდა, მალევე შეუერთდნენ სომხეთი და ცენტრალური აზიის ხუთივე სახელმწიფო.

ბალტიისპირეთის ქვეყნებმა (ლატვია, ლიეტუვა, ესტონეთი) დეკლარაციისა და ბელოვეჟის შეთანხმების ხელმოწერაზე უარი თქვეს. სამი ქვეყანა (აზერბაიჯანი, საქართველო, მოლდოვა) კი, ორგანიზაციას ფორმალურად მოგვიანებით შეუერთდა:

- **აზერბაიჯანი** საწყის ეტაპზე დსთ-ის შეხვედრებში დამკვირვებლის სტატუსით მონაწილეობდა. აზერბაიჯანის პარლამენტმა დსთ-ში გაწევრიანების გადაწყვეტილებას მხოლოდ 1993 წლის 20 სექტემბერს დაუჭირა მხარი. ეს ის პერიოდია, როდესაც აზერბაიჯანი წარუმატებლობას განიცდის მთიანი ყარაბაღის პირველ ომში და ქვეყანაში შიდა პოლიტიკური დაპისპირებაა, რასაც აბულფაზ ელჩიბეის პრეზიდენტობიდან გადადგომა მოჰყვა. აზერბაიჯანის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელმა, ჰეიდარ ალიევმა, ალმა-ათის დეკლარაციას ხელი 1993 წლის 24 სექტემბერს მოსკოვში [მოაწერა](https://cis.minsk.by/reestrv2/doc/256?ref=evropis.moambe.eu#text). ამ თარიღიდან ითვლება აზერბაიჯანი ორგანიზაციის სრულფასოვან წევრად.
- **საქართველოს** დსთ-ში გაწევრიანების შესახებ 1993 წლის 8 ოქტომბერს გახდა ცნობილი, როდესაც ამის შესახებ პარლამენტის მაშინდელმა თავმჯდომარე ედუარდ შევარდნაძემ განაცხადა. ამ დროს უკვე სოხუმი დაცემულია (27 სექტემბერი), დასავლეთ საქართველოში კი სამოქალაქო ომი მიმდინარეობს. სამხედრო გადატრიალების შედეგად დამხობილ პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიას მომხრეები დასავლეთ საქართველოში უპირატესობას ფლობენ. შევარდნაძე იძულებული გახდა რუსეთის დახმარება ეთხოვა და სანაცვლოდ დსთ-ში გაწევრიანებაზე თანხმობა [განაცხადა](https://www.nplg.gov.ge/greenstone3/library/collection/preziden/document/HASH01c34e9ad7fd6777369b09ab;jsessionid=DFAF3EA5120517193FBF384BA3D35F5C?ref=evropis.moambe.eu). საქართველო ორგანიზაციაში წევრი-ქვეყნების ლიდერების გადაწყვეტილებების (1993 წლის 22 ოქტომბერი - 3 დეკემბრის პერიოდი) საფუძველზე [მიიღეს](https://cis.minsk.by/reestrv2/doc/269?ref=evropis.moambe.eu#text). 9 დეკემბერს საქართველო დსთ-ის წესდებას შეუერთდა.
- **მოლდოვამ** დსთ-ის შექმნის შესახებ შეთანხმების ნაწილობრივი რატიფიკაცია 1994 წლის 15 აპრილს განახორციელა. მოლდოვას ძირითადი აქცენტი ორგანიზაციის ფარგლებში ეკონომიკურ თანამშრომლობაზე ჰქონდა და ორგანიზაციას გარკვეული დათქმებით შეუერთდა.

### უკრაინა და თურქმენეთი - არიან თუ არა წევრები?

საინტერესოა, რომ **უკრაინამ** და **თურქმენეთმა** დსთ-ის შექმნის შეთანხმების რატიფიკაცია განახორციელეს, მაგრამ დსთ-ის წესდებისა - არა. ამის გამო ისინი ფორმალურად არ ითვლებიან წევრებად, მაგრამ მიიჩნევიან „დსთ-ის დამფუძნებელ სახელმწიფოებად“, რომლებიც მონაწილეობენ ორგანიზაციის საქმიანობაში. თურქმენეთი დსთ-ის ერთადერთი ასოცირებული წევრია (2005 წლის 26 აგვისტოდან). მსგავსი გადაწყვეტილების მიზეზად ოფიციალურად ის ფაქტორი დასახელდა, რომ 1995 წელს თურქმენეთმა ნეიტრალური სტატუსი მიიღო, რაც შეუთავსებლად ჩაითვალა დსთ-ის წევრობასთან. თუმცა, რეალურ მიზეზად თურქმენეთის მხრიდან რუსეთის პოლიტიკური გავლენის შემცირების მცდელობას ვარაუდობენ.

### ვინ როდის გამოვიდა/გამოდის დსთ-დან?

დსთ-ის წევრებიდან ორგანიზაცია პირველი

**საქართველომ** 

დატოვა. 2008 წლის აგვისტოს ომი დასრულებული არც იყო, როდესაც 12 აგვისტოს საქართველოს პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა დსთ-დან გამოსვლის შესახებ [განაცხადა](https://evropis.moambe.eu/content/files/2026/04/article-php-id-19096-search--e1-83-93-e1-83-a1-e1-83-97-id-19096-search--e1-83-93-e1-83-a1-e1-83-97.html). ამ გადაწყვეტილებას 14 აგვისტოს საქართველოს პარლამენტმა 117 ხმით, დაუჭირა მხარი. პარლამენტის გადაწყვეტილებით, საქართველოსთან მიმართებაში ძალა დაკარგა შეთანხმებამ დსთ-ის შექმნის შესახებ, დსთ-ის წესდებამ და 1993 წლის 24 სექტემბრის შეთანხმებამ ეკონომიკური კავშირის შექმნის შესახებ. 18 აგვისტოს საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრომ დსთ-ის აღმასრულებელ კომიტეტს დსთ-დან გასვლის შესახებ ნოტით აცნობა.

ორგანიზაციიდან გასვლის პროცედურა პარლამენტში 2009 წლის 12 ივნისს [დასრულდა](https://evropis.moambe.eu/content/files/2026/04/article-php-id-21656.html), 2009 წლის 18 აგვისტოს კი, საქართველომ ფორმალურად დატოვა ორგანიზაცია. დსთ-ის წესდებით ორგანიზაციის დატოვება წერილობითი შეტყობინებიდან 12 თვეში შეიძლება. ამავე დროს საქართველო დარჩა ორგანიზაციის ფორმატში გაფორმებული 75 მრავალმხრივი შეთანხმების მონაწილე, მათ შორის უვიზო მიმოსვლისა და თავისუფალი ვაჭრობის სფეროებში.

2012 წლის შემდეგ, როდესაც საქართველოში ხელისუფლება შეიცვალა, რამდენჯერმე გავრცელდა ინფორმაცია საქართველოს დსთ-ში დაბრუნების თაობაზე.

2012 წლის 11 დეკემბერს იგივე ლუკაშენკა [აცხადებდა](https://ria.ru/20121211/914331005.html?ref=evropis.moambe.eu), რომ ყველა ძალას იხმარდა საქართველოს დსთ-ში დასაბრუნებლად და ამისთვის მზად იყო საქართველოს ლიდერების წინაშე დაეჩოქა. დსთ-ში საქართველოს დაბრუნების შესახებ მოლაპარაკების მიმდინარეობის შესახებ 2013 წლის 29 იანვარს მედიაში რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს დსთ-ის ქვეყნების პირველი დეპარტამენტის დირექტორის, მიხაილ ევდოკიმოვის განცხადებაც [გავრცელდა](https://www.rosbalt.ru/world/2013/01/29/1087118.html?ref=evropis.moambe.eu). ევდოკიმოვის თქმით, საქართველო დსთ-დან არავის გაურიცხავს, ეს ამ ქვეყნის გადაწყვეტილება იყო. მან დაუმატა, რომ საქართველოს ლიდერებთან მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები და გამოთქვა აზრი, რომ არავინ იქნებოდა დსთ-ში საქართველოს დაბრუნების წინააღმდეგი. ქართულმა მხარემ მსგავსი მოლაპარაკების მიმდინარეობა და ზოგადად დსთ-ში დაბრუნების სურვილი უარყო.

**უკრაინამ** 

დსთ-ში თავმჯდომარეობის შეწყვეტის გადაწყვეტილება რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიის შემდეგ, 2014 წლის 19 მარტს [მიიღო](https://lenta.ru/news/2014/03/20/sng/?ref=evropis.moambe.eu). ამავე დროს უკრაინამ დსთ-ის სტრუქტურებში მონაწილეობის შეჩერების პროცესი [დაიწყო](https://lenta.ru/news/2014/05/27/ukraine/?ref=evropis.moambe.eu). 2018 წლის 19 მაისს უკრაინის პრეზიდენტმა პეტრო პოროშენკომ ხელი მოაწერა [ბრძანებას](https://www.president.gov.ua/documents/1392018-24202?ref=evropis.moambe.eu) დსთ-ის სტრუქტურებში მონაწილეობის შეწყვეტის შესახებ. 2018 წლის 28 აგვისტოს კი, უკრაინამ დსთ-ის ორგანოებში წარმომადგენლობები დახურა.

მიუხედავად იმისა, რომ თავად დსთ-ს ორგანიზაციის ვებგვერდზე უკრაინა ჯერაც წევრად არის მითითებული, კიივი აღარ მონაწილეობს შეხვედრებში და ეტაპობრივად დსთ-ის ფარგლებში ხელმოწერილი შეთანხმებებიდანაც გამოდის. ეს პროცესი უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი სამხედრო აგრესიის დაწყების შემდეგ, 2022 წლის თებერვლიდან გააქტიურდა.

თუმცა უკრაინის მიერ დსთ-ის დატოვების შესახებ არსებობს საინტერესო მოსაზრებაც, რომ უკრაინა ვერ დატოვებს ორგანიზაციას - იმ უბრალო მიზეზით, რომ მისი სრული წევრი არასოდეს ყოფილა. როგორც ვთქვით, უკრაინა დსთ-ის დამფუძნებელი სახელმწიფო იყო, მას არ ჰქონდა რატიფიცირებული დსთ-ის წესდება.

**მოლდოვის** 

დსთ-დან გასვლის შესახებ საუბრები მაშინვე იწყებოდა ხოლმე, როცა პროდასავლური მთავრობები ჩაიგდებდნენ ხელში ძალაუფლებას. ამჟამადაც, ქვეყნის მმართველი პოლიტიკური ძალა პროდასავლურია. უკრაინაში რუსეთის სამხედრო აგრესიის ფონზე, 2022 წლის 30 ნოემბერს, მოლდოვის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ნიკუ პოპესკუმ [განაცხადა](https://n4.md/ministrul-de-externe-republica-moldova-si-a-suspendat-participarea-la-reuniunile-periodice-ale-csi/?ref=evropis.moambe.eu), რომ მოლდოვა აღარ მიიღებდა მონაწილეობას დსთ-ის სხდომებში. 2023 წლის 23 თებერვლიდან კი მოლდოვამ დსთ-დან გასვლის პროცესი [დაიწყო](https://newsmaker.md/rus/novosti/popesku-moldova-vyhodit-iz-desyatkov-dogovorov-v-ramkah-sng/?ref=evropis.moambe.eu), რაც საწყის ეტაპზე სამი ათეული შეთანხმების დენონსაციაში გამოიხატა. პოპესკუს თქმით, მოლდოვა დსთ-ის ფარგლებში დადებული დაახლოებით 330 შეთანხმების მონაწილეა.პოპესკუს განცხადებით, მოლდოვა ევროკავშირს უერთდება და მას ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკებისაგან აბსოლუტურად განსხვავებული საგარეო პოლიტიკური მიზნები აქვს. მაისში მოლდოვამ დსთ-ის საპარლამენტო ასამბლეიდან გასვლის პროცედურა დაიწყო. დღეისათვის, ორგანიზაციის ვებგვერდზე მოლდოვა ჯერ კიდევ წევრად არის მითითებული.

## დასკვნის მაგიერ

- ვლადიმერ პუტინის მმართველობის პერიოდში დსთ უფრო ფორმალურ ორგანიზაციად იქცა, რომელიც ერთი-ერთზე კომუნიკაციისა და წევრი ქვეყნების ლიდერების საერთო სურათის გადაღების შესაძლებლობას იძლევა. პუტინის ხანაში რეგიონული ინტეგრაციული პროექტებიდან უფრო მეტი აქცენტი **ევრაზიის ეკონომიკურ კავშირსა** და **კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციაზე** კეთდებოდა, სადაც მხოლოდ ის ქვეყნები არიან გაერთიანებული, რომლებზეც რუსეთს დიდი პოლიტიკური გავლენა აქვს.
- ყველა ის ქვეყანა, რომელმაც დსთ-ის დატოვების გადაწყვეტილება მიიღო, პროდასავლური სახელმწიფოა, რომელიც ევროკავშირში და/ან ნატოში ინტეგრაციისკენ მიისწრაფვის და რუსეთთან იომა, ომშია ან რუსეთისგან სამხედრო საფრთხეს გრძნობს. ამ ქვეყნებისთვის დსთ-ის დატოვება უფრო **პოლიტიკური და სიმბოლური ნაბიჯი და გზავნილია**, რომ აღარ სურთ ისეთი ორგანიზაციის წევრობა, სადაც მთავარი სიტყვა მოსკოვს ეკუთვნის.
### მინისტრები: ევროკავშირში მეტი გადაწყვეტილება უნდა მივიღოთ ხმათა უმრავლესობით
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-a2-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-a8-e1-83-98-e1-83-a0-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:05.000Z
*ჩვენ არც ევროკავშირის ფუძემდებელი ხელშეკრულების შეცვლა გვსურს და არც აკადემიურ დებატებში შესვლა. ოღონდაც, ევროკავშირის საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკის საკითხების ეფექტური გადაწყვეტა პრაგმატულ მიდგომას მოითხოვსო, ამტკიცებენ ერთობლივ საგაზეთო წერილში *გერმანიის*, *ბელგიის*, *ლუქსემბურგის, ნიდერლანდების,* *რუმინეთის*, *სლოვენიისა* და *ესპანეთის* საგარეო საქმეთა მინისტრები.*

---

უკრაინის წინააღმდეგ რუსული აგრესიის წინაშე ევროკავშირმა საკუთარი ქმედუნარიანობა დაამტკიცა. უკრაინას დიპლომატიური, ფინანსური და სამხედრო დახმარება გავუწიეთ; რუსეთისაგან ენერგეტიკული დამოკიდებულება შევამცირეთ; უკრაინასა და მოლდოვას ევროკავშირის ნათელი პერსპექტივა შევთავაზეთ.

მომავლისაკენ როცა ვიხედებით, ცხადია, რომ საგარეო პოლიტიკაში სწრაფი და გადამწყვეტი მოქმედების აუცილებლობა ევროკავშირისათვის კვლავაც შენარჩუნდება, თუკი გვსურს ჩვენი მოქალაქეების ღირებულებები და ინტერესები დავიცვათ სულ უფრო ცვალებად მსოფლიო ასპარეზზე.

ჩვენ ისეთი ევროკავშირი გვჭირდება, რომელიც მტკიცე, ხელშესახებ შედეგებს გვაძლევს. უკანასკნელი ხანების მოვლენებმა დაგვარწმუნა, რომ კრიზისულ ვითარებაში მოქმედების ეფექტურობა უნდა გავზარდოთ - დრო არ ითმენს. ევროკავშირის შემდგომი გაფართოების პირობებში, ინტეგრაციის წარმატება დამოკიდებული იქნება ჩვენი ინსტიტუტების ეფექტურ მუშაობაზე.

წარსულში, ევროკავშირს აკლდა სისწრაფეც და სიმტკიცეც. საგარეო პოლიტიკის მხრივ ევროკავშირის გადაწყვეტილებების უმრავლესობა წევრების ერთსულოვნებას მოითხოვს რაც, ზოგიერთ შემთხვევაში, აფერხებს ჩვენს ქმედუნარიანობას. უკრანიაში, სუვერენული სახელმწიფოს წინააღმდეგ აგრესიული ომის გამჩაღებელი რუსეთის დასანქცრების ათ პაკეტზე შეთანხმება ამ კონსენსუსის წესის მიუხედავად მოხერხდა, მაგრამ რთულად.

სწორედ ამიტომ, ჩვენ მხარს ვუჭერთ ევროკავშირის ერთიანი საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკის (CFSP) საკითხებზე კვალიფიციური უმრავლესობით კენჭისყრის უფრო ფართოდ გამოყენებას.

გვსურს, გადავლახოთ ის ძველი გამყოფი ხაზები, რომლებიც უმრავლესობით კენჭისყრის მომხრეებს და მოწინააღმდეგეებს ყოფდა. ჩვენ არ გვსურს ევროკავშირის ფუძემდებელი ხელშეკრულების შეცვლა, არც აკადემიური დებატების გამართვას ვაპირებთ. დიახ, საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკის შესახებ საუბარი უმრავლესობით კენჭისყრაზე უფრო ფართო დისკუსიის ნაწილია, მაგრამ დღეს გვინდა პრაგმატული მიდგომა შემოგთავაზოთ - მოდით, მხოლოდ საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკაზე ვისაუბროთ და გამოვიყენოთ ის მექანიზმები, რომლებიც უკვე გათვალისწინებულია ევროკავშირის ხელშეკრულებაში, ოღონდ უფრო მოქნილად და ისე, რომ ყველასთვის მისაღები იყოს.

პირველ რიგში, გთავაზობთ, უფრო აქტიურად გამოვიყენოთ "კონსტრუქციული თავშეკავების" მექანიზმი, როგორც ხელშეკრულების 31 მუხლის პირველი ნაწილითაა გათვალისწინებული. წევრმა სახელმწიფოებმა უკვე დაიწყეს ამ მარტივი, მაგრამ ფრიად ეფექტური მექანიზმის გამოყენება, რითაც ქვეყანა არ გამოხატავს მხარდაჭერას გადაწყვეტილებისადმი, მაგრამ დანარჩენ 26 წევრს არ უშლის ხელს გადაწყვეტილების მიღებაში.

ამგვარი "კონსტრუქციული თავშეკავების" ხელშესახები შედეგი გასულ ოქტომბერში ვნახეთ, როცა საგარეო საქმეთა საბჭომ უკრაინელი სამხედროების წვრთნის მისია დაამტკიცა. გვინდა ამ ახალ ტენდენციას მხარი დავუჭიროთ და გავაღრმავოთ - ჩვენს საკუთარ პოზიციებს გადავხედავთ ისე, რომ უფრო ხშირად, წინააღმდეგ ხმის მიცემის ნაცვლად, კონსტრუქციული თავშეკავება გამოვიყენოთ.

მეორე, გთავაზობთ, კვალიფიციური უმრავლესობის კენჭისყრა პრაქტიკაში გამოვცადოთ. ევროკავშირის პოლიტიკის გარკვეული მიმართულებებით ამგვარი წესი უკვე მიღებულია, ევროკავშირის ხელშეკრულების 31-ე მუხლის მეორე პუნქტზე დაყრდნობით. მაგალითად, თუკი საბჭომ ერთხმად მიიღო გადაწყვეტილება ევროკავშირის სამოქალაქო მისიის გახსნის შესახებ, მისი საოპერაციო მოდალობების შესახებ გადაწყვეტილების მიღება კვალიფიციური უმრავლესობით უნდა შეიძლებოდეს. მსგავსადვე შეგვიძლია მივიღოთ გადაწყვეტილებები ადამიანის უფლებებთან დაკავშირებულ საერთაშორისო ფორუმებზე ევროკავშირის ერთიანი პოზიციის შესახებ.

მეტიც, ჩვენი წინადადებაა მსგავსადვე მივუდგეთ იმგვარ საკითხებს, სადაც ფორმალურად გადაწვეტილებების მისაღებად კენჭისყრა საჭირო არაა, მაგრამ პრაქტიკაში კონსენსუსის წესი მოქმედებს. როდესაც \[საგარეო პოლიტიკაში\] უმაღლესი წარმომადგენელი ევროკავშირის სახელით აკეთებს განცხადებას, ამის შესახებ საბჭოში გადაწყვეტილება შეგვიძლია კვალიფიციური უმრავლესობით მივიღოთ ხოლმე, რითაც ევროპის ხმას უკეთ გავაგონებთ მსოფლიოს.

მესამე, ჩვენი სურვილია ხიდები - ანდა ევროკავშირის ჟარგონით თუ ვიტყვით "პასარელები" \[ფრ. Passerelle - საცალფეხო ხიდი, ბოგირი. ევროკავშირის ჟარგონით, ერთი სამართლებრივი მექანიზმიდან მეორეზე "მოკლეზე მოჭრის" მეთოდი - რედ.\] - ავაგოთ. ამგვარი წესით ახლა უკვე შესაძლებელია, რომ საბჭომ ერთხმად მიიღოს გადაწყვეტილება, რომ საგარეო პოლიტიკის გარკვეული მიმართულებებით უმრავლესობით კენჭიყრა წესად იქცეს. ამგვარადვე შეგვიძლია, ზუსტად განვსაზღვროთ ერთიანი საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკის ის მიმართულებები, სადაც უმრავლესობით კენჭისყრა წესად იქცევა.

გვესმის, რომ ევროკავშირში ჩვენს ზოგიერთ პარტნიორს საგარეო პოლიტიკაში უმრავლესობის წესის დანერგვა თვალში არ მოსდის - მათი შეშფოთება გვესმის და სერიოზულად აღვიქვამთ.

ჩვენი აზრით, კონსენსუსის ძიება არის და უნდა დარჩეს საერთო-ევროპული გადაწყვეტილებების მიღების ძირითად ფორმად, იმიტომ, რომ ჩვენ სამყაროს სხვადასხვა კუთხიდან ვუცქერთ და კონსტრუქციული კომპრომისები უპირატესობად მიგვაჩნია და არა ნაკლად. ამდენად, ჩვენ მზად ვართ ევროკავშირის წევრების პოზიციები გავითვალისწინოთ და ისეთი გადაწყვეტილებები მივიღოთ, რომლებიც ჩვენს საერთო ინტერესებს საუკეთესოდ წაადგება. გვინდა, ევროკავშირის ფარგლებში ურთიერთნდობა იყოს თანამშრომლობის განმტკიცების საფუძველი.

ბუნებრივია, \[თუკი უმრავლესობით კენჭისყრის წესს მივიღებთ\] წევრ ქვეყნებს ყოველთვის შეეძლებათ, გამოიყენონ ხელშეკრულების 31-მუხლის მეორე პუნქტით გათვალისწინებული "საგანგებო მუხრუჭი" და შეაჩერონ იმგვარი გადაწყვეტილებების მიღება, რაც მათ სასიცოცხლო ეროვნულ ინტერესებს ეწინააღმდეგება. მეტიც, შეგვიძლია კიდევ უფრო განვავითაროთ დაცვითი მექანიზმები იმ მიმართულებებით ეროვნული ინტერესების დაცვის დამატებითი გარანტიების შესაქმნელად, სადაც "პასარელის" წესით მოხდება უმრავლესობით კენჭისყრის გავრცელება. გვინდა, დამოუკიდებელი ექსპერტებსაც მოვუსმინოთ და მათი კითხვები და იდეები გავითვალისწინოთ.

ამ რთულ დროში, ჩვენ ისეთ ევროკავშირს ვუჭერთ მხარს, რომელიც ეფექტური და გადაწყვეტილებებისაკენ მომართული მოთამაშე იქნება, რომელიც დაიცავს ჩვენი მოქალაქეების თავისუფლებას, უსაფრთხოებას და კეთილდღეობას. კრიზისულ მომენტებში ევროკავშირი ყოველთვის დგამდა ხოლმე ნაბიჯებს წინ. ახლაც ასეთი დრო მოვიდა.
### ევროკომისიამ უცხოური გავლენის საწინააღმდეგო პაკეტი პარლამენტიდან გადასამუშავებლად გაიწვია
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-98-e1-83-90-e1-83-9b--e1-83-a3-e1-83-aa-e1-83-ae-e1-83-9d-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-98--e1-83-92-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:06.000Z
## რა ხდება?

"დემოკრატიის დაცვის პაკეტი," რომელიც ევროკომისიამ ევროპარლამენტში აგორებული სკანდალის საპასუხოდ შეიმუშავა და ევროპული ინსტიტუტების მტრული ჩარევისაგან დასაცავად ლობისტური საქმიანობის რეგისტრაციას ითვალისწინებდა, 1 ივნისს განხილვიდან გაიწვიეს.

## რატომ დადგა დღის წესრიგში პაკეტის აუცილებლობა?

2022 წელს „კატარგეიტად“ წოდებული კორუფციული სქემის გამოაშკარავებამ ევროპელების ყურადღება გაამახვილა ფაქტზე, რომ ევროსტრუქტურები მოწყვლადია მტრული და ავტორიტარული ქვეყნების - განსაკუთრებით რუსეთისა და ჩინეთის, მაგრამ ასევე უფრო პატარა სახელმწიფოების - მიერ საკუთარი ინტერესების უკანონოდ ლობირებისადმი.

დადგინდა, რომ ევროპარლამენტის მოქმედი და ყოფილი დეპუტატები და მათთან კავშირში მყოფი რამდენიმე პირი კატარის მთავრობისგან ფარულად მიღებული თანხებისა და პრივილეგიების სანაცვლოდ უკანონოდ ლობირებდნენ კატარის ინტერესებს ევროპარლამენტში. მსგავსი სქემები გამოვლინდა მაროკოსთან დაკავშირებითაც.

https://evropis.moambe.eu/content/files/2026/04/518521.html

## რას აპირებდა ევროკომისია?

საპასუხოდ, ევროკომისიამ 2023 წლის 16 თებერვალს [**წარმოადგინა ინიციატივა**თა **პაკეტი**](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%90%e1%83%9b%e1%83%98%e1%83%ae%e1%83%a1%e1%83%94%e1%83%9c%e1%83%98-%e1%83%a3%e1%83%aa%e1%83%ae%e1%83%9d%e1%83%94%e1%83%97%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%90%e1%83%92%e1%83%94%e1%83%9c%e1%83%a2/), რომელშიც შედის:

- ევროკავშირის **საკომუნიკაციო დოკუმენტი**.
- **დირექტივა** საგარეო ჩარევის შესახებ (საკანონმდებლო აქტი).
- **რეკომენდაცია** სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებისათვის (არასავალდებულო რჩევა).
- **რეკომენდაცია** საარჩევნო სისტემის კეთილსინდისიერების უზრუნველყოფის შესახებ (არასავალდებულო რეკომენდაცია).

პრობლემური სწორედ დირექტივა აღმოჩნდა, რომელიც ინტერესთა ყველა ჯგუფს (ლობისტებს, არასამთავრობო ორგანიზაციებს, საკომუნიკაციო და ბიზნეს ორგანიზაციებს) დაავალებდა ლობისტური ხასიათის მქონე უცხოური - ანუ ევროკავშირის გარედან მომდინარე - დაფინანსების განცხადება/რეგისტრაციას.

## რეგისტრაცია: საჩოთირო საკითხი

მთავარ საკამათო საკითხად შეიქნა პაკეტის ის ნაწილი, რომლის მიხედვითაც ლობისტური საქმიანობით დაკავებული ორგანიზაციებისთვის, რომლებიც უცხოურ წყაროებიდან იღებენ დაფინანსებას სავალდებულო რეგისტრაცია წესდებოდა.

- ევროკომისიის პრეზიდენტ **ურსულა ფონ დერ ლაიენი** ამბობდა: “ ჩვენ არ მივცემთ ავტოკრატიული ქვეყნების ტროას ცხენებს ჩვენს დემოკრატიაზე შიგნიდან თავდასხმის საშუალებას.“
- თუმცაღა ეს ნორმა არასამთავრობო ორგანიზაციების კრიტიკის ქარცეცხლში მოექცა. არასამთავრობო ორგანიზაციებმა ევროკომისიას შეახსენეს:  
  - **პოლიტიკური პრობლემა:** ეს წინადადება ეგებ არსით არა, მაგრამ სახელითა და ფორმით ზედმეტად ჰგავდა “უცხოურ აგენტების შესახებ” რუსულ კანონს. ნახსენები იყო აგრეთვე საქართველოში მსგავსი კანონის წარმოდგენისა და ჩავარდნის პერიპეტიებიც.
  - **სამართლებრივ-პოლიტიკური პრობლემა:** დირექტივა საკანონმდებლო დოკუმენტია, რომელთან საკუთარი კანონმდებლობის შესაბამისობაშ მოყვანა წევრ ქვეყნებსაც ევალებათ. არასამთავრობოები შიშობენ, რომ ამ "ჰარმონიზაციის" პროცესს უფრო ავტორიტარულად განწყობილი ევროპული სახელმწიფოები (ძირითადად პოლონეთსა და უნგრეთზეა საუბარი) სამოქალაქო საზოგადოების კიდევ უფრო შესაზღუდად გამოიყენებდნენ.
  - **ტექნიკური პრობლემა:** ევროკავშირის გარეთაა შვეიცარია, აშშ და დიდი ბრიტანეთი, რომლებიც აქტიურად აფინანსებენ სამოქალაქო სექტორს, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ ევროპაში. ამიტომ აქტივისტები შიშობენ, რომ დირექტივას ზოგიერთი სახელმწიფო სწორედ ამ დაფინანსების შესაზღუდად გამოიყენებდა და არა რუსულის, ჩინურის თუ კატარულის...

## რა არის გასაკეთებელი?

ევროკომისიაც და მისი ამჟამინდელი წინადადების კრიტიკოსებიც თანხმდებიან, რომ რუსეთის, ჩინეთის და ათასი ჯურის კორუფციისკენ მომართული აქტორის საქმიანობის რეგულირება საჭიროა, თუმცა სულ უფრო მიდიან იმ დასკვნამდე, რომ ლობისტური საქმიანობის ეფექტური რეგულირებაზე საუბარი პარტიების დაფინანსების რეგულირების გარეშე შეუძლებელია.

- სანაცვლოდ, “საერთაშორისო გამჭირვალობის” და სხვა ორგანიზაციების წარმომადგენელმა ევროკავშირს ევროპულ სტრუქტურებთან მომუშავე ყველა **ლობისტური ორგანიზაციის** სავალდებულო რეგისტრაცია და მათი საქმიანობის ფინანსურ გამჭირვალობის გაზრდაზე მიმართული ზომების მიღება შეთავაზა. ამ გზით, მისი აზრით, არ მოხდება ცალკეული ორგანიზაციების სტიგმატიზება და ამავე დროს ლობისტური საქმიანობის ბევრ საეჭვო დეტალს ნათელი მოეფინება.
- **პარტიების დაფინანსების** მოცულობა მნიშვნელოვნად აღემატება არსამთავრობოების დაფინანსების მოცულობას და სწორედ პოლიტიკური პარტიებია ლობისტური გავლენის მთავარი გამტარი. თუმცა მათი დაფინანსების გამჭვირვალობის პრაქტიკაში უზრუნველყოფა ფრიად რთული საქმეა. განსაკუთრებით იმ შემთხევევბში როდესაც პარტია უცხოეთიდან იღებს დაფინანსებას.

## რა მოხდება ახლა ?

ევროკომისიის წარმომადგენლებმა უარყვეს შემოთავაზებული პაკეტის რუსული ან თუნდაც ამერიკულ კანონთან რაიმე მსგავსება. მათ ხაზი გაუსვეს, რომ ეს წინადადება ორთვიანი საჯარო კონსულტაციების შედეგი იყო და რომ რეგისტრაციით არ ხდებოდა არასამთავრობო ორგანიზაციებისათვის რაიმე სპეციალურ სტატუსის (როგორც "უცხოეთის აგენტია") მინიჭება და შესაბამისად, ვერ მოხდებოდა მათი სტიგმატიზაციაც. თუმცა პოლიტიკური ფასი ზედმეტად მაღალი აღმოჩნდა და დირექტივა განხილვიდან გაიწვიეს.

კომისიაში დარწმუნებული არიან, რომ ზოგიერთი მთავრობა და ორგანიზაცია სათანადოდ ვერ აფასებს პრობლემის მასშტაბს და ფორმაზე უფრო რეაგირებს, ვიდრე შინაარსზე. გაჟღერდა ვერსია, რომ არასამთავრობოებს არ აწყობთ დაფინანსების წყაროების გაჟღერება არა ავტოკრატიულ რეჟიმებთან კავშირის გამო, არამედ მათ დაფინანსებაში აშშ-სთან დაკავშირებული ფულის დიდი წილის გამხელის პერსპექტივის გამო.

ახლა ევროკომისია გამოთხოვილი პაკეტის კონკრეტულ კონტექსტში შესაძლო რისკების დეტალურ ანალიზს ჩაატარებს არასამთავრობო სექტორთან და სამართლებრივ ექსპერტებთან ერთად. აღმოჩენილ პრობლემებს გაითვალისწინებენ და, ალბათ, ექვს თვეში დააბრუნებენ ევროპარლამენტის განსახილველად.

თუმცა, არსებობს ეჭვი, რომ ეგება ამ პაკეტის განხილვა 2024 წლისთვის დაგეგმილი არჩევნებისათვის კამპანიის კონტექსტში ვერც მოესწროს.
### ბორის ჯონსონს პარლამენტის დატოვება მოუწია
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-91-e1-83-9d-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-af-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-a1-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-a1--e1-83-9e-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-9c-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:06.000Z
## რა ხდება:

გემახსოვრებათ, რომ პრემიერობას ბორის ჯონსონი გასული წლის ივლისში, სკანდალების სერიის შემდეგ დაემშვიდობა. მათ შორის იყო საპრემიერო რეზიდენციაში გაგანია საკოვიდე შეზღუდვების დროს წვეულებები და ქეიფი. იმავე ცოდვებმა ჯონსონს ისევ უწია და ამჯერად საპარლამენტო მანდატის დათმობაც მოუწია. მართლაც რომ მეტეორისებური დაღმასვლაა პოლიტიკოსისათვის, რომელმაც 2019 წელს საპარლამენტო არჩევნები დიდი უპირატესობით მოიგო და ქვეყანა ევროკავშირიდან გაიყვანა.

## რატომ ხდება:

დეპუტატის სავარძლის დატოვება ჯონსონს საკომიტეტო მოკვლევის გამო მოუწია, რომელმაც დაასკვნა, რომ თემთა პალატაში სკანდალების განხილვისას ჯონსონმა შეგნებულად მოატყუა დეპუტატები.

ბრიტანელი მინისტრის ქცევის კოდექსი ღაღადებს, რომ თუკი მინისტრს პარლამენტისადმი შეგნებულ ტყუილში გამოიჭერენ, მან მაშინვე უნდა დაწეროს გადადგომის შესახებ განცხადება. მიუხედავად იმისა, რომ ჯონსონი მინისტრი აღარაა, პოლიტიკური პასუხისმგებლობის საკითხი მაინც დადგა.

ჯონსონი კი გადადგა, მაგრამ განაცხადა, უსამართლოდ დამდეს ბრალიო.

## რას ამბობს ჯონსონი:

ჯონსონის თქმით, მან საპროცედურო კომიტეტიდან წერილი მიიღო რომელიც, მისდა გასაკვირად, აუწყებდა, რომ ზომებს მიიღებდნენ მისი პარლამენტარების რიგებიდან გასარიცხად.

- ჯონსონი ამტკიცებს, რომ კომიტეტმა "ერთი მტკიცებულებაც კი ვერ წარმოადგინა", რომ მან პარლამენტი შეცდომაში შეგნებულად შეიყვანა.
- "მხოლოდ მე არ ვთვლი, რომ კუდიანებზე ნადირობა მიმდინარეობს, რათა შური იძიონ ბრექსიტისათვის და გააბათილონ 2016 წლის რეფერენდუმის შედეგებიო," თქვა ჯონსონმა.
- მან სიტყვა ახლანდელ პრემიერს, მის პარტიულ ამხანაგ რიში სუნაკსაც გადაჰკრა, რომელიც ჯონსონის პრემიერობისას ფინანსთა სამინისტროს ედგა სათავეში. ჯონსონმა თქვა, სუნაკიც იმ შენობაში მუშაობდა სადაც წვეულებები იმართებოდაო და ისიც დაამატა, რომ სუნაკის პოლიტიკური დღის წესრიგი ბრექსიტს არასაკმარისად ითვალისწინებსო.

## სინამდვილეში?

ჯონსონი პარლამენტს არწმუნებდა, რომ კოვიდთან დაკავშირებული ზომებს დაუნინგ სტრიტის რეზიდენციაში "უნაკლოდ" ახორციელებდნენ, თუმცა საპოლიციო მოკვლევის თანახმად, ეს ასე სულაც არ იყო და ლონდონის პოლიციამ თავის დროზე ათზე მეტი ჯარიმაც გამოწერა. ჯონსონმა დაიჯინა, როცა პარლამენტში გამოვდიოდი, მეგონა სიმართლეს ვამბობდიო.

## რას უნდა ველოდეთ?

ბორის ჯონსონმა წასვლის წინ განაცხადა, "ვწუხვარ, რომ პარლამენტს ვტოვებ - ყოველ შემთხვევაში, ჯერჯერობითო." ვნახოთ, თუკი მოახერხებს განკვეთილი ყოფილი პრემიერი კვლავ პოლიტიკურ ოლიმპზე აცოცებას.
### ნატოს მეთაურობისთვის ქიშპობა ხურდება
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-9d-e1-83-a1--e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-90-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-91-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-97-e1-83-95-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a5-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:07.000Z
ჩრდილო-ატლანტიკური ალიანსის ხელმძღვანელის პოსტისათვის ქიშპობამ თეთრ სახლამდე მიაღწია.

## რა ხდება:

გასული კვირის დასაწყისში, 5 ივნისს, აშშ პრეზიდენტ ჯო ბაიდენს დანიის პრემიერ მინისტრი, მეტტე ფრედერიკსენი ეწვია, რომელიც გენერალური მდივნის სავარძლისთვის ბრძოლაში მოწინავე პოზიციაზეა. ხუთშაბათს, 8 ივნისს, ოვალურ კაბინეტში უკვე დიდი ბრიტანეთის პრემიერმა, რიში სუნაკმა შეაბიჯა და არც დაუმალავს, რომ ბაიდენთან მისი საუბრის ერთ-ერთი მიზანი ნატოს თავკაცის პოსტზე ბრიტანეთის თავდაცვის მდივნის, ბენ უოლესის მხარდაჭერაც იყო.

## რატომ ხდება:

ნატოს ახლანდელი გენერალური მდივანი, იენს სტოლტენბერგი, 2014 წლიდანაა ამ თანამდებობაზე და უკვე სამჯერ გაუგრძელეს ვადა.

- სტოლტენბერგს სამშობლოში, ნორვეგიაში, ცენტრალური ბანკის თავკაცის პოსტი ელოდება და თავადვე თქვა, ოქტომბერში მანდატი რომ ამომეწურება, ნატოში მუშაობის გაგრძელებას აღარ ვაპირებო.
- ამ თანამდებობისთვის შესაფერმა რამდენიმე კანდიდატმა, მათ შორის ნიდერლანდების პრემიერმა მარკ რუტტემ და ევროკომისიის მეთაურმა, ურსულა ფონ დერ ლაიენმა უკვე იუარეს, ნატოს ხელმძღვანელობა არ გვიზიდავსო.
- თუ დაამტკიცეს, ფრედერიკსენი ნატოს პირველი ქალი გენმდივანი იქნება და, ჩანს, მისი წინააღმდეგი ალიანსში არავინაა, თუმცა ჯერ აცხადებს, "კანდიდატი არ ვარო."

## რა ხმები დადის:

ბრიტანელმა ოფიციალურმა პირმა ვინაობის გაუცხადებლად უთხრა ჟურნალისტებს, სუნაკს სურს, ამერიკის პრეზიდენტი დაარწმუნოს, რომ სტოლტენბერგის შემცვლელს "კრიტიკულ მომენტში თავდაცვითი ხარჯების ზრდის საკვანძო მნიშვნელობა" უნდა ესმოდესო.

- ამით ბრიტანელმა დიპლომატმა ფრედერიკსენს წაკბინა, რადგან დანიის სამხედრო ბიუჯეტი ფრედრიკსენის ხელში ერთიანი ეროვნული პროდუქტის 2%-ზე ქვემოთ ჩამოვიდა (თუმცა ახლა კი იზრდება).
- ფრედერიკსენის წინააღმდეგ გეოგრაფიული არგუმენტიც ისმის: უკვე მესამე გენმდივანია წარმოშობით ევროპის ჩრდილოეთიდან და ალიანსის ბევრს წევრს სურს, მარაქაში სამხრეთელები ან აღმოსავლელებიც გაერიონ.
- ესტონეთის პრემიერი, კაია კალასი იმათაც დააკმაყოფილებთ, ვისაც ქალი მეთაური მოსდით თვალში და მათაც, ვინც აღმოსავლეთევროპელს ამჯობინებენ, თუმცაღა ალიანსის ზოგიერთი წევრისათვის კალასის დამოკიდებულება რუსეთის მიმართ ზედმეტად ქორისებურია.

## ბაიდენმა რაო?

ბრიტანელი პრემიერის ვიზიტისას ბაიდენს ჟურნალისტებმა პირდაპირ ჰკითხეს, უოლესის გენმდივნობაზე რას ფიქრობო. აშშ პრეზიდენტმა უოლესზე თქვა "ფრიად შესაფერისია" თანამდებობისთვისო, თუმცა დასძინა, ნატო საკუთარ ლიდერს სჯა-ბაასის შემდეგ აირჩევსო.

- ბაიდენი მართალია, თუმცა აშშ-ს კანდიდატის შერჩევაში მართლაც საკვანძო როლი აქვს. აშშ პრეზიდენტმა უკვე მიანიშნა, რომ თანამდებობაზე მოქმედ ან ყოფილ პრემიერს ან პრეზიდენტს უფრო ხედავს, ვიდრე მინისტრსო, ამბობს პრეზიდენტის ყოფილი მრჩეველი, ივო დაალდერი.
- დაადლერი იმასაც დასძენს, ნაკლებ სავარაუდოა, რომ ფრანგებმა ბრიტანელს დაუჭირონ ამ თანამდებობაზე მხარიო.
- აი, ფრედერიკსენს კი პარიზიც მხარს უჭერს, ბერლინიც და ბაიდენმაც შეაქო უკრაინის ურყევი მხარდაჭერისათვის.

## ოღონდ მთლად ადვილად არაა საქმე:

მცოდნე ხალხი ამბობს, ფრედერიკსენის გენმდივნობაზე თურქეთია ამრეზილიო.

- თუ ეს მართალია, ალიანსის წევრები, რომლებიც კარგა ხანია ცდილობენ, ანკარა ალიანსში შვედეთის გაწევრიანებაზე დაიყოლიონ, შესაძლოა მოერიდონ გენმდივნის საკითხზე ერდოღანთან დავას.
- თურქული მხარე ამ საკითხზე საჯაროდ ჯერ კიდევ სდუმს.

## რას ველოდეთ?

თუკი კონსენსუსის მონახაზი მალევე არ გამოჩნდაო, ამბობს დაადლერი, შეიძლება სტოლტენბერგს სთხოვონ, კიდევ ერთი წლით უხელმძღვანელოს ალიანსსო.
### "Lex Tusk": პოლონეთის კანონი რომელიც მის მოკავშირეებს გულზე დაადგათ
URL: https://evropis.moambe.eu/lex-tusk--e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-99-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-94-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:07.000Z
## რა ხდება?

პოლონეთის პრეზიდენტმა ანდჟეი დუდამ ხელი მოაწერა კანონს, რომელიც მიზნად ქვეყნის ბიზნესში, პოლიტიკასა და მედიაში 2007-2022 წლებში პოტენციური რუსული გავლენის გამოაშკარავებას ისახავს. ევროკავშირმა და აშშ-მ ეს კანონი დაგმეს. პროტესტის ნიშნად, თანამდებობიდან გადადგა მმართველი პარტიის რამდენიმე მხარდამჭერი რეგიონული მთავრობებიდან.

## რატომაა კანონი სადავო?

ახალი კანონის თანახმად, შეიქმნება სამთავრობო კომისია, რომელსაც დაევალება 2007-2022 პერიოდში ქვეყანაში მოქმედი უცხოური დაფინანსების მიმღები ბიზნესების, არასამთავრობო ორგანიზაციების, მედიასაშუალებებისა და ანალიტიკური ცენტრების საქმიანობის შესწავლა, რათა დადგინდეს, ხომ არ იყო მათი საქმიანობა რუსეთის ინტერესებში.

კრიტიკოსები ამბობენ, რომ კანონით კომისიას მიენიჭება საგამომძიებო, პროკურატურისა და სასამართლოს ფუნქციები, რითაც დაირღვევა კანონიერების საკვანძო პრონციპები. მათი აზრით, მმართველი "კანონისა და სამართლიანობის" პარტია კანონის ნესტარს პოლიტიკური ოპოზიციის, კერძოდ კი მთავარი ოპონენტის, დონალდ ტუსკის საწინააღმდეგოდ გამოიყენებს, რომელიც 2005 – 2015 წლებში პოლონეთის პრემიერ მინისტრი იყო და რომლის პარტიამ, „სამოქალაქო პლატფორმამ“, შემოდგომაზე დაგეგმილ არჩევნებში წარმატების შემთხვევაში შეიძლება ახალი სამთავრობო კოალიცია შეკრას. სწორედ ამიტომ უწოდა ოპოზიციამ და ოპოზიციურმა მედიამ კანონს "Lex Tusk" - ანუ "ტუსკის კანონი."

კანონპროექტის მომხრეები თვლიან , რომ გასულ წლებში, განსაკუთრებით ენერგეტიკის სფეროში გადადგმულ იქნა რამდენიმე საეჭვო ნაბიჯი. მათი თქმით, პოლონურ საზოგადოებას აქვს უფლება რომ გაიგოს, რამდენად იყო ეს ნაბიჯები რუსეთის გავლენით ნაკარნახევი. ასევე, ისინი კანონს მედია სივრცეში რუსეთის გავლენის ზრდის წინააღმდეგ მიმართულ ქმედით ინტრუმენტად განიხილავენ.

## რა წერია კანონში?

- კანონი ეხება სახელმწიფო თანამდებობის პირებს , ასევე სახელმწიფო ან ნახევრად სახელმწიფო კომპანიების ხელმძღვანელ პირებს და მათ საქმიანობს.
- პარლამენტის ქვედა პალატა (სეიმი, სადაც მმართველ პარტიას უმრავლესობა აქვს) შექმნის სპეციალურ კომისიას, რომელიც იძიებს აღნიშნულ პირთა საქმიანობას.
- კომისიის წევრად შეიძლება გახდეს ნებისმიერი მოქალაქე, რომელიც აკმაყოფილებს გარკვეულ კრიტერიუმებს (უმაღლესი განათლება, საიდუმლო დოკუმენტაციაზე წვდომის უფლება..). წევრები სარგებლობენ სადეპუტატო ხელშეუხებლობით.
- მათ აქვთ უფლებამოსილება , რომ ჩაატარონ გამოძიება , დაკითხონ მოქალაქეები და გაეცნონ ნებისმიერ, მათ შორის საიდუმლო ინფორმაციას.
- წინააღმდეგობის შემთხვევაში, კომისიას აქვს უფლებამოსილება რომ მიმართოს პროკურატურას შესაბამისი პირის დაპატიმრებისთვის.
- კომისიას აქვს უფლება გამოსცეს ადმონისტრაციული აქტი, რომელიც ითვალისწინებს პირისთვის თანამდებობების დაკავების აკრძალვას ათ წლამდე ვადით.
- კომისია აქვეყნებს საბოლოო დასკვანს. მას შეუძლია სისხლის სამართლის დევნის ინიცირება.

## რა არის აქ პრობლემური?

კანონის ოპონენტები აცხადებენ, რომ კანონში იმდენად ბუნდოვნადაა გაწერილი, თუ რა შეიძლება იყოს "რუსეთის სასარგებლო" საქმიანობა, რომ ამ განსაზღვრების ქვეშ ნებისმიერი - ნებსითი თუ უნებლიე - ბიზნეს თუ პოლიტიკური აქტივობა შეიძლება მოჰყვეს. რადგან კომისიას მმართველი პარტიის გავლენის ქვეშ მყოფი სეიმი დააკომპლექტებს, არსებობს ეჭვი, რომ ის პარტიული შურისძიების იარაღად იქცევა, მათ შორის მედიის, ბიზნესისა და სამოქალაქო სექტორის წინააღმდეგაც, რომლებიც ოპოზიციურად არიან განწყობილი.

მეორე საზრუნავია, რომ კომისია მიიღებს კვაზი-სამართლებრივ გადაწყვეტილებებს, რომელთა მიღება მანამდე მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივა იყო. არადა არანაირი გარანტია არ არსებობს, რომ მის შემადგენლობაში შესაბამისი კვალიფიკაციის ხალხი იქნება. ზოგადად, ხელისუფლების დანაწილების პრინციპებს უგულვებელყოფს ისიც, რომ კომისიას გამოძიების, პროკურატურისა და სასამართლოს ტიპის ფუნქციები ექნებად თან ისე, რომ უფლება ექნებათ, უარი თქვან მიღებული გადაწყვეტილებების საჯარო დასაბუთებაზე. კანონის მიხედვით, კომისიის წევრები კანონის წინაშე პასუხისმგებელები არ იქნებიან თავიანთი საქმიანობისას მიღებულ გადაწყვეტილებებზე.

ოპონენტები ასევე ამტკიცებენ, რომ კანონპროექტის მიღებით მთავრობა ცდილობს კრიტიკოსების დისკრედიტაციას. ისინი მთავრობის მხრიდან მედიაზე , განსაკუთრებით საჯარო მედიაზე კონტროლის ზრდაზე და მის პოლიტიკურ იარაღად გამოყენებაზე მიუთითებენ . მედია დამკვირვებლები და ჟურნალისტები გვაფრთხილებენ, რომ კანონის მიღებამ ჟურნალისტებს მეტი თვითცენზურისკენ შეიძლება უბიძგოს.

კანონპროექტის ერთ-ერთი საკვანძო საკამათო ასპექტია დებულება, რომლის მიხედვითაც ნებისმიერ პოლიტიკოსს, თუ აღმოჩნდება, რომ ის რუსულ სახელმწიფო სტრუქტურებთან და მათთან დაკავშირებულ პირებთან თანამშრომლობდა, ათი წლით აეკრძალება საჯარო თანამდებობის დაკავება.

ეს ფართოდ იქნა აღქმული, როგორც თავდასხმა ყოფილ პრემიერ მინისტრ დონალდ ტუსკზე , რომლის გადაწყვეტილებებიც ენერგეტიკის სფეროში, მმართველი კოალიციის მომხრეების აზრით, რუსული ინტერესებით იყო ნაკარნახევი.

აღსანიშნავია, რომ კანონი არ დაამტკიცა პარლამენტის ზედა პალატამ, სენატმა, და უკან მოაბრუნა განხილვისათვის, თუმცა ქვედა პალატამ, სეიმმა, სადაც მმართველ პარტიას დიდი უპირატესობა აქვს, სენატის ვეტო გადალახა.

## სუვერენიტეტი, კონსერვატიული პოლიტიკა და საერთაშორისო რეაქცია

მმართველი პარტია “კანონი და სამართლიანობა" უკვე კარგა ხანია ეურჩება ევროკავშირში დადგენილ კანონებსა და წესებს, რითაც ქვეყანაში უფრო კონსერვატიული და ავტორიტარული წესრიგის შექმნას ცდილობს. სასამართლო ხელისუფლების შევიწროებისა და უმაღლეს სასამართლოში თავისი მომხრეების შეყვანის გამო, პოლონეთი ევროკავშირის სანქციების - ფინანსური დახმარების შეზღუდვის - ზღვარზეც იდგა, თუმცა ჯერ კოვიდის, შემდეგ კი რუსეთის მიერ უკრაინაში გაჩაღებული ომის (რომელშიც პოლონეთი დასავლეთს საკვანძო პარტნიორია) გამო, ბრიუსელსა და ვარშავას შორის წინააღმდეგობები დროებით ჩაიფარცხა.

ერთერთი ბოლო გადაწყვეტილება , რომელსაც კრიტიკოსები იმოწმებენ, არის გადაწყვეტლება სტამბულის კონვენციიდან გასვლის შესახებ. ეს საერთაშორისო ხელშეკრულება შექმნილია ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ საბრძოლველად. კონვენციიდან აქამდე მხოლოდ რუსეთი და თურქეთი გავიდნენ (უნგრეთი მას არც შეერთებია) აქაო და, გენდერის თემას ვთვლით მიუღებლადო. ოპოზიციის თქმით, ამ გადაწყვეტილებას, ისევე, როგორც რუსული ჩარევის წინააღმდეგ კანონის მიღებას, ქვეყანა მიყავს იზოლაციისკენ.

ევროკავშიროს ოფიციალურმა პირებმა მწვავედ გააკრიტიკეს ახალი კანონი. იუსტიციის კომისარის, დიდიე რენდერსის თქმით, წუხილის მთავარ მიზეზს წარმოადგენს კომისიის შექმნა, რომელსაც შეუძლია რომ შეზღუდოს მოქალაქეებს თანამდებობაზე არჩევის საკონსტიტუციო უფლება. კანონი ასევე გააკრიტიკა პოლონეთის ტრადიციული მოკავშირის, აშშ -ს ხელმძღვანელობამ. სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენლის თქმით, აშშ-ს მთავრობა იზიარებს შეშფოთებას, რომ "კანონი შესაძლოა გამოყენებული იყოს პოლონეთის არჩევნების თავისუფლებისა და სამართლიანობის საზიანოდ."

## რა ხდება ახლა?

პრეზიდენტმა დუდამ განაცხადა რომ ის კანონს საკონსტიტუციო სასამართლოს გაუგზავნიდა განსახილველად . თუმცა, მან ასევე გადაწყვიტა რომ კანონისთვის საკონსტიტუციო სასამართლოს პასუხის მიღებამდე მოეწერა ხელი და ეს გადაწყვეტილება დუდამ პრობლემის, ანუ რუსული საფრთხის, სიმწვავით დაასაბუთა.

აღსანიშნავია რომ ამჟამად საკონსტიტუციო სასამართლოს მუშაობა პარალიზებულია ოპოზიციურად განწყობილ მოსამართლეების ბოიკოტის გამო. თუმცა, მმართველი პარტია ამჟამად ეძებს გამოსავლის გზებს საკონსტიტუციო სასამართლოში გადაწყვეტილების მიღებისთვის საჭირო ხმების მინიმუმის შემცირების გზით.
### კობასნა: სამხედრო და პოლიტიკური ნაღმი მოლდოვაში
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-99-e1-83-9d-e1-83-91-e1-83-90-e1-83-a1-e1-83-9c-e1-83-90--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-ae-e1-83-94-e1-83-93-e1-83-a0-e1-83-9d--e1-83-93-e1-83-90--e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-9a-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:08.000Z
ევროპაში იარაღისა და საბრძოლო მასალების ერთ-ერთი ყველაზე დიდი საცავი მოლდოვაში, დნესტრისპირეთის სეპარატისტული რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მდებარეობს. საცავის უსაფრთხოების საკითხი აქტუალური საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ გახდა და მაშინ ის დნესტრისპირეთში რუსული მე-14-ე არმიის დარჩენის ერთ-ერთ მთავარ საბაბად იქცა, რითაც არმიის მეთაურს, გენერალ ალექსანდრ ლებედს, 1990-იან წლებში რუსეთში პოლიტიკური კარიერაც გაუხაზირა.

---

## ომი უკრაინაში და კობასნას "დაბრუნება"

უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანმა სამხედრო აგრესიამ კობასნას საცავი კვლავ გეოპოლიტიკური, სამხედრო და მედია თამაშების ფოკუსში მოაქცია:

- 2022 წლის 27 აპრილს საცავის სიახლოვეს დრონები დააფიქსირეს, რომლებიც სოფელში [ჩამოაგდეს](https://www.rferl.org/a/moldova-transdniester-ammo-depot-cobasna/31823423.html?ref=evropis.moambe.eu). დნესტრისპირეთის დე ფაქტო შს სამინისტრომ განაცხადა, რომ დრონები უკრაინის მხრიდან გამოჩდნენ. თუმცა, ამის დადასტურება კიევის მხრიდან არ მომხდარა. მანამდე დნესტრისპირეთში, უკრაინის საზღვრის სიახლოვეს, აფეთქების შედეგად, ორი რადიო ანტენაც [დაზიანდა](https://www.abc.net.au/news/2022-04-27/false-flag-attack-concerns-moldova-transnistria-ukraine-russia/101018422?ref=evropis.moambe.eu). უკრაინამ მომხდარში რუსეთი დაადანაშაულა, რომელიც კიევის შეფასებით, მსგავსი ქმედებით მოლდოვის ომში ჩათრევას ცდილობს.
- 2022 წლის 10 ოქტომბერს მოლდოვის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ [განაცხადა](https://rtvi.com/news/moldova-zayavila-o-proletevshih-nad-ee-territoriej-rossijskih-raketah/?ref=evropis.moambe.eu), რომ რუსეთის სამმა ფრთოსანმა რაკეტამ მოლდოვის საჰაერო სივრცე კობასნას სიახლოვეს გადაკვეთა.
- 2023 წლის 24 თებერვალს რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო [დაიმუქრა](https://www.eurointegration.com.ua/eng/news/2023/02/24/7156862/?ref=evropis.moambe.eu), რომ სათანადოდ უპასუხებს უკრაინული მხარის პროვოკაციას დნესტრისპირეთში, მათ შორის დაიცავს კობასნას საცავს. 23 თებერვალს რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ გააკეთა განცხადება, რომ უკრაინა დნესტრისპირეთზე ყალბი დროშით აპირებდა ოპერაციის ჩატარებას, რომ შემდეგ ბრალი რუსეთისთვის წაეყენებინათ.

## ვის რა შიშები და იმედები აქვს?

- **მოლდოვის** პრო-ევროპული ხელისუფლება შიშობს, რომ კობასნას ფაქტორი რუსეთმა კიდევ ერთხელ შეიძლება გამოიყენოს ქვეყნის დასავლური ტრაექტორიის შესაფერხებლად. განსაკუთრებული კიშინაუში მაშინ ეშინოდათ, როცა რუსეთის ოდესაზე შეტევა რეალური ჩანდა, ხოლო რუსი პროპაგანდისტები დნესტრისპირეთიდან უკრაინის ზურგში დარტყმაზე ხშირად ლაპარაკობდნენ. მოლდოვა იმასაც შიშობდა, ამ საუბრებს უკრაინის მხრიდან არ გამოეწვია პრევენციული დარტყმა.
- **უკრაინას** ზურგში რუსი სამხედროების ყოფნა სულაც არ ეპიტნავება და მათ პერიოდულად მუქარას უთვლიდა, ხოლო დრონებით, სავარაუდოდ იმას ამოწმებდა, მართლა თუ აპირებდნენ იქედან სამხედრო აქციების განცორციელებას. ამავე დროს, ზოგიერთი დასავლელი მიმომხილველი თვლიდა, რომ კობასნაში განლაგებული ათეულ ათასობით საარტილერიო ჭურვი უკრაინას, რომლის არტილერიამაც საბჭოთა, 152-მმიანი ჭურვების მარაგი პრაქტიკულად ამოწურა ფრიად წაადგებოდა.
- **რუსეთისთვის** ტაქტიკურად კობასნას გარნიზონის არსებობა იმას ნიშნავს, რომ უკრაინის სამხედროების ყურადღება იქეთაცაა მიმართული და ამდენად ფრონტის აქტიურ ხაზს წყდება. ამავე დროს, უკრაინაში აგრესიის საწყის ეტაპზე, ჩანს, რეალურად არსებობდა მოლოდინი, რომ ოდესის ოლქის ხელში ჩაგდების შემთხვევაში რუსული ჯარები დნესტრისპირეთისკენ მოძრაობას გააგრძელებდნენ და ამით კიშინაუში კრემლისადმი მეგობრულ რეჟიმს დააფუძნებდნენ.

## ანალიზი: როგორია საქმის რეალური ვითარება?

### როდის და რისთვის აშენდა საცავი?

კობასნას საცავი XX საუკუნის 40-იან წლებში დაფუძნდა. საბჭოთა პერიოდში აქ საბჭოთა კავშირის დასავლეთ სამხედრო ოლქის სტრატეგიული არსენალი ინახებოდა, რომელსაც საჭიროების შემთხვევაში აღმოსავლეთ ევროპისა და ბალკანეთის მიმართულებით ფრონტის ხაზი უნდა მოემარაგებინა. საბრძოლო მასალების ძირითადი ნაწილი გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკიდან, ჩეხოსლოვაკიიდან და სხვა ყოფილი სოციალისტური ქვეყნებიდან „ცივი ომის“ დასრულების შემდეგ საბჭოთა ჯარების გამოსვლის შემდეგ განათავსეს. საცავის დაცვა და მართვა საბჭოთა კავშირიდან რუსეთმა გადაიბარა.

### სად მდებარეობს კობასნას საცავი?

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/image-28.png)

იარაღისა და საბრძოლო მასალების საცავი სოფ. კობასნაში (რუსულად Колбасна), მოლდოვაში, მდინარე დნესტრის მარცხენა სანაპიროზე, დნესტრისპირეთის სეპარატისტული რესპუბლიკის ტერიტორიაზეა. სოფელი მოლდოვის დედაქალაქ კიშინიოვიდან 124, დნესტრისპირეთ-მოლდოვის ე.წ. საზღვრიდან 20, უკრაინის საზღვრიდან კი - 2 კილომეტრში მდებარეობს. საერთაშორისო დამკვირვებლებისთვის საცავის მონახულების უფლება შეზღუდულია. მის შესახებ სანდო ინფორმაციას მხოლოდ რუსი სამხედროები და სეპარატისტული მთავრობის წარმომადგენლები ფლობენ. ორი ათეული წელია საცავი არ მოუნახულებია მოლდოვის მთავრობის წარმომადგენელსაც.

### რა ინახება საცავში?

დღეს საცავში, სავარაუდოდ, 20 ათასი ტონა საბრძოლო მასალა - ჭურვი, ავიაბომბი, ნაღმი, ყუმბარა, თუ ვაზნა - უნდა [ინახებოდეს](https://zonadesecuritate.md/dex-%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4-%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B8%D1%8F-%D0%B2-%D0%BA%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B5-%D0%B2-%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8/?ref=evropis.moambe.eu). ამ მასალიდან რამდენია ვარგისი, ან თუნდაც რეალურად განადგურებული, სანდოდ არავინ იცის. ზოგი ამბობს, რომ რაც ვარგისი იყო, უკვე რუსეთში გაიტანეს, ვადაგასული ტყვია-წამალი კი ადგილზე გაანადგურეს ჯერ კიდევ გენერალ ლებედის დროს. ეს ნაწილობრივ იმითაც დასტურდება, რომ აქ შენახული იარაღმა და საბრძოლო მასალამ თავი მსოფლიოს სხვადასხვა ცხელ წერტილშიც [ამოყო.](https://www.youtube.com/watch?v=IWHW3NbDggM&ref=evropis.moambe.eu)

ევროპის უშუშროებისა და თანამშრომლობის (ეუთოს) მისიის შეფასებით, 42 ათასი ტონა საბრძოლო მასალიდან 2001 წელს საცავიდან გაიტანეს 1 153 ტონა, 2002 წელს - 2 405 ტონა, 2003 წელს - 16 573 ტონა. გატანა [ეუთოს](https://www.osce.org/moldova/54808?ref=evropis.moambe.eu) მეთვალყურეობის ქვეშ განხორციელდა, რისთვისაც ორგანიზაციამ 3 მლნ აშშ დოლარამდე დახარჯა.

2003 წლის ბოლოდან, დნესტრისპირეთის მხრიდან ზეწოლის შედეგად, სამხედრო ქონების გეგმიური გატანა შეჩერდა, რის საბაბადაც კიშინაუსა და ტირასპოლს შორის დაძაბულობა იქცა.

### ვინ დგას კობასნას სადარაჯოზე?

დნესტრისპირეთის სეპარატისტული რესპუბლიკის სამხედროების გარდა, საცავს დნესტრისპირეთში რუსეთის შეიარაღებული ძალების ოპერატიულ ჯგუფის (სამხედრო დანაყოფი N13962) ათასამდე სამხედრო იცავს. 1999 წლის სტამბოლის ეუთოს სამიტზე რუსეთის მიერ მოლდოვადან ჯარების გაყვანის აღებული ვალდებულების მიუხედავად, აქ დღემდე დგას რუსეთის შეიარაღებული ძალების 1500-მდე სამხედრო, რომელთა დიდი ნაწილი საცავს იცავს, მცირე ნაწილი კი "სამშვიდობო მისიაში" მონაწილეობს.

რუსული სამხრეებით აქ განჩინებული სამხედროების ძირითადი ნაწილი სეპარატისტულ რესპუბლიკაში მცხოვრები რუსეთის მოქალაქეობის მქონე ადგილობრივები არიან. მცირეა რუსეთიდან ჩამოსული სამხედროების წილი, რომლებიც 2014 წლამდე ექვს თვეში ერთხელ, როტაციის პრინციპით იცვლებოდნენ. თუმცა 2014 წელს რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიისა და დონბასში სამხედრო მოქმედებების დაწყების შემდეგ გეგმიური როტაციის განხორციელება პრაქტიკულად შეუძლებელი გახდა.

## მოლდოვის მოთხოვნა და რუსეთის პოზიცია

მოლდოვის მთავრობა პერიოდულად ითხოვს, რომ რუსმა სამხედროებმა დნესტრისპირეთი დატოვონ. 2020 წლის 30 ნოემბერს მოლდოვის პროდასავლურმა პრეზიდენტმა, მაია სანდუმ რუსი სამხედროების, როგორც მშვიდობისმყოფელების, ასევე საცავის მცველების, გაყვანა მოითხოვა, რადგან მისი თქმით, არ არსებობს ორმხრივი შეთანხმება რუსეთის შეიარაღებული ძალების ოპერატიულ ჯგუფის საქმიანობისა და იარაღის საცავის შესახებ. სანდუს თქმით, საცავში არსებული საბრძოლო მასალების განადგურებას მხარს უჭერდა რუსეთის თავდაცვის მინისტრი სერგეი შოიგუც, რომელიც 2019 წლის აგვისტოში მოლდოვაში იმყოფებოდა. შოიგუს პოზიციას 2019 წლის დეკემბერში რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროც იზიარებდა. გატანის პროცესს, ტექნიკური და ფინანსური კუთხით, სრულ მხარდაჭერას [უცხადებდა](https://www.osce.org/secretary-general/431204?ref=evropis.moambe.eu) ეუთო.

2020 წლის დასაწყისში რუსეთმა ეტაპობრივად დაიწყო კიდეც დნესტრისპირეთის რეგიონის დემილიტარიზაციისთვის მზადება. კერძოდ, საბრძოლო მასალების ლიკვიდაციისთვის დაიწყო ტექნიკურ-ეკონომიკური დასაბუთების [მომზადება](https://eadaily.com/ru/news/2020/02/07/rossiya-nachala-podgotovku-k-utilizacii-boepripasov-v-pridnestrove?ref=evropis.moambe.eu). 2021 წლის 11 აგვისტოს სანდუ პუტინის ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილეს, დიმიტრი კოზაკსაც [შეხვდა](https://balkaninsight.com/2021/08/12/russia-and-moldova-agree-to-resume-trade-destroy-ammunition/?ref=evropis.moambe.eu), რომელმაც შეხვედრაზე დაადასტურა, რომ საწყობში არსებული მარაგების საგრძნობი ნაწილის გამოყენების ვადა ამოიწურა და ისინი არ ექვემდებარება ტრანსპორტირებას და ამდენად მათი განადგურება რუსეთის ინტერესებშიც შედიოდა. თუმცა, უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი სამხედრო აგრესიის დაწყების შემდეგ, მოსკოვის ინტერესი ამ მიმართულებით გაქრა.

კრემლის პოზიციის მიუხედავად მოლდოვა კვლავაც აქტიურად ითხოვს მისი ტერიტორიიდან რუსი სამხედროების გაყვანას, რაშიც მას ეუთოც მხარს უჭერს. 2022 წლის 1 დეკემბერს მოლდოვამ ეუთოს სხდომაზე დნესტრისპირეთიდან რუსული ჯარების გაყვანა [მოითხოვა](https://espreso.tv/moldova-na-zasidanni-obse-zaklikala-vivesti-rosiyski-viyska-z-pridnistrovya?ref=evropis.moambe.eu). ეუთოს საგარეო საქმეთა მინისტრების საბჭომ კი ყურადღება გაამახვილა კობასნას საცავზე, რომელიც მათი შეფასებით, მოლდოვაში უკანონოდ არის განთავსებული.

## აფეთქება - მთავარი საფრთხე

2005 წელს მოლდოვის მეცნიერებათა აკადემიის მიერ მომზადებული კვლევის [მიხედვით](https://orheitv.md/ru/vzryv-yetogo-sklada-byl-by-raven-vzryv?ref=evropis.moambe.eu) იმ საბრძოლო მასალების, რომლის ტრანსპორტირებაც ვერ ხერხდება, აფეთქების ძალა 10 კილოტონა იქნება, რაც 1945 წელს ჰიროსიმასა და ნაგასაკიში აფეთქებული ბირთვული ბომბის ექვივალენტია. ანგარიშის[ თანახმად](https://regnum.ru/news/polit/482231.html.?ref=evropis.moambe.eu), საცავში დაახლოებით 20 000 ტონამდე საბრძოლო მასალაა დარჩენილი. მისი აფეთქების შემთხვევაში პირველადი დამრტყმელი ტალღის მოქმედების რადიუსი 40-50 კმ შეიძლება იყოს, რაც დიდ ზიანს მიაყენებს სამოქალაქო მოსახლეობას და გამოიწვევს ჰუმანიტარულ და ეკოლოგიურ კატასტროფას მოლდოვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონსა და უკრაინის მიმდებარე ტერიტორიაზე, რომლის ფართობიც 500-დან 3 ათას კვადრატულ კილომეტრამდე იქნება.

ამგვარი აფეთქების შიში კიდევ უდრო [გაიზარდა](https://www.moldova.org/en/the-russian-ammunition-depot-from-cobasna-discussed-against-the-backdrop-of-the-beirut-explosion/?ref=evropis.moambe.eu), 2020 წლის 4 აგვისტოს ბეირუთის პორტთან მდებარე საწყობში განთავსებული დიდი რაოდენობით ამონიუმის ნიტრატის აფეთქების შემდეგ, რამაც დიდი მსხვერპლი და ნგრევა მოიტანა.

ამ თემაზე საუბარი 2023 წლის თებერვალშიც იყო - 27 თებერვალს, სეპარატისტული რესპუბლიკის დე ფაქტო ლიდერმა ვადიმ კრასნოსელსკიმ რესპუბლიკის „გარე პერიმეტერზე“ არსებული ვითარება "დაძაბულად" [შეაფასა](https://www.ng.ru/cis/2023-02-27/1%5F8668%5Ftransdniestria.html?ref=evropis.moambe.eu#:~:text=%D0%9F%D0%BE%20%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%20%C2%AB%D0%A1%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0,%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D1%8B%20%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%20%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%20%28%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%92%29.), ხოლო რუსული პრესა წერდა, რომ რუმინეთში სწორედ კობასნას აფეთქების შესაძლებლობის გამო შფოთავდნენ.

## დასკვნის მაგივრად

- რუსეთისთვის საცავში არსებული იარაღისა თუ საბრძოლო მასალის დიდ ნაწილს, დიდი ალბათობით, რეალური საბრძოლო დანიშნულება აღარ აქვს. ვარგისი ნაწილი წლებია უკვე რაც გატანილია ან გაყიდული. რუსეთისთვის კობასნას საცავის შესაძლო აფეთქების საკითხი უფრო მოლდოვის, უკრაინისა და მათი მოკავშირეების, რომლებსაც საცავის აფეთქება უშუალოდ დააზიანებს, შანტაჟის ინსტრუმენტია. რუსეთისთვის საცავის დაცვის აუცილებლობა მოლდოვაში, კერძოდ დნესტრისპირეთის სეპარატისტულ რესპუბლიკაში, საკუთარი სამხედრო ძალების ყოფნის ლეგიტიმაციისთვისაც სჭირდება.
- მოლდოვასთვის საცავის დახურვა მნიშვნელოვანია, როგორც საკუთარი მოქალაქეების უსაფრთხოების, ასევე ქვეყანაში რუსული სამხედრო გავლენის შემცირების თვალსაზრისით. დნესტრისპირეთში განთავსებული რუსეთის სამხედრო დანაყოფის დიდი ნაწილი სწორედ კობასნასთან არის დისლოცირებული, შესაბამისად საცავის დახურვა, მათი ყოფნის აუცილებლობისთვის საჭირო არგუმენტებს შეასუსტებს.
- უკრაინისთვის, მოლდოვის მსავსად, საცავის დახურვა მნიშვნელოვანია, როგორც საკუთარი მოქალაქეების უსაფრთხოების, ასევე მისი საზღვრის სიახლოვეს რუსეთის სამხედრო დანაყოფის ყოფნის შედეგად წარმოქნილი რისკების შემცირების თვალსაზრისით. მიუხედავად იმისა, რომ კობასნას საცავს მცირე რაოდენობით სამხედრო მოსამსახურე იცავს, მაღალია რისკი, რუსეთმა საცავთან დისლოცირებული სამხედრო კონტიგენტი უკრაინის წინააღმდეგ პროვოკაციისთვის გამოიყენოს.
- ნაკლებად სავარაუდოა, რომ უკრაინულ მხარეს საცავის ხელში ჩაგდება იქ არსებული, ძირითადად, მოძველებული და ვადაგასული საბრძოლო მასალების დაუფლების მიზნით სურდეს. საცავის სამხედრო გზით დაკავების შესაძლებლობა არარეალურად გამოიყურება, რადგან მაღალია სამხედრო დაპირისპირების შემთხვევაში საცავის აფეთქების რისკი. აქვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ უკრაინაში რუსეთის შემდგომმა სამხედრო წარუმატებლობამ, შესაძლოა, ისეთი გარემო შექმნას, როდესაც თავად რუსეთისთვისაც დაკარგავს მნიშვნელობას რუსეთის ტერიტორიიდან მოშორებით მდებარე კობასნას საცავი.
### არჩევნები თურქეთში: რა უნდა ვიცოდეთ
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a9-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98--e1-83-97-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-a5-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-a8-e1-83-98--e1-83-a0-e1-83-90--e1-83-a3-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:09.000Z
14 მაისს თურქეთში საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნები გაიმართა, რომლის შედგები დიდ ინტერესს იწვევდა რეგიონში.

## როგორია თურქეთის საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები?

მოქმედმა პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიპ ერდოღანმა ხმების 49.50%, ხოლო მისმა მთავარმა კონკურენტმა, ქემალ ქილიჩდაროღლუმ კი 44.89% მიიღეს და მეორე ტურში, 28 მაისს შეეცილებიან ერთმანეთს.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/image-20.png)

დანარჩენი კანდიდატებიდან, სინან ოღანმა ამომრჩეველთა 5.17%-ის, ხოლო მუჰარემ ინჩემ, რომელმაც არჩევნებამდე სამი დღით ადრე საკუთარი კანდიდატურა მოხსნა, 0.44%-ის მხარდაჭერა მოიპოვეს.

## როგორია საპარლამენტო არჩევნების შედგები?

საპარლამენტოა რჩვენებში მმართველმა, სამართლიანობისა და განვითარების პარტიამ - (AKP) გაიმარჯვა და 266 ადგილი დაიბევა 600-დეპუტატიან პარლამენტში. მეორე ადგილზე გავიდა მთავარი ოპოზიციური ძალა, რესპუბლიკური სახალხო პარტია გავიდა (CHP) 169 ადგილით, მესამეზე პრო-ქურთული მწვანეთა მემარცხენე პარტია (YSP) - 62 ადგილი, მეოთხეზე - ნაციონალისტური მოძრაობის პარტია (MHP) , რომელიც მმართველ რესპუბლიკურ ალიანსშია (Cumhur İttifakı) - 50 ადგილი, ხოლო მეხუთეზე კარგი პარტია (İYİ) რომელიც ოპოზიციურ სახალხო ალიანსშია (Millet İttifakı) - 44 ადგილით,.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/image-22.png)

წინასთან შედარებით ახალ პარლამენტში მმართველი პარტია AKP-ს დეპუტატთა რაოდენობა 19-ით შემცირდა, ხოლო მისი მოკავშირე MHP-ის 2-ით გაიზარდა. ჯამში მმართველი რესპუბლიკური ალიანსი თურქეთის 600 კაციან პარლამენტში უმრავლესობაშია. მთავარი ოპოზიციური პარტიის CHP-ის დეპუტატთა რაოდენობა 35-ით გაიზარდა, მისი მოკავშირე İYİ-ის კი 8 დეპუტატით. რაც შეეხება პრო-ქურთულ YSP-ის მას 6-ით მეტი დეპუტატი ეყოლება ახალ პარლამენტში.

საბოლო ჯამში, ოპოზიციამ წინა არჩევნებთან შედარებით შედეგი გააუმჯობესა, თუმცა უმრავლესობაში კვლავ მმართველი ალიანსი რჩება.

## როგორ ჩაიარა არჩვენებმა?

არჩევნებში ამომრჩეველთა [89% მიიღო მონაწილეობა](https://www.politico.eu/article/west-learn-how-live-recep-tayyip-erdogan-turkey-presidential-election/?ref=evropis.moambe.eu), რაც საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელია. ზოგადად თურქეთში არჩვენებში ამომრჩეველთა მაღალი მონაწილეობა უჩვეულო ამბავი არ არის.

მართალია, თურქეთში არჩვენებში მონაწილეობა[ სავალდებულოა](https://www.polyas.de/blog/en/increasing-voter-turnout/compulsory-voting-foreign-countries?ref=evropis.moambe.eu), მაგრამ როგორც წესი არჩევნებზე წაუსვლელობისათვის გათვალისწინებული ჯარიმას არ ამოქმედებენ და შესაბამისად, ამომრჩეველთა მონაწილეობის მაღალი მაჩვენებელი ამით ვერ აიხსნება.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/image-21.png)

თურქეთის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის მაჩვენებელი სტაბილურად მაღალია.

საერთაშორისო სადამკვირვებლო მისიამ [დადებითად შეაფასა](https://www.kurdistan24.net/en/story/31450-High-Turnout-in-Turkish-Elections-is-positive:-EU-Commission-President?ref=evropis.moambe.eu) ხმის მიცემის პროცესი იმ 991 საარჩევნო უბნის 96%-ზე, სადაც ეს მისია მოქმედებდა. თუმცა საარჩვენო ადმინისტრაციის საქმიანობის გამჭვირვალობასთან, სახელმწიფო მედიასაშუალებების მიუკერძოებლობასა და სიტყვის თავისუფლებასთან დაკავშირებით [შენიშვნები გამოთქვა](https://www.aljazeera.com/news/2023/5/16/turkey-slams-election-observers-lack-of-transparency-comment?ref=evropis.moambe.eu). გარკვეული პრობლემების მიუხედავად ოპოზიციას არჩვენების შედეგები ეჭვქვეშ არ დაუყენებია.

## რა იყო მთავარი მოულოდნელობა?

საპრეზიდენტო არჩვენებში სინან ოღანის მიერ მიღებული ხმების 5.17%-ი ამ არჩევნების მთავარ მოულოდნელობად შეფასდა. ამ ეტაპზე იგი საპრეზიდენტო არჩვენების მეორე ტურში არცერთ კანდიდატს მხარდაჭერას არ უცხადებს.პირველი ტურის დასრულებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ, ზოგიერთმა მედიასაშუალებამ გაავრცელა ინფორმაცია მასსა და ქილიჩდაროღლუს შორის გამართული სატელეფონო [საუბრის თაობაზე](https://www.sozcu.com.tr/2023/gundem/kemal-kilicdaroglu-sinan-ogani-aradi-7684554/?ref=evropis.moambe.eu). ოღანი თავისი მხარდაჭერის საფასურად წამყვანი კანდიდატებისაგან ითხოვს მტკიცე პოზიციის დაკავებას ქურთული მშრომელთა პარტიის (PKK) წინააღმდეგ და მილიონობით ლტოლვილის რეპატრიაციის კონკრეტული განრიგის შემუშავებას. ქილიჩდაროღლუმ, რომელსაც ქურთების ხმების იმედიც აქვს, უკანასკნელ გამოსვლაში განაცხადა, თუ ამირჩევთ, ათ მილიონამდე ლტოლვილს სახლებში გავისტუმრებო და ამით ოღანს გაუგორა კოჭი. ვრცელდება ცნობები, რომ პრეზიდენტი ერდოღანი ოღანს შეხვდა და ესაუბრა - მათ შორის ურთიერთგაგება ქურთების საკითხზე უფროა მოსალოდნელი.

## პროგნოზი საპრეზიდენტო არჩვენების მეორე ტურის წინ

პირველ ტურში ნაჩვენები შედეგიდან გამოდინარე დამკვირვებელთა უმეტესობა მეორე ტურში ერდოღანის გამარჯვებას ვარაუდობს. ამას ისიც უწყობს ხელს, რომ მეორე ტურამდე მცირე დროა დარჩენილი და შესაბამისად, ოპოზიციისთვის რთულია სიტუაცია თავის სასარგებლოდ შეცვალოს. თუმცა კანდიდატებს შორის განსხვავება საკმაოდ მცირეა და არც ქილიჩდაროღლუს გამარჯვების გამორიცხვა იქნებოდა გამართლებული.
### თურქეთი: წინასაარჩევნო ბურუსი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-97-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-a5-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-ac-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a9-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-9c-e1-83-9d--e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:09.000Z
## რა ხდება?

ხვალ თურქეთში საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნები გაიმართება.

**გიორგი ბილანიშვილი**, საგარეო პოლიტიკის მკვლევარი

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

2003 წლიდან მოყოლებული, მას შემდეგ, რაც ერდოღანმა და მისმა სამართლიანობისა და განვითარების პარტიამ თურქეთის ხელისუფლების სადავეები ხელში აიღეს, ხვალინდელ არჩვენებზე პირველად ჩნდება მათი დამარცხების რეალური შანსი. ექსპერტთა უმეტესობის ვარაუდით, თუკი ასეთი რამ მოხდება, თურქეთი დაუბრუნდება საპარალამენტო მმართველობასა და რესპუბლიკის სეკულარულ საწყისებს. ეს სიმბოლურიც იქნება, რადგან არჩევნები ემთხვევა ქემალ ათათურქის მიერ თურქეთის რესპუბლიკის დაარსების 100 წლიან იუბილეს, რომელმაც ეს ქვეყანა სწორედ სეკულარიზმის პრინციპებზე დააფუძნა.

## ვინ არიან არჩევნებში მთავარი კონკურენტები?

- საპრეზიდენტო არჩევნების მთავარი ფალავნები არიან მოქმედი პრეზიდენტი, **რეჯეფ თაიფ ერდოღანი** და ოპოზიციის ლიდერი, **ქემალ ქილიჩდაროღლუ**.
- საპარლამენტო არჩევებს რაც შეეხება, აქ ერთმანეთს მეტოქეობას ერდოღანის მმართველი **სამართლიანობისა და განვითარების პარტია** და ქილიჩდაროღლუს ოპოზიციური **რესპუბლიკური სახალხო პარტია** გაუწევენ.

## როგორია წინასაარჩევნო პროგნოზები?

სოციოლოგიური გამოკითხვების უმეტესობითმ საპრეზიდენტო არჩვენებში ქილიჩდაროღლუს უპირატესობა აქვს, თუმცაღა მხოლოდ 4-5%-ის ფარგლებში. სადავოა ისიც, მოახერხებს თუ არა ოპოზიციონერი პოლიტიკოსი პირველ ტურში გამარჯვებისთვის საჭირო 51%-იანი ზღურბლის გადალახვას. შესაბამისად, იმის მაღალი ალბათობა არსებობს, რომ თურქეთში საპრეზიდენტო არჩევნების მერე ტური დაინიშნება. აქ კი ერდოღანს მოწინააღმდეგის გასაშავებლად საქმეში ადმინისტრაციული, პარტიული და პროპაგანდისტული რესურსების ჩართვით კვლავაც შეუძლია უპირატესობა მოიპოვოს.

რაც შეეხება საპარალამენტო არჩევნებს, აქ ერთი შეხედვით, სურათი თითქოს უფრო ნათელია. თუმცა საპარლამენტო არჩვენების სისტემა თურქეთში საპრეზიდენტოსთან შედარებით ბევრად უფრო რთულია. ის პარტიების ინდივიდუალურ მონაწილეობასთან ერთად წინასაარჩევნოდ პოლიტიკური ალიანსების შექმნასაც ითვალისწინებს, რასაც არა მხოლოდ პარლამენტის ფორმირებაზე აქვს გავლენა, არამედ უშუალოდ არჩევნებში ამა თუ იმ პარტიის მიერ მიღებული ხმების საბოლო რაოდენობაზეც.

- სოციოლოგიური კვლევების [თანახმად](https://www.rbc.ru/politics/10/05/2023/6453aab59a79478fa8995d14?ref=evropis.moambe.eu): პოპულარობით, მმართველი, **სამართლიანობისა და განვითარების პარტია** ლიდერობს ხმათა 32%-ით, ეს პარტია მმართველი რესპუბლიკური ალიანსის (Cumhur İttifakı) წევრია;
- 27.6%-იანი მხარდაჭერით, მეორე ადგილზეა **რესპუბლიკური სახალხო პარტია**, რომელიც თავის მხრივ ოპოზიციურ სახალხო ალიანსშია (Millet İttifakı) გაწევრიანებული;
- 10.7%-ით მესამე ადგილს იკავებს პრო-ქურთული **სახალხო დემოკრატიული პარტია**, რომელიც არც მმართველი და არც ოპოზიციური ალიანსის წევრი არ არის, მაგრამ ოპოზიციური სახალხო ალიანსის პოტენციურ მხარდამჭერად მოიაზრება.
- მეოთხე ადგილზეა **სახალხო პარტია** ოპოზიციური სახალხო ალიანსიდან, რომელსაც 10.5% უჭერს მხარს.
- ხუთეულს 6.5%-იანი რეიტინგით კრავს **ნაციონალისტური მოძრაობის პარტია**, რომელიც მმართველი რესპუბლიკური ალიანსის წევრია.

თუკი ეს გამოკითხვა გამართლდა, მმართველმა რესპუბლიკურმა ალიანსმა ჯამში ალბათ ყველაზე მეტი ადგილი უნდა მოიპოვოს თურქეთის პარლამენტში, მაგრამ პრო-ქურთული სახალხო დემოკრატიული პარტია თუ ოპოზიციური სახალხო ალიანსს მიემხრობა, რაც სავსებით მოსალოდნელია, ამ შემთხვევაში სურათი ოპოზიციის სასარგებლოდ შეიცვლება.

## რომელი არჩვენების შედეგია უფრო მნიშვნელოვანი?

მართალია საპარალამენტო არჩვენებზე უფრო მეტი ვისაუბრეთ, არავინ დავობს, რომ **მთავარი საპრეზიდენტო არჩვენების შედეგი იქნება.**

საქმე ისაა, რომ თურქეთი 2017 წელს ერდოღანის ინიციატივით განხორციელებული [საკონსტიტუციო რეფორმის](https://foreignpolicy.com/2023/05/03/turkey-elections-erdogan-kilicdaroglu-vote-manipulation-suppression-media/?utm%5Fsource=Sailthru&utm%5Fmedium=email&utm%5Fcampaign=Situation%20Report:%20NATO%20Spring%20Exercises%20Begin&utm%5Fterm=situation%5Freport) შემდეგ სუპერ-საპრეზიდენტო რესპუბლიკად გადაიქცა. შესაბამისად, პარლამენტი ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში სიმბოლურ როლსღა ასრულებს. უფრო მეტიც, არსებობს საფუძვლიანი ეჭვი, რომ ერდოღანი, საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვების შემთხევაში, ავტორიტარიზმის გაღრმავებას განაგრძობს და შეეცდება არჩევნები თურქეთში უბრალო ფორმალობად აქციოს.

ამ მიმართულებით ნაბიჯები უკვე გადადგმულია. 2022 წელს, მმართველმა პარტიამ ნაციონალისტური მოძრაობის პარტიის მხარდაჭერით პარლამენტში გაიტანა ცვლილებები, რომლის შედეგად, შემოიღეს უზენაეს საარჩვენო საბჭოში მოსამართლეთა დანიშვნის [ისეთი წესი](https://foreignpolicy.com/2023/05/03/turkey-elections-erdogan-kilicdaroglu-vote-manipulation-suppression-media/?utm%5Fsource=Sailthru&utm%5Fmedium=email&utm%5Fcampaign=Situation%20Report:%20NATO%20Spring%20Exercises%20Begin&utm%5Fterm=situation%5Freport), რომელიც მმართველი პოლიტიკური ძალის ინტერესებშია. მანამდე, ერდოღანმა [ისიც მოახერხა](https://www.reuters.com/investigates/special-report/turkey-judges/?ref=evropis.moambe.eu), რომ სასამართლო სისტემა მისთვის არასასურველი მოსამართლეებისგან გაეწმინდა, რითაც საბოლოოდ მოახდინა ხელისუფლების ყველა შტოზე საკუთარი ძალაუფლების კონსოლიდაცია.

ამ ფონზე, გასაკვირი არაა, რომ თურქეთში ხელისუფლებისგან განსხვავებული აზრი თუ პოზიცია სულ უფრო მკაცრი კონტროლის ქვეშ ექცევა.

## რაზე ქონდათ ლიდერებს ძირითადად აგებული წინასაარჩევნო კამპანია

ერდოღანმა, წინასაარჩევნო კამპანია ოპონენტების დისკრედიტაციასა და პოპულიზმზე ააგო. იგი ამომრჩევლებს ეუბნებოდა, რომ არჩევნებზე ოპოზიციის გამარჯვება ხელისუფლების სათავეში LGBT თემის წარმომადგენელთა მოყვანას ნიშნავს, საკუთარ თავს თურქეთში სტაბილურობის გარანტად წარმოაჩენდა და ხშირად საუბრობდა იმ მსხვილ პროექტებზე, რომლებიც მისი მმართველობის პირობებში განხორციელდა. ერდოღანი უხვად გასცემდა დაპირებებს ხელფასებისა და პენსიების გაზრდის თაობაზე, რაც განსაკუთრებით აქტუალური საკითხია ბოლო წლებში თურქული ლირას უცხოურ ვალუტებთან მიმართებაში კატასტროფული დევალვაციისა და ძალზედ მაღალი ინფლაციის ფონზე.

რაც შეეხება ქილიჩდაროღლუს, თავის წინასაარჩევნო კაპმპანიაში ის ყურადღებას ამახვილებდა თურქეთში შექმნილ მძიმე სოციალურ-ეკონომიკურ მდგომარეობაზე და ამომრჩეველს მის გამოსწორებას პირდებოდა. ქილიჩდაროღლუ ამბობს, რომ მისი არჩევის შემთხვევაში თურქეთში დემოკრატიული მმართველობა და პლურალიზმი დაბრუნდება, ხოლო სახელმწიფოს მართვაში მთავარ როლს არა ცალკეული პიროვნებები, არამედ ინსტიტუტები შეასრულებენ.

## თურქეთის არჩვენები და საგარეო პოლიტიკის საკითხები

ექსპერტთა აბსოლუტური უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ საპრეზიდენტო არჩევნებში ერდოღანის გამარჯვების შემთხვევაში, თურქეთის საგარეო კურსი უცვლელი დარჩება. ეს კი იმას გულისხმობს, რომ ერდოღანის მთავრობა შეინარჩუნებს დასავლეთთან და პრინციპში რუსეთთანაც ურთიერთქმედება-კონფრონტაციის პოლიტიკას. ასევე შენარჩუნდება, მეზობელ ქვეყნებსა და მომიჯნავე რეგიონებში პოზიციების გამყარებისა და გავლენის გაძლიერების პოლიტიკაც.

რაც შეეხება ქილიჩდაროღლუს, მისი გამარჯვების შემთხვევაში თურქეთის საგარეო პოლიტიკის დღის წესრიგში სავარაუდოდ დაბრუნდება ევროკავშირში გაწევრიანების საკითხი. მოხდება დასავლეთთან ურთიერთობების გაუმჯობესება, რუსეთთან კი თურქეთი არსით ურთიერთობების იმ ტენდენციას შეინარჩუნებს, რომელიც ერდოღანის პრეზიდენტობისას დამკვიდრდა, რადგან ის თურქეთის რეგიონული ინტერესებითაა განპირობებული და არა პიროვნებების სურვილით. ეს მთელ რიგ საკითხებში ანკარასა და მოსკოვს შორის თანამშრომლობას გულისხმობს, ხოლო ზოგიერთ საკითხში, რომლებსაც ეს ქვეყნები მნიშვნელოვნად მიიჩნევენ, მაგრამ განსხვავებული მიდგომები გააჩნიათ ანკარა და მოსკოვი ურთიერთსაპირისპირო პოზიციებზე დარჩებიან, რაც კონფრონტაციასაც არ გამორიცხავს.

საბოლოო ჯამში, დასავლეთი უფრო ქილიჩდაროღლუს ხილვას ამჯობინებს თურქეთის სათავეში, რუსეთს კი დასავლეთთან უფრო დაძაბულ ურთიერთობაში მყოფი ერდოღანის გამარჯვება ურჩევნია.

## რას უნდა ველოდოთ საქართველოსთან მიმართებაში?!

საქართველოს თემა არ ყოფილა თურქეთის წინასაარჩევნო კამპანიის ნაწილი, მით უმეტეს, რომ ამ საარჩევნო კამპანიაში, ბუნებრივად შიდაპოლიტიკური საკითხები დომინირებდა. თურქეთის არჩვენების შედეგების მიუხედავად, საქართველოსთან მიმართებაში თურქეთის საგარეო პოლიტიკაში არსებითი ცვლილება ნაკლებად მოსალოდნელია.
### ამიხსენი | "უცხოეთის აგენტების" კანონს მართლა იხილავენ ევროპარლამენტში?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-ae-e1-83-a1-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-a3-e1-83-aa-e1-83-ae-e1-83-9d-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-90-e1-83-92-e1-83-94-e1-83-9c-e1/
Last updated: 2026-05-24T20:01:19.000Z
არა. კონკრეტული კანონი განსახილველად წარმოდენილი არაა. მაშინ,

## რა ხდება?

ევროკავშირის სტრუქტურები აქტიურად მუშაობენ კომპლექსურ საკანონმდებლო ცვლილებებსა და ახალი ინსტიტუციური მექანიზმების შექმნაზე, რომლებიც მიმართული იქნება მტრული სახელმწიფოებისა და ავტორიტარული რეჟიმების მიერ ევროკავშირის ძირგამომთრელი საქმიანობის და ევროკავშირის პოლიტიკასა და დემოკრატიულ პროცესებში ბოროტგანზრახული და ფარული ჩარევის წინააღმდეგ.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

ანტიდასავლურად განწყობილი ჯგუფები და რიგი პოლიტიკოსები ცდილობენ ევროკავშირის ინიციატივები, მათი რეალური მიზნებისა და შინაარსის უგულვებელყოფით, საქართველოში ახლახანს ჩაგდებული ე.წ. „აგენტების კანონის“ ანალოგად წარმოაჩინონ.

ევროკავშირის ის ინიციატივები, რომლებზეც საქართველოში აპელირებენ, მიზნად ისახავს მტრული ქვეყნების და („კატარგეიტად“ წოდებული კორუფციული სქემის საპასუხოდ) ავტორიტარული რეჟიმების მიერ ევროკავშირის სტრუქტურებში თავიანთი ინტერესების უკანონოდ ლობირების რისკების შემცირებას.

ევროპული ინიციატივების ყურადღების ცენტრში ევროკავშირის სტრუქტურები, მათი თანამშრომლები, ევროპარლამენტის დეპუტატები, ყოფილი დეპუტატები, და მტრული და ავტორიტარული რეჟიმების მიერ დაფინანსებული ლობისტურ საქმიანობაში ჩართული ორგანიზაციები არიან.

\[box type="error" align="" class="" width=""\] ამ დროს, *საქართველოში მმართველი უმრავლესობის მიერ წარმოდგენილი ინიციატივები* *, მისი ავტორებისვე თქმით, მიზნად ისახავდა დასავლეთის მიერ დაფინანსებული არასამთავრობო ორგანიზაციების გამჭვირვალობის გაზრდას. საქართველოში მმართველი უმრავლესობის მიერ წარმოდგენილი ინიციატივის მოთხოვნები კი არ ვრცელდებოდა სახელმწიფო ორგანიზაციებსა და მათ წარმომადგენლებზე* \[/box\]

## წინაპირობები:

უკანასკნელ წლებში რუსეთმა არაერთხელ განახორციელა ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებზე ჰიბრიდული თავდასხმა და ევროკავშირის ქვეყნების შიდა საქმეებში უხეში ჩარევაც სცადა. გავიხსენოთ რამდენიმე მაგალითი:

- 2015 წელს ჰოლანდიის უსაფრთხოების საბჭოზე განხორციელებული ჰაკერული თავდასხმა;
- ევროკავშირსა და უკრაინას შორის ასოცირების შეთანხმების დაბლოკვის მიზნით 2016 წელს ჰოლანდიაში წარმოებული კამპანია,
- 2017 წელს საფრანგეთის საპრეზიდენტო არჩევნებში რადიკალური მემარჯვენე ევროსკეფტიკოსი კანდიდატის მარინ ლე პენის მხარდაჭერა სხვადასხვა ღია და ფარული ოპერაციებით,
- ბრექსიტის რეფერენდუმში ჩარევის მცდელობა,
- ბრიტანეთისა და გერმანიის ტერიტორიაზე მკვლელობები და მკვლელობების მცდელობები.

რუსეთიდან და სხვა მტრული ქვეყნებიდან მომდინარე საფრთხეებისაგან თავდაცვის მიზნით, ევროკავშირმა ბოლო წლებში უკვე გაატარა მთელი რიგი ცვლილებები ენერგოუსაფრთხოების, კრიტიკული ინფრასტრუქტურის მდრგადობის, მონაცემთა დაცვის, უცხოეთიდან შემოსული ინვესტიციების უკეთ აღრიცხვის და პოლიტიკური ფინანსირების გამჭვირვალობის უზრუნველსაყოფად.

რუსეთის უკრაინაში შეჭრის შემდეგ რუსეთ-ევროკავშირს შორის დაპირისპირების გაზრდის ფონზე ევროკავშირის სტრუქტურებმა კიდევ უფრო გაამახვილეს ყურადღება მტრული ქვეყნების მიერ ძირგამომთხრელ საქმიანობაზე და დემოკრატიული პროცესების ბოროტად გამოყენების წინააღმდეგ დაიწყეს მუშაობა.

2022 წელს „კატარგეიტად“ წოდებული კორუფციული სქემის გამოაშკარავებამ ცხადი გახადა, რომ ევროსტრუქტურები მოწყვლადია მტრული და ავტორიტარული ქვეყნების მიერ მათი ინტერესების უკანონოდ ლობირებისადმი.

დადგინდა, რომ ევროპარლამენტის მოქმედი და ყოფილი დეპუტატები და მათთან კავშირში მყოფი რამდენიმე პირი კატარის მთავრობისგან ფარულად მიღებული თანხებისა და პრივილეგიების სანაცვლოდ უკანონოდ ლობირებდნენ კატარის ინტერესებს ევროპარლამენტში. მსგავსი სქემები გამოვლინდა მაროკოსთან დაკავშირებითაც. შედეგად, დააპატიმრეს ევროპარლამენტის სამი დეპუტატი, ერთი ყოფილი დეპუტატი და ერთი მოქმედი თანამშრომელი. გამოძიების ფარგლებში ამ კორუფციულ სქემაში ბრალდებულ პირებთან დაკავშირებულ, ლობისტურ საქმიანობაში ჩართული ორი არასამთავრობო ორგანიზაციის როლიც გამოიკვეთა.

## როგორ წარიმართება პროცესი ევროკავშირში?

ევროკავშირის კანონშემოქმედებითი პროცესის თანახმად კანონპროექტების მომზადება ევროკომისიის პრეროგატივაა. ევროკავშირის გარკვეული ინსტიტუტების, მათ შორის ევროპარლამენტის დავალებით ევროკომისია წერს და შემდეგ პარლამენტში განსახილველად წარადგენს საკანონმდებლო შემოთავაზებებს. ამ ეტაპზე ევროპარლამენტი ჯერ არ განიხილავს უცხოური გავლენების შესახებ კონკრეტულ კანონპროექტს, თუმცა რამდენიმე დეპუტატმა უკვე გამოთქვა ასეთი კანონის საჭიროების იდეა.

ევროკავშირის სტრუქტურები ნამდვილად მუშაობენ მტრული და ავტორიტარული ქვეყნების ზეგავლენის წინააღმდეგ ევროკავშირის მასშტაბით კოორდინირებული პოლიტიკის შემუშავებაზე. ამ სამუშაოს ნაწილია ევროკომისიის მიერ ინიცირებული "დემოკრატიის დაცვის პაკეტი," ევროპარლამენტის შესაბამისი რეზოლუციები და ევროპარლამენტის პრეზიდენტის მიერ წარმოდგენილი რეფორმის გეგმა.

- **ევროპარლამენტის რეზოლუციები:** ევროპარლამენტი რეზოლუციების გზით აფიქსირებს პარლამენტის პოლიტიკურ ნებას და პოზიციას და ევროკავშირსა და წევრ სახელმწიფოებს ავალებს კონკრეტული კანონპროექტების და ინსტიტუციური ცვლილებების შემუშავებას. ევროპარლამენტის მიერ ერთი წლის წინ მიღებულ რეზოლუციაში ჩამოთვლილია მტრული ქვეყნებიდან მომდინარე მთელი რიგი საფრთხეები და არსებულ საკანონმდებლო ბაზასა და პრაქტიკაში არსებული ხარვეზები, რომელთა აღმოსაფხვრელად ევროპარლამენტი ევროკომისიას და წევრ სახელმწიფოებს კონკრეტული ღონისძიებების გატარებას სთხოვს. ევროპარლამენტის მიერ ერთი თვის წინ მიღებული რეზოლუცია თავად ევროკავშირის სტრუქტურების გამჭვირვალობის გაზრდის ღონისძიებებს ეხება და ევროკავშირის შესაბამის ორგანოებს - ევროკომისიას და სპეციალურ კომიტეტს (INGE2) კონკრეტული ნაბიჯების დაუყოვნებლივ გატარებას ავალებს უცხო ქვეყნების მავნე ზეგავლენის და კორუფციის რისკების შემცირების მიზნით.
- **ევროპარლამენტის პრეზიდენტის შემუშავებული რეფორმის გეგმა:** ევროპარლამენტის პრეზიდენტმა რობერტა მეცოლამ 2023 წლის იანვარში წარადგინა რეფორმის გეგმა, რომელიც მიზნად ისახავს ევროპარლამენტის საქმიანობის გამჭვირვალობის გაზრდას და უცხო ქვეყნების სასარგებლოდ არაკეთილსინდისიერი და ფარული ლობისტური საქმიანობის აღკვეთას. ამ ეტაპზე მიმდინარეობს მეცოლას 14 პუნქტიანი გეგმის შესასრულებლად კონკრეტული ღონისძიებების დამუშავება.
- **ევროკომისიის „დემოკრატიის დაცვის პაკეტი“:** ევროკომისიამ 2023 წლის 16 თებერვალს წარმოადგინა ინიციატივა, რომლის ფარგლებში ევროკომისია შეიმუშავებს რიგ საკანონმდებლო და არასაკანომდებლო ღონისძიებებს ევროკავშირის დემოკრატიულ პროცესებზე მტრული ქვეყნების ზეგავლენის აღკვეთის მიზნით. ამ ინიციატივის ფარგლებში ევროკომისია გამოსცემს დირექტივას, რომელიც წევრ სახელმწიფოებს დაავალებს უცხოეთიდან დაფინანსებული ლობისტური მომსახურების სფეროში გამჭვირვალობის ერთიანი სტანდარტების, ჰარმონიზირებული საკანონმდებლო ბაზის და პროცედურების შექმნას. ინიციატივის განმარტებითი ბარათი მოიცავს დაგეგმილი საკანონმდებლო და არასაკანონმდებლო ღონისძიებების საკვანძო მიმართულებების ჩამონათვალს, ინიციატივის აუცილებლობის დასაბუთებას და პროცესის შემდგომი ნაბიჯების აღწერას. 2023 წლის 16 თებერვლიდან 13 აპრილამდე წარიმართება საჯარო კონსულტაციების პროცესი. ამ პერიოდში დაინტერესებულ პირებს, მათ შორის რიგით მოქალაქეებს, კერძო, არასამთავრობო და აკადემიურ ორგანიზაციებს, პროფესიულ კავშირებს, ექსპერტებს, მთავრობებს, და პოლიტიკურ პარტიებს შესაძლებლობა ექნებათ კომისიას გაუზიარონ თავიანთი მოსაზრებები ინიციატივასთან დაკავშირებით. კონსულტაციების დასრულების შემდეგ ევროკომისია 2023 წლის ზაფხულში წარადგენს „დემოკრატიის დაცვის პაკეტს“, რომელშიც გაწერილი იქნება კონკრეტული დირექტივა და რეკომენდაციები.

## ევროკავშირში განხილული ინიციატივების მიზნები და ძირითადი აქცენტები:

### ევროკავშირის დემოკრატიული პროცესების დაცვა მტრული ქვეყნების ჩარევისგან:

ევროკომისიის მიერ დაანონსებული დემოკრატიის დაცვის პაკეტი, რომელიც ჯერ კონსულტაციების ეტაპზეა, ითვალისწინებს საკანონმდებლო და დამხმარე ღონისძიებებს, რომელთა მიზანი იქნება:

- მტრული ქვეყნების ფარული ზეგავლენის წინააღმდეგ ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებში საერთო, ჰარმონიზირებული მიდგომის და წესების შემუშავება;
- 2024 წლის ევროპარლამენტის არჩევნების თავისუფლებისა და გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა და მოქალაქეების ჩართულობის ხელშეწყობა;
- ევროკავშირისადმი მტრულად განწყობილი ქვეყნებიდან მომდინარე ჰიბრიდული საფრთხეების შესახებ საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება;
- სამოქალაქო საზოგადოების გაძლიერება;
- ლობისტური მომსახურების სფეროში გამჭვირვალობის საერთო სტანდარტების და პროცედურების შემუშავება.

ევროპარლამენტის მიერ 2022 წლის მარტში მიღებულ რეზოლუციში ჩამოთვლილია მტრული სახელმწიფოების მიერ თავიანთი ინტერესების ფარული ლობირების და ევროკავშირის ძირგამომთხრელი პროპაგანდის წინააღმდეგ გადასადგელი ნაბიჯები.

ევროპარლამენტი მოუწოდებს ევროკომისიას და წევრ სახელმწიფოებს ბოროტგანზრახული უცხოური გავლენების რისკების შესამცირებლად გაატარონ კონკრეტული საკანონმდებლო ცვლილებები, შექმნან ახალი და ცენტრალიზებული საკოორდინაციო სტრუქტურები, შეიმუშაონ და გაამკაცრონ ევროპარლამენტარების და ევროსტრუქტურების თანამშრომლების კეთილსინდისიერების, მათი შემოსავლის წყაროების და პირადი კონტაქტების გამჭვირვალობის უზრუნველყოფისთვის არსებული წესები, გაამკაცრონ ევროპარლამენტში ლობისტური საქმიანობის გამჭვირვალობის სტანდარტები და სხვა.

\[box type="error" align="" class="" width=""\] *საქართველოში, მმართველი ძალის მიერ წარმოდგენილ საკანონმდებლო ინიციატივაში საუბარი საერთოდ არ იყო მტრულ სახელმწიფოებზე და არც ლობისტურ საქმიანობაზე. კანონი ეხებოდა არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის ზოგადად საზღვარგარეთიდან მომავალ საგრანტო დაფინანსებას, რაც ღიად სწორედ დასავლეთის, დემოკრატიული და მოკავშირე ქვეყნებიდან შემოდის.*\[/box\]

## გამჭვირვალობის რეესტრი:

ევროკავშირში უკვე 10 წელია მოქმედებს ინტერესთა ლობისტი ორგანიზაციების რეესტრი იმ ორგანიზაციებისთვის, რომლებიც ევროპარლამენტში ლეგალურად ლობირებენ კონკრეტულ საკანონმდებლო ინიციატივებს და პოლიტიკას.

ევროპარლამენტის რეზოლუციაში ნახსენებია ამ რეესტრის იმგვარად რეფორმირება, რომ შესაძლებელი გახდეს ლობისტების დაფინანსების პირველწყაროების აღრიცხვა, რათა გამოირიცხოს მტრული ქვეყნების მიერ მაქინაციური სქემებით ლობისტების ფარული დაფინანსება. რეზოლუციაში ასევე გამოთქმულია რეკომენდაცია უცხოური გავლენის რეესტრის შექმნაზე, რომელში **ლობისტური საქმიანობის** რეგისტრაცია მოუწევთ უცხო ქვეყნების მთავრობების მიერ მათი ინტერესების გასატარებლად დაქირავებულ ორგანიზაციებს.

\[box type="error" align="" class="" width=""\]*საქართველოში ინიცირებული კანონი არ ეხებოდა რეესტრში შესატანი ორგანიზაციების საქმიანობის ფორმებს ან მიზნებს, ის მხოლოდ დაფინანსების წილის (20%) კრიტერიუმით ითვალისწინებდა “აგენტების რეესტრში” ორგანიზაციების გატარებას. საქართველოში მოქმედებს "კანონი ლობისტური საქმიანობის შესახებ," რაც ლობისტი ორგანიზაციების რეგისტრაციასაც გულისხმობს. "უცხოელი აგენტების" შესახებ კანონის მოხსენებით ბარათში ნათქვამი იყო, რომ ის არ ითვალისწინებს ცვლილებებს ამ კანონში.* \[/box\]

## არასამთავრობო ორგანიზაციების საკითხი:

ევროპარლამენტის რეზოლუციებსა და ევროკომისიის ინიციატივაში ხაზგასმულია არასამთავრობო ორგანიზაციების და სამოქალაქო სექტორის ხელშეწყობის აუცილებლობა. ევროპარლამენტის რეზოლუციაში ასევე აღნიშნულია რომ საჭიროა ზომების გატარება იმ მიზნით, რომ მტრულმა ქვეყნებმა ფარული დაფინანსების გზით ვერ მოახერხონ თავიანთი ინტერესების ლობირება ან ევროკავშირის დემოკრატიული პროცესების ძირგამომთხრელი კამპანიების წარმოება ევროკავშირში მოქმედი არასამთავრობო ორგანიზაციების მეშვეობით.

ევროპარლამენტის მიერ 2023 წლის 16 თებერვალს მიღებული რეზოლუცია მკაცრად გმობს ნებისმიერ მცდელობას რომ „კატარგეიტის“ კორუფციულ სქემაში ორი არასამთავრობო ორგანიზაციის ჩართულობის ფაქტი ბოროტად იქნეს გამოყენებული ზოგადად არასამთავრობო ორგანიზაციების ფინანსირების გაუმჭვირვალობაზე სასაუბროდ და არასამთავრობო ორგანიზაციების მადისკრედიტირებელი რიტორიკისთვის.

\[box type="error" align="" class="" width=""\]*საქართველოში ინიციატივის ოფიციალურ მიზნად “არასამთავრობო ორგანიზაციების გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა” სახელდებოდა, თუმცა პოლიტიკური რიტორიკა ღიად არასამთავრო ჯგუფებს შორის “გავლენის აგენტების” და "ჯაშუშების" გამოვლენისკენ იყო მიმართული, რაც კანონის ჩავარდნის შემდეგ კიდევ უფრო გამწვავდა.*\[/box\]

## ევროპარლამენტის გამჭვირვალობის გაზრდა:

ევროპარლამენტის პრეზიდენტის რეფორმის გეგმა მიზნად ისახავს ევროპარლამენტის მუშაობის გამჭვირვალობის და კეთილსინდისიერების უზრუნველყოფას. განიხილება ისეთი ღონისძიებები, როგორიცაა:

- ყოფილი ევროდეპუტატებისთვის ლობისტურ საქმიანობის შეზღუდვა მათი მანდატის ვადის გასვლიდან გარკვეული პერიოდის განმავლობაში;
- ყოფილი დეპუტატებისთვის ევროპარლამენტში დაშვების შეზღუდვა მანდატის ჩაბარებიდან გარკვეული პერიოდის განმავლობაში;
- ევროპარლამენტარების ფინანსური დეკლარაციების ფორმის გაუმჯობესება, ისე, რომ დეკლარაციებში გამჭვირვალედ აისახოს დეპუტატების ფინანსური ინტერესები და სადეპუტატო მოღვაწეობის პარალელური საქმიანობები;
- ევროპარლამენტარების საზღვარგარეთ ვიზიტების და უცხო ქვეყნების წარმომადგენლებთან შეხვედრების შესახებ ანგარიშების წარმოდგენა.

\[box type="error" align="" class="" width=""\] *მმართველი უმრავლესობის ინიციატივა უცხოური გავლენების კონტექსტში საერთოდ არ განიხილავდა საქართველოს პარლამენტის ან სხვა სახელმწიფო სტრუქტურების გამჭვირვალობის გაზრდის საჭიროებას, არადა მათი გამჭვირვალობის ხარისხი [წლიდან წლამდე უარესდება](https://evropis.moambe.eu/content/files/2026/04/528020.html).* \[/box\]

*მასალა მოამზადა ქეთი შუბითიძემ, პოლიტიკის და მართვის საკონსულტაციო ჯგუფის (PMCG) აშშ ოფისის ბიზნეს განვითარების მენეჯერ*მა
### ფინეთი ნატოსკენ რბოლის ფინიშზე
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a4-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-9d-e1-83-a1--e1-83-a4-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-a8-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-ae-e1-83-90-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:12.000Z
## რა მოხდა

16-17 მარტს ანკარაში ფინეთის პრეზიდენტის ვიზიტის შედეგად, ფაქტიურად მოიხსნა ბოლო წინააღმდეგობა ფინეთის ნატოში გაწევრიანების გზაზე. პრეზიდენტ რეჯებ ტაიპ ერდოღანის [განცხადებით,](https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkiye-to-greenlight-finlands-nato-membership-bid-erdogan?fbclid=IwAR3ydyAyVO3u6Qs2IGrcN%5FXB1DlEeP8wTNy%5FYiDIrP9e5CeQQLyDCLfZRS8&ref=evropis.moambe.eu) თურქეთის პარლამენტი ამ საკითხის რატიფიცირებას უახლოეს ხანებში მოახდენს.

---

**ავტორი**: გიორგი ბილანიშვილი, მკვლევარი

---

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი

უკვე დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ ნატოს გაფართოება ივნისში, ვილნიუსის სამიტზევე მოხდება. თურქეთის პრეზიდენტმა მაისში დანიშნული საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩვენების წინ მოკავშირეებს აჩვენა, რომ კონსტრუქციულად თამაშიც შეუძლია, თუმცა შვედეთთან მიმართებაში ურყევი დარჩა და საკუთარ ამომრჩეველს პრინციპულობაც უჩვენა.

## ფინეთისა და შვედეთის ნატოსკენ მიმავალი გზები გაიყარა

რუსეთის უკრაინაში შეჭრის შემდეგ, ფინეთმა და შვედეთმა უარი თქვეს ნეიტრალიტეტზე და [2022 წლის 18 მაისს](https://www.economist.com/leaders/2022/05/19/why-nato-should-swiftly-admit-sweden-and-finland?ref=evropis.moambe.eu) ნატოში გაწევრიანების თაობაზე განაცხადი შეიტანეს. 2022 წლის 29 ივნისს, [ნატოს მადრიდის სამიტზე](https://www.nato.int/cps/en/natohq/official%5Ftexts%5F196951.htm?ref=evropis.moambe.eu) წევრმა ქვეყნებმა მხარი დაუჭირეს ფინეთისა და შვედეთის ჩრდილოატლანტიკურ ალიანსში გაწევრიანებას.

თანამშრომლობის დიდი გამოცდილებისა და ურთიერთთავსებადობის მაღალი დონის გამო, ფინეთისა და შვედეთისგან ალიანსმა არ მოითხოვა წევრობის სამოქმედო გეგმა (განსხვავებით, მაგალითად საქართველოს, უკრაინისა და ბოსნია-ჰერცოგოვინისაგან), ამიტომ მათი ნატოში გაწევრიანების გზაზე პროცედურულად მხოლოდ ორი ნაბიჯი დარჩა - წევრი ქვეყნების საკანონმდებლო ორგანოების მხარდაჭერა; და ნატოს სამიტზე მათი წევრობის დამტკიცება.

დღეისათვის ნატოს 30 წევრი ქვეყნიდან 28 ქვეყანამ უკვე მოახდინა ფინეთის და შვედეთის ნატოში ინტეგრაციის [რატიფიცირება](https://www.atlanticcouncil.org/content-series/fastthinking/is-finland-moving-into-nato-without-sweden/?ref=evropis.moambe.eu). დარჩა ორი: თურქეთი და უნგრეთი.

## როგორია თურქეთის პოზიცია?

თურქეთმა იმთავითვე უარყოფითი პოზიცია დააფიქსირა ფინეთის და შვედეთის ნატოში გაწევრიანებასთან დაკავშირებით, რადგან ამ ქვეყნებს ქურთების მხარდაჭერაში ადანაშაულებდა, რომლებსაც ანკარა ტერორისტებად მიიჩნევს. თუმცა, მადრიდის სამიტზე, მან მაინც დაუჭირა მხარი ალიანსის [გადაწყვეტილებას](https://www.euractiv.com/section/defence-and-security/news/turkey-drops-resistance-to-sweden-and-finland-joining-nato/?ref=evropis.moambe.eu).

დათმობის სანაცვლოდ, ამავე სამიტზე გაფორმდა [სამმხრივი მემორანდუმი](https://www.nato.int/nato%5Fstatic%5Ffl2014/assets/pdf/2022/6/pdf/220628-trilat-memo.pdf?ref=evropis.moambe.eu), რომელიც ფინეთს და შვედეთს თურქეთის მიერ ტერორისტულად მიჩნეულ ორგანიზაციებთან - PKK, YPG/PYD, FETO მიმართებაში გარკვეულ ვალდებულებებს აკისრებდა. უნდა ითქვას ისიც, რომ ანკარას ამ საკითხში იმთავითვე სტოკჰოლმთან უფრო მეტი პრობლემა ქონდა, ვიდრე ჰელსიკისთან.

სამმხრივი მემორანდუმის ფარგლებში პროცესი მაინც მეტ-ნაკლებად წინ მიდიოდა. სტოკჰოლმმაც შეასრულა გარკვეული მოთხოვნები, მათ შორის, კონსტიტუციაში ცვლილებები დაამტკიცა, რომელიც [ანკარას მოთხოვნით](https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkiye-to-greenlight-finlands-nato-membership-bid-erdogan?fbclid=IwAR3ydyAyVO3u6Qs2IGrcN%5FXB1DlEeP8wTNy%5FYiDIrP9e5CeQQLyDCLfZRS8&ref=evropis.moambe.eu), ტერორიზმის საწინააღმდეგო კანონმდებლობის გამკაცრებას ითვალისწინებს.

მდგომარეობა მას შემდეგ დამძიმდა, რაც იანვარში სტოკჰოლმში თურქეთის საელჩოს სიახლოვეს მემარჯვენე-რადიკალმა პოლიტიკოსმა, რასმუს პალუდანმა, რომელსაც შვედური მედია კრემლთან კავშირში ამხელს, [ყურანი დაწვა](https://www.theguardian.com/world/2023/jan/27/burning-of-quran-in-stockholm-funded-by-journalist-with-kremlin-ties-sweden-nato-russia?ref=evropis.moambe.eu). ანკარამ ამ ინციდენტის შემდეგ შეწყვიტა სამმხრივი მოლაპარაკებები სტოკჰოლმთან და ჰელსინკისთან. თუმცა, პრეზიდენტმა ერდოღანმა [იქვე აღინიშნა](https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkiye-to-greenlight-finlands-nato-membership-bid-erdogan?fbclid=IwAR3ydyAyVO3u6Qs2IGrcN%5FXB1DlEeP8wTNy%5FYiDIrP9e5CeQQLyDCLfZRS8&ref=evropis.moambe.eu), რომ თურქეთს განსხვავებული მიდგომა ექნებოდა ფინეთისა და სტოკჰოლმის მიმართ.

საბოლოოდ ეს დადასტურდა 17 მარტს, ფინეთის პრეზიდენტის თურქეთში ვიზიტის დროს, როდესაც ერდოღანმა იმედი გამოთქვა, რომ მისი პარლამენტი ფინეთის წევრობას ნატოში, თურქეთში 14 მაისს დანიშნულ არჩევნებამდე დაუჭერდა მხარს.

## რა ბედს ეწევა შვედეთი?

ვილნიუსის სამიტამდე შვედეთთან დაკავშირებით ანკარას პოზიციის შეცვლის მცირე შანსი არსებობს და ამას რამდენიმე ფაქტორი განაპირობებს.

- **[გარიგების სანაცვლოდ პოზიციის შეცვლა:](https://www.atlanticcouncil.org/content-series/fastthinking/is-finland-moving-into-nato-without-sweden/?ref=evropis.moambe.eu)** ანკარას პოზიცია შეიძლება შეიცვალოს აშშ-ის მიერ თურქეთისთვის F-16-ის ტიპის საბრძოლო თვითმფრინავების მიყიდვაზე გადაწყვეტილების მიღებამ. დიდ ბრიტანეთს, გერმანიას და ესპანეთს ასევე შეუძლიათ გავლენის მოხდენა თურქეთის ხელისუფლებაზე, რადგან მათ ამ ქვეყანასთან მჭიდრო ურთიერთობები გააჩნიათ.
- **თურქეთის შიდა პოლიტიკა:** თურქეთში 14 მაისს საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩვენებია დანიშნული, რომელშიც სოციოლოგიური გამოკითხვების მიხედვით ოპოზიციას გამარჯვების შანსები გააჩნია. თუ ასე მოხდება, მცირე დრო კიდევ დარჩება ივლისის ნატოს სამიტამდე იმისთვის, რომ შვედეთის ნატოში ინტეგრაციას თურქეთის პარლამენტმა მხარი დაუჭიროს;
- **საერთაშორისო კონიუნქტურა:** ბოლო ხანებში გაჩნდა გარკვეული ნიშნები, რომ ანკარა უფრო მეტად ითვალისწინებს დასავლეთის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებულ სანქციებს. ახლახან გავრცელებული [ინფორმაციის თანახმად](https://www.golosameriki.com/a/kraine-crisis-turkey-sanctions/7013079.html?ref=evropis.moambe.eu), თურქეთმა შეაჩერა უცხო ქვეყნებში დამზადებული იმ პროდუქციის ტრანზიტი რუსეთის ფედერაციაში, რომლებიც რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციების ქვეშ ხვდება. ამასთან ერთად, მან შესაძლოა [უარი თქვას](https://vz.ru/news/2023/3/15/1203196.html?ref=evropis.moambe.eu) რუსული C-400 ტიპის საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსების ახალი პარტიის შესყიდვაზე, რაც თავის დროზე ანკარასა და ნატოს წევრ ქვეყნებს შორის დავის საგანი გახდა.

## რა უნდა უნგრეთს?

ვიქტორ ორბანი, როგორც კი ამის საშუალება მიეცემა, აქტიურ პრო-რუსულ პოლიტიკას ატარებს და ევროკავშირის ყველა წევრის წინააღმდეგ მარტო დარჩენაც არ ეთაკილება. თუმცა ამგვარ პოზიციას ხშირად დათმობების გამოსავაჭრებლად იყენებს. ნატოში უნგრეთის პოზიცია უფრო მყიფეა.

ფინეთის და შვედეთის ნატოში ინტეგრაციასთან დაკავშირებით უნგრეთის უარყოფითი პოზიცია რუსეთის ინტერესებს კი ეხმიანება, თუმცა ფორმალურად ბუდაპეშტი საკუთარ პოზიციას თურქეთის წინააღმდეგობით იმყარებდა. მას შემდეგ, რაც ანკარა ფინეთის ნატოში ინტეგრაციის მხარდაჭერას დათანხმდა, უნგრეთის მმართველმა პარტიამ [განაცხდა](https://www.euractiv.com/section/defence-and-security/news/turkey-hungary-to-ratify-finlands-nato-bid-sweden-left-aside-for-now/?ref=evropis.moambe.eu), რომ 27 მარტის საპარლამენტო სხდომაზე ისიც ანალოგიურად მოიქცევა, ხოლო შვედეთთან დაკავშირებით გადაწყვეტილებას მოგვიანებით მიიღებს.

## რა პოზიცია აქვს ოფიციალურ მოსკოვს?

ცხადია მოსკოვი ნატოს გაფართოების წინააღმდეგია, თუმცა ფინეთის და შვედეთის ნატოში გაწევრიანებასთან დაკავშირებით ხმამაღალი განცხადებები კრემლში არ გაუკეთებიათ. მეტიც, გასული წლის ივლისში პუტინმა [განაცხადა](https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%BD-%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B8-%D0%B8-%D1%88%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%B2-%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D1%82-%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%83%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8/2626408?ref=evropis.moambe.eu), თურმე ფინეთისა და შვედეთის ნატოში გაწევრიანება რუსეთისთვის უშუალო საფრთხეს არ წარმოადგენს.

ცხადია, რომ მოსკოვი ამ შემთხვევაში უბრალოდ ცრუობს. იგი შეგნებულად თავს არიდებს ამ თემის გაშლას, მათ შორის პროპაგანდისტულ თოქ-შოუებში, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში იმას დაადასტურებს, რომ საკუთარი აგრესიული პოლიტიკით პოლონეთიდან ნატოს ჯარების გაყვანას იქადნებოდა და შედეგად კი საზღვარზე ნატოს წევრი ფინეთი მიიღო.

## სად არის ამ ამბებში საქართველო?

არსად. ფინეთისა და შვედეთის ნატოში ინტეგრაციის გადაწყვეტილებას არანაირი ზეგავლენა არ მოუხდენია საქართველოს ხელისუფლების ნატოში ინტეგრაციის პოლიტიკაზე. არადა, გაფართოების საკითხის დაბრუნება ნატოს დღის წესრიგში შეიძლება საქართველოსთვის - რიტორიკულ დონეზე მაინც - მომგებიანი ყოფილიყო. ეგებ, დახურულ კარს მიღმა რაღაც ხდება კიდეც, მაგრამ ამ მიმართულებით გააქტიურების შედეგები ხილულად ჯერ არსად ჩანს.
### ევროპის მოამბე - 19 მარტი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-91-e1-83-94-19--e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a2-e1-83-98/
Last updated: 2023-03-19T11:05:32.000Z
## გუდიანი კაცი

კვირის ბოლოს, ჰააგის სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლომ ვლადიმირ პუტინის სახელზე დაკავების ორდერი გასცა. რუსეთის თავკაცი ეჭვმიტანილია უკრაინის ოკუპირებული ტერიტორიებიდან ბავშვების რუსეთში დეპორტაციაში. პროკურატურის ხელთ 2022 წლის თებერვლიდან მოყოლებული ბავშვების რუსეთში იძულებითი გადასახლების ფაქტებია, რასაც პუტინთან ერთად ძებნაში გამოცხადებული მარია ლვოვა-ბელოვა, რუსეთის ბავშვთა უფლებების კომისარი ედგა სათავეში. სასამართლომ დაადგინა, რომ პროკურატურის კრიტერიბუმები საკმარისია იმისათვის, რომ გაჩნდეს „გონივრული ეჭვი,“ რომ ვლადიმირ პუტინი პირადად მონაწილეობდა უკრაინელი ბავშვების დეპორტაციის ორგანიზებაში. რუსეთი არ არის რომის სტატუტის ხელშემკვრელი სახელმწიფო და არ აღიარებს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს იურისდიქციას. თუმცა თუ რუსეთის ლიდერი იმ 123 ქვეყნის ტერიტორიაზე აღმოჩნდება, რომლებზეც სასამართლოს იურისდიქცია ვრცელდება, მათ შორისაა საქართველოც, მის მიმართ შესაძლებელია საერთაშრისო სამართლით გათვალისწინებული ზომები გატარდეს.

## თავისუფლების ფრთები

პოლონეთმა თავი მოაბა უკრაინისათვის საბჭოთა წარმოების მიგ-29 ავიაგამანადგურებლების გადაცემის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებას. უახლოეს ხანში, უკრაინის განკარგულებაში ოთხი ასეთი სრულად გამართული თვითმფრინავი იქნება, ხოლო დანარჩენები ჯერჯერობით შეკეთებას საჭიროებს. ვარშავა ამ თვითმფრინავებს აშშ და სამხრეთ კორეული მოდელებით ჩაანაცვლებს. პოლონეთის შემდეგ, მსგავსი გადაწყვეტილება საჯაროდ გამოაცხადა სლოვაკეთმაც, რომელიც უკრაინას ცამეტ მიგ-29-ს გადასცემს. ამასობაში უკრაინელი პილოტები დასავლურ მოდელებზე - F-16, Eurofighter Tornado და Mirage-2000-ზე ცდიან ძალებს და იმედია, მალევე მიიღებენ.

## სულთნის წყალობა სუომის

თურქეთი და უნგრეთი ფინეთის ნატო-ში გაწევრიანებას დაყაბულდნენ, შვედეთი კი კარში დატოვეს. პარასკევს თურქეთის პრეზიდენტმა, რეჯეფ ტაიფ ერდოღანმა და უნგრეთის მმართველი ფიდესის საპარლამენტო ჯგუფის ლიდერმა ფინეთს საქციელი მოუწონეს და ფინეთის ნატო-ში წევრობის რატიფიცირებაზე კენჭისყრის ჩანიშვნასაც დაყაბულდნენ. ერდოღანის განმარტებით, შვედეთთან მოლაპარაკებები გაგრძელდება. ფინეთმა და შვედეთმა ნატო-ში გაწევრიანება უკრაინაში რუსეთის შეჭრიდან მალევე გადაწყვიტეს და შესაბამისი თხოვნით ნატო-ს მიმართეს. თურქეთი შვედეთს ქურთი სეპარატისტებისა და ტერორისტების მფარველობას ედავება და მათ გადმოცემას ითხოვს. საქმეს ისეთი პირი უჩანს, რომ შვედეთს ბრწყინვალე პორტისა და ჰუნთა კარვის მოთაფლვა ჯერ არ დაუსრულებია და ნატოს მისაღებში ყურყუტი მოუწევს.

---

\[newsletter\_form button\_label="გამოწერა"\] \[newsletter\_field name="email" label="ელ.ფოსტა"\] \[newsletter\_field name="first\_name" label="სახელი"\] \[newsletter\_field name="list" number="5" label="ევროპის მოამბე" checked="true"\] \[/newsletter\_form\]

---

## ჭკუით, მოქალაქევ!

საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა და მისმა პრემიერმა, ელიზაბეტ ბორნმა მტკივნეული საპენსიო რეფორმის ეროვნული ასამბლეის კენჭისყრაზე გატანა ვერ გაბედეს და დეკრეტული წესით მიიღეს, რასაც ქუჩის დემონსტრაციების გამწვავება და პოლიციასთან შეხლა-შემოხლა მოჰყვა. მაკრონის რეფორმა საპენსიო ასაკის 62 წლიდან 64 წლამდე გაზრდას ითვალისწინებს. საფრანგეთის პრეზიდენტს პარლამენტში უმრავლესობა რახანია აღარ ჰყავს, ამიტომ ის სულ უფრო ხშირად მიმართავს საპრეზიდენტო დეკრეტების პრაქტიკას, რაც მეხუთე რესპუბლიკაში იშვიათი არაა, მაგრამ ყოველთვის იწვევს აღშფოთებას, პრეზიდენტს თავს გაუვიდაო. როგორც ხშირადვე ხდება, საფრანგეთის მთავრობისადმი ნდობის კენჭისყრა გაიმართება, რომელიც მეხუთე რესპუბლიკაში ასჯერ მომხდარა, მაგრამ მხოლოდ ერთხელ - წარმატებით. ფრანგები სულ უფრო დიდხანს სწავლობენ, სულ უფრო დიდხანს ცოცხლობენ და ყოველი შემდგომი თაობა რაოდენობრივან წინაზე მცირეა - ეს კი საპენსიო სისტემის შემოსავალ-გასავლის ბალანსს არღვევს და რეფორმის გარეშე, საფრანგეთის სოციალური დაცვის სისტემა შესაძლოა უკაპიკოდ დარჩეს. ეს ყველამ იცის, ოღონდ სწორედ ქუჩის მღელვარების შიშით, რეფორმაზე პოლიტიკური პასუხისმგებლობის აღებას ფრანგული მთავრობები წლებია თავს არიდებდნენ. მაკრონმა და მისმა გუნდმა უკვე მეორედ შებედეს საპენსიო რეფორმას და ვნახოთ, გადაურჩებიან თუ არა ამ პოლიტიკურ კრიზისს.

## ბრიტანია ძველი ამფსონების ძიებაში

ახალ, მრავალმილიარდიან თავდაცვითი პაქტზე შესათანხმებლად, სან დიეგოში, წყალქვეშა ნავების ბაზაზე, დიდი ბრიტანეთის, აშშ-ს და ავსტრალიის (AUKUS) ლიდერები შეიკრიბნენ. AUKUS-ის თავდაცვითი პაქტი ავსტრალიისთვის ბრიტანული კონსტრუქციის, ამერიკული ტექნოლოგიებით აღჭურვილი წყალქვეშა ხომალდების მშენებლობას ითვალისწინებს. ატომური წყალქვეშა გემებით ავსტრალიის გაძლიერების გარდა, ეს პაქტი ინდოეთი-წყნარი ოკეანის რეგიონში ჩინეთის შესაკავებლად, აშშ-სა და დიდი ბრიტანეთის გაზრდილ სამხედრო ჩართულობასაც გულისხმობს. ევროკავშირიდან კარის გაჯახუნებით წამოსული ბრიტანეთი მღელვარე მსოფლიოში ახალ ადგილს ეძებს და მას ტრადიციულ პარტნიორეთან ერთად პოულობს კიდეც.
### ამიხსენი | "ლიბერალური ფაშიზმი"
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-ae-e1-83-a1-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-91-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-98--e1-83-a4-e1-83-90-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:14.000Z
მმართველი პარტიის ლიდერმა, ირაკლი კობახიძემ დღეს რუსული კანონის საწინააღმდეგოდ გამომსვლელებს [**"ლიბერალურ ფაშიზმში" დასდო ბრალი**](https://evropis.moambe.eu/content/files/2026/04/531259.html). საიდან მოვიდა ეს გამოთქმა და რას ნიშნავს ის?

## გამოთქმის დაბადება

ტერმინი "ლიბერალური ფაშიზმი" რადიკალურ მემარჯვენე წრეებში ადრეც ტრიალებდა, თუმცა საჯარო პოპულარობა შესძინა ამერიკელმა მწერალმა, იონა გოლდბერგმა (Jonah Goldberg) გამოიყენა რა 2008 წელს გამოცემულ წიგნში "ლიბერალური ფაშიზმი: ამერიკული მემარცხენეობის გასაიდუმლოებული ისტორია მუსოლინიდან "ცვლილებების პოლიტიკამდე." გოლდბერგის მტკიცებით, თანამედროვე ლიბერალიზმი ძველ, ფაშისტურ იდეოლოგიას იმით წააგავს, რომ ყველა პრობლემის გადაწყვეტად სახელმწიფოს მოუხმობს, პირად თავისუფლებებს არად აგდებს და ძალისა თუ იძულების ხშირი გამოყენებით ცდილობს პოლიტიკური მიზნების მიღწევას.

ამ ტერმინმა აზრთა დიდი სხვადასხვაობა გამოიწვია. სხვადასხვა პოლიტიკური ოჯახის წარმომადგენელი მეცნიერები და ანალიტიკოსები დამაჯერებლად ასაბუთებენ, რომ გოლდბერგის შედარება კრიტიკას ვერ უძლებს. ის უგულვებელყოფს ფუნდამენტურ, როგორც თეორიულ, ისე პრაქტიკულ განსხვავებებს ლიბერალიზმსა და ფაშიზმს შორის.

ისტორიკოსები იმაზეც მიუთითებენ, რომ ფაშისტური იდეოლოგიის რეჟიმები - მუსოლინის იტალია და ჰიტლერული გერმანია, აშკარად და ღიად ილაშქრებდნენ ლიბერალიზმისა და დემოკრატიის წინააღმდეგ და რომ ორივე ამ რეჟიმს არაფერი ჰქონა საერთო თანამედროვე ლიბერალიზმთან.

## სინამდვილეში

ტერმინი "ლიბერალური ფაშიზმი" ოქსიმორონია - დაპირისპირებულთა ერთობა - და ის არ ასახავს არანაირ რეალურ პოლიტიკურ იდეოლოგიასა და მიძრაობას. "ლიბერალიზმი" და "ფაშიზმი" ორი, ფუნდამენტურად განსხვავებული პოლიტიკური ფილოსოფიაა.

ფაშიზმი ულტრა-მემარჯვენე, ავტორიტარული იდეოლოგიაა, რომლის მახასიათებლებია ექსტრემისტული ნაციონალიზმი, ტოტალიტარიანიზმი, პიროვნული უფლებებისა და თავისუფლებების უკიდურესი შეზღუდვა. ლიბერალიზმი ცენტრისტული ან მემარცხენე-ცენტრისული იდეოლოგიააა, რომელიც პიროვნული უფლებებისა და თავისუფლებების, დემოკრატიისა და საბაზრო კაპიტალიზმის ღირებულებებს ქადაგებს.

სინამდვილეში ამ ტერმინს რეალობასთან კავშირი არა აქვს - ის არანაირ ლეგიტიმურ პოლიტიკურ ფილოსოფიას ან მოძრაობას არ ასახავს. ტერმინი "ლიბერალური ფაშიზმი," როგორც წესი ოპონენტების დემონიზებისთვის გამოიყენება.

## ვინ იყენებს ამ ტერმინს

დასავლეთში ტერმინს "ლიბერალური ფაშიზმი" ხშირად იყენებენ ე.წ. ალტ-მემარჯვენე რადიკალები, მაგალითად ულტრაკონსერვატორი გლენ ბეკი (Glenn Beck) ანდა გამოცემა ბრაიტბარტ ნიუსი (Breitbart news).

როგორც წესი, ამ იარლიყის მიკვრით, ისინი აკრიტიკებენ მთავრობების მხრიდან ზედმეტ რეგულირებას და ზედმეტ სახელმწიფო კონტროლს თანამედროვე ლიბერალურ დემოკრატიებში, განსაკუთრებით, როცა საქმე სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას შეეხება. მათ განსაკუთრებით რასისტული, გენდერულად დისკრიმინაციული და სხვა მსგავსი ტერმინოლოგიის საჯარო გამოყენების შეზღუდვები აწუხებთ.

### რუსული კვალი

გოლდბერგის წიგნი განსაკუთრებით პოპულარულია რუსეთში, სადაც "ლიბერალური ფაშიზმის" ცნებამ სახელმწიფო პროპაგანდაშიც შეაღწია. სწორედ "ლიბერალურ ფაშიზმს" უსახავენ რუსებს კრემლიდან მთავარ მოწინააღმდეგედ.

ამავე ლოგიკიდან გამომდინარეობს უკრაინის დადანაშაულებაც "ფაშიზმში" და მისი "დენაციფიკაციის" მოთხოვნა, რაც ომის დაწყების იდეოლოგიურ გამართლებად იქცა. ყოველივე ეს კარგად ჩანს [ამ ვიდეოში](https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwikjdifxNv9AhUGVfEDHQeBAy84ChAWegQIEBAB&url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DIjpT9-VlrMM&usg=AOvVaw2uwbBkuC6STz0KS0nR5Zdh).
### სერბეთი-კოსოვო, ნაბიჯი ურთიერთობების მოგვარებისკენ
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-91-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-99-e1-83-9d-e1-83-a1-e1-83-9d-e1-83-95-e1-83-9d--e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-91-e1-83-98-e1-83-af-e1-83-98--e1-83-a3-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:14.000Z
## რა მოხდა

ბრიუსელის შუამავლობთ, სერბეთის და კოსოვოს ლიდერები ურთიერთობების ნორმალიზაციის წინადადებათა პაკეტზე შეთანხმდნენ.

---

**გიორგი ბილანიშვილი** საერთაშორისო პოლიტიკის მიმომხილველია

---

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი

გასული წლის შემოდგომიდან მოყოლებული სერბეთსა და კოსოვოს შორის ურთიერთობები რამდენჯერმე გამწვავდა და შეირაღებული დაპირისპირების წკიპზე იყო იყო მისული. ბალკანეთში კონფლიქტის განახლება ევროპის ყურადღებას მიიპყრობდა და უკრაინის ფრონტზე უხერხულად გაჩხერილი მოსკოვისთვის ფრიად სასარგებლო იქნებოდა.

\[toggle title="დააწკაპუნეთ კონფლიქტის წინაისტორიისთვის" state="close"\]

იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ მის ყოფილ ტერიტორიაზე არაერთი შეირაღებული კონფლიქტი წარმოიშვა. მათ შორის, ყველაზე ბოლო და ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე სწორედ კოსოვო იყო, რომელმაც დამუკიდებლობისკენ ისწრაფვოდა. სერბეთის მაშინდელი ლიდერი სლობოდან მილოშევიჩი ხისტი ძალის გამოყენებით ცდილობდა უმეტესად ალბანელებით დასახლებული კოსოვოს დამორჩილებას. სიტუაცია იმ დონეზე გამწვავდა, რომ 1999 წლის გაზაფხულზე კონფლიქტში ალბანელთა დასაცავად NATO ჩაერთო, რომელმაც 78 დღიანი [საჰარეო კამპანიის](https://www.nato.int/cps/en/natolive/topics%5F48818.htm?ref=evropis.moambe.eu) დროს სერბეთის დედაქალაქი ბელგრადიც კი დაბომბა. 1999 წლის 3 ივნისს სერბული მხარე იძულებული გახდა [დათანხმებოდა](https://www.rand.org/pubs/research%5Fbriefs/RB71.html?ref=evropis.moambe.eu#:~:text=The%20Kosovo%20conflict%20was%20essentially,its%2078%2Dday%20bombing%20campaign.) მის წინაშე წაყენებულ პირობებს, რომლის შემდეგაც NATO-ს სამხედრო კამპანია დასრულდა. 1999 წლის 10 ივნისს მიიღეს გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1244, რომელიც აღიარებდა იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკის ტერიტორიულ მთლიანობას, თუმცა აწესებდა კოსოვოსათვის ფართო თვითმმართველობის შეთანხმების მიღწევის აუცილებლობას. ამავე დოკუმენტით კოსოვოში გაეროს დროებითი ადმინისტრაცია [შეიქმნა](https://history.state.gov/countries/kosovo?ref=evropis.moambe.eu) და NATO-ს სამშვიდობო მისია ამოქმედდა.

დასავლეთის დიდი ქვეყნების და მაშინდელი დიდი რვიანის (რუსეთის ჩათვლით) მონაწილეობით იყო ფართო ავტონომიის ჩარჩოზე მორიგების მცდელობები, თუმცა მათ უშედეგოდ ჩაიარეს. 2000-იანი წლების დასაწყისისთვის, დასავლეთის ქვეყნები კოსოვოს დამოუკიდებლობის აღიარებისაკენ სულ უფრო გადაიხარნენ. 2008 წლის 17 თებერვალს კოსოვომ [დამოუკიდებლობა](https://apnews.com/article/politics-kosovo-government-european-union-europe-43195be11ac5f9ee2df3d7d64cff1c4a?ref=evropis.moambe.eu) გამოცხადა, რომელიც დღემდე მსოფლიოს 117 ქვეყანამ, მათ შორის დასავლეთის დიდმა ქვეყნებმა აღიარეს. თუმცა, ქვეყნების გარკვეული ნაწილი, მათ შორის, თავად სერბეთი, ასევე რუსეთი, ჩინეთი, ევროპის რამდენიმე ქვეყანა (ესპანეთი, სლოვაკია, საბერძნეთი, კვიპროსი და უნგრეთი), ასევე უკრაინა და საქართველო კოსოვოს დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ არ ცნობენ.

\[/toggle\]

## დაძაბულობის ახალი ტალღა

2022 წლის მეორე ნახევრიდან ვითარება კოსოვოში რამდენჯერმე მკვეთრად დაიძაბა. ამის მიზეზი თავიდან ის გარემოება გახდა, რომ ოფიციალურმა პრიშტინამ კოსოვოს სერბულ უმცირესობას მოსთხოვა სტატუს ნეიტრალურად მიჩნეული KS აღნიშვნის მქონე საავტომობილო სანომრე ნიშნები RKS-ით (კოსოვოს რესპუბლიკა) ჩაენაცვლებინა. ამის საპასუხოდ, ივლისში, კოსოვოს ჩრდილოეთში კომპაქტურად მცხოვრებმა სერბულმა უმცირესობამ საგზაო მაგისტრალები [გადაკეტა და პოლიციას ცეცხლი გაუხსნა](https://carnegieeurope.eu/2022/08/25/latest-kosovo-serbia-tensions-reveal-eu-s-diplomatic-limits-pub-87755?ref=evropis.moambe.eu).

ნოემბერში სერბული უმცირესობის წარმომადგენლებმა, რომელებიც კოსოვოს პარლამენტსა და სხვადასხვა სახელმწიფო ინსტიტუტებში საქმიანობდნენ, პროტესტის ნიშნად თავიანთი [თანამდებობები დატოვეს](https://www.politico.eu/article/ethnic-tension-flare-kosovo-serbia/?ref=evropis.moambe.eu). მათ შორის, პოსტიდან გადადგა კოსოვოს ეთნიკური სერბების ყველაზე დიდი პარტიის „Srpska Lista“-ს ლიდერი გორან რაკიჩი, რომელიც თემთა და რეპატრიანტთა მინისტრის თანამდებობას იკავებდა. ამას სერბული უმცირესობის მორიგი აქციები მოყვა.

სიტუაცია უკიდურესად დეკემბერში [დაიძაბა](https://www.politico.eu/article/serbia-kosovo-eu-western-balkan-miroslav-lajcak-eu-frets-crisis-cycle-will-derail-deal/?ref=evropis.moambe.eu), როდესაც პრიშტინამ კოსოვოს ჩრდილოეთში სერბებით დასახლებულ რეგიონში არჩვენების ჩატარება განიზრახა, რის წინააღმდეგაც სერბებმა ბარიკადები მოაწყვეს და საგზაო მაგისტრალები გადაკეტეს. ამ დროს, სერბეთმა საკუთარი სამხედრო ძალები სულაც საბრძოლო მზადყოფნაში მოიყვანა, რადგან როგორც ოფიციალური ბელგრადი [აცხადებდა](https://www.reuters.com/world/europe/why-ethnic-tensions-are-flaring-again-northern-kosovo-2022-12-27/?ref=evropis.moambe.eu), პრიშტინა სერბული უმცირესობის წინააღმდეგ ძალისმიერი ღონისძიებების გატარებას აპირებდა.

დასავლეთის ქვეყნებმა, განსაკუთრებით კი ევროკავშირმა ყველა ამ შემთხვევაში სიტუაციის განსამუხტად დიდი ძალისხმევა გაწიეს და ეს წარმატებით მოახერხეს კიდეც. თუმცა, მთავარი კრიზისის დროებითი განმუხტვა არ იყო. უფრო მნიშვნელოვანი მხარეებს შორის დიალოგის დაწყების ხელშეწყობა გახლდათ, რომლის ფარგლებშიც დაპირსპირებული მხარეები სადავო საკითხებზე შეთანხმებას მიაღწევდნენ.

## ურთიერთობათა ნორმალიზების ახალი პაკეტი

ევროკავშირის ძალისხმევის ფარგლებში შედგა სერბეთის და კოსოვოს ლიდერების შეხვედრა 27 თებერვალს ბრიუსელში, სადაც ისინი ურთიერთობების ნორმალიზაციის წინადადებათა პაკეტზე შეთანხმდნენ.

ბელგრადი-პრიშტინას დიალოგის ფარგლებში წარმოდგენილი ევროკავშირის [წინადადებათა პაკეტი](https://www.eeas.europa.eu/eeas/belgrade-pristina-dialogue-eu-proposal-agreement-path-normalisation-between-kosovo-and-serbia%5Fen?s=321&utm%5Fsource=POLITICO.EU&utm%5Fcampaign=a70dfce7e4-EMAIL%5FCAMPAIGN%5F2023%5F02%5F28%5F05%5F06&utm%5Fmedium=email&utm%5Fterm=0%5F10959edeb5-a70dfce7e4-%5BLIST%5FEMAIL%5FID%5D), რომელიც სერბეთსა და კოსოვოს შორის ურთიერთობების ნორმალიზებას ემსახურება 11 პუნქტისაგან შედგება. მათ შორის ასახულია ისეთი საკითხები, როგორიცაა:

- მხარეების (სერბეთი და კოსოვო) მიერ ერთმანეთის ოფიციალური დოკუმენტებისა და სიმბოლიკის აღიარება;
- მხარეების მიერ გაეროს წესდების მიზნებითა და პრინციპებით ხელმძღვანელობა, განსაკუთრებით მათი, რომელიც ეხმიანება ყველა ქვეყნის თანასწორობას, დამოუკიდებლობისადმი, ავტონომიურობისადმი და ტერიტორიული მთლიანობისადმი პატივისცემას, კონფლიქტებისა და სადავო საკითხების მშვიდობიან გადაწყვეტას;
- არცერთი მხარე არ შეეწინააღმდეგება რომელიმე მხარის პროგრესს ევროკავშირში ინტეგრაციის გზაზე. სერბეთი არ შეეწინააღმდეგება კოსოვოს გაწევრიანებას რომელიმე საერთაშორისო ორგანიზაციაში;
- ორივე მხარე პასუხისმგებლობას იღებს, რომ შექმნის პირობებსა და გარანტიებს კოსოვოს სერბული უმცირესობის თვითმმართველობის უზრუნველყოფისთვის;
- მხარეები ჩამოაყალიბებენ ერთობლივ კომიტეტს, რომელიც ევროკავშირის თავმჯდომარეობით მოახდენს ამ შეთანხმების შესრულების მონიტორინგს.

## რას უნდა ველოდეთ მომავალში

სერბეთისა და კოსოვოს ლიდერების შემდეგი შეხვედრა 18 მარტს არის [დაგეგმილი](https://www.ng.ru/world/2023-03-01/6%5F8670%5Fkosovo.html?ref=evropis.moambe.eu). ევროკავშირის უმაღლესი წარმომადგენელის ჯოზეფ ბორელის [განცხადებით](https://www.eeas.europa.eu/eeas/belgrade-pristina-dialogue-press-remarks-high-representative-josep-borrell-after-high-level%5Fen?utm%5Fsource=POLITICO.EU&utm%5Fcampaign=a70dfce7e4-EMAIL%5FCAMPAIGN%5F2023%5F02%5F28%5F05%5F06&utm%5Fmedium=email&utm%5Fterm=0%5F10959edeb5-a70dfce7e4-%5BLIST%5FEMAIL%5FID%5D), მხარეებს შორის მომავალში გასამართი მოლაპარაკებების დროს უნდა გადაწყდეს მიღწეული შეთანხმების კონკრეტული პირობების შესრულების მოდალობები.

ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა ისიც [აღნიშნა](https://www.reuters.com/world/europe/serbia-kosovo-agree-normalising-ties-need-more-talks-eus-borrell-2023-02-27/?utm%5Fsource=POLITICO.EU&utm%5Fcampaign=a70dfce7e4-), რომ თანდართული დოკუმენტი, რომელიც სამომავლო ნაბიჯების დეტალებსა და სხვადასხვა სადავო საკითხებს მოიცავდა 27 თებერვალს შეთანხმებული წინადადებათა პაკეტის განუყოფელი ნაწილი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ მასზე შეთანხმება მხარეებმა ამჯერად ვერ შეძლეს.

როგორც ჩანს, ასეთი შეთანხმების წინააღმდეგი სერბეთის პრეზიდენტი ალექსანდრ ვუჩიჩი იყო, რომელიც მრავალი ობიექტური თუ სუბიექტური მიზეზის გამო ბევრად უფრო რთულ მდგომარეობაშია ვიდრე მისი კოსოვოელი პარტნიორი მოლაპარაკებებში.

### ვითარება სერბეთში

27 თებერვლის შეხვედრამდე, სერბეთის ოპოზიციის ნაწილი მისგან სულაც [ღიად ითხოვდა](https://www.kommersant.ru/doc/5842404?from=main&ref=evropis.moambe.eu), რომ არანაირ შეთანხმებაზე ხელი არ მოეწერა, უკრაინაში ომის დასრულებამდე. ითვლება, რომ ოპოზიციის პრო-რუსულად და რადიკალურად განწყობილ ნაწილს კავშირი აქვს რუსეთის კერძო სამხედრო კომპანია "ვაგნერთან."

რა გასაკვირია, რომ მათი ეს მოთხოვნა თანხვედრაში იყო მანამდე სერბეთში რუსეთის ელჩის მიერ გაჟღერებულ [პოზიციასთან](https://www.kommersant.ru/doc/5842404?from=main&ref=evropis.moambe.eu), რომლის თანახმად კოსოვოს საკითხი „სხვა გეოპოლიტიკურ გარემოსი უნდა გადაწყდეს, მაშინ როდესაც უკრაინაში დასავლეთთან კონფლიქტი დასრულდება, რომელშიც რუსეთი აუცილებლად გაიმარჯვებს“.

სერბული საზოგადოება რუსეთის მიმართ სიმპათიით ტრადიციულად გამოირჩევა და ეს არც რუსეთის უკრაინაში შეჭრის შემდეგ შეცვლილა. ბოლო ხანებში ბელგრადში [თვალშისაცემად იმატა](https://www.politico.eu/article/serbia-aleksandar-vucic-europe-russia-choice/?utm%5Fsource=POLITICO.EU&utm%5Fcampaign=d770775549-EMAIL%5FCAMPAIGN%5F2023%5F03%5F01%5F05%5F19&utm%5Fmedium=email&utm%5Fterm=0%5F10959edeb5-d770775549-%5BLIST%5FEMAIL%5FID%5D) მდიდარი და საშუალო კლასის რუსეთის მოქალაქეების რაოდენობამ. სერბეთი ხომ იმ არცთუ მრავალრიცხოვანი ქვეყნების კატეგორიას მიეკუთვნება, რომლებსაც რუსეთთან სავიზო რეჟიმი არ გააჩნია და ინტენსიური საჰაერო მიმოსვლა აქვს.
### მოლდოვა: რუსეთის ომის აჩრდილი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-93-e1-83-9d-e1-83-95-e1-83-90--e1-83-a0-e1-83-a3-e1-83-a1-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-90-e1-83-a9-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:14.000Z
## რა მოხდა

თებერვლის დასაწყისიდან მოყოლებული მოლდოვას გარშემო სიტუაცია იძაბება, რაშიც აშკარად ურევია კრემლის ხელი.

---

**გიორგი ბილანიშვილი**, საერთაშორისო პოლიტიკის მიმომხილველი

---

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი

კრემლი, უკრაინაში შექმნილი სირთულეების მიუხედავად, ხელს არ იღებს მისი მეზობლების მიმართ სხვადასხვა პროვოკაციების მოწყობაზე, რაც საქართველოსაც საყურადღებოა. უკრაინის სამხედრო და სადაზვერვო სამსახურები რუსეთის გავლენის შესუსტებას ქვეყნის ფარგლებს გარეთაც ცდილობენ.

## რა თქვა უკრაინის პრეზიდენტმა მოლდოვაში რუსეთის გეგმებზე

17 თებერვალს, მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე სიტყვით გამოსვლისას პრეზიდენტმა ზელენსკიმ [თქვა](https://www.reuters.com/world/europe/zelenskiy-its-obvious-ukraine-wont-be-putins-last-stop-2023-02-17/?ref=evropis.moambe.eu), რომ მოსკოვს მოლდოვის „მოხრჩობის“ გეგმა გააჩნია, რომლის სისრულეში მოყვანასაც ცდილობს. მან ასევე აღნიშნა, რომ მოლდოვა გამონაკლისს არ წარმოადგენს, და მოსკოვი საბჭოეთის ბლოკში შემავალ სხვა ქვეყნებშიც გეგმავს ვითარების არევას.

როგორც გაირკვა მანამდე უკრაინის სადაზვერვო სამსახურებმა რუსეთის გეგმების თაობაზე, თავიანთ მოლდოველ კოლეგებსაც მიაწოდეს ცნობები და სხცა პარტნიორი ქვეყნების სადაზვერვო სამსახურებსაც.

## მოლდოვას ხელისუფლების პოზიცია

მოლდოვას პრეზიდენტის მაია სანდუს [განცხადებით](https://www.kommersant.ru/doc/5825617?query=%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0&ref=evropis.moambe.eu), უკრაინისგან მიღებულ სადაზვერვო მონაცემებში ასახული იყო მოლდოვაში სიტუაციის არევის კონკრეტული გეგმა და საშუალებები.

მოსკოვის მიერ შემუშავებული გეგმის თანახმად, უახლოეს მომავალში პოლიტიკური არეულობა ძალადობაში უნდა გადაზრდილიყო, დაგეგმილი იყო სახელმწიფო დაწესებულებებზე თავდასხმები და მძევლების აყვანა. ამის გაკეთება ევალებოდათ სამხედრო მომზადებგავლილი დივერსანტებს მიერ, რომლებიც სამოქალაქო პირებად იყვნენ შენიღბული. მოლდოვის ხელმძღვანელობის ცნობით, საქმეში რუსეთის, ბელარუსის, სერბეთის და მონტენეგროს მოქალაქეები იყვნენ გარეული.

საგულისხმოა, რომ ამ განცხადებების შემდეგ მოლდოვაში შესვლა აუკრძალეს მონტენეგროელ მოკრივეებსა და სერბული საფეხბურთო კლუბის გულშემატკივრების ჯგუფს.

უნდა ითქვას, რომ რუსეთის მიერ ნომინალურად სამოქალაქო პირების გამოყენება უცხო ქვეყნის წინააღმდეგ განხორციელებულ სპეციალურ ღონისძიებებში სიახლე როდია: ასე იყო მაგალითად, ყირიმის ანექსიისას, პუტინის მხარდაჭერით ცნობილი რუსეთის მოტოკლუბის „ღამის მგლების“ დაჯგუფება გადასროლილი იყო ყირიმში, სადაც ასრულებდა კონკრეტულ დავალებებს, რუსეთის სახელმწიფო ინტერესების შესაბამისად. საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ სერბული დაჯგუფებებისა და ეკლესიის ელემენტების მონაწილების გადატრიალების მოწყობის სცენარი, რომელსაც მონტენეგროს პროკურატურის ცნობით, ორი რუსი აგენტი კურირებდა, ჩაფლავდა თავად მონტენეგროში, 2016 წელს.

## დაპირისპირების პოლიტიკური განზომილება

ბოლო ხანებში მოლდოვის მთავრობა კიდევ უფრო მეტად გააქტიურდა და ცდილობს კონკრეტული ნაბიჯები გადადგას საკუთარი ქვეყნის ინტერესებიდან გამომდინარე. 16 თებერვალს პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე დანიშნული დორინ რეჩანის [განცხადებით](https://www.kommersant.ru/doc/5840690?query=%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0&ref=evropis.moambe.eu), რუსეთმა უნდა შეასრულოს ვალდებულება დნესტრისპირეთში უკანონოდ განთავსებული სამხედრო კონტიგენტისა და შეიარაღების ევაკუაციასთან დაკავშირებით. იგი ასევე მიიჩნევს, რომ მოლდოვა გათვლას მხოლოდ საგარეო პოლიტიკის ინსტრუმენტებზე და ნეიტრალიტეტზე აღარ უნდა აკეთებდეს და ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის ასამაღლებლად ბევრად უფრო ქმედითი ზომების მიღებაა საჭირო.

მოლდოვას საგარეო საქმეთა მინისტრის ნიკუ პოპესკუს [განცხადებით](https://www.kommersant.ru/doc/5841641?query=%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0&ref=evropis.moambe.eu), რუსეთის მიერ გადადგმული ნაბიჯების საპასუხოდ, მოლდოვა დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის (დსთ) ეგიდით გაფორმებულ მთელ რიგ საერთაშორისო შეთანხმებებს გააუქმებს. აქვე, ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის შემდეგ მოლდოვამ უარი თქვა ომის დასრულებამდე დსთ-ის ფორმატში გამართულ ღონისძიებებში მონაწილეობაზე.

რუსეთის მიერ გადადგმულ დესტრუქციულ ნაბიჯებში მოლდოვას საგარეო საქმეთა მინისტრი 22 თებერვალს პუტინის მიერ 2012 წლის [ბრძანებულების](https://www.reuters.com/world/europe/moldova-caught-between-russia-west-2023-02-22/?utm%5Fsource=Sailthru&utm%5Fmedium=Newsletter&utm%5Fcampaign=Weekend-Briefing&utm%5Fterm=022523) გაუქმებას გულისხმობდა, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ რუსეთი ხელს შეუწყობდა დნესტრისპირეთის პრობლემის მოგვარებას მოლდოვის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის ფარგლებში.

თავის მხრივ, ოფიციალური მოსკოვიც ღიად გამოხატავს უკმაყოფილებას მოლდოვას მიმართ. პუტინის პრეს-სპიკერის პესკოვის [განცხადებით](https://www.ng.ru/cis/2023-02-20/1%5F8665%5Fmoldova.html?ref=evropis.moambe.eu), მოლდოვას ხელისუფლება ისედაც ფოკუსირებულია ანტირუსულ ქმედებებში და ანტირუსულ ისტერიაში ეფლობა. რაც შეეხება რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს, ამ უწყებამ სულაც დნესტრისპირეთის წინააღმდეგ თავდასხმის მზადებაში უკრაინას [დასდო ბრალი](https://crimea.ria.ru/20230223/artilleriya-i-bespilotniki-ukraina-gotovitsya-k-vtorzheniyu-v-pridnestrove-1127175934.html?ref=evropis.moambe.eu).

## რას ფიქრობენ დასავლეთში

დასავლეთში მოსკოვის მიერ მოლდოვას წინააღმდეგ შესაძლო პროვოკაციებს, როგორც ჩანს სერიოზულ საფრთხედ განიხილავენ. დასტურად იმის ხსენებაც კმარა, რომ აშშ-ის პრეზიდენტმა, ჯო ბაიდენმა პოლონეთში ამასწინათ განხორციელებული ვიზიტისას მოლდოვას ღია და მტკიცე მხარდაჭერა [აღუთქვა](https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2023/02/21/remarks-by-president-biden-ahead-of-the-one-year-anniversary-of-russias-brutal-and-unprovoked-invasion-of-ukraine/?ref=evropis.moambe.eu). აშშ-ის პრეზიდენტის ამ გამოსვლას მოლდოვას პრეზიდენტიც ესწრებოდა, რომელიც შემდეგ აშშ-ის პრეზიდენტს შეხვდა. შეხვედრაზე ჯოზეფ ბაიდენმა მოლდოვის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობისადმი მტკიცე მხარდაჭერა [გამოთქვა](https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2023/02/21/readout-of-president-bidens-meeting-with-president-maia-sandu-of-moldova/?ref=evropis.moambe.eu).

## თანმხვედრი კონტექსტი

ჯერ კიდევ რუსეთის უკრაინაში შეჭრამდე, რუსეთის საექსპერტო წრეებში ხშირად საუბრობდნენ, რომ მოსკოვმა ახალი ინტეგრაციული პროექტი უნდა შექმნას, რომელშიც საბჭოთა კავშირში შემავალ ზოგიერთ ქვეყნას გააერთიანებს. განსაკუთრებით ხშირად ამ თემაზე მსჯელობისას ბელარუსი მოიხსენიებოდა. ასევე ახსენებდნენ ყაზახეთსა და სომხეთსაც. სუვერენული სახელმწიფოების გარდა საუბრობდნენ ამ ინტეგრაციულ პროექტში აფხაზეთის, ცხინვალის რეგიონის, დნესტრისპირეთისა და ყარაბაღის გაერთიანებაზე.

ფედერალური საკრებულოსადმი მიმართვის წინ, რომელიც 22 თებერვალს გაკეთდა, გახშირდა იყო საუბარი, რომ პუტინი სწორედ ასეთ ინტეგრაციულ პროექტზე გააკეთებდა განცხადებას, რომელშიც ბელარუსთან ერთად აფხაზეთის და ცხინვალის რეგიონი გაერთიანდებოდნენ.

ჟურნალისტთა საერთაშორისო ჯგუფის მიერ მოპოვებული დოკუმენტის თანახმად, ასეთი პროექტის არსებობა ბელარუსთან მიმართებაში დასტურდება. მართალია პრესაში გამოქვეყნებულ [მასალებში](https://news.yahoo.com/russia-belarus-strategy-document-230035184.html?fr=sycsrp%5Fcatchall&ref=evropis.moambe.eu) აფხაზეთი და ცხინვალის რეგიონი არ ფიგურირებენ, მაგრამ მათ მიმართ რუსეთის გეგმებზე ამ ოკუპირებული ტერიტორიების ლიდერების მოსკოვში გახშირებული ვიზიტები და ბჟანიასა და ლუკაშენკას შორის ურთიერთობების გახშირება მიუთითებს.

გულუბრყვილობა იქნებოდა იმაზე ფიქრი, რომ მოსკოვი მხოლოდ საქართველოს ოკუპირებულ ტერიტორიებზე აპირებს „ზრუნვას“ ხოლო დანარჩენ საქართველოზე არა. მით უმეტეს თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ უკრაინაში შეჭრის კვალდაკვალ საქართველოში მკვეთრად არის გაძლიერებული ანტიდასავლური ვექტორი, რომელიც საზოგადოების დეზორიენტაციასა და პრო-რუსული განწყობების გაძლიერებას ისახავს მიზნად.
### რატომ "ლეოპარდ-2"?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-9d-e1-83-9b--e1-83-9a-e1-83-94-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-93-2/
Last updated: 2023-01-25T16:31:07.000Z
ხანგრძლივი ყოყმანისა და ორჭოფობის შემდეგ, ოფიციალური ბერლინი უკრაინისთვის ტანკების გადაცემას დათანხმდა. ამ ეტაპზე, გერმანია უკრაინას 14 ერთეულ მოდერნიზებული ლეოპარდ 2-ის გაგზავნას დაპირდა. უკრაინის გერმანული ტანკებით დახმარების მსურველთა სხვა ქვეყნებსაც ბერლინმა მწვანე შუქი აუნთო. გერმანული ტანკებით უკრაინის დასახმარებლად უკვე რა ხანია მზად არიან პოლონეთი, ფინეთი და ნორვეგია. პორტუგალიამ დღესვე განაცხადა, ოთხ "ლეოპარდს" დაუყოვნებლივ გამოვიყვანთო და ალბათ მათ სხვა ქვეყნებიც შეუერთდებიან. უკრაინა გერმანულ ტანკებზე დიდი იმედებს ამყარებს და თვლის, რომ ისინი რუსული აგრესიის მოგერიებაში გადამწყვეტ როლს შეასრულებენ.

## რატომ მაინცადამაინც "ლეოპარდები"?

გერმანული ტანკების მიმზიდველობა პირველ რიგში მათ რაოდენობაშია. ითვლება, რომ გერმანიისა და მისი მოკავშირე ქვეყნების სამხედრო არსენალებში დღეის მდგომარეობით, 2000-სზე მეტი გერმანული წარმოების ლეოპარდ 2-ი მოიძებნება. ამ ტანკების მხოლოდ რაოდენობრივი ხელმისაწვდომობა კი, უკრაინისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია. ვოლოდიმირ ზელენსკი ამბობს, რომ რუსეთთან ბრძოლაში გარდატეხის მისაღწევად, მას სულ მცირე ასი და საშუალოდ სამასი დასავლური ტანკი ესაჭიროება.

ცივი ომის დასრულების შემდეგ, ნატოს ქვეყნებმა მძიმე შეიარაღების არსენალი საგრძნობლად შეამცირეს. ძველი ტანკები - რუსეთისაგან განსხვავებით - ჯართად ჩააბარეს. დღეს, როცა კრემლის აგრესიამ ევროპის შუაგულში კლასიკური სამხედრო კონფლიქტი დააბრუნა, აღმოჩნდა, რომ ბრიტანელებს სულ რაღაც სამასამდე "ჩელენჯერი" ჰყავთ, ხოლო ფრანგებს - ამდენივე "ლეკლერკი." შედარებისთვის, რუსეთმა უკრაინასთან ომში დადასტურებულად უკვე 1600-ზე მეტი ტანკი დაკარგა.

ბევრი "ლეოპარდის" არსებობა ნიშნავს, რომ მისი სათადარიგო ნაწილებით მომარაგება, შეკეთება და მოვლა ადვილია. ამ ტანკების ტექნიკური მომსახურების ცენტრები უკრაინის საზღვრებთან ბევრად უფრო ახლოსაა, ვიდრე ბრიტანული თუ ამერიკული ტანკების შემთხვევაში.

ასევე, გლუვლულიანი ქვემეხის მქონე "ლეოპარდ-2" ნატოს სტანდარტულ 120მმ-იან ჭურვებს ისვრის, რომლებიც ევროპაში მრავლადაა. ხოლო, მაგალითად, ხრახნილლულიან "ჩელენჯერს" თავისი განსაკუთრებული ჭურვები სჭირდება, რაც მომარაგებას ართულებს.

ბრიტანელი სამხედრო ექსპერტები ამბობენ, რომ გერმანული ლეოპარდი სისწრაფითა და მართვის მოხერხებულობით უფრო BMW-ს წააგავს, მაშინ როდესაც ბრიტანული "ჩელენჯერი" , თავის მახასიათებლებით - კომფორტულობით, ოღონდ ზოგჯერ კაპრიზული მექანიკით - უფრო Rolls Royce-სთან ასოცირდებაო.

## მრისხანე, მაგრამ გამოუცდელი?

1986 წელს, გერმანელებმა ამ სამხედრო მანქანით საჯაროდ თავის მოსაწონებლად, ლუდით სავსე კათხა "ლეოპარდ-2"-ის ტანკის ლულის კიდეზე მოათავსეს, 60 ტონიანი მანქანა დაძრეს და ტყის ოღრო-ჩოღრო გზებზე ისე გაატარეს, რომ კათხიდან წვეთი ლუდიც არ გადმოღვრილა.

ეს მხოლოდ გერმანული ლუდისა და სამხედრო წარმოების უწყინარ მოყვარულთათვის მოწყობილი საჩვენებელი პერფომანსი როდი გახლდათ. ამით გერმანელმა სამხედროებმა ლეოპარდ 2-ის ქვემეხის სტაბლიზაციის სისტემაზე გაამახვილეს ყურადღება და მტერს თუ მოყვარეს აჩვენეს, რომ ლეოპარდებს არათანაბარ ზედაპირზე მოძრაობისას ზუსტი სროლა შეუძლიათ.

ამგვარი სისტემები დღეს იშვიათი აღარაა და, როგორც ვიდეოში ხედავთ, უკრაინაში მოდერნიზებულ T-64-ებსაც არ უჭირთ მსგავსი ფოკუსის ჩატარება.

ლეოპარდ 2-ი საკმაოდ ძველი, ცივი ომის პერიოდის, დასავლეთ გერმანული ტანკია, ის გასული საუკუნეების 70-იან წლებში შექმნეს და ექპლუატაციაშიც ამავე ათწლეულის ბოლოს - 1979 წელს შეიყვანეს. ცივი ომის ცხელად გარდაქმნის შემთხვევაში, ლეოპარდებს აღოსავლეთ ევროპის პლატოებზე ჭარბი რაოდენობის საბჭოთა ტანკები უკეთესი ხარისხისა და მობილურობის ხარჯზე უნდა შეეკავებინათ.

თავისი გენეტიკურ-ტექნოლოგიური კოდით, ეს გერმანული ტანკები სწორედ რუსული T-72-ისა წინააღმდეგ საბრძოლველად შეიქმნა. რუსული T-90-იც, რომელიც დღევანდელი რუსეთის მთავარი საბრძოლო ტანკია, ტ-72-ის ოჯახს განეკუთვნება.

ცივი ომის პერიოდში, გერმანულ და რუსულ ტანკებს ერთმანეთთან შერკინება არ მოუწიათ. ზოგადადაც, "ლეოპარდები" დიდ ომში არასოდეს მოხვედრილან.

ისინი მშვიდობის იძულების ოპერაციებში მონაწილეობდნენ კოსოვოსა და ავღანეთში. საბრძოლო ვითარებაში ეს ტანკები თურქეთმაც გამოიყენა სირიაში. შედარებითი გამოუცდელობის მიუხედავად, "ლეოპარდ-2" „ოქროს სტანდარტის“ ტანკად ითვლება და მას შესანიშნავი საერთაშორისო რეპუტაცია გააჩნია.

შექმნიდან 40 წლის შემდეგ, ლეოპარდებსა და T-72-ებს შორის სატანკო დუელი, ჩანს, გარდაუვალი გახდა. უკრაინაში ისინი მსხვილი შეიარაღებულ კონფლიტქის პირობებში პირველი საბრძოლო ნათლობას მიიღებენ, რამაც მისი დამატებითი უპირატესობები ან/და პირიქით ხარვეზები შეიძლება გამოავლინოს.

---

## Leopard 2 A6 - ტექნიკური მახასიათებლები

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2023/01/image-5.png)

ლეოპარდი 2A6 ის მოდელია, რომელსაც გერმანია უკრაინას გადასცემს. სრული აღჭურვილობთ ის 62 ტონას იწონის და რუსულ მეტოქეზე, T-90-ზე მძიმეა. მისი ეკიპაჟი ოთხი ადამიანისგან შედგება, რაც ერთით მეტია ვიდრე უკრაინული ტანკების შემთხვევაში. ტანკი მრავალფენიანი კომპოზიტური ჯავშანით არის დაფარული, აღჭურვილია თანამედროვე ცეცხლის მართვის სისტემით, რაც ეკიპაჟს სამიზნის შერჩევაში ეხმარება.

მასზე დამონტაჟებულია ლაზერული და სტერეოსკოპიული მანძილმზომი, ასევე ღამის ხედვის აპარატურა. ტანკს აქვს Rheinmetall-ის წარმოების 120-მმ-იანი გლუვლულიანი ლულა, რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთ საუკეთესოდ ითვლება და ამერიკულ, იაპონურ თუ სამხრეთ კორეულ ტანკებშიც გამოიყენება. A6 მოდელს გაუმჯობესებული ქვემეხი და ცეცხლის კონტროლის სისტემა აქვს.

ტანკს აქვს შეწყვილებულ-ტურბინიანი დიზელის ძრავა, იტევს დაახლოებით 1160 ლიტრ საწვავს, მოძრაობისას, ავითარებს დაახლოებით 68კმ/სთ სიჩქარეს და სავსე ავზით შეუძლია 500კმ-მდე მანძილი დაფაროს.

---

გერმანული და რუსული ტანკებს ერთმანეთისთვის თვალი მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აღარ გაუსწორებიათ. უკრაინის ფრონტი გერმანულ ლეოპარდებს ფართომასშტაბიან ბრძოლაში გამოცდის. ბრძოლის ველზე დანაკარგებიც იქნება და უკრაინის პარტნიორების სატანკო საცავებს შევსებაც დასჭირდებათ.

ამიტომ, არ არის გამორიცხული ამ გერმანული ტანკის სახელოვან მწარმოებლებს Krauss Maffei Wegmann-ს (KMW) და Rheinmetall-ს სატანკო წარმოების გაფართოებაც მოუწიოთ. KMW ამასობაში ფრანგული "ლეკლერკის" მშობელ Nexter-თან ერთად ახალი, საერთო-ევროპული სატანკო პლატფორმის შექმნაშია ჩართული და საქმეს ისეთი პირი უჩანს, ახალ ტანკს, რომელსაც ლეოპარდის სავალი ნაწილი და "ლეკლერკის" კოშკურა ექნება, კარგი დახლი დაუდგება.

ჩვენ კი, წარმატება ვუსურვოთ ლეოპარდებსაც და მათ მამაც უკრაინულ ეკიპაჟებსაც.
### ერთობლივი დეკლარაცია ნატოსა და ევროკავშირის თანამშრომლობის შესახებ
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-97-e1-83-9d-e1-83-91-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-95-e1-83-98--e1-83-93-e1-83-94-e1-83-99-e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-aa-e1-83-98-e1-83-90--e1-83-9c-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:15.000Z
**10 იანვარი, 2023**

1. ნატოსა და ევროკავშირის სტრატეგიული პარტნიორობა ჩვენს საერთო ღირებულებებს, საერთო გამოწვევებზე ერთობლივად რეაგირებისათვის მზადყოფნას და ევრო-ატლანტიკურ რეგიონში მშვიდობის, თავისუფლებისა და კეთილდღეობის განვითარებისადმი ერთგულებას ემყარება.
2. დღეს, ევრო-ატლანტიკური უსაფრთხოების მხრივ ამ უკანასკნელ ათწლეულებში უმძიმესი საფრთხის წინაშე ვდგავართ. რუსეთის ბრუტალური ომი უკრაინაში არღვევს საერთაშორისო სამართალს და ძირს უფრთხის როგორც ევროპის, ისე გლობალურ უსაფრთხოებასა და სტაბილურობას. რუსეთის ომმა გააღრმავა საკვებისა და ენერგიის კრიზისი, რაც მთელს მსოფლიოში მილიარდობით ადამიანს შეეხება.
3. ჩვენ რუსეთის აგრესიას ერთხმად და უმკაცრესად ვგმობთ. რუსეთმა დაუყოვნებლივ უნდა შეწყვიტოს ომი და დატოვოს უკრაინა. ჩვენ უკრაინისადმი სრულ სოლიდარობას გამოვხატავთ და ვიმეორებთ, რომ კვლავაც მხარს დავუჭერთ მის დამოუკიდებლობას, სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობას საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში. ჩვენ სრულად ვუჭერთ მხარს უკრაინის კუთვნილ უფლებას, დაიცვას თავი და აირჩიოს საკუთარი მომავალი.
4. ავტორიტარული ქვეყნები ჩვენს ინტერესებს, ღირებულებებსა და დემოკრატიულ პრინციპებს აზიანებენ სხვადასხვა - პოლიტიკური, ეკონომიკური, ტექნოლოგიური თუ სამხედრო საშუალებების გამოყენებით.
5. ჩვენ მზარდი სტრატეგიული შეჯიბრის ეპოქაში ვცხოვრობთ. ჩინეთის მზარდი თავდაჯერებულობა და მის მიერ წარმოებული პოლიტიკა გამოწვევაა ჩვენთვის და ერთიან პასუხს მოითხოვს.
6. ევროპის სამეზობლოში კვლავაც მიმდინარე კონფლიქტები, ქვეყნების სიმყიფე და არასტაბილურობა ჩვენს სტაბილობას ძირს უთხრის და ნოყიერ ნიადაგს უქმნის სტრატეგიულ მეტოქეებს, ისევე, როგორც ტერორისტულ ჯგუფებს, რომლებსაც სურთ გაზარდონ თავისი გავლენა, წონასწორობა შეარყიონ ჩვენს საზოგადოებებში და ამდენად საფრთხეს წარმოადგენენ ჩვენი უსაფრთხოებისათვის.
7. როგორც ნატოს "სტრატეგიული კონცეფციაში", ისე ევროკავშირის "სტრატეგიულ კომპასში" ხაზგასმულია, რომ დღეს ევრო-ატლანტიკური უსაფრთხოებისა და სტაბილურობის მხრივ საკვანძო მომენტში ვიმყოფებით, რაც ადრინდელზე უფრო გვიდასტურებს ტრანსატლანტიკური კავშირების მნიშვნელობას და ევროკავშირსა და ნატოს შორის უფრო მჭიდრო თანამშრომლობისკენ მოგვიწოდებს.
8. ნატო მოკავშირე ქვეყნებისათვის კოლექტიური თავდაცვის ქვაკუთხედად რჩება და ამდენად საკვანძო მნიშვნელობისაა ევრო-ატლანტიკური უსაფრთხოებისათვის. ჩვენ ვაღიარებთ ევროპული თავდაცვის გაძლიერებისა და მისი შესაძლებლობების ზრდის ღირებულებასაც. ეს დადებით გავლენას მოახდენს გლობალურ და ტრანს-ატლანტიკურ უსაფრთხოებაზე, ნატოს შესაძლებლობებს შეავსებს და მასთან თავსებადი იქნება.
9. ურთიერთგამაძლიერებელი სტრატეგიული პარრტნიორობა ევროპისა და მსოფლიოს უსაფრთხოებას ემსახურება. ნატო და ევროკავშირი ურთიერთშემავსებელ, ურთიერთდამხმარე და ურთიერთგამაძლიერებელ როლებს ასრულებენ საერთაშორსო მშვიდობისა და უსაფრთხოების გაძლიერების საქმეში. ჩვენ კიდე უფრო დავხვეწთ ჩვენს განკარგულებაში არსებულ ინსტრუიმენტებს, იქნება ეს პოლიტიკური, ეკონომიკური, თუ სამხედრო საშუალებები, რათა საერთო ამოცანები უკეთ გადავჭრათ, ჩვენი მილიარდი მოქალაქის საკეთილდღეოდ.
10. ვარშავის 2016 წლის ერთობლივი დეკლარაციისა და ბრიუსელის 2018 წლის ერთობლივი დეკლარაციის საფუძველზე, რომლებმაც მნიშვნელოვნად გააღრმავეს და გააფართოეს ჯერ კიდევ ოცი წლის წინ დაფუძნებული ჩვენი პარტნიორობა, ჩვენ უპრეცედენტო წინსვლას მივაღწიეთ თანამშრომლობის ყველა სფეროში.
11. ჩვენ კონკრეტული შედეგები მივიღეთ ჰიბრიდული და კიბერ-უსაფრთხოების მხრივ, ტაქტიკური თანამშრომლობა დავამყარეთ საზღვაო საკითხებში, სამხედრო მობილობის, თავდაცვითი პოტენციალის ზრდის, თავდაცვის მრეწველობისა და კვლევის, ერთობლივი წვრთნების, კონტრ-ტერორიზმის და პარტნიორების უნარ-ჩვევების გაუმჯობესების სფეროებში.
12. მაშინ, როცა ჩვენს წინაშე არსებული უსაფრთხოების გამოწვევების არსი და სიდიდე იცვლება, წარსული თანამშრომლობის საძირკველზე დაყრდნობით ჩვენი პარტნიორობის ახალ დონეზე აყვანა მოგვეთხოვება. ჩვენ კიდევე უფრო გავაძლიერებთ თანამშრომლობას ზემოაღნიშნულ სფეროებში, რათა პასუხი გავცეთ გეოსტრატეგიული შეჯიბრების გამწვავებას, დავიცვათ კრიტიკული ინფრასტრუქტურა, გავამყაროთ ჩვენი მედეგობა, გავითვალისწინოთ ახალი, მსოფლიოს შეცვლის შემძლე ტექნოლოგიები, ვითანამშრომლოთ კოსმოსში, პასუხი გავცეთ კლიმატის ცვლიებას ისევე, როგორც უცხო სახელმწიფოების მიერ ინფორმაციით მანიპულირებას.
13. ამ დეკლარაციის ხელმოწერით, ჩვენ ვავითარებთ ნატოსა და ევროკავშირის თანამშრომლობას ნატოს მოკავშირეებსა და ევროკავშირის წევრ ქვეყნებთან მჭიდრო კონსულტაციითა და თანამშრომლობით. ვართ გამსჭვალულნი ურთიერთგახსნილობის სულისკვეთებით, რომელიც აღიარებს გადაწყვეტილებების მიღებაში ჩვენი ორგანიზაციების სრულ ავტონომიას ისევე, როგორც ჩვენი ორგანიზაციების წევრი ქვეყნების დამოუკიდებლობას შიდა უსაფრთხოებისა და თავდაცვის პოლიტიკის შემუშავების საქმეში. ამ კონტექსტში, გამჭვირვალობა უაღრესად მნიშვნელოვანია. ჩვენ ყოველმხრივ წავახალისებთ მოცემულ ჩარჩოს ფარგლებში წამოწყებულ ახალ ინიციატივებში ნატოს იმ მოკავშირეების მონაწილეობას, რომლებიც არ არიან ევროკავშირის წევრები. მსგავსადვე, ჩვენ წავახალისებთ ევროკავშირის იმ წევრი ქვეყნების მონაწილეობას, რომლებიც არ შედიან ჩრდილოატლანტიკურ ალიანსში.
14. დასახული მიმართულებებით წინსვლას რეგულარულად შევაფასებთ.
### შვედეთი ევროკავშირის თავმჯდომარე გახდა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a8-e1-83-95-e1-83-94-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-a8-e1-83-98-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-97-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:15.000Z
## რა ხდება?

2023 წლის პირველი იანვრიდან შვედეთი ევროკავშირის საბჭოს თავმჯდომარე ქვეყანა გახდა.

**ავტორი**: გიორგი ბილანიშვილი, პოლიტიკის მკვლევარი

## რას ნიშნავს ევროკავშირის საბჭოს თავმჯდომარეობა?

ევროკავშირის საბჭოს თავმჯდომარედ ევროკავშირის ქვეყნები ხდებიან ექვსი თვის ვადით, როტაციის საფუძველზე. ამ ხნის განმავლობაში ევროკავშირის თავმჯდომარე ქვეყანა წამყვან როლს ასრულებს ევროკავშირის პოლიტიკის ფორმირების კოორდინირების საქმეში.

## რატომაა ეს მნიშნელოვანი?

უკრაინაში რუსული აგრესიის შემდეგ, შვედეთის საგარეო პოლიტიკაში მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა. სტოკჰოლმმა უარი თქვა სამხედრო ნეიტრალიტეტზე და ნატოში გაწევრიანების გადაწყვეტილებაც მიიღო. ქვეყანა ასევე თანმიმდევრულად დაეხმარა უკრაინას როგორც ფულით, ისე იარაღით.

ომის ფონზე, ევროკავშირმა გეოპოლიტიკური როლის თამაში გაცნობიერებულად პირველად დაიწყო, თანაც მისთვის უჩვეულო, სამხედრო-პოლიტიკურ სფეროში. გალღვა თითქოს დიდი ხნით გაყინული გაფართოების თემაც. ამასთან, ენერგეტიკის, მიგრაციის, კანონის უზენაესობის თემებზე წევრებს შორის განსხვავებული მოსაზრებებია. შვედური დიპლომატიის როლი მნიშვნელოვანი იქნება ევროკავშირის წევრი ქვეყნების ერთიანობის შესანარჩუნებლად.

**ესეც წაიკითხეთ:** [შვედეთი არჩევნების მოლოდინში: რადიკალების ნორმალიზაცია](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%a8%e1%83%95%e1%83%94%e1%83%93%e1%83%94%e1%83%97%e1%83%98-%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%a9%e1%83%94%e1%83%95%e1%83%9c%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%9b%e1%83%9d%e1%83%9a%e1%83%9d%e1%83%93/)

## როგორია შვედეთის ხედვა უკრაინასთან მიმართებაში?

შვედეთის, როგორც ევროკავშირის საბჭოს თავმჯდომარე ქვეყნის პოზიციები დეტალურად აისახა [ოფიციალურ პროგრამაში](https://swedish-presidency.consilium.europa.eu/media/lltm2xh3/the-swedish-presidency-programme.pdf?ref=evropis.moambe.eu).

მასში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა უკრაინას. რუსეთის სამხედრო აგრესია მხოლოდ უკრაინის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის კონტექსტში არ არის განხილული. შვედეთი გლობალურად ხედავს იმ საფრთხეებს, რომლებიც ამ აგრესიამ გამოიწვია. რუსეთის მიერ გაჩაღებული ომი ცალსახადაა შეფასებული საფრთხედ ევროპული უსაფრთხოებისთვის.

დოკუმენტში დადასტურებულია მზადყოფნა უკრაინის მტკიცე მხარდაჭერის გაგრძელებისადმი. საუბარია სამხედრო, ეკონომიკურ, ჰუმანიტარულ და სამართლებრივ მხარდაჭერაზე. ნახსენებია უკრაინის ინტეგრაცია ევროკავშირში, როგორც ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტი.

რუსეთის აგრესიული ქმედებების ფონზე ასევე განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა სანდო პარტნიორებთან თანამშრომლობის გაღრმავებას, მათ შორის, ტრანსატლანტიკური ერთიანობის განმტკიცებასა და ევროკავშირსა და ნატოს შორის თანამშრომლობის გაღრმავებას.

რუსეთის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ მიმდინარე აგრესიის ფონზე დეზინფორმაციის გავრცელება დასახელებულია ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საფრთხედ.

უკრაინის წინააღმდეგ მიმდინარე სამხედრო აგრესიის შესაჩერებლად ზეწოლის მექანიზმების გამოყენებაზე საუბრისას რუსეთთან ერთად მოხსენიებულია ბელარუსიც. ნახსენებია სხვა შესაძლო აქტორებიც, რომლებსაც თავიანთი ქმედებების გამო შესაძლოა სანქციების ან რაიმე სხვა სახით პასუხიმგებლობა დაეკისროთ.

## შვედეთის სხვა პრიორიტეტები

შვედეთის ერთ-ერთი პრიორიტეტი მიგრაციის საკითხებზე ევროკავშირის უფრო მკაცრი პოლიტიკის ჩამოყალიბებაა. ამ მხრივ, ბევრი სხვა ქვეყანა ეჭვით ეკიდება შვედეთს, სადაც მიგრაციის საკითხებს მინისტრთა კაბინეტში ულტრა-მემარჯვენე "შვედი დემოკრატები" უძღვებიან. შვედეთის ელჩი ევროკავშირში, ულფ დანიელსონი ირწმუნება, რომ შიდა პოლიტიკა თავმჯდომარეობის დღის წესრიგზე პირდაპირ გავლენას არ მოახდენს, თუმცა არც უამისობაა.

მნიშვნელოვანი თემებია ინდუსტრიისა და თავისუფალი ვაჭრობის წახალისება. თავისუფალი ვაჭრობის მოყვარული შვედეთი და სუბსიდიების მოყვარული საფრანგეთი მეორე საკითხზე ვერ თანხმდებიან, თუმცაღა პანდემიის დასრულების შემდეგ ეკონომიკის გამოსაცოცხლებლად ხელის გამოღებას ერთად აპირებენ.

აშშ-თან სავაჭრო ურთიერთობების თემაც შვედეთის ერთ-ერთი თავისტკივილი იქნება, რადგანაც ზოგიერთი ევროპელი ღელავს, რომ ბაიდენის ადმინისტრაციის მიერ გამოცხადებული მასშტაბური სუბსიდიები "მწვანე ინდუსტრიის" წასახალისებლად ევროპულ ეკონომიკას დააზარალებს.

კანონის უზენაესობის მხრივ, უკრაინაში მიმდინარე ომის კვალდაკვალ, შვედეთი აპირებს რუსეთსა და ბელარუსში რეპრესიული მექანიზმების მზარდ გამოყენებაზე გაამახვილოს ყურადღება და ამ ფონზე ამ ქვეყნების სამოქალაქო საზოგადოებისა და დემოკრატიული ოპოზიციის მიმართ ევროკავშირის მხარდაჭერა გაზარდოს.

## არის თუ არა ნახსენები საქართველო?

საქართველო ზემოხსენებულ დოკუმენტში მხოლოდ ერთხელ არის ნახსენები, ევროკავშირის გაფართოების კონტექსტში. კერძოდ მაშინ, როდესაც საუბარია ევროკავშირის საბჭოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესრულებაზე უკრაინისა და მოლდოვასათვის კანდიდატის სტატუსის, საქართველოსთვის ევროპული პერსპექტივის მინიჭების და დასავლეთ ბალკანეთის ქვეყნების ევროკავშირში ინტეგრაციასთან დაკავშირებით.

ხაზგასმულია, რომ ამ ქვეყნების მომავალი ევროკავშირთან არის დაკავშირებული და იქვე ნათქვამია, რომ მათ სჭირდებათ მხარდაჭერა რეფორმების განხორციელებაში ევროკავშირში გაწევრიანების გზაზე. მათ შორის კი, სასამართლო სისტემისა და კანონის უზენაესობის განმტკიცების თვალსაზრისით გატარებულ რეფორმებს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებათ.
### ოლაფ შოლცი: Zeitenwende - ჟამი  ცვალებადობისა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-a4--e1-83-a8-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-aa-e1-83-98-zeitenwende--e1-83-9f-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-98--e1-83-aa-e1-83-95-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-94-e1-83-9/
Last updated: 2026-04-21T18:16:15.000Z
მსოფლიო *Zeitenwende*\-ს, ჟამთა ცვალებადობის წინაშეა - ეპოქალური მნიშვნელობის, ტექტონიკური ცვლილებების მომსწრენი ვართ. უკრაინის წინააღმდეგ აგრესიული ომის გაჩაღებით რუსეთმა ერთი ეპოქა დაასამარა. წინ წამოიწია ეკონომიკურად ძლიერმა და პოლიტიკურად თავნება ჩინეთმა. ახალ, მულტიპოლარულ სამყაროში, ქვეყნები და მმართველობის მოდელები ძალაუფლებისა და გავლენისათვის იბრძვიან.

გერმანია ყველაფერს აკეთებს გაეროს ქარტიის პრინციპებზე დაფუძნებული საერთაშორისო წესრიგის დასაცავად და განსავითარებლად. ჩვენი დემოკრატია, უსაფრთხოება და კეთილდღეობა საერთო წესების სავალდებულოობაზეა დამყარებული. სწორედ ამიტომ გერმანელებს სურთ, ევროპული უსაფრთხოების გარანტებად იქცნენ, სწორედ ისე, როგორც პარტნიორები მოელიან ჩვენგან, ხიდები გასდონ ევროკავშირის შიგნთ და გლობალური პრობლემების გადასაჭრელად დარაზმონ საერთაშორისო საზოგადოება. ჩვენი ეპოქის გეოპოლიტიკური ხაფანგებისგან თავის წარმატებით დასაღწევად გერმანიას სხვა გზა არ გააჩნია.

**ჟამთა ცვალებადობა** იმაზე მეტია, ვიდრე საკუთრივ უკრაინის ომი და ევროპული უსაფრთხოების საკითხი. მთავარი კითხვა ასე ჟღერს: როგორ შეგვიძლია ჩვენ, ევროპელებს და ევროკავშირს, დამოუკიდებელ აქტორებად დავრჩეთ სამყაროში, რომელიც სულ უფრო მულტიპოლარული ხდება?

გერმანიასა და ევროპას შეუძლიათ წესებზე დამყარებული საერთაშორისო წესრიგის დაცვა ისე, რომ არ იზიარებდნენ ბლოკებად ხელახლა დაშლილი მსოფლიოს ფატალისტური ხედვას. ჩემი ქვეყნის ისტორია განსაკითრებულ პასუხისმგებლობას გვანიჭებს, როცა საქმე ფაშიზმის, ავტორიტარიზმისა და იმპერიალიზმის წინააღმდეგ ბრძოლას ეხება. იდეოლოგიური და გეოპოლიტიკური შეჯიბრის ხანაში ჩვენი ქვეყნის ორად გაყოფის გამოცდილებამ კი განსაკუთრებით გაგვიმახვილა ახალი ცივი ომისაგან მოსალოდნელი ხიფათის განცდა.

## ეპოქის დასასრული

მსოფლიოს დიდი ნაწილისათვის, რკინის ფარდის დაშლის შემდეგ გასული სამი ათწლეული მშვიდობისა და კეთილდღეობის ხანა იყო. ტექნოლოგიების განვითარებამ ურთიერთკავშირისა და ურთიერთთანამშრომლობის დონე განუზომლად გაზარდა. საერთაშორისო ვაჭრობა გაფართოვდა, წარმოების გლობალური ჯაჭვი შეიკრა, ხალხიცა და ცოდნაც საზღვრებს შეუფერხებლად კვეთდა და ამის წყალობით მილიარდამდე ადამიანმა სიღატაკეს დააღწია თავი. რაც მთავარია, მსოფლიოს გარშემო, მოქალაქეებმა თავიდან მოიშორეს დიქტატორები და ერთპარტიული მმართველობა. თავისუფლების, ღირსებისა და დემოკრატიისაკენ მათმა სწრაფვამ ისტორიის მიმართულება შეცვალა. ორი მსოფლიო ომით გამოწვეული გაპარტახებისა და ვარამის ხანა - რაშიც ჩემს ქვეყანას დიდი წვლილი მიუძღოდა - დაძაბულობისა და დაპირისპირების ოთხმა ათწლეულმა შეცვალა, თანაც ატომური აპოკალიფსის ჩრდილქვეშ. ოღონდაც 1990-იანი წლებისათვის თითქოსდა მსოფლიო წესრიგი, როგორც იქნა, უფრო მდგრადი გახდა.

გერმანელებს განსაკუთრებით გაგვიმართლა. 1989 წელს აღმოსავლეთ გერმანიის მამაცმა მოქალაქეებმა ბერლინის კედელი დაამხეს. სულ რაღაც თერთმეტი თვე იყო გასული და ჩვენი შორსმხედველი პოლიტიკოსების, ისევე როგორც დასავლელი და აღმოსავლელი პარტნიორების წყალობით, ჩემი ქვეყანა გაერთიანდა. ასრულდა ყოფილი კანცლერის, ვილი ბრანდტის ნათქვამი - “რასაც ერთად უწერია ყოფნა, ერთად უნდა გაიზარდოსო.”

ეს სიტყვები მხოლოდ გერმანიას კიარა, დანარჩენ ევროპასაც ეხებოდა. ვარშავის ხელშეკრულების წევრმა ქვეყნებმა ჩრდილო ატლანტიკური ხელშეკრულების (ნატოს) და ევროკავშირის წევრობა აირჩიეს. “ერთიანი და თავისუფალი ევროპა”, როგორც მაშინდელ აშშ პრეზიდენტს ჯორჯ ბუშ უფროსს უყვარდა თქმა, ფუჭი იმედად უკვე აღარ მოჩანდა. ამ ეპოქაში ისე ჩანდა, რომ რუსეთიც დასავლეთის პარტნიორად გადაიქცეოდა და საბჭოთა კავშირის დარად მის მეტოქეობაზე ხელს აიღებდა. ამ იმედით, ევროპის ბევრმა ქვეყანამ არმიები შეკვეცა და სამხედრო ხარჯებიც შეამცირა. გერმანიისთვის ეს ლოგიკურ ნაბიჯად მოჩანდა: რა აზრი ჰქონდა 500 ათასი ჯარისკაცის შენახვას, როცა გარშემო მეგობრები და პარტნიორები გვეკრა?!

უსაფრთხოებისა და თავდაცვის პოლიტიკა სხვა საფრთხეების წინააღმდეგ ბრძოლაზე გადაერთო. ბალკანეთის ომებმა და აშშ-ზე 11 სექტემბრის თავდასხმებმა, ავღანეთსა და ერყში მიმდინარე კონფლიქტებმა ყურადღება რეგიონული და გლობალური კრიზისების მართვის აუცილებლობისკენ მიმართეს. ნატოს მოკავშირეებთან სოლიდარობა შენარჩუნდა. 11 სექტემბრის შეტევების შემდეგ პირველად ამოქმედდა ჩრდილო-ატლანტიკური ხელშეკრულების მეხუთე მუხლი და ჩვენი სამხედროებიც ნატოელი მოკავშირეების მხარდამხარ დადგნენ ავღანეთში, ტერორიზმთან საბრძოლველად.

ამასობაში, გერმანიის ბიზნესმენებმა ისტორიის მდინარების ახალი მიმართლებიდან თავისი დასკვნები გამოიტანეს. რკინის ფარდის გაქრობამ და გლობალური ეკონომიკის ინტეგრირების ხარისხის ზრდამ ახალი შესაძლებლობები შექმნა, ახალი ბაზრები გახსნა, განსაკუთრებით ყოფილი აღმოსავლეთი ბლოკის ქვეყნებში და მათ მიღმა - მაგალითად, ჩინეთის სახით. რუსეთი ენერგეტიკული და ნედლეულის რესურსების საიმედო მომწოდებელი ჯერ კიდევ ცივი ომის დროს იყო. ამ პარტნიორობის გაფართოება და გაღრმავება, გარკვეული ხნის განმავლობაში სრულიად ლოგიკურად მოჩანდა.

ოღონდაც, რუსეთის მმართველებმა საბჭოთა კავშირისა და ვარშავის ხელშეკრულების დაშლა სულ სხვაგვარად გაიაზრეს. მათ ბერლინისა და დასავლეთ ევროპის შეხედულებებისაგან მკვეთრად განსხვავებული დასკვნებიც გამოიტანეს. იმის ნაცვლად, რომ კომუნისტების მმართველობის მშვიდობიან დასასრულში მეტი თავისუფლებისა და დემოკრატიის შესაძლებლობა ეხილათ, რუსეთის პრეზიდენტმა, ვლადიმირ პუტინმა, ამ მოვლენებს “მეოცე საუკუნის ყველაზე დიდი გეოპოლიტიკური კატასტროფა” უწოდა. პოსტ-საბჭოთა სივრცეში 1990-იან წლებში გამეფებულმა ეკონომიკურმა და პოლიტიკურმა არეულობამ რუსეთის მოქალაქეებს შორის გაამძაფრა დანაკარგისა და შიშის განცდა, რომელსაც ბევრი მათგანი დღესაც საბჭოთა კავშირის აღსასრულს უკავშირებს.

ამგვარ გარემოში ავტორიტარიზმისა და იმპერიული ამბიციები აღმოცენდა. 2007 წელს, პუტინმა მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციას აგრესიული სიტყვით მიმართა, დასახა რა წესებზე დამყარებული საერთაშორისო წესრიგი ამერიკული ჰეგემონიის იარაღად. მომდევნო წელს, რუსეთმა საქართველოს წინააღმდეგ ომი წამოიწყო. 2014 წელს, რუსეთმა ყირიმის ოკუპაცია და ანექსია მოახდინა, თავისი ჯარები კი აღმოსავლეთ უკრაინაში, დონბასის რეგიონში გაგზავნა, როთაც პირდაპირ დაარღვია როგორც საერთაშორისო სამართალი, ისევე რუსეთის მიერ ხელშეკრულებით აღებული ვალდებულებები. მომდევნო წლებში, რუსეთმა ძირი გამოუთხარა იარაღის კონტროლის საერთაშორისო შეფერხებებს, გაზარდა სამხედრო პოტენციალი, მოწამლა და დახოცა რუსი დისიდენტები, გაანადგურა სამოქალაქო საზოგადოება და ბრუტალური სამხედრო ინტერვენციით გაუმაგრა ზურგი ასადის რეჟიმს სირიაში. ნაბიჯ-ნაბიჯ, პუტინის რუსეთი ევროპისაგან და მშვიდობიანი მსოფლიოსაგან დაშორების გზას დაადგა.

## იმპერიის კონტრშეტევა

იმ რვა წლის განმავლობაში, რომელიც ყირიმის ანექსიასა და აღმოსავლეთ უკრაინაში კონფლიქტის გაჩაღებას მოჰყვა, გერმანია, ევროპელ და დიდი შვიდეულის პარტნიორებთან ერთად ცდილობდა, უკრაინის სუვერენიტეტი და პოლიტიკური დამოუკიდებლობა დაეცვა ისე, რომ რუსეთის მხრიდან შემდგომი ესკალაციაც აერიდებინა თავიდან და ამით ევროპაში მშვიდობა შეენარჩუნებინა.

ჩვენი მიდგომა პოლიტიკური და ეკონომიკური ზეწოლის კომბინაციას ეყრდნობოდა და ვცდილობდით, შეზღუდვების დაწესებასთან ერთად დიალოგისთვისაც კარი ღია დარჩენილიყო. საფრანგეთთან ერთად, გერმანია ე.წ. “ნორმანდიის ფორმატში” ჩაერთო, რის შედეგადაც მინსკის შეთანხმებები დაიდო, რომლებიც რუსეთსა და უკრაინას ცეცხლის შეწყვეტისკენ და გარკვეული დამატებითი ნაბიჯების გადადგმისაკენ მოუწოდებდნენ. კიევსა და მოსკოვს შორის ნდობის არარსებობისდა მიუხედავად, გერმანიამ და საფრანგეთმა შეძლეს ამ პროცესის შენარჩუნება. თუმცა, საბოლოოდ, რუსეთის რევიზიონიზმმა დიპლომატიის წარმატება შეუძლებელი გახადა.

2022 წლის თებერვალში უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის ბრუტალურმა შეტევამ ახალი რეალობა შექმნა: ევროპაში იმპერიალიზმი დაბრუნდა. მეოცე საუკუნის ყველაზე არაადამიანური სამხედრო მეთოდების გამოყენებით, რუსეთი უკრაინელებს ენითაუწერელ ტანჯვას აყენებს. ომს უკვე ათობით ათასი უკრაინელი ჯარისკაცი და სამოქალაქო პირი შეეწირა, ბევრად უფრო მეტი დაიჭრა ან ფსიქოლოგიურადაა ტრავმირებული. მილიონობით უკრაინელი იძულებული შეიქნა, მიეტოვებინა საკუთარი საცხოვრისი და თავშესაფარი პოლონეთსა თუ სხვა ევროპულ ქვეყნებში ეპოვა. მილიონი მათგანი გერმანიაშია. რუსულმა არტილერიამ, რაკეტებმა და ბომბებმა უკრაინული სახლები, სკოლები და საავადმყოფოები ნანგრევებად აქცია. მარიუპოლი, ირპინი, ხერსონი, იზიუმი - ეს ადგილები მსოფლიოს თვალში სამუდამოდ დაუკავშირდა რუსეთის მიერ ჩადენილ დანაშაულს და ამ დანაშაულის ჩამდენებმა კანონის წინაშე უნდა აგონ პასუხი.

რუსეთის მიერ წარმოებული ომი მხოლოდ უკრაინაზე როდი ახდენს გავლენას. მაშინ, როცა პუტინმა შეტევის ბრძანება გასცა, ამით მან ევროპისა და საერთაშორისო მშვიდობის ის არქიტექტურა დაამსხვრია, რომლის აგებასაც ათწლეულები დასჭირდა. პუტინის მეთაურობით, რუსეთმა გაეროს ქარტიაში გადმოცემული, საერთაშორისო სამართლის საბაზისო პრინციპებიც უგულვებელჰყო: საერთაშორისო პოლიტიკაში ძალის გამოყენებაზე უარის თქმა, ყველა ქვეყნის დამოუკიდებლობის, სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის პატივისცემა. რუსეთი იმპერიული სახელმწიფოსდარად იქცევა და ცდილობს ძალით შეცვალოს საზღვრები, კიდევ ერთხელ დაჰყოს მსოფლიო ბლოკებად და გავლენის სფეროებად.

## უფრო ძლიერი ევროპა

მსოფლიომ პუტინს წარმატების შესაძლებლობა არ უნდა მისცეს. რუსეთის რევანშისტული იმპერიალიზმი უნდა შევაჩეროთ. გერმანიას, როგორც ევროპაში უსაფრთხოების ერთ-ერთ ძირითადი შემოქმედს, საკვანძო როლის შესრულება შეუძლია, თუკი არმიაში ინვესტიციას გავზრდით, ევროპის თავდაცვით ინდუსტრიას გავაძლიერებთ, ნატოს აღმოსავლეთ ფლანგზე ჩვენს მონაწილეობას გავზრდით და უკრაინას კი შეიარაღებული ძალებს წვრთნისა და აღჭურვის საქმეში დავეხმარებით.

გერმანიის ახალი როლი ახალი სტრატეგიული კულტურის შექმნას მოითხოვს. ეს ეროვნული უსაფრთხოების ახალ სტრატეგიაშიც აისახება, რომელსაც ჩვენი მთავრობა რამდენიმე თვეში მიიღებს. უკანასკნელი ოცდაათი წლის განმავლობაში, გერმანიის უსაფრთხოების, ჩვენი ჯარების აღჭურვის შესახებ გადაწყვეტილებებს მშვიდობიანი ევროპის პირობებში ვიღებდით. დღეს, იმ საფრთხეს უნდა გავუსწოროთ თველი, რომელიც ჩვენი და ჩვენი ევროპელი მოკავშირეების წინაშე დგას და რომელიც, უპირველესად, სწორედ რუსეთის მხრიდან მოდის. ამ საფრთხეებს შორისაა მოკავშირეთა ტერიტორიაზე პოტენციური თავდასხმები, კიბერშეტევები და ატომური ომის შესაძლებლობაც კი, რითაც პუტინი საკმაოდ ღიად იმუქრებოდა.

ამ გამოწვევებთან გასამკლავებლად, სასიცოცხლო მნიშვნელობა ყოველთვის ტრანსატლანტიკურ პარტნიორობას ენიჭებოდა და ეს დღესაც ასეა. აშშ პრეზიდენტი, ჯო ბაიდენი, და მისი ადმინისტრაცია მადლობას იმსახურებენ მთელს მსოფლიოში პარტნიორებისა და მოკავშირეების ქსელის ჩამოყალიბებისა და გაძლიერებისათვის. ოღონდაც, თუკი გვინდა რომ ტრანსატლანტიკური პარტიორობა უფრო დაბალანსებული და გამძლე იყოს, გერმანიამ და ევროპამაც უნდა გამოიღონ ხელი. უკრაინაზე რუსეთის შეტევის დაწყებისთანავე, ჩემმა მთავრობამ 100 მილიარდი დოლარი გამოყო სპეციალური ფონდის სახით, რათა ჩვენი შეიარაღებული ძალები - ბუნდესვერი - უკეთ იყოს აღჭურვილი. ამის გასაკეთებლად კონსტიტუციაც კი შევცვალეთ. ამგვარი გადაწყვეტილება გერმანიის უსაფრთხოების პოლიტიკის ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილებაა მას შემდეგ, რაც 1955 წელს ბუნდესვერი შეიქმნა. ჩვენი ჯარისკაცები ყოველგვარ მხარდაჭერას მიიღებენ: პოლიტიკური იქნება ეს, მატერიალური თუ წვრთნის სახით, იმისთვის, რომ შეძლონ ჩვენი ქვეყანა და ჩვენი მოკავშირეები დაიცვან. ისეთი ბუნდესვერი უნდა გვყავდეს, რომლის იმედი ჩვენც გვექნება და ჩვენს მოკავშირეებსაც. ამისათვის, გერმანია ერთიანი ეროვნული შემოსავლის ორ პროცენტს თავდავცვის მიზნებისათვის გამოყოფს.

ეს ცვლილებები გერმანული საზოგადოების ახალ მენტალობას შეესაბამება. გერმანელების დიდი ნაწილი დღეს იმ აზრზეა, რომ ქვეყანას მოწინააღმდეგეების შეკავებისა და მოკავშირეების დაცვის შემძლე არმია სჭირდება. გერმანელები უკრაინელებს მხარს უჭერენ რუსული აგრესიის მოგერიების საქმეში. 2014-2020 წლებში გერმანია უკრაინაში უდიდესი ინვესტორი იყო - როგორც კერძო, ისე სახელმწიფო ინვესტიციების მხრივ. მას შემდეგ, რაც რუსეთის აგრესია დაიწყო, გერმანიამ კიდევ უფრო გაზარდა უკრაინის ფინანსური და ჰუმანიტარული მხარდაჭერა, ხოლო დიდი შვიდეულის თავმჯდომარეობის ფარგლებში საერთაშორისო მხარდაჭერის კოორდინაციაც იკისრა.

ჩვენი დროის სულისკვეთებამ აიძულა ჩემი მთავრობა სხვაგვარად გაეაზრებინა იარაღის ექსპორტთან დაკავშირებული, დამკვიდრებული პრინციპები, რომლებსაც ათწლეულებია ჩვენი ქვეყანა მისდევდა. გერმანიის უახლოეს ისტორიაში პირველად, იარაღს ვაწვდით ომის მდგომარეობაში მყოფ ქვეყანას. უკრაინის პრეზიდენტთან, ვოლოდიმირ ზელენსკისთან საუბრებში მე ნათლად განვაცხადე: გერმანია განაგრძობს უკრაინის მხარდაჭერას მანამ, სანამ ეს საჭირო იქნება. უკრაინას დღეს არტილერია და საჰაერო თავდაცვის საშუალებები ყველაზე უფრო სჭირდება და ეს სწორედ ისაა, რასაც გერმანია მათ აწვდის, ჩვენს პარტნიორებთან და მოკავშირეებთან მჭიდრო თანამშრომლობით. უკრაინისადმი გერმანიის მხარდაჭერა მოიცავს ასევე ანტისატანკო იარაღს, შეჯავშნულ მანქანებს, საჰაერო თავდაცვის ქვემეხებსა და რაკეტებს, კონტრ-ბატარეული ცეცხლის მართვის სარადარო სისტემებს. ევროკავშირის ეგიდით შექმნილი ახალი მისიის ფარგლებში, 15 ათასი უკრაინელი სამხედრო გაიწვრთნება, მათგან ხუთი ათასი - მთელი ბრიგადა - გერმანიაში.

ამასობაში, ჩეხეთმა, საბერძნეთმა, სლოვაკეთმა და სლოვენიამ უკრაინას 100-მდე ტანკი მიაწოდეს ან მალე მიაწვდიან, სანაცვლოდ კი მათ გერმანულ, განახლებული ტანკებს მივაწვდით. ამგვარად უკრაინა იმ ტანკებს მიიღებს, რომელსაც მისი შეიარაღებული ძალები უკვე კარგად იცნობენ და ამგვარად, არსებულ ლოგისტიკურ და მომსახურების ჯაჭვში მათი ინტეგრირება არ გაუჭირდებათ.

ნატოს მოქმედებებმა რუსეთთან პირდაპირი კონფრონტაცია არ უნდა გამოიწვიოს, თუმცაღა ალიანსმა რუსული აგრესიის შეკავება უნდა შეძლოს. ამ მიზნის მისაღწევად გერმანიამ საგრძნობლად გაზარდა საკუთარი ძალები ნატოს აღმოსავლეთ ფლანგზე: გაძლიერდა გერმანიის თაოსნობით მოქმედი დაჯგუფება ლიტვაში და ერთი ბრიგადა გამოიყო ამ ქვეყნის უსაფრთხოების დასაცავად. გერმანია ასევე ეხმარება ნატოს საბრძოლო დაჯგუფებას სლოვაკეთში, ხოლო გერმანიის საჰაერო ძალები ესტონეთისა და პოლონეთის საჰაერო სივრცის კონტროლსა და დაცვაში მონაწილეობენ.

ამასობაში, გერმანიის საზღვაო ძალებმა მონაწილეობა მიიღეს ბალტიის ზღვაში მიმდინარე ნატოს ღონისძიებებში, რაც შეკავებისა და თავდაცვის გაძლიერებას ემსახურებოდა. გერმანია შეჯავშნულ დივიზიას და საზღვაო აქტივებს შემატებს ნატოს “ახლებური ძალების მოდელს” რომლის მთავარი მიზანიც ნებისმიერ საფრთხეზე სწრაფი რეაგირების შესაძლებლობის გაუმჯობესებაა. და ბოლოს, გერმანია კვლავაც განაგრძობს ნატოს ატომური პოტენციალის გაზიარების ძალისხმევაში მონაწილეობას და ამ მიზნით ორმაგი დანიშნულების F-35 ტიპის ახალ საბრძოლო თვითმფრინავებსაც შეიძენს.

ჩვენი გზავნილი მოსკოვისადმი ნათელია: ჩვენ ნატოს ტერიტორიის თითოეული გოჯის დასაცავად ვართ მზად. ჩვენ აღვასრულებთ ნატოში მიცემულ პირობას, რომ ერთ მოკავშირეზე თავდასხმა ყველაზე თავდასხმას ნიშნავს. ამასთან, ჩვენ რუსეთს ისიც განვუმარტეთ, რომ ატომურ იარაღთან დაკავშირებული მათი ბოლოდროინდელი გამონათქვამები უპასუხისმგებლო და სახიფათოა. როცა ნოემბერში პეკინს ვეწვიე, ჩინეთის პრეზიდენტი, სი ძინპინი და მე შევთანხმდით, რომ ატომური იარაღაის გამოყენებით მუქარა მიუღებელია, ხოლო ამგვარი საზარელი იარაღის გამოყენება კი იმ წითელ ხაზს გადაკვეთს, რომელიც მთელმა კაცობრიობამ დააწესა. პუტინს უჯობს, ყური მიუგდოს ამ სიტყვებს.

პუტინის მრავალი შეცდომათაგან ერთ-ერთი ის იყო, რომ ის უკრაინის მოკავშირეებს შორის უთანხმოებაზე ჩამოვიდა ფსონს. სინამდვილეში, საპირისპირო რამ კი მოხდა: ევროკავშირი და ტრანსატლანტიკური ალიანსი დღეს უფრო ძლიერია, ვიდრე ოდესმე. ყველაზე ნათლად ეს იმ არნახულ ეკონომიკურ სანქციებში მოჩანს, რომელიც რუსეთს დაუწესდა. ომის დაწყებისთანავე ცხადი იყო, რომ ეს სანქციები დიდხანს უნდა გაგრძელდეს, რადგანაც მათი ეფექტი ყოველკვირეულად იზრდება. პუტინი უნდა მიხვდეს, რომ ერთი სანქციაც კი არ შემსუბუქდება, თუკი რუსეთი ჩვენს თავს მშვიდობის საკთარი პირობების მოხვევას შეეცდება.

დიდი შვიდეულის ყველა ლიდერი მიესალმა ზელენსკის მზადყოფნას, მიიღოს სამართლიანი სამშვიდობო პირობები, რომელიც აღიარებს უკრაინის სუვერენიტეტს და უზრუნველყოფს უკრაინის თავდაცვით პოტენციალს მომავალშიც. ჩვენს პარტნიორებთან კოორდინაციით, გერმანია მზადაა, შექმნას ისეთი პირობები, რომლებიც ომისშემდგომი პოტენციური სამშვიდობო შეთანხმების პირობებში, უკრაინის უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს. ჩვენ არ ვაღიარებთ უკრაინის ტერიტორიის უკანონო ანექსიას, რაც ცუდად შენიღბული ყალბი რეფერენდუმებით გაფორმდა. თუკი ამ ომის დასრულება სურს, რუსეთმა თავისი ჯარები უნდა გაიყვანოს.

### ცუდი რუსეთისთვის და კარგი - კლიმატისთვის

რუსეთის ომმა არა მხოლოდ ნატო, ევროკავშირი და დიდი შვიდეული გააერთიანა მისი აგრესიის წინააღმდეგ. ომი ეკონომიკური და ენეგეტიკული პოლიტიკის ისეთი ცვლილებების კატალიზატორიც აღმოჩნდა, რომლებიც გრძელვადიან პერიოდში რუსეთს ავნებს და თან სუფთა ენერგიაზე გადასვლის უკვე დაწყებულ და სასიცოცხლოდ აუცილებელ პროცესსაც წაეშველება. 2021 წლის დეკემბერში, გერმანიის კანცლერის პოსტის დაკავებისთანავე, დავეკითხე ჩემს მრჩევლებს, თუ გვქონდა რაიმე გეგმა იმ შემთხვევისთვის, რუსეთს უცებ ევროპისთვის გაზის მიწოდება რომ შეეწყვიტა. გაირკვა, რომ ასეთი გეგმა არ გვქონდა, იმისდა მიუხედავად, რომ რუსეთზე სახიფათოდ ვიყავით დამოკიდებულები ენერგომატარებლების მხრივ.

ჩვენ დაუყოვნებლივ დავიწყეთ მზადება ყველაზე უარესი სცენარისთვის. უკრაინაზე რუსეთის სრულმასშტაბიან თავდასხმამდე რამდენიმე დღით ადრე, გერმანიამ ნებართვა შეუწყვიტა გაზსადენს “ჩრდილოეთს ნაკადი - 2”, რომელსაც მნიშვნელოვნად უნდა გაეზარდა ევროპისთვის რუსული გაზის მიწოდება. 2022 წლის თებერვალში უკვე განიხილებოდა ევროპის გარეთ, გლობალური ბაზრიდან, გათხიერებული ბუნებრივი გაზის იმპორტის საკითხი. უახლოეს თვეებში გერმანიის სანაპიროზე გათხიერებული ბუნებრივი გაზის პირველი მოტივტივე ტერმინალი ამუშავდება.

ყველაზე უარესი მოლოდინები მალევე აგვიხდა: პუტინმა გადაწყვიტა ენერგეტიკა იარაღად გამოეყენებინა და გერმანიისა და ევროპისთვის გაზის მოწოდება შეეზღუდა. თუმცაღა, ამ დროისთვის გერმანიამ უკვე დაასრულა რუსეთიდან ქვანახშირის იმპორტის ეტაპობრივი შემცირების პროცესი და მალე დასრულდება ევროკავშირში რუსული ნავთობის ნავთობსადენით იმპორტიც. ჩვენ გაკვეთილი ვისწავლეთ: ევროპის უსაფრთხოება ენერგეტიკული რესურსების მიმწოდებლების და კორიდორების დივერსიფიკაციასა და ენერგეტიკულ დამოუკიდებლობაში დაბანდებას ეფუძნება. სექტემბერში “ჩრდილოეთის ნაკადის” გაზსადენზე მომხდარმა საბოტაჟმა ამის ინგორირება შეუძლებელი გახადა.

გერმანიასა და, ზოგადად, ევროპაში ენერგიის სავარაუდო დეფიციტის შესავსებად, ჩემმა მთავრობამ დროებით ისევ აამუშავა ქვანახშირზე მომუშავე ელექტროსადგურები და დაგეგმილზე უფრო დიდხანს მისცა მუშაობის უფლება ატომურ ენერგოსადგურებს. ასევე, თანდათანობით გავზარდეთ კერძო მფლობელობაში არსებული გაზსაცავებისათვის მინიმალური სისავსის დონეები. დღეს ჩვენი გაზსაცავები პირამდეა სავსე, მაშინ, როცა შარშან ამ დროს მარაგი უჩვეულოდ დაბალ დონეზე იყო. ეს გვაძლევს რწმენას, რომ გერმანია და ევროპა ამ ზამთარს გაზის დეფიციტის გარეშე გადაიტანენ.

რუსეთის მიერ გაჩაღებულმა ომმა დაგვანახა, რომ ამ ამბიციური მიზნების მიღწევა როგორც ჩვენი, ისე ევროპის უსაფრთხოებისა და დამოუკიდებლობისათვისაა აუცილებელი. წიაღისეულ ნედლეულზე უარის თქმა ელექტროენერგიასა და მწვანე წყალბადზე მოთხოვნას გაზრდის. ამისათვის გერმანია განახლებად - მაგალითად, ქარის და მზის - ენერგიაზე გადასვლის პროცესის დაჩქარებით ემზადება. მიზნები ნათლად გვაქვს დასახული: 2030 წლისათვის გერმანელების მოხმარებული ენერგიის 80% განახლებადი წყაროებიდან იქნება. 2045 წლისათვის გერმანია მიაღწევს სათბურის აირების ჯამურად ნულოვან ემისიას, ანუ „კლიმატურ ნეიტრალურობას“.

## პუტინის საზარელი კოშმარი

პუტინს სურდა, ევროპა გავლენის ზონებად და მსოფლიო კი დიდი სახელმწიფოებისა და მათი ვასალების ბლოკებად დაეყო. ამის მაგივრად, მისმა ომმა ევროკავშირის წინსვლა გამოიწვია. 2022 წლის ივნისში, ევროპულ საბჭოზე ევროკავშირმა მოლდოვასა და უკრაინას „წევრობის კანდიდატის“ სტატუსი მიანიჭა და ისიც კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ საქართველოს მომავალი ევროპაშია. ჩვენ ასევე შევთანხმდით, რომ დასავლეთ ბალკანეთის ექვსი ქვეყნის ევროკავშირში შესვლა წარმატებით უნდა დასრულდეს. მე პირადად ვარ ამ მიზნის ერთგული და ამისათვის აღვადგინე ე.წ. ბერლინის პროცესი დასავლეთ ბალკანეთისათვის, რომელიც მიზნად ისახავს რეგიონში თანამშრომლობის გაღრმავებას, ქვეყნებისა და მათი მოქალაქეების დაახლოებას და ევროკავშირთან ინტეგრაციისთვის მათ მომზადებას.

მნიშვნელოვანია, ვაღიაროთ, რომ ევროკავშირის გაფართოება და ახალი წევრების ინტეგრაცია რთული იქნება: მილიონობით ადამიანს ფუჭი იმედების არ უნდა ჩავუნერგოთ. თუმცაღა, გზა ხსნილია და მიზანი ნათელი: ევროკავშირი 500 მილიონზე მეტ თავისუფალ მოქალაქეს გააერთიანებს, ის იქმება მსოფლიოს უდიდესი შიდა ბაზარი, ის დაადგენს გლობალურ სტანდარტებს ვაჭრობის, განვითარების, კლიმატის ცვლილებისა და გარემოს დაცვის სფეროებში, ის უმასპინძლებს მსოფლიოს წამყვან კვლევით ინსტიტუტებსა და ინოვაციურ ბიზნესებს. მომავლის ევროპა იქნება სტაბილური დემოკრატიების ოჯახი, არნახული დონის სოციალური დაცვითა და საჯარო ინფრასტრუქტურით.

ამ მიზნისკენ სვლისას, ევროკავშირის მოწინააღმდეგეები წევრებს შორის შუღლის ჩამოგდებას შეეცდებიან. პუტინი არასოდეს აღიქვამდა ევროკავშირს პოლიტიკურ მოთამაშედ. ევროკავშირი - თავისუფალი, სუვერენული, დემოკრატიული ქვეყნების კავშირი, რომელის სამართლის უზენაესობაზეა დაფუძნებული - მისი იმპერიალისტური და ავტოკრატიული კლეპტოკრატიის სრული ანტიპოდია.

პუტინი და სხვები ეცდებიან, რომ ჩვენი ღია, დემოკრატიული სისტემები ჩვენსავე საწინააღმდეგოდ შემოგვიბრუნონ დეზინფორმაციის კამპანიებისა და უკანონო ზეგავლენების გამოყენებით. ევროპის მოქალაქეებს ძალიან მრავალფეროვანი შეხედულებები აქვთ, ევროპის პოლიტიკური ლიდერები მსჯელობენ და ხანდახან კამათობენ იმაზე, თუ რა გზას დაადგნენ, განსაკუთრებით, გეოპოლიტიკური და ეკონომიკური სირთულეების ჟამს. ეს თვისებები ჩვენი ღია საზოგადოებების მახასიათებლებია და არა მისი სისუსტე: სწორედ ესაა გადაწყვეტილების დემოკრატიულობის არსი. თუმცა, დღეს, ჩვენი მიზანია, გავერთიანდეთ იმ სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან საკითხებზე, რაზეც განხეთქილება ევროპას უცხოთა ჩარევის მიმართ უფრო დაუცველს გახდის. ამ მიზნის მიღწევისათვის გადამწყვეტია გერმანიისა და საფრანგეთის, რომლებსაც ძლიერი და სუვერენული ევროკავშირის საერთო ხედვა აქვთ, უფრო მჭიდრო თანამშრომლობა.

უფრო ზოგადად, ევროკავშირმა უნდა დაძლიოს ძველი კონფლიქტები და პრობლემების გადაწყვეტის ახალი გზები მოიძიოს. მიგრაცია და ფისკალური პოლიტიკა ყველაზე საშური თემებია. ადამიანები კვლავაც შემოვლენ ევროპაში და ევროპასაც სჭირდება მიგრანტები, ასე რომ, ევროკავშირმა უნდა ჩამოაყალიბოს მიგრაციის სტრატეგია, რომელიც პრაგმატულიცაა და მის ღირებულებებსაც ასახავს. ეს ნიშნავს უკანონო მიგრაციის შეზღუდვას და ამასთან, ევროპაში შემოსვლის ლეგალური გზების გაფართოებას, განსაკუთრებით კვალიფიციური სამუშაო ძალისთვის, რომელიც ჩვენს შრომის ბაზარს სჭირდება. ფისკალურ პოლიტიკასთან დაკავშირებით, ევროკავშირმა ენერგორესურსებზე მაღალი ფასებით გამოწვეულ სირთულეებთან გასამკლავებლად დააარსა აღდგენისა და განვითარების ფონდი (recovery and resilience fund). კავშირმა ასევე უნდა მოიშოროს გადაწყვეტილებების მიღების ბლოკირების ეგოისტური ტაქტიკა, სპეციფიურ საკითხებზე გადაწყვეტილებებისთვის ერთპიროვნული ვეტოს გაუქმებით. ევროკავშირის გაფართოების და გეოპოლიტიკურ ძალად ქცევის კვალდაკვალ, გადაწყვეტილებების სწრაფად მიღების უნარი საკვანძო მნიშვნელობისა იქნება მისი წარმატებისთვის. ამიტომ, გერმანიის შეთავაზებაა, რომ თანდათანობით გაიზარდოს იმ საკითხთა წრე, რომლებზეც გადაწყვეტილება უმრავლესობით მიიღება და არა ერთხმად. ეს უნდა ეხებოდეს ევროკავშირის საგარეო და საგადასახადო პოლიტიკის საკითხებიც.

ევროპამ უნდა განაგრძოს უფრო მეტი პასუხისმგებლობის აღება საკუთარ უსაფრთხოებაზე, რაც საჭიროებს კოორდინირებულ და ინტეგრირებულ მიდგომას თავდაცვის ძალების შენებისადმი. ევროკავშირის წევრი ქვეყნების ჯარები გაუმართლებლად მრავალგვარი ტიპის შეიარაღების სისტემებს იყენებენ, რაც პრაქტიკულად და ეკონომიკურად არაეფექტურია. ამ პრობლემების დასაძლევად ევროკავშირმა უნდა შეცვალოს თავისი შიდა ბიუროკრატიული პროცედურები, რასაც გამბედავი პოლიტიკური გადაწყეტილებები დასჭირდება; ევროკავშირის წევრ ქვეყნებს, მათ შორის - გერმანიასაც, დასჭირდებათ ერთობლივად წარმოებული სამხედო სისტემების ექსპორტზე ეროვნული სამრეწველო პოლიტიკისა და რეგულაციების მორგება.

ერთი სფერო, სადაც ევროპას სასწრაფოდ სჭირდება პროგრესი, არის საჰაერო და კოსმოსური თავდაცვა. ამიტომაც, გერმანია უახლოეს წლებში ნატოს ფარგლებში თავის საჰაერო თავდაცვას დამატებითი აღჭურვილობით გააძლიერებს . მე ჩვენს ევროპელ მეზობლებსაც შევთავაზე ამ ინიციატივაში მონაწილეობა და ამის შედეგია "ევროპის ცის ფარის" ინიციატივა, რომელსაც გასულ ოქტომბერში 14 სხვა ევროპული ქვეყანა შეურთდა. ევროპაში ერთობლივი საჰაერო თავდაცვა უფრო ეფექტური და ხარჯთ-ეფექტიანი იქნება, ვიდრე ცალკე მდგომი ეროვნული პროგრამები და შესანიშნავი მაგალითი იქნება იმის საჩვენებლად, თუ რას ნიშნავს ნატოს ევროპული საყრდენის გაძლიერება.

ნატო ევროატლანტიკური უსაფრთხოების უმთავრესი გარანტორია და მისი ძალა მხოლოდ გაიზრდება ორი მდიდარი დემოკრატიის, ფინეთისა და შვედეთის გაწევრიანებით. მაგრამ, ნატო ასევე ძლიერდება მაშინ, როცა მისი ევროპელი წევრები დამოუკიდებლად დგამენ ნაბიჯებს ევროკავშირის ფარგლებში საკუთარი თავდაცვის სტრუქტურების ურთიერთთავსებადობის გასაძლიერებლად.

## ჩინეთის გამოწვევა... და მის მიღმა

შესაძლოა, ჟამთა ცვალებადობის საბაბად რუსეთის აგრესიული ომი ჩავთვალოთ, თუმცა მისი ფესვები ბევრად ღრმადაა: ზოგიერთის წინასწარმეტყველების საპირისპიროდ, ცივ ომთან ერთად ისტორია არ დასრულებულა, თუმცა - არც მეორდება. ბევრი ფიქრობს, რომ სადაცაა, საერთაშორისო წესრიგში ორპოლუსიანობა დაიწყება. ბევრი ახალ ცივ ომს მოელის, სადაც ერთმანეთს ამერიკის შეერთებული შტატები და ჩინეთი დაუპირისპირდება.

მე ამ მოსაზრებას არ ვიზიარებ. პირიქით, მჯერა, რომ გლობალიზაციის განსაკუთრებული ფაზის დასასრულის მოწმეები ვართ. ეს ისტორიული ძვრა გარე შოკებმა - კოვიდის პანდემიამ და უკრაინაში რუსეთის შეჭრამ - დააჩქარა, თუმცა მხოლოდ ამ მიზეზებს ის არ გამოუწვევია. გლობალიზაციის ამ ფაზის დროს, 30 წლის განმავლობაში ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპაში გვქონდა სტაბილური ზრდა, დასაქმების მაღალი მაჩვენებელი და დაბალი ინფლაცია. ამერიკის შეერთებული შტატები მსოფლიოს წამყვან ძალად ჩამოყალიბდა და ამ როლს ის 21-ე საუკუნეშიც შეინარჩუნებს.

ოღონდაც, გლობალიზაციის ცივი ომის შემდგომი ფაზის განმავლობაში, ჩინეთიც მსოფლიო მასშტაბის მოთამაშედ იქცა და დაიბრუნა მსოფლიო ისტორიის ადრინდელი, ხანგრძლივი პერიოდების განმავლობაში მისთვის ჩვეული როლი. ჩინეთის აღზევება პეკინის იზოლირებას ან მასთან თამაშრომლობის შეზღუდვას არ საჭიროებს. თუმცა აზიასა თუ მის მიღმა ჰეგემონობაზე მოთხოვნას არც ჩინეთის მზარდი ძალა ამართლებს. არცერთი ქვეყანა სხვა ქვეყნის უკანა ეზო არ არის - ეს ერთნაირად ეხება ევროპას, აზიას თუ ნებისმიერ სხვა რეგიონს. პეკინში ჩემი ბოლო ვიზიტის დროს მე კიდევ ერთხელ დავადასტურე ჩემი მტკიცე მხარდაჭერა წესებზე დაფუძნებული საერთაშორისო სისტემის მიმართ - ისეთი სისტემის მიმართ, როგორიც გაეროს წესდებით არის განსაზღვრული. ასევე გამოვხატე მხარდაჭერა ღია და სამართლიანი ვაჭრობის მიმართ. ევროპელ პარტნიორეთან ერთად გერმანია ევროპული და ჩინური კომპანიებისათვის თანაბარი პირობების ხელშეწყობას განაგრძობს. ამ მხრივ ჩინეთი ძალიან ცოტას აკეთებს და ის უკვე შესამჩნევად დაადგა იზოლაციისა და ჩაკეტილობის გზას.

პეკინში ასევე გამოვთქვი შეშფოთება სამხრეთ ჩინეთის ზღვასა და ტაივანის სრუტეში მზარდი საფრთხის გამო და კითხვები დავსვი ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების მიმართ ჩინეთის მიდგომებთან დაკავშირებით. ფუნდამენტური უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა ცალკეული სახელმწიფოებისთვის ვერასდროს იქნება „ქვეყნის შიდა საქმე“, რადგან ამ უფლებების დაცვას გაეროს წევრი ყველა ქვეყანა კისრულობს. სანამ ჩინეთი და ჩრდილოეთ ამერიკისა და ევროპის ქვეყნები გლობალიზაციის ახალი ფაზის ცვალებად რეალობასთან მისადაგებას ცდილობენ, აფრიკის, აზიის, კარიბის ზღვისა და ლათინური ამერიკის ბევრი ქვეყანა - რომელმაც საქონლისა და ნედლეულის დაბალ ფასად წარმოებით მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ზრდა განიცადა, ახლა თანდათანობით უფრო მდიდარდება და რესურსებზე, საქონელსა და მომსახურებაზე საკუთარი მოთხოვნები უჩნდება. ამ რეგიონებს ყველანაირი უფლება აქვთ, გლობალიზაციის მიერ წარმოქმნილი შესაძლებლობები გამოიყენონ და მსოფლიო საქმეებში უფრო ხელშესახები როლიც მოითხოვონ - მათი მზარდი ეკონომიკური და დემოგრაფიული წონის შესაბამისად. ეს ევროპის ან ჩრდილოეთ ამერიკის მოქალაქეებს საფრთხეს არ უქმნის. პირიქით, ჩვენ უნდა წავახალისოთ საერთაშორისო წესრიგში ამ რეგიონების მზარდი მონაწილეობა და ჩართულობა. ეს მრავალპოლუსიან მსოფლიოში მულტილატერალიზმის შენარჩუნების საუკეთესო გზაა.

სწორედ ამიტომ, გერმანია და ევროკავშირი ინვესტიციას აბანდებენ ახალ პარტნიორულ ურთიერთობებში და აფართოებენ არსებულ კავშირებს აფრიკის, აზიის, კარიბის ზღვის და ლათინური ამერიკის მრავალ ქვეყანასთან. ბევრი მათგანთან მთავარი მახასიათებელი გვაქვს საერთო: ისინიც დემოკრატიული სახელმწიფოები არიან. ეს მსგავსება გადამწყვეტ როლს თამაშობს. არა იმიტომ, რომ გვსურს, დემოკრატიები ავტორიტარულ სახელმწიფოებს დავუპირისპიროთ, რაც სამყაროს ორ ნაწილად გახლეჩვას მხოლოდ ხელს შეუწყობს; არამედ იმიტომ, რომ დემოკრატიული ღირებულებებისა და სისტემების გაზიარება 21-ე საუკუნის ახალ, მრავალპოლუსიან რეალობაში ერთობლივი პრიორიტეტების განსაზღვრასა და საერთო მიზნების მიღწევაში დაგვეხმარება. ეკონომისტ ბრანკო მილანოვიჩის რამდენიმე წლის წინ წარმოთქმული არგუმენტის პერიფრაზირება რომ გავაკეთოთ, ჩვენ ყველანი შეიძლება გავმხდარიყავით კაპიტალისტები (ჩრდილოეთ კორეისა და რამდენიმე სხვა ქვეყნების გამოკლებით), მაგრამ დიდი განსხვავებაა, ეს კაპიტალიზმი ლიბერალური, დემოკრატიული გზით არის მოწყობილი თუ ავტორიტარულით.

ავიღოთ კოვიდზე რეაქცია. პანდემიის დასაწყისში ზოგი ამტკიცებდა, რომ ავტორიტარული სახელმწიფოები კრიზისს უფრო კარგად გაუმკლავდებოდნენ, რადგან მათ შეუძლიათ, უკეთ დაგეგმონ გრძელვადიან პერსპექტივაში და უფრო სწრაფად მიიღონ მტკივნეული გადაწყვეტილებები. ოღონდაც, ავტორიტარული ქვეყნების პანდემიასთან გამკლავების გამოცდილება ამ მოსაზრებას არ ადასტურებს. იმავდროულად, კოვიდის საწინააღმდეგო ყველაზე ეფექტური ვაქცინები და მკურნალობა თავისუფალ დემოკრატიებში შემუშავდა. უფრო მეტიც, ავტორიტარული სახელმწიფოებისგან განსხვავებით, დემოკრატიებს აქვთ თვითგამოსწორების უნარი, რადგან მოქალაქეები თავიანთ შეხედულებებს თავისუფლად გამოხატავენ და თავიანთ პოლიტიკურ ლიდერებს ირჩევენ. მუდმივი დებატები და კითხვები ჩვენს საზოგადოებებში, პარლამენტებსა და თავისუფალ მედიაში შეიძლება ზოგჯერ დამღლელი იყოს, მაგრამ სწორედ ეს ანიჭებს ჩვენს სისტემებს მეტ მოქნილობას გრძელვადიან პერსპექტივაში.

თავისუფლება, თანასწორობა, კანონის უზენაესობა და თითოეული ადამიანის ღირსება არ არის მხოლოდ დასავლეთის ექსკლუზიური ღირებულებები. პირიქით, ამ ღირებულებებს იზიარებენ მოქალაქეები და მთავრობები მთელს მსოფლიოში და გაეროს წესდება თავის პრეამბულაში ადასტურებს მათ, როგორც ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებებს. ავტოკრატიული და ავტორიტარული რეჟიმები ამ უფლებებსა და პრინციპებს ხშირად ეჭვქვეშ აყენებენ ან უარყოფენ. ამ ღირებულებების დასაცავად ევროკავშირის ქვეყნებმა, მათ შორის გერმანიამ, დასავლეთის მიღმა არსებულ დემოკრატიებთან უფრო მჭიდროდ უნდა ითანამშრომლონ. წარსულში, ჩვენ აზიის, აფრიკის, კარიბის ზღვის და ლათინური ამერიკის ქვეყნებს ვითომდა როგორც თანასწორს, ისე ვეპყრობდით, თუმცა, ძალიან ხშირად ჩვენი სიტყვები საქმით არ იყო გამყარებული. ეს უნდა შეიცვალოს. დიდ შვიდეულში გერმანიის პრეზიდენტობის დროს, დღის წესრიგის გარშემო მჭიდროდ ვთანამშრომლობდით ინდონეზიასთან, რომელიც დიდი ოციანის თავმდჯომარეა. ჩვენს განხილვებში ასევე ჩავრთეთ სენეგალი, რომელიც აფრიკის კავშირის თავმჯდომარეა; არგენტინა, რომელიც თავმჯდომარეობს ლათინური ამერიკისა და კარიბის ზღვის ქვეყნების გაერთიანებას; ჩვენი G-20 პარტნიორი სამხრეთ აფრიკა; და ინდოეთი, რომელიც მომავალ წელს G-20-ის პრეზიდენტობას დაიკავებს.

საბოლოო ჯამში, მრავალპოლუსიან სამყაროში დიალოგი და თანამშრომლობა დემოკრატიული კომფორტის ზონას უნდა გასცდეს. შეერთებული შტატების ეროვნული უსაფრთხოების ახალი სტრატეგია სამართლიანად ადასტურებს ურთიერთობის აუცილებლობას „ქვეყნებთან, რომლებიც არ იზიარებენ დემოკრატიულ ინსტიტუტებს, მაგრამ მაინც დამოკიდებულნი არიან და მხარს უჭერენ წესებზე დაფუძნებულ საერთაშორისო სისტემას“. მსოფლიოს დემოკრატიულ ქვეყნებს მოუწევთ ამ ქვეყნებთან მუშაობა, რათა დაიცვან და შეინარჩუნონ მსოფლიო წესრიგი, რომელიც ძალაუფლებას წესებით ზღუდავს და რომელიც უპირისპირდება რევიზიონისტულ აქტებს, როგორიცაა რუსეთის აგრესიული ომი. ამ ძალისხმევას დასჭირდება პრაგმატიზმი და ცოტა თავმდაბლობაც.

გზა იმ დემოკრატიული თავისუფლებისაკენ, რომლითაც დღეს ვსარგებლობთ, წარუმატებლობებითა და შეცდომებით იყო სავსე. თუმცა გარკვეული უფლებები და პრინციპები საუკუნეების წინ დამკვიდრდა. ჰაბეას კორპუსი, თვითნებური დაკავებისგან დაცვა, ერთ-ერთი ასეთი ფუნდამენტური უფლებაა, რომელიც პირველად არა დემოკრატიულმა მთავრობამ, არამედ ინგლისის მეფე ჩარლზ II-ის აბსოლუტისტურმა მონარქიამ აღიარა. არანაკლებ მნიშვნელოვანია ის ძირითადი პრინციპი, რომ არცერთ ქვეყანას არ შეუძლია ძალით მიითვისოს ის, რაც მეზობელს ეკუთვნის. ამ ფუნდამენტური უფლებებისა და პრინციპების პატივისცემა ყველა სახელმწიფოს უნდა მოეთხოვოს, მიუხედავად მათი პოლიტიკური სისტემებისა.

კაცობრიობის ისტორიაში შედარებითი მშვიდობისა და კეთილდღეობის პერიოდები, როგორიცაა ის, რაც მსოფლიოს უმეტესმა ნაწილმა ცივი ომის შემდგომ ადრეულ პერიოდში განიცადა, არ უნდა იქცეს გადახვევად იმ ისტორიული ნორმიდან, სადაც წესებს უხეში ძალა კარნახობს. მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენ არ შეგვიძლია დროის უკან დატრიალება, აგრესიისა და იმპერიალიზმის ტალღის უკუქცევა კი ძალგვიძს. დღევანდელი რთული, მრავალპოლუსიანი სამყარო ამ ამოცანას უფრო ართულებს. მის განსახორციელებლად გერმანიამ და მისმა პარტნიორებმა ევროკავშირში, შეერთებულმა შტატებმა, დიდმა შვიდეულმა და ნატომ უნდა დაიცვან ჩვენი ღია საზოგადოებები და დემოკრატიულ ღირებულებები და გააძლიერონ ჩვენი ალიანსები და ჩვენი პარტნიორობა. ამასთან, მსოფლიოს ხელახლა ბლოკებად დაყოფის ცდუნებაც უნდა ავირიდოთ თავიდან. ეს ნიშნავს, რომ ყველა ღონე უნდა ვიხმაროთ, რათა ავაშენოთ ახალი, პარტნიორული ურთიერთობები - პრაგმატულად და იდეოლოგიური პრიზმების გარეშე. დღევანდელ მჭიდროდ ურთიერთდაკავშირებულ სამყაროში, მშვიდობის, კეთილდღეობისა და ადამიანის თავისუფლების გამყარების მიზანი განსხვავებულ აზროვნებასა და განსხვავებულ ინსტრუმენტებს მოითხოვს. სწორედ ამ აზროვნებისა და ამ ინსტრუმენტების შემუშავებაა საბოლოო ჯამში, ჩვენი დროის ახალი სულისკვეთება.

**თარგმანი*: მარი გაბედავა, თამარა სართანია, ჯაბა დევდარიანი*

[Olaf Scholz: The Global Zeitenwende | Foreign Affairs](https://www.foreignaffairs.com/germany/olaf-scholz-global-zeitenwende-how-avoid-new-cold-war?ref=evropis.moambe.eu)
### როგორ იმარჯვებს ვიქტორ ორბანი
URL: https://evropis.moambe.eu/rogor-imarjvebs-vik-tor-orbani/
Last updated: 2026-04-25T10:36:09.000Z
*2022 წლის 3 აპრილს ვიქტორ ორბანმა ზედიზედ მეოთხედ მოიგო არჩევნები და მეოთხედვე გაინაღდა საკონსტიტუციო უმრავლესობა. ავტორის აზრით, გამარჯვებისთვის ორბანმა ჭკვიანურად გამოიყენა უკრაინაში დაწყებული ომი და არჩევნების წინ სოციალური დახმარებაც მნიშვნელოვნად გაზარდა. კიდევ უფრო გადამწყვეტი იყო 2010 წლის არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ საარჩევნო წესების მუდმივი ცვლა ოპოზიციის შესაზღუდად. ყველა რეიტინგში უნგრეთი დემოკრატიული სისტემიდან ავტოკრატიამდე ჩამოქვეითდა. სტატიაში ახსნილია, თუ რატომაა ეს შეფასება სწორი. ავტორის დასკვნით, მანამ, სანამ ორბანი საარჩევნო წესებზე სრულ კონტროლს ინარჩუნებს, მას ხელისუფლებაში განუსაზღვრელი ვადით შეუძლია დარჩენა.*

---

ავტორი: **კიმ ლეინ შეპელი** ლორენს ს. როკფელერის სახელობის პროფესორია სოციოლოგიასა და საერთაშორისო ურთიერთობებში, პრინსტონის უნივერსიტეტში. ის უნგრეთის საკონსტიტუციო კანონმდებლობაზე 1990-იანი წლებიდან მუშაობს და 2012 წელს თანაავტორებთან ერთად Journal of Democracy-ში გამოაქვეყნა სტატია “უნგრეთის არალიბერალური შემობრუნება: კონსტიტუციის გაუვნებელყოფა”.

---

## შესავალი

არჩევნებამდე რამდენიმე დღით ადრე, “ფიდესის” მიმართ ყველაზე კეთილგანწყობილი გამოკითხვებიც კი წინასწარმეტყველებდნენ, რომ ორბანი, სავარაუდოდ, 199-წევრიან, ერთპალატიან პარლამენტში უმრავლესობას შეინარჩუნებდა, თუმცა საკონსტიტუციო უმრავლესობას დაკარგავდა. კონსტიტუციის შეცვლა უნგრეთში პარლამენტის ორი მესამედის თანხმობით, ერთი კენჭისყრითაა შესაძლებელი. ამგვარი უმრავლესობა ორბანს 2010 წლიდან თითქმის სულ ჰქონდა, ერთი ხანმოკლე პერიოდის გამოკლებით. მისი წყალობით, “ფიდესმა” თავი კანონზე მაღლა დააყენა და კონსტიტუციის სურვილისამებრ ცვლას არ ერიდებოდა. ამდენად, ოპოზიციას რომც ვერ გაემარჯვა, ორბანისათვის აბსოლუტური უმრავლესობის წართმევით უკვე ხელშესახებ შედეგს მიაღწევდა. 

თუმცა, ამ წარმატებების უმთავრესი მიზეზი მაინც საარჩევნო სისტემა იყო, რომელიც “ფიდესმა” იმგვარად მოირგო, რომ ოპოზიციაში ნებისმიერი უთანხმოება ავტომატურად აძლევს მმართველ პარტიას აბსოლუტურ უმრავლესობას. 2022 წელს, მთელი ოპოზიციური სპექტრი გაერთიანდა და გამოკითხვებში “ფიდესთან” თანაბრად მიდიოდა. ისე ჩანდა, თითქოს ამჯერად “ფიდესს” შეიძლება მართლა წაეგო.

ოპტიმისტური მოლოდინები გაცუდდა — ორბანმა ჯერაც არნახული საარჩევნო ტრიუმფი იზეიმა. არჩევნების წინა ღამეს ჩატარებული გამოკითხვების მიხედვით, “ფიდესი” დაახლოებით ხუთი საპროცენტო ერთეულით უსწრებდა ოპოზიციას, რაც ცდომილების ზღვარში იყო. შედეგად კი ორბანმა 20 პროცენტული ერთეულით იმარჯვა და ერთმანდატიანი ოლქების 83% და პარტიული სიის 54% მოიპოვა. ამით, მან არა მხოლოდ ორი მესამედის უმრავლესობა შეინარჩუნა, არამედ ხმათა 68% გაინაღდა და მხარდამჭერი დეპუტატების ხმების გვარიანი ბუფერიც შეიქმნა. უნგრეთში ოპოზიციას ასეთი ცუდი შედეგი ბერლინის კედლის დაცემის შემდეგ არ უჩვენებია. “გავერთიანდეთ უნგრეთისათვის” წევრები ახლა ცდილობენ, შოკიდან გამოერკვნენ და გადაწყვიტონ, რა გზას ეწიონ იმის გათვალისწინებით, რომ უნგრეთს წინ ავტოკრატიის კიდევ ოთხი წელი უძევს. 

რამ გადააქცია თითქოსდა თანაბარი საარჩევნო შეჯიბრი მმართველი პარტიის ტრიუმფად? ნათლად გამოჩნდა, რომ არჩევნები შეიძლება ისე ააწყო, რომ ხმათა უბრალო უმრავლესობის მომგებ პარტიას მანდატების აბსოლუტური უმრავლესობა მიანიჭო. რაც უნგრეთში მოხდა, გამონაკლისი როდია – ავტოკრატები თითქმის ყველგან მსგავსი ხერხებით აყალბებენ არჩევნებს კანონის ძალით. არსებული საპარლამენტო უმრავლესობის გამოყენებით, ავტოკრატები კანონს თავის თავზე ირგებენ და ისე ცვლიან, რომ ოპოზიციის მიერ არჩეული ნებისმიერი საარჩევნო სტრატეგია გაანეიტრალონ. ორბანის ამ გამარჯვების ანალიზი დემოკრატიის დამცველებს გვასწავლის, თუ რა რთულია გამარჯვება, როცა ავტორიტარები ძალაუფლებას საკანონმდებლო ურდულს ადებენ.

## **2022 წლის საარჩევნო კამპანია**

### ამომრჩევლის მოსყიდვა

თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების მიმოხილვისას, ყურადღებას კანდიდატებს, საარჩევნო კამპანიას და მთავარ განსახილველ თემებს ვუთმობთ. სტრუქტურულად გაყალბებულ არჩევნებში, რომელთა შედეგები წინასწარაა გადაწყვეტილი, ეს ყველაფერი გაცილებით ნაკლებმნიშვნელოვანია. ამისდა მიუხედავად, ავტოკრატებსაც კი არ შეუძლიათ არჩევნების მოგება ხმების გარეშე. უნგრეთის 2022 წლის არჩევნების შედეგის ასახსნელად ჯერ უნგრელი ამომრჩევლის ქცევის მიზეზები უნდა გავიგოთ. 

თორმეტწლიანი მმართველობის განმავლობაში, ორბანის საარჩევნო ბაზა ამომრჩეველთა მესამედს თითქმის არასოდეს ასცილებია. ორბანს არასოდეს უჭერდა მხარს ამომრჩევლის უმრავლესობა, თუკი იმ რესპოდენტებსაც გავითვალისწინებთ, ვინც „არ ვიცი“-ს პასუხობდა გამოკითხვებში. ეს ჯგუფი ხანდახან გამოკითხულთა უმრავლესობასაც კი შეადგენდა. 

არჩევნების წინ, ორბანის მთავრობა, როგორც წესი, უხვად გასცემდა სოციალური დახმარების მსუყე პაკეტებს პოტენციური მხარდამჭერებისათვის. ამ მხრივ, არც 2022 ყოფილა გამონაკლისი. ამ საარჩევნო წელს, მთავრობამ პენსიონრებს „მეცამეტე პენსია” დაუნიშნა, 25 წლამდე ასაკის ახალგაზრდები საშემოსავლო გადასახადისგან გაათავისუფლა და უნგრელებს ინფლაციის ტვირთი საწვავის და საკვების ფასების გაყინვით შეუმსუბუქა. წინა საარჩევნო წლებში ამგვარმა დახმარებებმა ბევრი ამომრჩეველი გადაიბირა.

ორბანი ასევე აქტიურად იყენებს სახელმწიფო დასაქმების პროგრამებს იმ ამომრჩევლების მოსაზიდად, ვისთვისაც ეს ერთადერთი შემოსავალია. სახელმწიფო დასაქმების ეროვნულმა პროგრამამ, რომელიც ორბანმა 2011 წელს შემოიღო, საჯარო სექტორში დასაქმებით ჩაანაცვლა სოციალური დახმარება და უმუშევრობის დახმარება. 2016 წლისათვის დასაქმების ამ სქემით მთელი სამუშაო ძალის 5 პროცენტი იყო დასაქმებული. დაახლოებით 223,000 ადამიანისათვის სამსახურის მიღება ადგილობრივ დონეზე, “ფიდესელი” მერების კეთილგანწყობაზეა დამოკირებული. იზაბელა მარესმა და ლორენ იანგმა დაადგინეს, რომ 2014 წლის არჩევნებზე ამგვარად დასაქმებულებს სამსახურის დაკარგვით ემუქრებოდნენ, თუ ისინი “ფიდესს” არ მისცემდნენ ხმას. 

ადგილობრივ დონეზე “სწორი” შედეგების მიღების კიდევ ერთი საშუალება „საარჩევნო კარუსელია”: პირველი ამომრჩეველი შედის საარჩევნო უბანზე, ხმის მიცემის ნაცვლად საარჩევნო ყუთში ცარიელ კონვერტს აგდებს და მოუნიშნავი საარჩევნო ბიულეტენით გამოდის. “ფიდესის” მუშაკი ამ ბიულეტენს სათანადოდ მონიშნავს და მეორე ამომრჩეველს გაატანს, რომელიც, თავის მხრივ ცარიელ ბიულეტენს გამოიტანს. ამ ჯაჭვის გაგრძელებით მმართველი პარტიის უფროსობა ადგილებზე შესაბამის შედეგს უზრუნველყოფს. საარჩევნო ადმინისტრაციის თვალთახედვით, მათ მხოლოდ ერთი ბიულეტენი აკლიათ, რაც უმნიშვნელო დარღვევაა. 2022-ში, საგამოძიებო ჟურნალისტიკის ვებ-გვერდმა Átlátszó ეს სქემა ვიდეოზეც აღბეჭდა.

### მედიის მოთვინიერება

იმ ამომრჩეველს, რომელსაც ასეთი ღია მუქარა ვერ დააშინებდა, ისეთ მედია გარემოში ამყოფებდნენ, სადაც მხოლოდ მთავრობის ხმა ესმოდათ. ორბანი დღეს უნგრულ მედიას თითქმის მთლიანად აკონტროლებს. 2010 წელს მან ყველა კრიტიკულ მედიას გადაუკეტა სახელმწიფო სარეკლამო სახსრები, ხოლო კერძო რეკლამის იმ დამკვეთებს, რომლებიც “ფიდესის” მიერ შერისხული მედია საშუალებების მხარდაჭერას აგრძელებდნენ, სახელმწიფო კონტრაქტების გაუქმებით დაემუქრა. 2011 წელს მან “ფიდესის” მიერ კონტროლირებული მედია საბჭოც დააარსა, რომელსაც უფლება მიეცა, გამაკოტრებელი ჯარიმები დაეწესებინა იმ მედია საშუალებებისთვის, რომლებიც “ფიდესის” მსოფლმხედველობას არ იზიარებდნენ. 

ყოველი მხრიდან ფინანსური დარტყმის ქვეშ მოქცეული დამოუკიდებელი და ოპოზიციური მედია საშუალებები დასუსტდნენ და ზედიზედ გაკოტრება დაიწყეს. ეს იმ პერიოდს დაემთხვა, როცა მთელს მსოფლიოში საინფორმაციო საშუალებები ფინანსური პრობლემების წინაშე იდგნენ ციფრულ სამყაროსთან ადაპტაციის სირთულეების გამო. გარედან ისე ჩანდა, რომ უნგრეთში მედიის პრობლემები ამ ტენდენციას უკავშირდებოდა და არა სხვა, პოლიტიკურ მიზეზებს. ფინანსურად დასუსტებული მედია საშუალებები ორბანის ბიზნესმენმა მეგობრებმა იაფად ჩაიგდეს ხელში, რის შემდეგაც, სახელმწიფო რეკლამებით მათი დაფინანსება აღდგა და ფინანსებიც დასტაბილურდა. ამრიგად, ორბანმა თავისუფალ მედიას ჟურნლისტების დაპატიმრების, ცალსახა ცენზურის ან მტრული მედიის ძალით დახურვის გარეშე, ეკონომიკური ზეწოლით მოუთავა ხელი. 

ამ აწყობილ სისტემაში ბზარი 2014 წლის არჩევნების შემდეგ გაჩნდა, როცა ორბანს ერთ-ერთი ყველაზე ერთგული ოლიგარქი, ლაიოშ სიმიცკა განუდგა და მცირე ხნით თავისი მედია საშუალებები ორბანის საწინააღმდეგო კამპანიაში ჩართო, სწორედ 2018 წლის არჩევნების წინ. მას შემდეგ რაც მოკვლით დაემუქრნენ, სიმიცკამ თავისი კომპანიები ორბანის მოკავშირეებს გადააბარა და ქვეყნიდან გაიქცა. ორბანმა შეცდომაზე ისწავლა და 2018 წლის არჩევნების დამთავრებისთანავე ჩამოაყალიბა “ცენტრალური ევროპის პრესისა და მედიის ფონდი”, რომელსაც მისმა ერთგულმა ოლიგარქებმა ხუთასზე მეტი მედია საშუალება „აჩუქეს“. ამგვარად ჩამოყალიბდა მემარჯვენე საინფორმაციო საშუალებების კონგლომერატი, რომელიც დღესაც ორბანის ერთგული რჩება.

პლურალისტური მედია ლანდშაფტი დემოკრატიის ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად უზარმაზარი მნიშვნელობისაა, განსაკუთრებით – საარჩევნო პერიოდში. 2022-ში ყველა სამაუწყებლო კომპანია და თითქმის ყველა ბეჭდვითი მედია რეგულარულად იმეორებდა მთავრობის საარჩევნო გზავნილებს. ოპოზიციას კი ძალიან უჭირდა ამომრჩევლამდე თავისი ხმის მიწვდენა რამდენიმე ონლაინ მედიის, შეზღუდული ტირაჟის ბეჭდური მედიის, ერთი ონლაინ რადიო სადგურის და ბუდაპეშტის მხოლოდ ნაწილის დაფარვის მქონე საკაბელო ტელევიზიის ამარა. 

ოპოზიციის ლიდერმა, პეტერ მარკი-ზოიმ, სულ რაღაც ხუთი წუთიღა მიიღო საზოგადოებრივ მაუწყებელზე თავისი პროგრამის წარსადგენად, თანაც ოთხშაბათ დილით. თუ უნგრელ ამომრჩეველს ოპოზიციური კოალიციის მოსაზრებების გაგება სურდა, ამისთვის ძალისხმევაც დასჭირდებოდა. ვითარება იმანაც დაამძიმა, რომ ოპოზიციას გაუჭირდა ერთიანი საინფორმაციო ფრონტის გამართვა. ფიდესმა კი პოლიტიკურ რეკლამაზე მთელ ოპოზიაზე ათჯერ მეტი დახარჯა. მმართველი პარტიის გზავნილი მკაფიოდ და იმდენად ხმამაღლა ისმოდა, რომ ოპოზიციის ისედაც დაბნეული და მოგუდული ხმა მთლიანად გადაფარა. ყოველივე ამის მიუხედავად, საარჩევნო კამპანიის განმავლობაში გაერთიანებული ოპოზიციის პოპულარობის მაჩვენებლები “ფიდესის” თანაბარი იყო, თუმცა გამოკითხვებში გადაუწყვეტელ ამომრჩეველთა მნიშვნელოვანი წილიც მოჩანდა. 

### ომი უკრაინაში

არჩევნებამდე თვეზე ცოტა მეტით ადრე რუსეთი უკრაინას დაესხა თავს. მათ მიერ გაჩაღებული ომი საარჩევნო კამპანიის საკვანძო საკითხად იქცა. ორბანი რუსეთის პრეზიდენტ პუტინის ახლო მოკავშირეა და მოსკოვში ომის დაწყებამდე ორი კვირით ადრე იყო ჩასული. ერთი შეხედვით, ამას პრემიერ მინისტრის რეპუტაციის დაზიანება შეეძლო გახურებული საარჩევნო კამპანიის პირობებში. თუმცა ორბანმა ჭკვიანურად გამოიყენა რუსეთთან კავშირი. მან თავი „მშვიდობისა და უსაფრთხოების“ კანდიდატად წარმოაჩინა. ორბანი ხალხს დაპირდა, რომ უნგრეთი ნეიტრალობას შეინარჩუნებდა და ნატო-ს ძალისხმევაში არ ჩაერთვებოდა. მთავრობამ უარი თქვა უკრაინისთვის განკუთვნილი დასავლური შეირაღების უნგრეთის ტერიტორიაზე გატარებაზე და პირობაც დადო, რომ საგარეო პოლიტიკაში უწინარესი უნგრეთის ინტერესი იქნებოდა. ორბანი ამტკიცებდა, რომ უნგრეთმა მოსკოვთან ურთიერთობის ხაზი ღიად უნდა შეინარჩუნოს, რათა სამშვიდობო მოლაპარაკებებში შუამავლობა და ამასთან, უნგრელებისათვის იაფი საწვავის უწყვეტად მიწოდება შეძლოს. ყოველგვარი საბუთის გარეშე, ორბანმა ოპოზიცია იმაში დაადანაშაულა, რომ ქვეყნის ომში ჩათრევა სურდათ და ვითომდა უკრაინის პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკისთან საეჭვო საიდუმლო შეთანხმებებს დებდნენ. მედიის სრული სამთავრობო კონტროლის პირობებში, ოპოზიციას ამ ტყუილებზე პასუხის გაცემის საშუალება არ მიეცა.

ორბანის დომინირებამ მედია სივრცეში ის განაპირობა, რომ “მშიდობისა და უსაფრთხოების” გარანტად მისი წარმოჩენის გზავნილი ყველგან ჩანდა. ის სწრაფადვე გახდა პოპულარული. ანალიტიკოსთა უმრავლესობის აზრით, ომზე ორბანის პოზიცია “ფიდესს” გვარიანად წაეხმარა დაწინაურებაში. ამ კრიზისს შეეძლო ორბანი დაეღუპა, მაგრამ გამოწვევაზე ოსტატური რეაგირებით ორბანმა დაამტკიცა, რომ გამოცდილი პოლიტიკოსია, რომელსაც ესმის უნგრელი ამომრჩევლის გულისთქმა. ისეც ხდება, რომ ავტოკრატებსაც გააჩნიათ ჭეშმარიტი პოლიტიკური ტალანტი: ორბანს სისუსტის უპირატესობად გადაქცევის ისეთი უნარი აღმოაჩნდა, რომ მისი დამარცხება თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების პირობებშიც გართულდებოდა. 

### ოპოზიციის შეცდომა: ფართო კოალიციის საფრთხე

თუმცა, საბოლოოდ, ორბანის პარტიულმა სიამ ხმათა 54, ოპოზიციურმა სიამ კი – მხოლოდ 34 პროცენტი კიდევ ერთი მიზეზის გამო მიიღო. ოპოზიციურმა კოალიციამ ხუთი მემარცხენე-ცენტრისტული პარტია ყოფილ ულტრამემარჯვენე პარტიასთან, “იობიკთან” გააერთიანა. ორბანი “იობიკს” წლიდან წლამდე ცინცლავდა მის ულტრამემარჯვენე დღის წესრიგს. ბოლოს ამ ოპოზიციურ პარტიას გზა-კვალი აებნა და 2018 წლის არჩევნების შემდეგ ორ ნაწილად გაიყო. მცირე, ექსტრემისტულმა ფრაქციამ დააფუძნა ახალი, კიდევ უფრო მემარჯვენე პარტია Mi Hazánk (“ჩვენი ქვეყანა”), ხოლო ცენტრისტულმა ნაწილმა ძველი სახელი შეინარჩუნა და სხვა ოპოზიციურ პარტიებთან გაერთიანდა იმ სულისკვეთებით, რომ ორბანის გაძევება თავის ულტრამემარჯვენე პრინციპების დაცვაზე უფრო მნიშვნელოვანი იყო. 

ოღონდაც, “იობიკის” მხარდამჭერებმა ასე არ ჩათვალეს და არჩევნების დღეს პარტიის ლიდერებს აღარ ენდნენ. შედეგად, გაერთიანებულმა კოალიციამ 2018 წლის არჩევნებისას მათ მიერ ცალ-ცალკე აღებულთან შედარებით ერთი მილიონი ხმა დაკარგა. “იობიკის” ამომრჩევლებმა “ფიდესს” მისცეს ხმა, რომელიც კამპანიის განმავლობაში მათთვის ნაცნობ და მნიშვნელოვან ძველ თემებს აჟღერებდა: უპირისპირდებოდა იმიგრაციას, სექსუალური უმცირესობების უფლებებს, ‘ლიბერალურ’ ღირებულებებს და ამავდროულად იცავდა ეთნონაციონალიზმს, ანტისემიტური გამოხტომების თანხლებით – ზუსტად ისე, როგორც ამას ადრე “იობიკი” აკეთებდა. კიდევ უფრო ექსტრემისტულად განწყობილი ამომრჩევლის ხმა “ჩვენს ქვეყანას” ერგო – მათ ხმათა ექვსი პროცენტი აიღეს და პარლამენტში ექვსი ადგილიც დაიბევეს.

ოპოზიციური კოალიციისათვის “იობიკის” ხმების ჩამოსაშორებლად ორბანმა კიდევ ერთ ოსტატურ ხრიკს მიმართა ჯერ კიდევ მანამ, სანამ კამპანიის მთავარ თემად ომი იქცეოდა. 2021 წელს, “ფიდესის” უმრავლესობის წყალობით, პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომლის ოფიციალური მიზანიც “სექსუალურ უმცირესობებთან დაკავშირებული გზავნილებისგან ბავშვების დაცვა” იყო. ამ კანონმა გენდერის საკითხში მოქნილობაზე \[მზადყოფნა, გარკვეული სტერეოტპული ატრიბუტები მიეკუთვნოს ორივე სქესს და არა მხოლოდ ერთს, ანდა ამგვარი “გენდერული” სტერეოტიპების შეფარდებითობის და ცვალებადობის აღიარება – რედ.\] საუბარი პორნოგრაფიას გაუტოლა. აიკრძალა ამგვარად ჩათვლილი მასალები სკოლებში, ტელევიზიაში, წიგნების მაღაზიებსა და ნებისმიერ სხვა ადგილას. ევროკავშირის რეაქცია მეყსეული იყო: ევროკომისიამ უნგრეთის წინააღმდეგ ევროკავშირის კანონმდებლობის დარღვევის გამო პროცედურები აამუშავა. ამის საპასუხოდ, ორბანმა ძალისხმევა გააორმაგა და 2022 წელს, საპარლამენტო არჩევნების პარალელურად, რეფერენდუმის ჩატარება მოითხოვა, რომელშიც მოქალაქეებს ამ თემაზე აზრი უნდა გამოეთქვათ. 

მსგავსი შეზღუდვების დამწესებელი კანონი უკვე ძალაში იყო შესული, ამიტომ რეფერენდუმის ჩატარების ერთადერთი – საარჩევნო კამპანიისათვის ამომრჩევლის მობილიზების მიზანი ჰქონდა. სწორედ ამ საფრთხის გამო, უნგრეთში ასევე არსებობდა კანონი, რომელიც კრძალავდა რეფერენდუმების ჩატარებას არჩევნებთან ერთად. თუმცა, ორბანმა ეს კანონი შეცვალა სწორედ “იობიკის” ხმების წყალობით, მაშინ, როცა ოპოზიციური კოალიციის დანარჩენმა პარტიებმა ან არ დაუჭირეს მხარი ცვლილებას ან ბოიკოტი გამოუცხადეს ხმის მიცემას. შესაძლებელია, სექსუალური უმცირესობების უფლებებზე შეტევის მიზეზი სწორედ ის იყო, რომ “იობიკის” ამომრჩეველი ოპოზიციული კოალიციისაგან ჩამოეშორებინათ. რეფერენდუმმა ამ კამპანიის მედია საშუალებების ყურადღების ცენტრში ყოფნა განაპირობა მანამ, სანამ საბოლოოდ ის ომის თემამ არ დაჩრდილა. 

რეფერენდუმის კამპანიაში მემარცხენე-ცენტრისტულმა პარტიებმა თავის მხარდამჭერებს მოუწოდეს, ბიულეტინები გაეფუჭებინათ შედეგების გასაუქმებლად. მათი ძალისხმევა წარმატებული აღმოჩნდა. რეფერენდუმი არ შედგა. თუმცაღა, “იობიკის” ამომრჩევლებმა მასიურად დაუჭირეს მხარი “ფიდესს”. მართალია, არავის გამოუკვლევია, რამდენად მოახდინა საპარალამენტო არჩევნებში “იობიკის” ამომრჩევლის ქცევაზე გავლენა ამ რეფერენდუმმა, თუმცა, სავარაუდოდ, ორბანის პოლიტიკურმა ალღომ გაამართლა და ამ კამპანიით ოპოზიციური კოალიციიდან “იობიკის” მხარდამჭერების გახლეჩვა მოხერხდა. 

მართალია, “იობიკის” ამომრჩევლებმა გაერთიანული ოპოზიცია არჩევნების დღეს მიატოვეს, მაგრამ პარტიამ საკმაოდ იხეირა. როცა ოპოზიცია საარჩევნო კამპანიისთვის ემზადებოდა, “იობიკის” ამომრჩეველის რაოდენობა ყველაზე სოლიდურად გამოიყურებოდა და, ამდენად, კოალიციურ სიაში პროპორციულად მეტი ადგილებიც შეხვდათ. მიუხედავად თავისი ამომრჩევლის საქციელისა, “იობიკმა” ოპოზიციის მიერ მოგებული 54 მანდატიდან ათი დაიბევა. შედეგად, “ფიდესს” 135 ადგილი აქვს, “ჩვენს სამშობლოს” ექვსი, მათ მხარდამჭერ გერმანულ ეთნიკურ სიას კიდევ ერთი. თანაც, ევროკავშირის წინააღმდეგ “კულტურის ბრძოლებში” ორბანს “იობიკის” კიდევ ათი ხმის, ანუ პარლამენტის სამი მეოთხედის იმედი შეიძლება ჰქონდეს. 

ბინძური თამაშების მომლოდინე უნგრული არასამთავრობო ორგანიზციების და სხვათა მოთხოვნით, ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის (ეუთო) დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისმა (ODIHR) ბოლო არჩევნებზე ასობით დამკვირვებელი მიავლინა. წინა ორ არჩევნებს შედარებით მცირერიცხოვანი მისიები დააკვირდნენ და დაასკვნეს, რომ საარჩევნო ყუთთან აზრის გამოხატვა უნგრელებს თავისუფლად შეეძლოთ, თუმცა პროცესი არ იყო სამართლიანი. 2022 წლის მისიის ანგარიშში ეუთოს სტანდარტების კიდევ უფრო მძიმე დარღვევები აისახა: დამკვირვებლებმა დაადგინეს, რომ არჩევნები სამართლიანი არ იყო – რადგან ამომრჩეველს მხოლოდ მთავრობის გზავნილების გაგება შეეძლო, ხოლო მთავრობის მძლავრი რესურსები “ფიდესის” საარჩევნო კამპანიას ხმარდებოდა.

როგორ მივედით იქამდე, რომ უნგრეთი, რომელიც 1990-იან წლებში რეგიონის დემოკრატიული განვითარების ლიდერი იყო, ისეთ ქვეყნად იქცა, სადაც ოპოზიცია გაერთიანების მიუხედავადაც კი ვერ ამარცხებს ავტოკრატს? უნგრეთში არჩვენების შედეგს დღეს ნაკლებად განსაზღვრავს პარტიების პლატფორმები, კამპანიები, თუ კანდიდატების მიმზიდველობა. მთავარია საარჩევნო კანონები, რომლებსაც ორბანი ოპოზიციის სავალალოდ გამუდმებით ცვლის. იმის გასარკვევად, თუ როგორ ახერხებს უნგრეთის მმართველი ძალა საარჩევნო კანონის მანიპულირებას, 1989 წელს უნდა დავრუნდეთ, როცა დღევანდელ არალიბერალურ საარჩევნო სისტემას ჩაეყარა საფუძველი. 

## ორბანის საარჩევნო სისტემის დაბადება

1989 წელს, ჯერ კიდევ ბერლინის კედლის დაცემამდე, “უნგრულმა მრგვალმა მაგიდამ” შვა ახალი კონსტიტუცია და ახალი საარჩევნო კანონი. თუმცა, იმის გათვალისწინებით, რომ მრავალპარტიული არჩევნები მანამდე ორმოცდაათი წლის განმავლობაში არ ჩატარებულიყო, ამ კანონებზე მომუშავე პოლიტიკურ ლიდერებს ვერ ეცოდინებოდათ, რა შედეგს მიიღებდა მათი პარტიები საარჩევნო ყუთთან. ზოგი პროპორციულ სისტემას ითხოვდა, რათა პარტიული სიებით კანდიდატების სიმწირე გადაეფარა. სხვებს მაჟორიტარული სისტემა უფრო მოსწონდათ, ფიქრობდნენ რა, რომ ინდივიდებს პარტიებზე მეტი მხარდაჭერა ექნებოდათ. ყველა შეთანხმდა, რომ ციცქნა პარტიები პარლამენტში არ უნდა შესულიყვნენ, მმართველობის მდგრადობის უზრუნველსაყოფად.

შედეგად, შეიქმნა საარჩევნო კანონი, რომელშიც არ იყო მექანიზმი, რომელიც უზრუნველყოფდა საპარლამენტო მანდატების რაოდენობის შესაბამისობას პარტიის მიერ მიღებულ ხმების რაოდენობასთან. კანონით უნგრელებს ერთი ხმა მაჟორიტარებისთვის უნდა მიეცათ და მეორე კი პარტიული სიისთვის. პარტიებს უნდა გადაელახათ ოთხპროცენტიანი ბარიერი პარლამენტში შესასვლელად. კანონი უკიდურესად რთული იყო, ქმნიდა რა სისტემას, რომელიც “რიგითი ამომრჩევილისთვის გაუგებარი იყო”.

საარჩევნო სისტემის ხარვეზი უკვე 1990 წელს, ამ კანონით ჩატარებული პირველი არჩევნებისას გამოვლინდა. მიუხედავად იმისა, რომ არჩევნებში 28 პარტია მონაწილეობდა, მხოლოდ ექვსმა გადალახა ბარიერი პარლამენტში შესასვლელად. ყველაზე მეტი ხმის მიმღებმა პარტიამ, მემარჯვენე-ცენტრისტულმა “უნგრეთის დემოკრატიულმა ფორუმმა”, ხმების 25% მიიღო, მაგრამ საპარლამენტო მანდატების 43% დაიბევა. მიღებული ხმების რაოდენობით მეორე ადგილზე გასულმა, მემარცხენე-ცენტრისტულმა “თავისუფალი დეომკრატების პარტიამ” ხმების 21%, მაგრამ მანდატების მხოლოდ 24% მიიღო. საარჩევნო სისტემა ისე იყო აწყობილი, რომ მეტი ხმის მიმღებ პარტიას საშუალებას აძლევდა მაჟორიტარული მანდატების ხარჯზე გაეზარდა წარმომადგენლობა პარლამენტში, რადგან პროპორციული სიით გასულთა რაოდენობა არ იკვეცებოდა მაჟორიტარული მანდატების შევსების კვალდაკვალ. მანდატების გადანაწილების კანონით გათვალისწინებული, რთული ფორმულა ხმების რაოდენობით პირველ ადგილზე თუნდაც შედარებით მცირე უპირატესობით გასულ პარტიას პარლამენტში გადამწყვეტ უპირატესობას ანიჭებდა. 

1994 წელს, მას შემდეგ, რაც პარლამენტში ფართო, ექვსპარტიული წარმომადგენლობა დამკვიდრდა და თავისი სტაბილურობაც დაამტკიცა, საარჩევნო ბარიერი უკვე ხუთ პროცენტამდე გაიზარდა და საარჩევნო სისტემის არაპროპორციულობა კიდევ უფრო ნათლად გამოჩნდა. 1994 წელს ხმების ყველაზე დიდი რაოდენობა სოციალისტურმა პარტიამ მიიღო – 33 პროცენტი – თუმცა საპარლამენტო მანდატების 54 პროცენტი კი ჩაიბარა. მთავრობის უმრავლესობით დასაკომპელქტებლად მათ პარტნიორი არ სჭირდებოდათ, თუმცა ყოფილი კომუნისტების ხელისუფლებაში დაბრუნების შიშების გასაქარწყლებლად “თავისუფალი დემოკრატიების ალიანსთან” (მოგვიანებით, ისინი ‘ლიბერალებად’ იწოდებოდნენ) შევიდნენ კოალიციაში. ამ ნაბიჯმა ახალი პრობლემა შვა: ორ მმართველ პარტიას მანდატების 72 პროცენტი ქონდა, რაც კონსტიტუციის ცვლილებისთვის საკმარისი იყო.

არსებობდა შიში, რომ გადამწყვეტი უმრავლესობის ძალით კონსტიტუციის ცვლილების უფლება 1989 წლის დამოკრატიულ მონაპოვარს ემუქრებოდა. ამიტომაც, სოციალისტ-ლიბერალების მთავრობამ კონსტიტუცია ისე შეცვალა, რომ კვალიფიციური უმრავლეობის ძალაუფლება შეიზღუდა: კონსტიტუციის ფუნდამენტური ცვლილებისათვის პარლამენტის ოთხი მეხუთედის ხმა გახდა საჭირო. 

საარჩევნო სისტემის მიერ წახალისებული მანდატების არაპროპორციული განაწილების მიუხედავად, უნგრეთში ძალაუფლების გადაბარება სტაბილურად ხდებოდა. უნგრელი ამომრჩევლები გულდასმით ეუბნებოდნენ უარს სახელისუფლებო პარტიებს ახალ მანდატზე. 1990 წელს გამარჯვებული მემარჯვენე-ცენტრისტული კოალიცია, “დემოკრატიული ფორუმის” თამადობით, 1994 წელს სოციალუსტურმა-ლიბერალუმა კოალიციამ დაამარცხა, რომელიც, თავის მხრივ, 1998 წელს “ფიდესის” მეთაურობით შექმნილ მემარჯვენე-ცენტრისტულ კოალიციასთან დამარცხდა. ეს უკანსკნელი 2002 წელს დაამარცხა კვლავ სოციალისტურ-ლიბერალუმა კოალიციამ. 2006 წელს კი მმართველმა ძალამ წკიპზე, მაგრამ მაინც პირველად შეძლო ახალი მანდატის მოპოვება – სოციალისტურმა-ლიბერალუმა გაერთიანებამ ხმების 50 პროცენტი აიღო, ხოლო “ფიდესმა” კი 46 პროცენტი.

ფინანსების უგერგილო მართვამ და გლობალურმა ფინანსურმა კრიზისმა 2008 წელს უნგრეთის გაკოტრება გამოიწვია. მთავრობა იძულებული გახდა გადამდგარიყო და დროებითი, ტექნოკრატიული მთავრობისთვის დაეთმო სადავეები, რომელმაც საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მიერ ნაკარნახევი ფისკალური ხარჯების შემცირების მკაცრი პროგრამა განახორციელა.

2010 წლის არჩევნებისთვის ლიბერალები იმდენად დემორალიზებული და არაპოპულარულები იყვნენ, რომ პარტიული სიის შედგენაც კი ვეღარ მოახერხეს. სოციალისტებიც დამარცხებას შერიგებული იყვნენ, რადგან ქვეყნის გაკოტრება ბრალდებოდათ. თანაც, 2006 წლის ჩანაწერი გავრცელდა, რომლითაც ცხადი გახდა, რომ პარტიის ლიდერი განზრახ ტყუოდა ქვეყნის ფინანსური მდგომარეობის შესახებ. 

გლობალური ფინანსური კრიზისის ფონზე მოძლიერდა ახლად ჩამოყალიბებული, ნეონაცისტური პარტია “იობიკი”, რომელიც ყველაფერს ებრაელ ბანკირებს და სამთავრობო კოალიციაში მყოფ ”კოსმოპოლიტ”’ ელიტებს აბრალებდა. არჩევნებში მონაწილეობა მიიღო ახალმა პატარა, ახალგაზრდულმა, ლიბერალურმა პარტიამ, სახელწოდებით “პოლიტიკა სხვანაირი შეიძლება იყოს” (LMP), თუმცა მათი გზავნილი ბუნდოვანი იყო. ამომრჩეველმა ვერ გაიგო, რა ღირებულებებს ემსახურებოდა ეს პარტია. ისე გამოვიდა, რომ 2010 წელს სოციალისტები დისკრედიტირებული იყვნენ, ლიბერალურ ფრთას ახალი და გამოუცდელი პარტია ედგა სათავეში, მათი ალტერნატივა კი ულტრა-მემარჯვენე პარტია იყო. ამგვარად, მაშინ გონიერ ადამიანს “ფიდესის” – კოალიციასთან მართვის გამოცდილების მქონე მემარჯვენე-ცენტრისტული პარტიის – გამარჯვება მხოლოდ გაუხარდებოდა. 

სწორედ ასე მოიგო ორბანმა 2010 წლის არჩევნები ხმათა 53 პროცენტით, ოღონდ ხმათა ეს რაოდენობა მანდატების 68%-ად გარდაისახა. შედეგად, 2010 წლის არჩევნები უნგრეთის უკანასკნელი თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნები გამოდგა. 

კონსტიტუციის გადასინჯვის შესაძლებლობა მიეცა პარტიას, რომელსაც უკვე ოც წელზე მეტი ხანი ვიქტორ ორბანი ხელმძღვანელობდა და არც კი ქონდა შიდა მექანიზმი ლიდერის შესაცვლელად. “ფიდესი” ორბანის პირად პოლიტიკურ პლატფორმად იქცა. ამ დროიდან მოყოლებული, ორბანი პირადად ამტკიცებს თითოეულ სადეპუტატო კანდიდატს. ამბობენ, რომ ყოველი მინისტრი ორბანს დანიშვნისთანავე გადადგომის ხელმოწერილ, მაგრამ დაუთარიღებელ წერილს აბარებს, რომელიც ორბანის უჯრაში ინახება იმ შემთხევისათვის, თუკი რომელიმე მათგანი ურჩობას გადაწყვეტს. ფორმალურად, “ფიდესი” ქრისტიან-დემოკრატიულ პარტიასთანაა კოალიციაში, თუმცა რეალურად, ქრისტიან-დემოკრატებს არ აქვთ მხარდამჭერთა დამოუკიდებელი ბაზა. ეს “ფიდესის” დანამატი და მათ “ქრისტიანული სახეა”, რაც ძალაუფლების მოჩვენებითი განაწილების მცდარ შთაბეჭდილებას ქმნის. 

### საარჩევნო ოლქების გადაკეთება

2010 წლის არჩევნებმა ორბანი, ფაქტობრივად, კანონზე მაღლა დააყენა: მას შეეძლო სურვილისამებრ შეეცვალა კონსტიტუცია, რაც თანამდებობაზე ყოფნის პირველი წლის განმავლობაში 12-ჯერ გააკეთა კიდეც. ერთ-ერთი ცვლილებით მან ადრე არსებული შეზღუდვა გააუქმა: კონსტიტუციის შეცვლას დეპუტატების ოთხი მეხუთედის თანხმობა აღარ სჭირდება. არჩევიდან ერთი წელიც კი არ იყო გასული, როცა ორბანმა ახალი კონსტიტუცია წარადგინა: კონსტიტუციის პროექტი დახურულ კარს მიღმა შემუშავდა, პარლამენტში მის განხილვას მხოლოდ ცხრა დღე დაეთმო და მას მხოლოდ ორბანის პარტიის წევრმა დეპუტატებმა დაუჭირეს მხარი. ახალ კონსტიტუციას ასამოქმედებლად ასობით ახალი კანონი დასჭირდა, რომელთაგანაც ბევრი სწორედ არჩევნებს ეხებოდა.

2011 წლის კონსტიტუციით პარლამენტში დეპუტატების რაოდენობა განახევრდა – რასაც ბევრი მიესალმა კიდეც, რადგან 394 წევრიან პარლამენტს ბევრი უნგრელი მოუქნელად და ხარჯიანად მიიჩნევდა. თუმცა ამ ცვლილების განხორციელება ახალი საარჩევნო ოლქების შექმნას მოითხოვდა. კერძოდ რა პრინციპებზე დაყრდნობით უნდა მომხდარიყო ეს ცვლილება? ამაზე ახალ კონსტიტუციაში არაფერი იყო ნათქვამი.

იმის ნაცვლად, რომ ქვეყანაში ახალი საარჩევნო ოლქების შექმნა გამჭვირვალედ წარემართა, მთავრობამ ახალი ოლქების საზღვრები დახურულ კარს მიღმა დაადგინა. შედეგად, მიღებული კანონით, რომელიც მისი ნომრით CCIII/2011 არის ცნობილი, თითოეული ოლქის საზღვრები დაზუსტდა. კანონი ნაჩქარევად მიიღეს და თანაც “ძირითადი კანონის” სტატუსით, რომ მის შემდგომში შეცვლას პარლამენტში ხმების ორი მესამედი დასჭირვებოდა. ახლად დადგენილი საარჩევნო ოლქები სიდიდით მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა: ყველაზე პატარა ოლქში 60 ათასი ამომრჩეველი იყო, ყველაზე დიდში – დაახლოებით 90 ათასი. გასაკვირი არაა, რომ დიდი ოლქები – ძირითადად – იმ ტერიტორიას მოიცავს, სადაც მემარცხენე ოპოზიციის ამომრჩეველია თავმოყრილი, ხოლო პატარა ოლქები “ფიდესის” დასაყრდენია. ამგვარად, “ფიდესი” იმავე რაოდენობის ხმებით ოპოზიციაზე მეტი დეპუტატის არჩევას ახერხებს. ოლქების სიდიდეში განსხვავებები დროთა განმავლობაში კიდევ უფრო გაიზარდა და თავად უნგრეთის საკმაოდ დაბალ სტანდარტებსაც კი გადააჭარბა. უნგრეთის კანონმდებლობით, 2018 წელს საარჩევნო ოლქების საზღვრები უთანასწორობის აღმოსაფხვრელად ხელახლა უნდა გადახედილიყო – თუმცა ეს არასდროს მომხდარა. 2022 წლის არჩევნებისთვის ამომრჩევლის რაოდენობამ 106 ოლქიდან 25-ში გადააჭარბა ეუთო/ოდირის მიერ დაწესებულ სტანდარტს, რომ საარჩევნო ოლქებში ამომრჩეველთა რაოდენობებს შორის სხვაობა ათ პროცენტს არ უნდა აღემატებოდეს.

ოლქების ზომის არჩევნების შედეგებზე გავლენის შესწავლამ აჩვენა, რომ თუ “ფიდესი” და მემარცხენე ოპოზიცია საარჩევნო ოლქების ახალი დაყოფის პირობებში ხმების თანაბარ რაოდენობას მოიპოვებდნენ, “ფიდესი” პარლამენტში ძველ სისტემასთან შედარებით ათი ადგილით მეტს მიიღებდა. კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ 2006 წლის არჩევნები ამ ოლქებით რომ ჩატარებულიყო, “ფიდესი” იმ არჩევნებსაც მოიგებდა, რომელიც ძველი წესებით წააგო.[ **12**](https://www.journalofdemocracy.org/articles/how-viktor-orban-wins/?fbclid=IwAR1c1PUzqfWKnT3YOc8xYSQ8dN7hRVJeiCDsCOm6xhapnmcc1NZlG8LxY9U&ref=evropis.moambe.eu#f12) აშკარაა, რომ “ფიდესმა” საარჩევნო ოლქების საზღვრები თავის სასარგებლოდ დაადგინა. ეს მიკერძოება 2022 წლის არჩევნებზეც შენარჩუნდა: არჩევნებზე დამკვირვებლებმა აღნიშნეს, რომ „საარჩევნო ოლქებში რეგისტრირებული ამომრჩევლის რაოდენობა მნიშვნელოვნად განსხვავდება – ზოგჯერ ეს სხვაობა 33 პროცენტსაც კი აღწევს, რაც თანაბარი საარჩევნო უფლების პრინციპს ეწინააღმდეგება”.

### მაჟორიტარული სისტემის ცვლილება

ორბანის ახალმა საარჩევნო კანონმდებლობამ მაჟორიტარების არჩევის წესიც შეცვალა. ძველი სისტემით მაჟორიტარულ ოლქში გამარჯვებული ხშირად მეორე ტურში წყდებოდა: თუ პირველ ტურში ხმების 50 პროცენტზე მეტს ვერცერთი კანდიდატი დააგროვებდა, ორი საუკეთესო შედეგის მქონე კანდიდატი მეორე ტურში გადადიოდა. მსგავსი სისტემა ცალკეულ პარტიებთან შედარებით უპირატესობას ფართო კოალიციებს ანიჭებს.

ორბანმა მეორე ტურის ცნება საერთოდ გააუქმა – ახლა გამარჯვებულად ის კანდიდატი ითვლება, ვინც ყველაზე მეტ ხმას მიიღებს, თუნდაც ხმების რაოდენობა ამომრჩევლის საერთო რაოდენობის ნახევარზე ბევრად ნაკლები იყოს. გამარჯვების უზრუნველყოფა კიდევ უფრო მარტივი გახდა მას შემდეგ, რაც ახალი პარტიების შექმენის წესი გამარტივდა. „ყალბი პარტიების“ შექმნისთვის დაწესებული ფინანსური სტიმული უზრუნველყოფს იმას, რომ ამომრჩევლის წინაშე ყოველთვის უამრავი კანდიდატია, რაც ხმების კიდევ უფრო მეტად დანაწევრებას იწვევს. 2014 წელს ასი ახალი პარტია აღმოცენდა, ხოლო 2018 წელს – სულ მცირე – 250\. ასეთ პარტიებს არ აქვთ რეალური პროგრამა, მაგრამ ხშირად მათი სახელი ოპოზიციური პარტიების დასახელებას ჰგავს. მაგალითად, 2022 წელს “ფიდესის” მეგობარი ოლიგარქის მიერ დაფუძნებულ ახალ პარტიას ერქვა MEMO (აბრევიატურა სახელისა Megoldás Mozgalom), რაც ამომრჩეველს შეიძლება შეშლოდა პარტიაში სახელად MOMENTUM (სრული სახელი Momentum Mozgalom) არეოდა. არადა, ეს უკანასკნელი გაერთიანებული ოპოზიციის შემადგენლობაში იყო და ბიულეტენზე ცალკე არ ფიგურირებდა.

მეორე ტურის გაუქმებით, რეალურ ოპოზიციურ პარტიებს გამარჯვების ძალიან მცირე შანსიღა შერჩათ – ეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში იყო შესაძლებელი, თუ ისინი არჩევნებამდე გაერთიანდებოდნენ და “ფიდესის” წინააღმდეგ ერთიან კანდიდატს დააყენებდნენ. მაგრამ ორბანის ახალი საარჩევნო სისტემის სხვა დებულებებმა უკვე ოპოზიციური პარტიების გაერთიანება გაართულა. 2013 წლის საარჩევნო კანონის თანახმად, ყველა პარტია, რომელიც პარტიული სიით იყრიდა კენჭს, ვალდებული იყო, მაჟორიტარობის კანდიდატები მინიმუმ 27 საარჩევნო ოლქში წარედგინა – აქედან 19 რეგიონის სულ მცირე ცხრა ოლქში და დედაქალაქ ბუდაპეშტში. უნგრეთის პარლამენტში 106 ადგილი მაჟორიტარული სისტემით ირჩევა და 93 – პროპორციულით. შესაბამისად, პატარა ცენტრისტული და მემარცხენე პარტიები იძულებულნი იყვნენ, ცალკეულ ოლქებში ერთმანეთს დაპირისპირებოდნენ, რათა პარტიული სიით კენჭისყრის უფლება შეენარჩუნებინათ. ასეთი სისტემის პირობებში ორბანის მაჟორიტარობის კანდიდატებისათვის გამარჯვება გარანტირებული იყო. 

ოპოზიციისთვის სისტემის დამარცხების ერთადერთი შესაძლებლობა ძალების გაერთიანება კი იყო, მაგრამ ამას სხვა რისკები მოსდევდა. ახალი კანონის თანახმად, კოალიციებს პარლამენტში შესასვლელად უფრო დიდი ბარიერის გადალახვა უწევდათ. თუ ცალკეული პარტიის შემთხვევაში პარტიული სიით მანდატების მოსაპოვებლად საარჩევნო ბარიერი ამომრჩევლის ხმების ხუთი პროცენტია, ორი პარტიისგან შემდგარი კოალიციისთვის ბარიერი 10 პროცენტამდე იზრდება, ხოლო სამი ან მეტი პარტიის გაერთიანებისთვის – 15 პროცენტია.

მიუხედავად ამისა, 2014 წელს ხუთი მემარცხენე-ცენტრისტული პარტია კოალიციაში „ერთიანობის ალიანსი“ გაერთიანდა. ერთმა მემარცხენე-ცენტრისტულმა პარტიამ (LMP) კოალიციაში გაერთიანებაზე უარი განაცხადა, რითაც მემარცხენე-ცენტრისტული ამომრჩევლის ხმები გაიყო. ამან იმ ოლქების რაოდენობა, სადაც ოპოზიციას იმ წელს მოგება შეეძლო, გაანახევრა და საშუალება მისცა “ფიდესს”, საარჩევნო ოლქების 91 პროცენტი მხოლოდ 45 პროცენტიანი მხარდაჭერის პირობებში ჩაეჯიბა. შიდა დაპირისპირებით ჯერ კიდევ დასუსტებული ოპოზიცია 2018 წელსაც დანაწევრებული იყო, თუმცა მისი პოზიციები ბუდაპეშტში ძლიერდებოდა. 2018 წელს, 49 პროცენტიანი მხარდაჭერის პირობებში, ორბანმა საარჩევნო ოლქების 86 პროცენტში მოიგო – თითქმის ყველა ოლქში ბუდაპეშტის გარდა. 2014 და 2018 წლების არჩევნების შედეგებმა ცხადყო, რომ ორბანის დამარცხება მხოლოდ გაერთიანებულ ოპოზიციას შეეძლო, რომელშიც ფართო პოლიტიკური სპექტრი იქნებოდა წარმოდგენილი.

საფრთხის მოლოდინში ორბანმა წესები კვლავ შეცვალა, რათა ოპოზიციის გაერთიანების პირობებშიც კი ხმების გაყოფა უზრუნველეყო. 2020 წელს განახლებული საარჩევნო კანონმდებლობით ყველა პარტია, რომელიც პარტიულ სიას წარადგენდა, ვალდებული იყო მაჟორიტარობის კანდიდატები 106-დან სულ მცირე 71 საარჩევნო ოლქში წარედგინა და არა 27-ში, როგორც ადრე. ამ პირობით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ “ფიდესს” ნაკლები პარტია დაუპირისპირდებოდა, საარჩევნო ოლქებში მაინც მაჟორიტარობის საკმარისზე მეტი კანდიდატი იქნებოდა წარმოდგენილი – რაც ხმების გაყოფის და “ფიდესის” გამარჯვების გარანტიას ქმნიდა. 

ოპოზიცია კვლავ მძიმე არჩევანის წინაშე დადგა. თუ მემარცხენე და მემარჯვენე პარტიები დამოუკიდებელ საარჩევნო სიებს წარადგენდნენ, საარჩევნო ოლქებში ერთმანეთის კონკურენტები გახდებოდნენ და ყველგან წააგებდნენ. მაგრამ თუ გამარჯვების შანსების გაზრდის მიზნით საარჩევნო ოლქებში საერთო კანდიდატებს დააყენებდნენ, იძულებულნი იქნებოდნენ, ერთიანი პარტიული სიით ეყარათ კენჭი – მიუხედავად იმისა, რომ შინაარსობრივად ცოტა რამეზე თუ თანხმდებოდნენ. მათ პარტიული იდენტობის განიავება ავტოკრატიული რეჟიმის გაგრძელებაზე ნაკლებ საფრთხეთ ჩათვალეს. ექვსი პარტია – ხუთი მემარცხენე ცენტრისტული პარტია და “იობიკი” – საერთო სიის წარდგენაზე შეთანხმდნენ – სახელწოდებით „გავერთიანდეთ უნგრეთისთვის“. შესაბამისად, საარჩევნო ბიულეტენიდან პარტიების ინდივიდუალური სახელები გაქრა. უნგრეთის საარჩევნო სისტემის ჩამოყალიბებისას განვლილი გზის გათვალისზინებით, ორბანის განდევნა იმედი მხოლოდ ასეთ უცნაურ ალიანსს შეიძლება ჰქონოდა.

2021 წლის მიწურულს კოალიციამ ქვეყნის მასშტაბით პრაიმერები ჩაატარა, რათა თითოეულ ოლქში დაედგინა, რომელი პარტიის კანდიდატს ჰქონდა “ფიდესსზე” გამარჯვების საუკეთესო შანსი. ეროვნული პრაიმერი, რომელსაც ერთიანი პარტიული სიის პირველი ნომერი და ორბანის მთავარი მეტოქე უნდა განესაზღვრა, მოულოდნელი შედეგით დასრულდა – პრაიმერში პატარა ქალაქის კონსერვატორმა მერმა – პიტერ მარკი-ზაიმ გაიმარჯვა. გამოსცადა რა თავისი კანდიდატები ყველა ოლქში, ოპოზიცია ორბანის დასამხობად მზად ჩანდა. თუმცაღა სინამდვილეში, 2022 წლის 3 აპრილს “ფიდესმა “ საარჩევნო ოლქების 83 პროცენტი მაინც მოიგო. ოპოზიციის გეგმამ ორბანის ძალაუფლება მის მიერ წინასწარ დაკუცმაცებულ ოლქებში მხოლოდ ოდნავ დაასუსტა. რატომ წააგო ოპოზიციამ ასე მწარედ?

### ამომრჩევლის შერჩევა

როცა 2022 წლის არჩევნები მოახლოვდა ხოლო ოპოზიციური კოალიციის ერთიანობა ცხადი გახდა, ორბანმა თამაშის წესები კვლავ შეცვალა – ოღონდ ამჟამად, ოლქების საზღვრების შეცვლის ნაცვლად, მან ამომრჩევლების გამოცვლა მოახერხა. 2021 წლის ნოემბერში მიღებული კანონის ძალით მან ერთგვალი „საამომრჩევლო ტურიზმი“ დააკანონა: ამომრჩევლებს შესაძლებლობა მიეცათ, ხმის მისაცემად ქვეყნის ნებისმიერ წერტილში დარეგისტირებულიყვნენ – იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ისინი თავიან ახალ უბანში არ ცხოვრობდნენ. უნგრეთის ჰელსინკის კომიტეტმა მაშინვე გამოსცა გაფრთხილება, რომ ეს კანონი „ქმნის რისკს, რომ ბევრი ამომრჩეველი არჩევნების შედეგზე ზემოქმედების მიზნით იმ ერთმანდატიან ოლქებში დარეგისტრირდება, სადაც არჩევნებში მაღალი კონკურენციაა მოსალოდნელი.“

ახალმა კანონმა ორბანს მისცა საშუალება, ამომრჩეველი “ფიდესის” დაბევებული ოლქებიდან ან იმ ოლქებიდან, სადაც ოპოზიცია ადვილად იგებდა, იქით გადაესროლა, სადაც მათ მძაფრი კონკურენციის პირობებში “ფიდესის” გამარჯვების უზრუნველყოფა შეეძლოთ. საარჩევნო კომისიის მონაცემებით, 2022 წელს დაახლოებით 157,551 ამომრჩეველმა შეიცვალა საარჩევნო რეგისტრაციის მისამართი და იქ მისცა ხმა, სადაც მუდმივად არ ცხოვრობდა. ხმების დათვლისას “ფიდესის” მხარდამჭერი „ტურისტი“ ამომრჩევლების ბიულეტენები ოპოზიციის მხარდამჭერ, საზღვარგარეთ მცხოვრები ამომრჩევლის მიერ გამოგზავნილ ბიულეტენებთან ერთად დაითვალეს. შედეგად, საამომრჩევლო ტურიზმის შედეგზე გავლენის ხარისხის ზუსტად შეფასება შეუძლებელი შეიქნა. ის ფაქტი, რომ პიტერ მარკი-ზაიმ მოულოდნელად საკუთარ საარჩევნო ოლქში წააგო, სავარაუდოდ იმაზე მიუთითებს, რომ საამომრჩევლო ტურიზმი შესაძლოა კონკრეტული ოპოზიციური კანდიდატების მიმართ ყოფილიყო მიმართული.

“ფიდესი” ძალიან კარგად იცნობს საკუთარ მხარდამჭერებს და გააჩნია ამომრჩეველთა მონაცემთა ბაზა, რომელსაც ხელისუფლებაში ყოფნის დროს რეგულარულად აახლებდა. ოპოზიციას ამ მონაცემებზე წვდომა არ აქვს – შესაბამისად, საამომრჩევლო ტურიზმის კანონს ისე ვერ იყენებს, როგორც მმართველი პარტია. “ფიდესმა” შეძლო 150 000-ზე მეტი ამომრჩევლის კონკურენტულ ოლქებში “შეშხაპუნება” და, ეგებ, მხოლოდ ამ ერთი საკანონმდებლო ცვლილებით მოახერხა 2022 წლის არჩევნებში ბევრი ოლქის საკუთარ ხელში შენარჩუნება. 

ეს პირველი შემთხვევა როდი იყო, როდესაც ორბანმა დამატებითი ადგილები ხმის მიმცემთა ვინაობისა და ადგილმდებარეობის მანიპულირებით მოიპოვა. 2014 წლის კანონმდებლობით მან წარმოშობით უნგრელებს, რომლებიც არასოდეს უცხოვრიათ უნგრეთის ამჟამინდელ საზღვრებში, მოქალაქეობასა და არჩევნებში ხმის მიცემის უფლებას შესთავაზა. ეს შესაძლებლობა უნგრეთში მეზობელ ქვეყნებში მცხოვრებ “თანამემამულეებზე” გავრცელა და მათგან ბევრმა ამით ისარგებლა. ამ ხალხის უმრავლესობა მკვეთრად ნაციონალისტურადაა განწყობილი და ორბანს უჭერს მხარს. რადგან ისინი ქვეყანაში არ სახლობენ, მაჟორიტარულ არჩევნებში ვერ მონაწილეობენ და მხოლოდ პარტიულ სიას აძლევენ ხმას. თუ გავითვალისწინებთ, რომ უნგრეთში რვა მილიონი რეგისტრირებული ამომრჩევლიდან რეალურად არჩევნებში ხუთი-ხუთნახევარი მილიონი მონაწილეობს, სამეზობლოში დარეგისტრირებულ 450 000-ზე მეტ “თანამემამულე” ამომრჩეველს არჩევნების შედეგზე მნიშვნელოვანი გავლენის მოხდენა შეუძლია.

ყველა სიკეთესთან ერთად ამ ამომრჩევლებს შეუძლიათ, ბიულეტენი დაუცველი ფოსტით გამოაგზავნოს. ხშირად, ეს ბიულეტენები პარტიების აქტივისტებს და სხვა პარტიულ შუამავლებს ჩამოაქვთ და საარჩევნო ადმინისტრაციის და დამკვირვებელთა მიერ საერთოდ არ კონტროლდება. თანაც, იმ საბაბით, რომ ზოგიერთი მეზობელი სახელმწიფო ორმაგ მოქალაქეობას კრძალავს, უნგრეთის მთავრობა ამომრჩეველთა სიებს საიდუმლოდ ინახავს, რათა ანაზდად მეორე პასპორტის მფლობელთა ვინაობა არ გამჟღავნდეს. შედეგად, ოპოზიციამ არც კი იცის, ვინ არიან ეს ამომრჩევლები და, შესაბამისად, არც მათთან კამპანიის წარმოებისა და საკუთარ მხარეს გადაბირების შესაძლებლობა აქვს.

უნგრეთის სამეზობლოში მყოფი ამომრჩევლების უდიდესი უმრავლესობა ხმას ორბანს აძლევს. 2014 წელს “ფიდესმა” ამ ამომრჩევლის ხმების 95 პროცენტი მიიღო, რამაც პარტიას პარტიული სიით 1,4 მანდატის სამყოფი ხმები მისცა. 2018 წელს ფიდესმა ახლო საზღვარგარეთის ხმების 96 პროცენტი და ერთი მანდატისათვის საკმარისი ხმები მოიპოვა. 2022 წელს საზღვარგარეთიდან ხმის მიმცემთა წრე ბევრად უფრო გაფართოვდა, “ფიდესმა” მათი ხმების 94 პროცენტი ანუ 2,5 მანდატისათვის საკმარისი ხმები მოიპოვა. მარტო 2014 და 2018 წლების არჩევნებს თუ ავიღებთ, ვნახავთ, რომ სწორედ ამ ამომრჩევლის მხარდაჭერამ მისცა ორბანს ის ერთი მანდატი, რომელიც მას ორი-მესამედის უმრავლესობის უზრუნველსაყოფად სჭირდებოდა, 2022 წელს კი აბსოლუტურ უმრავლესობას სამი მანდატით გადააბიჯებინა. 

საამომრჩევლო ტურიზმის კანონის მიღებს შემდეგ, ოპოზიცია ეჭვობდა, რომ ორბანი საზღვარგარეთ მყოფ ამომრჩეველს უნგრეთში გადმოიყვანდა, რათა მათ არა მხოლოდ პროპორციულ, არამედ მაჟორიტარულ არჩევნებშიც მიეღოთ მონაწილება – განსაკუთრებით იმ ოლქებში, სადაც მაღალი კონკურენცია იყო. არსებობს ცნობები, რომ ფიდესი ამას ჯერ კიდევ 2018 წელს აკეთებდა მანამ, სანამ ამ პრაქტიკას დააკანონებდა. 2022 წლის არჩევნების დღეს, გამომძიებელმა ჟურნალისტებმა ამომრჩევლებით სავსე მიკროავტობუსები დააფიქსირეს, რომლებსაც ამომრჩევლები საარჩევნო უბნებზე მიყავდათ. ამ მანქანების მგზავრები ხმას იმას აძლევდნენ, ვისაც საჭიროა, და ჟურნალისტებსაც ესხმოდნენ თავს.

2010 წელს ორბანის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ ბევრმა განათლებულმა უნგრელმა, რომელიც მას ეწინააღმდეგებოდა, ქვეყანა დატოვა. მიუხედავად იმისა, რომ უნგრეთის მთავრობა ემიგრაციის მონაცემებს არ ამხელს, 2010 წლის შემდეგ უნგრეთის ათი მილიონი მოქალაქიდან ხუთასი ათასზე მეტი უნგრეთიდან წავიდა. გააჩნიათ რა რეგისტრაციის მისამართი უნგრეთში, მათ ორივე სისტემით – პროპორციული და მაჟორიტარული – გამართულ არჩევნებში შეუძლიათ ხმის მიცემა. თუმცა, უნგრეთის მთავრობის მოთხოვნით, ხმის მისაცემად ისინი საელჩოებსა და საკონსულოებში პირადად უნდა გამოცხადნენ.

მეზობელ ქვეყნებში მყოფი “თანამემამულეებისგან” განსხვავებით, რომლებსაც ხმის მიცემა ფოსტით, ყოველგვარი შემოწმების გარეშე შეუძლიათ, ემიგრანტმა ამომრჩევლებმა უამრავი შემოწმება უნდა გაიარონ. შედეგად, ემიგრანტების ხმებმა 2014 ან 2018 წელს ერთი მანდატიც ვერ მოიპოვა. გაურკვეველია, მოახდინა თუ არა ემიგრანტი ამომრჩევლის ხმებმა რამე გავლენა 2022 წელს, რადგან საარჩევნო ადმინისტრაციამ ემიგრანტი ამომრჩევლების ხმები “ტურისტი” ამომრჩევლების ხმებთან ერთად დათვალა. წინასწარი ანალიზით მოჩანს, რომ ემიგრანტების ხმებმა ბუდაპეშტის ერთ ოლქში მაინც “ფიდესის” ნაცვლად გაერთიანებულ ოპოზიციას მოუტანა გამარჯვება. თუმცა ემიგრანტი ამომრჩევლებისთვის ხმის მიცემა ისეთივე მარტივი რომ ყოფილიყო, როგორც მეზობელ ქვეყნებში მყოფი უნგრელებისთვის, შესაძლოა, ოპოზიციას კიდევ უფრო მეტი ოლქი წაეგლიჯა მმართველი პარტიისათვის. 

### პროპორციულ არჩევნებში გასამარჯვებლად

2014 წლის მიღებული ცვლილებებით ორბანმა პროპორციული ხმების დათვლის წესიც შეცვალა რითაც საარჩევნო სისტემაში “ჩააშენა” “ფიდესის” უპირატესობა და ოპოზიციას მის წინააღმდეგ ბრძოლის საშუალება მოესპო. ორბანამდე არსებულ სისტემაში, მაჟორიტარულ არჩევნებში დამარცხებული კანდიდატების მიერ მიღებული ხმები ემატებოდა პარტიებისთვის მიცემულ პროპორციულ ხმებს. ამ გზით, არასრულფასოვნად, მაგრამ მაინც, ცდილობდნენ გაეწონასწორებინათ კონკრეტული პარტიებისთვის მიცემული ხმების რაოდენობა და მათ მიერ მიღებულ საპარლამენტო მანდატების წილი. ვთქვათ, რომელიღაც საარჩევნო უბანში X პარტიის მაჟორიტარმა კანდიდატმა მიიღო 400 ხმა, ხოლო Y პარტიის კანდიდატმა – 200, „დაკარგული“ ხმები – ანუ Y პარტიის მაჟორიტარი კანდიდატისთვის მიცემული ხმები – ემატებოდა Y პარტიის პროპორციულ ხმებს მაჟორიტარი კანდიდატის მარცხის დასაკომპენსირებლად. „დამარცხებულის კომპენსირება“ გავრცელებულია შერეულ საარჩევნო სისტემებში, სადაც ამომრჩევლები ცალკე აძლევენ ხმას მაჟორიტარ კანდიდატებს და ცალკე კი – პარტიებს. 

ორბანის საარჩევნო სისტემამ ამას „გამარჯვებულის კომპენსირების“ წესი დაუმატა. დღეს მოქმედი წესით, ნებისმიერი ხმა, რომელიც არ არის აუცილებელი მაჟორიტარის ასარჩევად, ითვლება „დაკარგულად“ მაშინაც კი, თუ ეს ხმა გამარჯვებული კანდიდატს ეკუთვნოდა და პარტიის პროპრციული წესით მიღებულ ყულაბას ემატება. ამგვარად, X და Y მაჟორიტარების მაგალითში, სადაც კანდიდატებმა 400 და 200 ხმა მიიღეს, 200 ხმა ემატება Y პარტიის მიერ მიღებულ პროპორციულ ხმებს, როგორც ეს ადრე ხდებოდა, მაგრამ ამავდროულად 199 ხმა ემატება X პარტიის პროპორციულ ხმებს, ვინაიდან X პარტიის კანდიდატს რეალურად მხოლოდ 201 ხმა სჭირდებოდა გამარჯვებისთვის მაშინ, როცა მან დამატებით კიდევ 199 ხმა მიიღო. ამგვარი კომპენსაცია გამარჯვებულ პარტიებს საშუალებას აძლევს წარმატების მასშტაბი გაზარდონ და მათ დიდ უპირატესობას ანიჭებს პარლამენტში, რითაც კიდევ უფრო იზრდება საარჩევნო სისტემის არაპროპორციულობა. 

“გამარჯვებულის კომპენსაციამ” ორბანს სამ არჩევნებში მოაგებინა კვალიფიციური უმრავლესობა. 2014 წლის არჩევნებში მან ამგზით დამატებით ექვსი საპარლამენტო მანდატი ჩაიჯიბა, 2018 წლის არჩევნებში – ხუთი, 2022 წელს კი – ისევ ექვსი. „ფიდესმა“ 2014 და 2018 წლებში ზუსტად იმდენი მანდატი მიიღო რაც ორმესამედიან უმრავლესობას სჭირდებოდა, 2022 წელს კი დამატებით გაინაღდა სამი ადგილი, ამდენად, აშკარაა, რომ სწორედ “გამარჯვებულის კომპენსაციის” გზით მიღებულმა მანდატებმა ატყორცნა „ფიდესი“ უბრალო უმრავლესობიდან საკონსტიტუციო უმრავლესობამდე.

საარჩევნო კანონმდებლობის ორბანისეულმა ცვლილებებმა 2014 წელს მის სასარგებლოდ კიდევ ერთი ფანდი შეაპარა პროპორციულ არჩევნებში. უნგრეთის 1989 წლის საარჩევნო კანონმდებლობით ეთნიკური უმცირესობებისთვის გარანტირებული იყო საპარლამენტო მანდატების გარკვეული რაოდენობა. ორბანის ახალმა საარჩევნო კანონმდებლობამ შეცვალა უმცირესობების წარმომადგენლობის წესი. 

თორმეტი ეთნიკური უმცირესობიდან ნებისმიერს შეუძლია ამომრჩევლისთვის „უმცირესობის სიის“ შეთავაზება. ამომრჩევლები, რომლებიც აპირებენ „უმცირესობისთვის“ ხმის მიცემას, არჩევნებამდე უნდა დარეგისტრიდნენ. მათ ასევე უარი უნდა თქვან პროპროციულ არჩევნებში ხმის მიცემაზე უმცირესობის წარმომადგენლებისთვის ხმის მიცემის სანაცვლოდ. უმცირესობის წარმომადგენლების არჩევის წახალისება იმით ხდება, რომ მათი წარმომადგენლის ასარჩევად პარლამენტში სულ რაღაც ოცი ათასი ხმაა საჭირო, მაშინ, როცა პროპორციულ არჩევნებში მანდატის მოსაპოვებლად საჭიროა დაახლოებით სამოცი ათსი ხმა. 2014 წელს ერთმა ბოშამ მოიპოვა ადგილი პარლამენტში, 2018 და 2022 წლებში კი გერმანულმა უმცირესობამ გადალახა ბარიერი. რეალურად, სამივე წარმომადგენელი „ფიდესის“ პარლამენტარები იყვნენ, რომელთაც ისარგებლეს იმით, რომ უმცირესობის სახელით იყრიდნენ კენჭს და ნაკლები ხმებით, შედარებით იოლად მოიპოვეს დეპუტატის მანდატი. 

როცა უნგრეთის მთავრობამ უმცირესობების წარმომადგენლების არჩევა გააადვილა, ამისთვის მან საზღვარგარეთელი დამკვირვებლების კომპლიმენტები დაიმსახურა. თუმცა სინამდვილეში, უმცირესობათა უფლებები „ფიდესმა“ პარლამენტში საკუთარი დეპუტატების რაოდენობის გასაზრდელად გამოიყენა. 

## დასკვნა: უნგრული ოპოზიციის მომავალი

2022 წლის არჩევნების შემდეგ, უნგრული ოპოზიცია ცუდ დღეშია. ორბანის მიერ აღმართული საარჩევნო ბარიერების ლაბირინთში, მათ გამარჯვებისაკენ ერთადერთი დარჩენილი ბილიკის გავლა სცადეს – არჩევნების წინ ერთად დადგნენ, კონკურენტულ ოლქებში პრაიმარიები ჩაატარეს და რთულ პირობებში მეტნაკლებად ერთიანი საარჩევნო კამპანიაც აწარმოეს. სწორედ იმიტომ, რომ ოპოზიციამ მოახერხა ორბანის დამარცხებისთვის ლოგიკური გზის შერჩევა, ორბანმა კიდევ ერთხელ გადაათამაშა სისტემა, კონკურენტულ ოლქებში ახალი ამომრჩევლები ჩაიყვანა, ძველი ხრიკები კი უფრო სისტემურად გამოიყენა. 

ორბანის დიდი გამარჯვება, რომელმაც მემარცხენე-ცენტრისტული ოპოზიცია ცუდ დღეში ჩააგდო, ნათლად მიუთითებს, რომ მან კარგად იცის, როგორ შეასწოროს კანონები და დახვეწოს თავისი პოლიტიკური გზავნილები ისე, რომ მოწინააღმდეგეებს გაუმკლავდეს. მანდატების ორი მესამედის კონტროლი ნიშნავს, რომ მას ნებისმიერი საკანონმდებლო ცვლილების განხორციელება შეუძლია და, ამდენად, საარჩევნო რეგულაციებს რამდენჯერაც უნდა, იმდენჯერ შეცვლის ოპოზიციის მიერ არჩეული ტაქტიკის გასაცუდებლად.

ერთიანი ოპოზიციისათვის მთავარი თავსატკივარი ახლა “იობიკის” ამომრჩევლის მასიური გაქცევაა “ფიდესისაკენ”. აშკარაა, რომ “იობიკის” ლიდერების წანაცვლება პოლიტიკური ცენტრისაკენ მათი პარტიისათვის წამგებიანი სტრატეგია აღმოჩნდა. ამომრჩევლები ლიდერებს არ გაყვნენ და უჩვენეს, რომ იდეოლოგიურად მემარჯვენე პარტიას უფრო დაუჭერენ მხარს – თუნდაც ის ავტოკრატიული იყოს – ვიდრე მემარცხენე ძალებთან ნებისმიერ კოალიციას. ამ გაკვეთილს “იობიკის” არჩეული დეპუტატები აუცილებლად გაითვალისწინებენ, იმისდა მიუხედავად, რომ პარლამენტში გაერთიანებული ოპოზიციის სიით აირჩიეს. თუ 2026 წლისთვის ამომრჩევლის გულის მობრუნება სურთ, “იობიკის” დეპუტატები მარჯვნივ უნდა გადაიხარონ.

ისე ჩანს, რომ მემარცხენე პარტიებმაც დაკარგეს ამომრჩევლები, რომელთაც “იობიკთან” კოალიციაში შესვლა ეხამუშათ. სტატისტიკური მონაცემებიდან მხარდამჭერების მასობრივი გაქცევა არ იკითხება, თუმცა, ისე ჩანს, რომ მათმა ნაწილმა ხმა “ორკუდიანი ძაღლის პარტიას” მისცა – ჯგუფს, რომელიც პოლიტიკოსებს დასცინის. “ორკუდიანი ძაღლის პარტიამ” უნგრეთის მკვიდრი მოსახლეობის 3.5%-ის მხარდაჭერა მიიღო – ამას ზოგად საარჩევნო შედეგზე გავლენა არ მოუხდენია, თუმცაღა, უჩვენა, რომ მემარჯვენე და მემარცხენე ძალების ერთ კოალიციაში გაერთიანება სახიფათო საქმეა. 

გაერთიანებული ოპოზიციის საერთო მიზანი ორბანის ჩამოშორება და უნგრეთში კონსტიტუციური, დემოკრატიული სახელმწიფოს აღდგენა იყო თუმცაღა, უნგრეთში უმრავლესობა კონსერვატიულადაა განწყობილი, ხოლო პოლიტიკური სპექტრის მემარჯვენე-ცენტრში რეალური ალტერნატივები ნაკლებადაა.. 2022 წლის არჩევნებმა უჩვენა, რომ კონსერვატიულად განწყობილი ამომრჩეველი ხმას ნებისმიერ მემარჯვენე პარტიას უფრო მისცემს, ვიდრე დემოკრატიულ აღორძინებას, თუკი ეს ხელისუფლებაში მემარცხენეების მისვლას იგულისხმებს. 

განათლების უფრო მაღალი ცენზის მქონე, ქალაქელი ამომრჩეველი მზად იყო ხმა კოალიციისთვის მიეცა, იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი მასში მათთვის საძულველი პარტია (მაგალითად, “იობიკი”) შედიოდა. თუმცაღა უფრო ნაკლებად განათლებული, უფრო ღარიბი ამომრჩეველი ამისთვის მზად არ აღმოჩნდა – ეგებ, მათ სამთავრობო მედიის ნარატივები დაიჯერეს, ეგებ, ვერ დაინახეს ორბანის ალტერნატივა, ანდა “ფიდესის” ადგილობრივი მმართველობის აქტივისტები სამუშაოს დაკარგვით დაემუქრნენ. მიზეზი ალბათ მრავალგვარია, მაგრამ ერთი რამ ცხადია – კონსერვატიულად განწყობილი ამომრჩევლის უმრავლესობამ უარყო გაერთიანებული ოპოზიციის წინადადება, ერთად მოეშორებინათ თავიდან ავტოკრატი. 

არჩევნების შემდეგ ოპოზიცია არ დაშლილა. პეტერ მარკი-ზაიმ თავისი საპარლამენტო მანდატი დატოვა და მშობლიური ქალაქის მერობას დაუბრუნდა, თუმცა შეზღუდული გავრცელების მქონე ოპოზიციურ მედიაში კვლავაც მოჩანს. ოპოზიციის რამდენიმე სხვა ლიდერმაც არჩია, არ შესულიყო პარლამენტში, რომელშიც მათ ვერანაირი გავლენა ვერ ექნებოდათ. წესები ხომ ორბანმა პარლამენტშიც შეცვალა: ოპოზიციონერ დეპუტატებს გამოსვლებისთვის ცოტა დრო აქვთ, არა აქვთ საკანონმდებლო ინიციატივის უფლება და კანონპროექტების განხილვის პროცედურების შენელებაც კი არ ძალუძთ. 2016 წელს, ევროპის ადამიანთა უფლებების სასამართლომ დაადგინა, რომ ოპოზიციონერების დაჯარიმების გავრცელებული პრაქტიკა პარლამენტში გამოსვლის სურვილის გამო თვითგამოხატვის და სიტყვის თავისუფლებას არღვევს. გამოხდა წლები, მაგრამ არაფერი შეცვლილა – არანაირი საფუძველი არსებობს ვივარაუდოთ, რომ ოპოზიციონერ დეპუტატებს უნგრეთის ახალ პარლამენტში თავისი სათქმელის გაჟღერების მეტი საშუალება მიეცემათ. 

ჯერჯერობით, ოპოზიცია იდეების გენერირების ეტაპზეა – ერთ-ერთი მათგანია ალტერნატიული პარლამენტის შექმნა, რომელშიც ნორმალური პოლიტიკური დებატების ადგილი იქნება. რამდენიმე ცნობილმა პარტიულმა ლიდერმა პოზიციები დატოვა და ახალ თაობას დაუთმო გზა 2026 წლის არჩევნების სამზადისში, თუმცა ჯერ ადრეა იმის თქმა, რამდენად უკეთესი იდეების წინ წამოწევას მოახერხებს ეს ახალი ტალღა. ცენტრისტული და მემარცხენე პარტიები ალბათ გადაწყობას შეძლებენ და შეეცდებიან კიდევ ერთხელ სცადონ ბედი, თუმცაღა არანაირი ნიშანი არ ჩანს, რომ ორბანი მათ ხელისუფლებასთან მიუშვებს, ან რომ კონსერვატიულად განწყობილი ამომრჩევლები შეურიგდებიან ისეთ ოპოზიციურ კოალიციას, რომლის ნაწილიც მემარცენე სპექტრიდან იქნება. 

თუკი უნგრელებს თავისი მთავრობის შეცვლა არჩევნებით არ შეუძლიათ, რადგანაც უნგრეთი დემოკრატიული სახელმწიფო აღარაა, მაშინ ორბანის მმართველობა მხოლოდ სხვაგვარად შეიძლება დასრულდეს. 2022 წელს ხმების მოსაქუჩებლად ორბანმა იმდენი ფული დახარჯა, რომ ქვეყნის ბიუჯეტი ღრმა დეფიციტშია. მან ევროკავშირის მიერ ამ მიმდინარე ციკლში გამოყოფილი თანხის დიდი ნაწილი უკვე დახარჯა, ევროპკომისიამ კი არჩევნებიდან მეორე დღესვე აცნობა ბუდაპეშტს, რომ დაფინანსებას შეუმცირებს. წარსულში, ორბანის დასახმარებლად ჯიბეს ხელს რუსეთი გაიკრავდა ხოლმე, მაგრამ სანქციებს ქვეშ მყოფი მოსკოვი ახლა ნაკლებად ხელგაშლილია. ორბანი ჩინეთთანაც მუშაობს, თუმცა გლობალური ეკონომიკური ზრდის შენელებასთან ერთად, არაა გამორიცხული რომ არც ჩინეთმა აიტკიოს თავი ორბანის ხარჯების დასაფარად. 

დაფინანსების ნაკლებობის პირობებში, შეიძლება მოიშალოს ის სისტემა, რომლითაც ორბანი ოლიგარქებს ეხმარებოდა, ოლიგარქები კი მის ძალაუფლებას უჭერდნენ მხარს. ეს თუ მოხდა, უნგრეთი შეიძლება დემოკრატიისათვის სასიკვდილო შტოპორში ჩაეშვას, რომლის მაგალითიც რუსეთში, თურქეთსა და ვენესუელაში უკვე ვიხილეთ: პოლიტიკური მხარდაჭერის შემცირებას პოლიტიკური რეპრესიების გაფართოება მოჰყვება, რასაც ინვესტორების გაქცევა და ეკონომიკის კოლაფსი მოსდევს. ევროკავშირის წევრობა უნგრეთში ეკონომიკური კოლაფსის შედეგებს შეარბილებს – თუმცა ევროპელებს ეს ძვირი დაუჯდებათ. ის კია, რომ ვენესუელასთან შედარებით ნაკლებად დრამატულმა ეკონომიკურმა კრიზისმაც შეიძლება ხელი მოუთავოს ორბანს. ეგებ, ეს ერთადერთი სცენარია, რომლის თავიდან აცილებასაც ორბანი კანონების შეცვლით ვეღარ შეძლებს.

---

სტატია თარგმნეს: მარი გაბედავამ, ანა ჯობავამ და თამარა სართანიამ.

რედაქტირება ჯაბა დევდარიანისა
### ბრიტანეთის პრემიერმა ფინანსთა მინისტრი დაითხოვა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-91-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a2-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9e-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-9b-e1-83-90--e1-83-a4-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:15.000Z
რადიკალურ საბიუჯეტო გეგმაზე ფინანსური ბაზრებისა და მოქალაქეების მკვეთრად უარყოფითი რეაქციის კვალობაზე, ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრს, ლიზ ტრასს, უკანდახევამ მოუწია. დღეს მან ფინანსთა მინისტრი კვაზი კვარტენგი დაითხოვა.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი

ტრასმა და კვარტენგმა საკუთარი პოლიტიკური კაპიტალი რადიკალური საგადასახადო გეგმის განხორციელებაში გაფლანგეს. ტრასის მხარდაჭერა ისტორიულ მინიმუმზეა, ინგლისის ცენტრალურმა ბანკმა კი აქტიური ჩარევით ძლივს მოასულიერა ფუნტ-სტერლინგი, რომელიც ცოტაც და ისტორიაში პირველად გაუტოლდებოდა დოლარს. გაფრენილი საპროცენტო განაკვეთების მოთოკვაც რთული აღმოჩნდა.

ტრასი ახლა ცდილობს ბაზრები დაარწმუნოს, რომ "ფისკალური დისციპლინა" აღსდგება, ეგებ და ამით რამენაირად პრემიერის პოსტი შეინარჩუნოს.

- ტრასის და კვარტენგის გეგმა თეტჩერისებური შოკური ეკონომიკური პოლიტიკის გატარება იყო, ეკონომიკური ზრდის წასახალისებლად.
- საბიუჯეტო წინადადებით ბიზნესისთვის 48 მილიარდი დოლარის ექვივალენტის გადასახადები უნდა შემცირებულიყო, მოქალაქეებს კი ენერგომატარებლების მზარდი ფასების დასაფარად რეკორდულივე დახმარება უნდა მიეღოთ.
- ამ გეგმის ფაცი-ფუცით მომზადებამ და ჩვეული, სათანადო განხილვისა და კონტროლის გარეშე წარდგენამ ბაზრები დააფრთხო.
- ექსპერტების თქმით, ბაზრებმა ტრასის მოქმედებაზე ისეთი რეაქცია მოახდინეს, როგორც ახალბედა, არასტაბილური დიდი ქვეყნების შემთხვევაში მოიქცეოდნენ - საპროცენტო განაკვეთები გაიზარდა, ფუნტი კი დაეცა. როცა მსგავსი საბიუჯეტო ცვლილებები თავის დროზე დონალდ ტრამპმა ჩაატარა, საპროცენტო განაკვეთები გაიზარდა, დოლარი კი გამყარდა ეკონომიკური ზრდის მოლოდინით. ტრამპისგან განსხვავებით, ჩანს, ტრასის კაბინეტს არც ბაზრები ენდნენ და არც მოქალაქეები.

## ახლა რას აპირებენ?

დღეს, პარასკევს, ტრასმა განაცხადა, რომ დაგეგმილის საპირისპიროდ, კორპორაციულ გადასახადებს აწევს და ბორის ჯონსონის პოლიტიკას გააგრძელებს:

- კორპორაციული გადასახადი 19-დან 25 პროცენტამდე აიწევს;
- მთავრობა აღარ შეუმცირებს გადასახადებს ყველაზე მდიდარ საწარმოებს, როგორც ეს დაგეგმილი იყო;
- ბაზრების დასამშვიდებლად, ფინანსთა მინისტრის პორტფელს უფრო ზომიერი ჯერემი ჰანტი ჩაიბარებს, რომელიც ადრე ტერეზა მეის კაბინეტში იყო საგარეო მინისტრის თანამდებობაზე.

**ერთი პატარა ინტრიგა** იმანაც შემოიტანა, რომ კვარტენგი ჯერ კიდევ ხუთშაბათს არხეინად იყო და "არსად წასვლას ვაპირებო" უთხრა ჟურნალისტებს, თუმცა შემდეგ ვაშინგტონში, საერთაშორისო სავალუტო ფონდში შეხვედრები შეწყვიდა და ლონდონში ჩამოქანდა.

**ტრასის თქმით:** "აშკარაა, რომ ჩვენი მინი ბიუჯეტის გარკვეული ელემენტები ბაზრის მოლოდინზე სწრაფად და უფრო ღრმად წავიდა, ამიტომ ჩვენი ამოცანა ახლა უნდა შეიცვალოს - ბაზრები უნდა დავამშვიდოთ და ფისკალური დისციპლინისადმი ერთგულება ვუჩვენოთ."

**კვარტენგის ბოლო სიტყვა: "** როცა პორტფელი ჩამაბარეთ, სრულად ვაცნობიერებდი, რომ ვითარება საოცრად რთული იყო, გლობალური მასშტაბით საგადასახადო განაკვეთებიც იზრდებოდა და ენერგიის საფასურიც," - ასე მისწერა კვარტენგმა ტრასს გადადგომის წერილში, რომლის გაგზავნაც დანიშვნიდან ექვს კვირაზე ადრე მოუწია. ბოლოს კი დაამატა: "ჩვენ ბევრი წელია მეგობრები და კოლეგები ვართ. ამ ხნის განმავლობაში თქვენი გულმოდგინებისა და მიზანსწრაფულობის არაერთი საბუთი მიხილავს. მჯერა, თქვენი ხედვა სწორია."
### გენერალი: ვალერი ზალუჟნი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-92-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-95-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-98--e1-83-96-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-a3-e1-83-9f-e1-83-9c-e1/
Last updated: 2022-10-02T14:44:00.000Z
\[dropcap\]თ\[/dropcap\]უ სამხედრო ფორმით არ შემოგხვდათ, ვალერი ზალუჟნი ეგებ, სათანადოდ ვერც შეაფასოთ. ადვილი მოსალოდნელია, რომ მას შორტებსა და მაისურში გამოწყობილს გადააწყდეთ, ჩაცმულობაში, რომელიც მის გულღია და ხალისიან ხასიათს მშვენივრად შეესაბამება. ალბათ ამიტომაცაა, რომ როცა ზალუჟნიმ პირველად უკრაინის პრეზიდენტის, ვოლოდიმირ ზელენსკის მრჩევლებისგან შეიტყო, ქვეყნის შეიარაღებული ძალების სარდლად შეგარჩიეთო, ხუმრობა ეგონა.

როცა მივხვდი, არ მეხუმრებოდნენო, ეუბნება ზალუჟნი „თაიმს“, ისეთი შეგრძნება მქონდა, რომ მზის წნულში კი არ ჩამაზილეს მუშტი, არამედ გვარიანად უფრო ქვემოთო.

არა, ზალუჟნი არც პირქუში ჯორჯ პატონია და არც ხისტი დუგლას მაკარტური. ოღონდაც, როცა უკრაინული ომის ისტორია დაიწერება, ზალუჟნი მასში ალბათ გამორჩეულ ადგილს დაიკავებს.

ის იმ უკრაინელ სამხედრო მეთაურებს შორისაა, რომლებმაც შეძლეს და რამდენიმე წლის განმავლობაში, საბჭოურ თარგზე მოჭრილი ჯაბახანა ჯარი, თანამედროვე, ბრძოლისუნარიან არმიად გარდაქმნეს.

აღმოსავლეთის ფრონტზე რუსებთან ბრძოლაში გამოწრთობილი გენერალი უკრაინელი სამხედრო მეთაურების ახალი თაობის წარმომადგენელია: მათ ისწავლეს მოქნილობა, აითვისეს მეთაურებისთვის ველზე გადაწყვეტილებების მიღების უფლების გადაცემის მნიშვნელობა. სწორედ ზალუჟნის ჯიუტი მზადება ომისათვის და ომის დასაწყისში მის მიერ კარგად გააზრებული სამხედრო ტაქტიკა გახდა რუსების პირველი იერიშის მოგერიების საწინდარი.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2022/10/image-2.png)

პრეზიდენტი ზელენსკი გენერალ ზალუჟნის სამხედრო ღირსების რაინდის ორდენით აჯილდოვებს, 2022 წლის 6 მაისი.

„ზალუჟნი სწორედ ისეთი სამხედრო მოაზროვნე აღმოჩნდა, როგორიც მის ქვეყანას სჭირდებოდა. მისი წინამძღოლობით, უკრაინის შეირაღებული ძალები სწრაფად მოერგო ვითარებას და რუსების წინააღმდეგ ბრძოლის ველზე ინიციატივა მოიპოვა,“ - ამბობს თავის კოლეგაზე აშშ-ს გაერთიანებული შტაბების უფროსი, გენერალი მარკ მილი.

დღეს უკრაინა ამ სამხედრო ინიციატივის წყალობით ახალ საკვანძო წარმატებას აღწევს. სექტემბრის დასაწყისში, ჩრდილო-აღმოსავლეთით განხორციელებულმა ელვისებურმა კონტრშეტევამ რუსეთის ძალები დაარეტიანა. მათ უწესრიგოდ დაიხიეს უკან და ოკუპირებული ტერიტორიების დიდი ნაწილი დათმეს. სამხრეთში განხორციელებულ მეორე სამხედრო ოპერაციასთან ერთად, უკრაინის შეიარაღებული ძალების თქმით, მათ ორ კვირაზე ნაკლებ ხანში 6 000 კვადრატული კილომეტრზე მეტი გაანთავისუფლეს, დაიბრუნეს ათობით დასახლებული პუნქტი და ქალაქი, გადაჭრეს მტრის მომარაგების არტერიები.

უკრაინის არმიამ ოსტატურად გადაიტანა ყურადღება სამხრეთის ფრონტისაკენ, შემდეგ კი ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაარტყა რუსებს და ზარი დასცა. სამხედრო წარმატების გარდა, უკრაინამ ამ წინსვლით ისიც დაამტკიცა, რომ დასავლეთთან დაზვერვაში მჭიდრო თანამშრომლობას და მილიარდობით აშშ დოლარის სამხედრო დახმარებას რეალური შედეგები მოაქვს ბრძოლის ველზე.

უკრაინამ ბრძოლის ველზე ეს მოულოდნელი გამარჯვება სწორედ იმ კრიტიკულ მომენტში მოიპოვა, როცა ომი თითქოსდა გაჭიანურებულ, გამოფიტვაზე გათვლილ პოზიციურ ბრძოლაში გადაიზარდა. ევროპისა და მსოფლიოს გარშემო ეკონომიკური წნეხი იზრდებოდა, სკეპტიკოსები სულ უფრო ხმამაღლა ამტკიცებდნენ, უკრაინა გაჭიანურებულ ომს ვერ გაუძლებსო. უკრაინის დრამატულმა გამარჯვებამ მოსკოვი შეძრა, კრემლისპირელი პროპაგანდისტები კი აიძულა, მარცხი ეღიარებინათ, რამაც პუტინზე სამხედრო და პოლიტიკური ზეწოლაც გააძლიერა. უკვე 21 სექტემბერს, პუტინმა გაუარესებულ ვითარებას მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ პირველი მობილიზაციით უპასუხა და 300 ათასამდე მოქალაქე გაიწვია.

უკრაინელი და ამერიკელი ოფიცალური პირებიც აცნობიერებენ, რომ ომი ნავარაუდევზე ხანგრძლივი და სისხლიანი იქნება. პუტინმა უკვე გვიჩვენა, რომ მოწინააღდმეგის დასასუსტებლად არც საკუთარი ჯარების გაწირვას მოერიდება და არც სისასტიკეს. მუქარით სავსე ბოლო მიმართვაში პუტინმა განაცხადა, „ბლეფი არ მჩვევიაო“ და დაიჟინა, რუსეთის დასაცავად ჩემს ხელთ არსებულ ყველა სახის შეიარაღების - ალბათ ბირთვულისაც - გამოყენებას არ მოვერიდებიო.

უკრაინის წარმატებული შეტევა საკვანძო მოვლენაა, მაგრამ არა გადამწყვეტი დარტყმა, რომელიც რუსეთს გასტეხს. „გავა დრო და ჩვენ ამ უკრაინულ წარმატებას ისე შევხედავთ, როგორც მიდვეის ბრძოლას ვუცქერთ ხოლმე \[მიდვეი 1942 წელს აშშ-იაპონიის გარდამტეხი საზღვაო და საჰაერო ბრძოლა იყო, რომელშიც იაპონიამ მძიმე მარცხი იწვნია, თუმცა მას შემდეგ, ომმა კიდევ სამი წელი გასტანა - რედ.\]“ - გვეუბნება აშშ-ს არმიის ვეტერანი, „ვესტ პოინტის“ სამხედრო აკადემიის მეთაურთა პროგრამის ხელმძღვანელი, დენ რაისი, რომელიც ამჟამად ზალუჟნის სპეციალური მრჩეველია.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2022/10/image-4.png)

ხარკივზე შეტევის რუსული კვალი. ფოტო: უკრაინის არმია.

ზალუჟნი ერთ-ერთია უმაღლესი რანგის ოფიცერთა შორის, რომლებმაც უკრაინის მტერთან შედარებით მცირერიცხოვან დამცველებს წარმატება შეაძლებინეს. მას ზურგს უმაგრებენ გენერალი ოლეკსანდრ სირსკი - უკრაინის სახმელეთო ჯარების სარდალი, რომელიც კიევის დაცვას და აღმოსავლეთში კონტრშეტევას ხელმძღვანელობდა; და გენერალი კირილ ბუდანოვი - უკრაინის სამხედრო დაზვერვის უფროსი.

ოღონდ პრეზიდენტის გვერდით, სწორედ ზალუჟნი გახდა უკრაინული სამხედრო წინააღმდეგობის სახე. მისი გამოსახულება უკრაინულ სოციალურ მედიაში ყველგანაა მოფენილი. ერთ-ერთ ფართოდ გავრცელებულ ფოტოში „რკინის გენერალი“ მუხლმოდრეკილი დგას ჯარისკაცის კუბოსთან, მგლოვიარე დედის წინაშე. მეორე ფოტოში მომღიმარე ზალუჟნი უკვე ჯარისკაცის ქორწილს ესწრება. ზალუჟნის გულშემატკივართა ტელეგრამ არხებს ასობით ათასი გამომწერი ჰყავს, ბევრს თავის პროფილის სურათად სწორედ ზალუჟნის ფოტო უყენია. მასზე გავრცელებულ ერთ-ერთი სახუმარო TikTok ვიდეოში კი ნათქვამია - „როცა ზალუჟნი ბნელ ოთახში შედის, შუქს კი არ ანთებს, სიბნელეს თიშავსო.“

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2022/10/image-5.png)

გენერლის ეს სურათი ომის ერთ-ერთი სიმბოლოდ იქცა.

რთული სათქმელია, რა მიმართულებით განვითარდება ეს ომი ან საბოლოოდ რა როლს შეასრულებს მასში ზალუჟნი, თუმცა დღეს, ომის დაწყებიდან პირველად შეიძლება თქმა, რომ მისი მეთაურობით მებრძოლმა არმიამ ამ ომში შეიძლება გაიმარჯვოს.

---

**\[dropcap\]ზ\[/dropcap\]ალუჟნი მეუღლის დაბადების დღეზე** ლუდს წრუპავდა, როდესაც მას მობილურით დაურეკეს და ახალი სამსახურის შესახებ აცნობეს. 48 წლის გენერალი პრეზიდენტ ზელენსკის შემოთავაზებულ პოსტს არც რანგით შეეფერებოდა და არც პრესტიჟით. უკრაინის შეიარაღებული ძალების სარდლის პოზიცია უმაღლესი სამხედრო თანამდებობაა, მასზე უფროსი მხოლოდ თავად პრეზიდენტია. „ყოველთვის როდესაც ვიხსენებ თუ როგორ დავინიშნე ამ თანამდებობაზე, სულ ვეკითხები ჩემს თავს: როგორ აღმოვჩნდი ამ გაუგებრობაში?“ - უთხრა ზალუჟნიმ „თაიმს“ ივნისში ჩაწერილ ინტერვიუში.

ზოგიერთებს, ზელენსკის არჩევანი ნაჩქარევად ეჩვენათ. ზალუჟნის ბრძოლის ველზე აგრესიული და ამბიციური გენერლის რეპუტაცია კი ჰქონდა, მაგრამ ცოტა არ იყოს, მასხარის სახელი ჰქონდა გავარდნილი. ამბობდნენ, საკუთარ ჯარისკაცებთან შეხუმრებულია და მათთან ერთად მაიმუნობა უფრო ეხალისება, ვიდრე დისციპლინის დამყარებაო.

ზალუჟნი უკრაინის ჩრდილოეთით, საბჭოთა სამხედრო გარნიზონში დაიბადა 1973 წელს და როგორც თავად ამბობს, ზელენსკისა არ იყოს, თურმე კომიკოსობაზე ოცნებობდა. ბოლოს, მაინც წინაპრების ნაკვალევს გაჰყვა და 1990 წელს ოდესის სამხედრო აკადემიაში ჩააბარა. სწორედ ამ წელს, საბჭოთა კავშირი ჩამოიშალა და უკრაინამაც კრიზისში შეტოპა.

ზალუჟნი ახალი თაობის იმ ოფიცრებს შორის დაწინაურდა, რომლებმაც განსხვავებულ ეპოქებს შორის გასდეს ხიდი - საბჭოთა კავშირში გაიზარდნენ, მაგრამ მოწადინებული იყვნენ, საბჭოური სამხედრო დოგმები დაემსხვრიათ. თავის სამაგისტრო ნაშრომში, ზალუჟნიმ აშშ-ს სამხედრო სტრუქტურა გაანალიზა. აცნობიერებდა რა, რომ უკრაინის ჯარი საბჭოურ თარგზე იყო მოჭრილი, რაც გადაწყვეტილებების მოუქნელად, ცენტრალიზებულად მიღებას ითვალისწინებდა, ზალუჟნიმ აშშ-სა და ნატო-ს მოდელით შთაგონებული ცვლილებების გატარება წამოიწყო.

მან მეთაურობისკენ გზა ოცეულის მეთაურობიდან გაიკვალა. 2014 წელს, რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიის შემდეგ, ის უკვე ქვეყნის აღმოსავლეთ ფრონტს ხელმძღვანელობდა. ამ თანამდებობაზე ყოფნისას მან ახალგაზრდა ოფიცრების ხელშეწყობა და მათი მოქნილობის წახალისება დაიწყო, საველე მეთაურებს მისცა ველზე გადაწყვეტილებების თავად მიღების უფლება.

რუსული ჯარისგან განსხვავებით, სერჟანტები „განტევების ვაცები“ კი არ უნდა იყვნენ, სწორედ მათგან უნდა გამოვზარდოთ ახალი სამხედრო ტალანტებიო - იძახდა ზალუჟნი 2020 წელს მიცემულ ინტერვიუში, რომელიც უკრაინის თავდაცვის სამინისტრომ გაავრცელა. „უკან, 2013 წლის მოდელის ჯარისკენ დაბრუნება აღარ იქნებაო,“ თქვა მან იმავე ინტერვიუში.

ამავე დროს, ზალუჟნი ღრმა პატივისცემით ეკიდება რუსი კოლეგების სამხედრო ინსტიტუტებს. თავის კაბინეტში გენერალ ვალერი გერასიმოვის, მასზე 17 წლით უფროსი რუსეთის გენშტაბის მოქმედი უფროსის ნაშრომების სრული კრებული აქვს.

„მე რუსულ სამხედრო დოქტრინაზე გავიზარდე და დღესაც ვფიქრობ, რომ ომის მთელი მეცნიერება რუსეთშია თავმოყრილი. მე გერასიმოვისგან ვისწავლე. ყველაფერი წამიკითხავს, რაც მას ოდესმე დაუწერია... ის უჭკვიანესი კაცია და მის მიმართ ჩემი მოლოდინებიც უდიდესი იყო,“ - ასე ეხმიანება ზალუჟნი რუს კოლეგასა და რუსეთის შეიარაღებულ ძალებს.

---

როცა ზელენსკიმ პრეზიდენტის სავარძელი დაიკავა, ომი უკვე მეხუთე წელს მოითვლიდა, ზალუჟნი კი საფრონტო მეთაური გახლდათ. სწორედ მას ერგო მოვალეობა, ახალი პრეზიდენტისთვის სამხედრო ვითარებაც გაეცნო და სამეთაურო სტრუქტურაც. ზალუჟნიმ მშვენივრად იცოდა, რომ ზელენსკის არ ჰქონდა სამხედრო განათლება და არასდროს უცდია მასთან ბრძოლის ტაქტიკურ დეტალებზე საუბარი. პრეზიდენტს მუშაობისთვის „როგორც ექიმის და ხიდის მშენებლის საქმის ცოდნა არ სჭირდება, ისევე არ სჭირდება სამხედრო საქმის დეტალური გაგებაცო,“ - ამბობს ზალუჟნი.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2022/10/image-1.png)

პრეზიდენტი ზელენსკი დნეპროპეტროვსკში, ფრონტის ხაზზე ესაუბრება მათაურებს. ფოტო: უკრაინის პრეზიდენტის გვერდი.

მისდა გასაკვირად, ზელენსკი ასეთ ხედვას დაეთანხმა. ოლექსი მელნიკი, თავდაცვის მინისტრის ყოფილი მოადგილე, ამბობს, „ეს პრეზიდენტი ზელენსკის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი მხარე აღმოჩნდა“ – მან საშუალება მისცა გენერლებს თავისი საქმისათვის მიეხედათ „სამხედრო საკითხებში \[პრეზიდენტის\] პირდაპირი ჩარევის გარეშე.“

ერთხელ, 2020 წელს, ზალუჟნი თურმე მნიშვნელოვან სამხედრო სწავლებებს ხელმძღვანელობდა, პრეზიდენტი ზელენსკი წვრთნებს სამეთვალყურეო პუნქტიდან ადევნებდა თვალს. ამ სწავლებების ერთი ნაწილი ტანკსაწინააღმდეგო „ჯაველინების“ გამოცდა იყო, მაგრამ სისტემამ რატომღაც არ გაისროლა. ექსპერტები ტელევიზიებს მოედვნენ და ცუდი ნიშანია უკრაინის ჯარებისთვისო, ამბობდნენ. ზალუჟნი იხსენებს, მეგონა პრეზიდენტის ოფისში „გაფუჭებულ ჯაველინებიანი ხელმოცარულის სახელი“ დამივარდებოდაო.

თუმცა, ზელენსკიმ დაამტკიცა, რომ ძველი თაობის თავიდან მოშორება და ახალი სისხლით მმართველობის შევსება გადაწყვეტილი ამბავი იყო. ისიც ცხადი გახდა, რომ პრეზიდენტი იმ ლიდერების წინსვლას უწყობდა ხელს, ვისაც თვითონ კარგად შეეწყობოდა და ამ საქმეში რანგებს სულაც არ აქცევდა ყურადღებას. ამიტომაც, 2021 წლის ივლისში, როდესაც რუსული ტანკები უკრაინის საზღვრებს მიადგნენ და ამერიკელებმა უკრაინა სრულმასშტაბიანი აგრესიის საფრთხის შესახებ გააფრთხილეს, პრეზიდენტმა თავდაცვა სწორედ ზალუჟნის ჩააბარა. „მე პრეზიდენტს ვუთხარი, რომ ჩემი აზრით, ზალუჟნი პროფესიონალი და ჭკვიანი ადამიანის შთაბეჭდილებას ტოვებდა, მაგრამ პრეზიდენტმა გადაწყვეტილება თავად მიიღო“ - იხსენებს ანდრიი ერმაკი, პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსი.

ზელენსკისგან განსხვავებით, რომელიც აშშ-ს სადაზვერვო ცნობებს სრულმასშტაბიანი ომის შესახებ სკეპტიკურად ეკიდებოდა, ზალუჟნი იმ ოფიცერთა შორის იყო, ვისაც სწამდა, რომ რუსების შემოჭრა მხოლოდ დროის ამბავი იყო. დანიშვნიდან რამდენიმე კვირაში, მან ძირეული ცვლილებები განახორციელა. ოფიცრებს სრული უფლება მიეცათ, თავდასხმის შემთხვევაში, „ყველა ხელმისაწვდომი იარაღით“ ეპასუხათ აგრესიისთვის ისე, რომ არ დალოდებოდნენ ზემდგომების ბრძანებებს. „საჭირო იყო რუსებისთვის თავდასხმის ჟინი წაგვერთმია,“ - იხსენებს ზალუჟნი „და ეშვებიც გვეჩვენებინა.“

თებერვლიდან მოყოლებული, დაძაბულობა იზრდებოდა. ზალუჟნიმ მსხვლმასშტაბიანი სამხედრო სწავლება წამოიწყო, რომელშიც ათასობით უკრაინელი სამხედრო მოსამსახურე ჩაერთო. სწავლებისას რუსეთის თავდასხმა გაითამაშეს, რათა საკუთარ თავდაცვაში ხარვეზები მოეძიებინათ. წვრთნა დიდი იმედგაცრუებით დამთავრდა.

ზალუჟნის ვარაუდობდა, რომ ამ სწავლებას საკვანძო ადგილი ექნებოდა უკრაინის თავდაცვის სტრატეგიის დახვეწაში და, ამდენად, მისი წარმატებით ჩათავება უკრაინის გადარჩენის წინაპირობა იყო. ოღონდაც, ჩანს, უკრაინელი მეთაურები საფრთხეს ჯერ სერიოზულად არ აღიქვამდნენ. „სრული ერთი საათი ვყვიროდი,“ იხსენებს ზალუჟნი, „მთლიანად დავკარგე ჩემს თავზე კონტროლი“. მაგიდის გარშემო უფროსი ოფიცრები ისხდნენ, ბევრი მათგანი, ზალუჟნიზე ასაკითაც ბევრად უფროსი, გენერალს კი ბრაზიანი ადამიანის სახელი სულაც არ ჰქონდა. „ვუხსნიდი, თუ დასახულ ამოცანას თავს ვერ გაართმევთ, მარტო სიცოცხლეს კიარა, სამშობლოსაც დაკარგავთ-თქო,“ - იხსენებს ზალუჟნი.

ამ გვარიანი შეჯანჯღარების შემდეგ, გენერლებმა სამზადისი გააცხოველეს. ჯარისკაცები და სამხედრო ტექნიკა ბაზებიდან გამოიყვანეს და მთელი ქვეყნის ტერიტორიაზე, ტყე-ღრეში გაფანტეს. ასე გადამალეს თვითმფრინავები, ტანკები, ჯავშანმანქანები და ჰაერსაწინააღმდეგო ბატარეებიც, რომლებიც სულ მალე უკრაინას ცაზე კონტროლის შესანარჩუნებლად გამოადგათ.

„ომის სუნი არაფერში შეგეშლებათ,“ ამბობს ზალუჟნი - და „ეს სუნი უკვე ჰაერში ტრიალებდა“. სამზადისი სამზადისად, მაგრამ სამხედრო სტრატეგიას ზალუჟნი ჯერ არ ამჟღავნებდა. „მეშინოდა, რომ მოულოდნელობის ეფექტს ხელიდან გავუშვებდით. მოწინააღმდეგეს უნდა ეფიქრა, რომ ჩვენ ბაზებზე ვართ, სიგარეტს ვქაჩავთ, ტელევიზორს ვუყურებთ და ფეისბუქზე ვპოსტავთ,“ - ასე იხსენებს გენერალი ომისწინა დღეებს.

---

\[dropcap\]24 \[/dropcap\]**თებერვალს**, როდესაც რუსების შემოჭრა დაიწყო, გენერალს ორი სტრატეგიული მიზანი ჰქონდა. „ჩვენ არ უნდა დაგვეშვა კიევის დაცემა და ყველა სხვა მიმართულებებზე მაქსიმალურად უნდა დაგვეცალა მოწინააღმდეგე სისხლისგან, ზოგან ტერიტორიების დათმობის ფასადაც კი“ - ამბობს ზალუჟნი.

სხვა სიტყვებით, რომ ვთქვათ, რუსებისთვის უნდა მიეცათ სიღრმეში შემოსვლის საშუალება და მხოლოდ ამის შემდეგ გაენადგურებინათ მათი კოლონები წინა ხაზზე და მომარაგების ხაზები ზურგში. შემოჭრის მეექვსე დღეს გენერალმა დაასკვნა, რომ მისი გეგმა მუშაობდა. რუსებმა ვერ მოახერხეს კიევის ირგვლივ მდებარე აეროპორტების აღება და საკმარისად ღრმად შემოიჭრნენ ქვეყანაში იმისათვის, რათა მათი მომარაგების ხაზები გაწელილიყო და მოშიშვლებულიყო.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2022/10/image-6.png)

განადგურებული რუსული კოლონა კიივის მისადგომებთან. ფოტო: HRW

მილი, ზალუჟნის ამერიკელი კოლეგა, განცვიფრებული იყო უკრაინელების წარმატებული წინააღმდეგობით. მან ზალუჟნის ჰკითხა, უსაფრთხო ადგილას გადასვლას ხომ არ აპირებდა. „ვუთხარი, არ მესმის რას მეუბნები-მეთქი,“ იხსენებს ზალუჟნი „ჩემთვის ომი 2014 წელს დაიწყო... არც მაშინ გავქცეულვარ და არც ახლა ვაპირებ სადმე გაქცევას.“

რუსული მხარის მძიმე შეცდომები ზალუჟნისაც უკვირდა. როდესაც ძლიერ წინააღმდეგობას წააწყდებოდნენ, ანდა მომარაგების ხაზებს დაკარგავდნენ, რუსები უკან არ იხევდნენ და არც ტაქტიკას ცვლიდნენ. „საკუთარი ჯარისკაცები უბრალოდ სასაკლაოზე გარეკეს. სწორედ ის ტაქტიკა აირჩიეს, რაც მე ყველაზე მეტად მაწყობდა,“ - ამბობს ზალუჟნი.

ამასობაში, მართალია, აშშ და სხვა მოკავშირეები უკრაინას მილიარდობით აშშ დოლარის შეიარაღებას აწვდიდნენ, მაგრამ ფრონტის ხაზიდან ცუდი ამბების ნაკადი მოდიოდა. რუსეთმა დაბომბვით მიწასთან გაასწორა სტრატეგიული საპორტო ქალაქი მარიუპოლი, ათასობით მშვიდობიანი მოქალაქეც დაიღუპა. მაისში დაეცა აზოვსტალის ფოლადის ქარხანაც, რომელსაც რამდენიმე ასეული მებრძოლი გმირულად იცავდა. იმ უკრაინულ ქალაქებსა და სოფლებში, საიდანაც რუსები გარეკეს, მოკლულების სამარხები აღმოაჩინეს. მიუხედავად ყველაფრისა, უკრაინელებს გამარჯვებისა სჯეროდათ. „სისხლის უკანასკნელ წვეთამდე ვიბრძოლებთ,“ ეუბნებოდა „თაიმს“ ზალუჟნი ივნისში.

გავიდა რამდენიმე კვირა და უკრაინამ სამხედრო ანალიტიკოსებისთვის ცოტა არ იყოს, უცნაურად დაიწყო მოქცევა.

უკრაინის მაღალჩინოსნებმა, მათ შორის პრეზიდენტმა ზელენსკიმ და თავდაცვის მინისტრმა ოლექსეი რეზნიკოვმა მოულოდნელად, საჯაროდ დაიწყეს საუბარი სამხრეთ ტერიტორიების გასათავისუფლებლად მსხვილმასშტაბიანი სამხედრო ოპერაციის სამზადისზე. თავდასხმის მოლოდინში, რუსებმაც თავიანთი ძალები, მათ შორის ელიტური შენაერთებიც, სამხრეთში გადაისროლეს, პოზიციების გასაძლიერებლად. 29 აგვისტოს უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა გამოაცხადეს, ახლა კი დავიწყეთ ხერსონზე შეტევაო.

არადა, იყო სხვა სიგნალებიც. „ჩვენ ომი მხოლოდ სამხრეთში არ გვაქვს, ფრონტის ხაზი 2500 კილომეტრზეა გადაჭიმული,“ - ორაზროვნად მიანიშებდა ჩვენთან საუბარში უკრაინის უსაფრთხოებისა და თავდაცვის საბჭოს ხელმძღვანელი, ოლექსეი დანილოვი ჯერ კიდევ 1 სექტემბერს. მაშინ ჯერ ბევრი ექსპერტი ეჭვობდა, რომ უკრაინა ორზე კიარა, ერთ ფრონტზე მაინც შეძლებდა კონტრშეტევას.

ცდებოდნენ - ხუთი დღის შემდეგ, უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა მოულოდნელი შეტევა წამოიწყეს ჩრდილო-აღმოსავლეთის მომართულებით. რუსები სახტად დარჩნენ. ბევრმა რუსულმა ქვედანაყოფმა უწესრიგოდ უკან დაიხია, მიატოვა რა იარაღი და აღჭურვილობა. ადგილობრივები ამბობენ, რუსების უკანდახევა იმდენად ნაჩქარევი იყო, რომ ჯარისკაცები თავის გადარჩენას მოსახლეობისგან მოპარული ველოსიპედებითა და მანქანებით ცდილობდნენო.

ექვს დღეში უკრაინელმა ჯარისკაცებმა 3000 კვადრატული კილომეტრი ტერიტორია დაიბრუნეს, მათ შორის სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი სარკინიგზო კვანძები, რომლებიც რუსული სამხედრო ძალების მოსამარაგებლად გამოიყენებოდა. „ჩემს თავს სულ ვეუბნები, მოლოდინებში ფრთხილად იყავი, მერე გულგაცრუებამ რომ არ დაგძლიოს-თქო, მაგრამ ზოგიერთი გარღვევა მართლაც დაგეგმილზე უფრო სწრაფად მოხდა,“ - გვეუბნება რეზნიკოვი.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2022/10/image-3.png)

უკრაინელი სამხედროები ხარკოვის მიდამოებში, იმპროვიზებული ტრანსპორტით. ფოტო: უკრაინის თავდაცვის სამინისტრო.

დასავლური სადაზვერვო ინფორმაცია და იარაღი ამ წარმატებისთვის მნიშვნელოვანი იყო. „მოკავშირეები გვაწვდიდნენ ინფორმაციას მოწინააღმდეგის ადგილმდებარეობის, მათი მარაგების და ცოცხალი ძალის რაოდენობაზე. სწორედ ამას მოჰვებოდა ჩვენი დარტყმები,“ - გვეუბნება რეზნიკოვი. მაღალი მობილობის საარტილერიო სარაკეტო სისტემა (HIMARS), რომელიც უკრაინულ მხარეს პენტაგონმა გადასცა შესაძლებლობას აძლევდა უკრაინას, რუსეთის ტყვია-წამლის, საწვავის საწყობები და სამეთაურო პუნქტები ფეხოსანთა შეტევამდე გაენადგურებინა. ამავე დროს, უფრო მანევრულმა ტრანსპორტმა, ამერიკულმა ჰამერებმა, სატვირთო მანქანებმა და ტანკებმა ბრიტანეთიდან, ავსტრალიიდან, ნიდერლანდებიდან, პოლონეთიდან და ჩეხეთიდან, უკრაინას შეაძლებინა, სწრაფი მანევრით დაეჯაბნა რუსული მხარე.

„უკრაინელებმა ტაქტიკური დონის ოპერაციები მოწინააღმდეგეზე ბევრად უკეთესად ჩაატარეს. ისინი გაცილებით უფრო დისციპლინირებულები იყვნენ,“ - ამბობს დაზვერვის ცენტრალური სააგენტოს ანალიტიკოსი, ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოში რუსეთის მიმართულების დირექტორი, ჯეფრი ედმონდსი.

უკრაინელები ამბობენ, რომ ამ წარმატებაში ასევე გადამწყვეტი იყო მოწინააღმდეგეზე უფრო მოქნილი სამხედრო-სამეთაურო სტრუქტურა, რამაც მათ საშუალება მისცათ, რუსული ჯარების კოლაფსით კარგად ესარგებლათ. „უკრაინის ჯარს გადაწყვეტილებების ყველა დონეზე მიღების თავისუფლება აქვს. რუსებისგან განსხვავებით, ისინი სწრაფად ირჯებიან,“ - აღნიშნავს რეზნიკოვი და უმატებს, რომ ბრძოლის ველზე ასეთი მოქმედება ნატოს სტანდარტებს შეესაბამება.

---

**\[dropcap\]დ\[/dropcap\]ღესაც,** უკრაინელი ოფიციალური პირები ცდილობენ ისე ისაუბრონ წარმატებებზე, რომ არავისი წვლილი დააკნინონ. „ეს არაა ერთი ‘ვარსკვლავის’ მიღწევა, ეს ჩვენი სამხედრო ელიტის თანავარსკვლავედის დამსახურებააო“ - ამბობს რეზნიკოვი და ქვეითი, საჰაერო, საზღვაო თუ სამედიცინო სამხედრო ოფიცრების ვრცელ სიას ასახელებს.

ჭორები დადის - ზელენსკისა და მის უმაღლეს სარდლობას შორის ურთიერთობები დაიძაბაო. ზელენსკის ოფისი ამას უარყოფს. ოლექსი არესტოვიჩი, პრეზიდენტის მრჩეველი და უკრაინის უშიშროების სამსახურის ვეტერანი ამბობს „ზალუჟნისგან ე.წ. კონფლიქტის თემა თავიდან ბოლომდე ჩვენი ოპონენტების გამოგონილია.“ „ერთი მხრივ, ეს აშკარა მონაჩმახია, მეორეს მხრივ, მტკივნეული საინფორმაციო დარტყმაა, იმიტომ, რომ უმაღლეს მთავარსარდალსა და სამხედრო მეთაურს შორის კონფლიქტის გაღვივებაზე კატასტროფული არაფერია,“ - ამბობს არესტოვიჩი.

ბრძოლებში გამოწრთობილი უკრაინელი ლიდერები თვლიან, რომ ბოლოდროინდელმა სამხედრო წარმატებებმა მათ მხოლოდ დრო მოაგებინა. დანილოვმა, ეროვნული უსაფრთხოებისა და თავდაცვის საბჭოს ხელმძღვანელმა ეს მშვენივრად უწყის, - „რუსეთი ყველა ფსონს ამ ომზე ჩამოვიდა, პუტინი ვერ დათანხმდება წაგებას,“ ამბობს ის.

სამხრეთის მიმართულებთ უკრაინის სამხედრო ოპერაცია ნელა მიიწევს წინ. ზამთარი ახლოვდება და კიივმა ძალები უნდა გამოიზოგოს. მოსალოდნელმა ენერგეტიკულმა კრიზისმა ევროპაში შესაძლოა დასავლეთის სამხედრო მხარდაჭერაც შეამციროს, თუმცა რუსეთის წილი ევროპისათვის გაზის მიწოდებაში უკვე 40%-დან 9%-მდე დაეცა.

თავის მხრივ, ზალუჟნი ხანგრძლივი და სისხლიანი ბრძოლისთვის ემზადება. „მე მშვენივრად ვიცნობ რუსებს და გარწმუნებთ, რომ საბოლოო გამარჯვებაზე ფიქრი ჯერ ნაადრევია,“ გვეუბნება გენერალი. „ჩვენი გამარჯვება მხოლოდ იმის საშუალებას მოგვცემს, სული მოვითქვათ და მოვემზადოთ შემდეგი ომისათვის.“
### უკრაინა და მსოფლიო: ომში, სამართლის ძიებაში
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a3-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-90--e1-83-93-e1-83-90--e1-83-9b-e1-83-a1-e1-83-9d-e1-83-a4-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-9d--e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-a8-e1-83-98--/
Last updated: 2026-04-21T18:16:16.000Z
*აგრესია - "დანაშაულთა დანაშაული", როცა საქმე ტერიტორიებს ეხება და გენოციდი კი - "დანაშაულთა დანაშაული" ადამიანობის წინააღმდეგ. ორივე ეს საზარელი დანაშაული საერთაშორისო სამართლებრივი დებატის საგანია, როცა საქმე რუსეთ-უკრაინის ომს ეხება. აგრესია და გენოციდი: სამართლებრივი კატეგორიები, რომლებიც ტკივილს იწვევს, ცნებები, რომელთა შესახებაც მრავალი დაპირისპირებული მოსაზრება არსებობს.*

ფილიპ სანდსი ცდილობს თავშეკავებით ისაუბროს უკრაინაში მიმდინარე ომზე. ამბობს, რომ "ცდილობს დისტანცია შეინარჩუნოს", რომ "არ გაიტაცოს ემოციებმა და ვნებებმა", თუმცაღა არ უარყოფს, რომ "პირადი კავშირი გააჩნია" საკითხთან, რომელიც მას ცენტრალურ ფიგურად აქცევს ამ ომის განმავლობაში მომხდარი დანაშაულებრივი აქტების განსაზღვრების საქმეში.

ბედმა ისე ინება, რომ ფრანგულ-ბრიტანული წარმოშობის ეს იურისტი, მაშინ ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის სამართლის პროფესორი, თორმეტი წლის წინათ ლვივში, კონფერენციაში მონაწილეობის მისაღებად მიიწვიეს. იხსენებს, რომ მაშინ ისეთი შთაბეჭდილება ჰქონდა, რომ პირველად ესმოდა ამ ქალაქის სახელი. თუმცაღა, მალევე აღმოაჩინა, რომ მისთვის თითქოსდა უცნობი სახელის მიღმა იმალებოდა ქალაქი ლემბერგი. სწორედ ასე უწოდებდნენ ლვივს ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის შემადგენლობაში ყოფნისას და სწორედ აქ დაიბადა სანდსის ბაბუა. ფილიპ სანდსი კონფერენციაში მონაწილეობას დათანხმდა.

აქვე დაუფიქრდა, რომ სწორედ ლვივში, იურიდიულ ფაკულტეტზე შეისწავლეს ჰერშ ლაუტერპრახტმა და რაფაელ ლემკინმა საკითხები, რამაც ისინი საერთაშორისო სამართლისათვის ორი რევოლუციური კონცეფციის - "ადამიანურობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულისა" და "გენოციდის" ავტორებად აქცია. ნიურნბერგის სასამართლო პროცესიდან მოყოლებული და 1948 წელს გენოციდის დანაშაულის პრევენციისა და აღკვეთის შესახებ კონვენციის გაეროში მიღების ჩათვლით, ეს ორი სამართლებრივი კატეგორია დღეს აღიარებული საერთაშორისო სამართლის ფუნდამენტურ ელემენტებად იქცა.

სწორედ საერთაშორისო სამართლის ამ ორი ებრაელი გიგანტის ნაშრომების შესწავლითა და თავისი ოჯახის ისტორიით შთაგონებულმა, ფილიპ სანდსმა შექმნა თავისი ფუნდამენტური კვლევა - *გენოციდისა და ადამიანობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულის საფუძვლებთან* (Weidenfeld & Nicolson, 2016).

## "აგრესიის დანაშაული"

2022 წლის 24 თებერვალს, რუსეთი უკრაინას დაესხა თავს. ეგებ პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინისაგან უკვე ყველაფერს მოელოდნენ, მაგრამ შეტევის მასშტაბმა ევროპა და მსოფლიო მაინც გააოგნა.

სანდსმა, რომელიც დღეს ადვოკატია და საერთაშორისო სასამართლოებში მუშაობის უდიდესი გამოცდილება აქვს, "ფაინენშლ თაიმსში" მაშინვე სტატია გამოაქვეყნა. მან მოითხოვა პუტინის წინააღმდეგ საქმე აღძრულიყო "აგრესიის დანაშაულის ბრალდებით, რომლის იდეაც ნიურნბერგში ჩაისახა და რომელიც ფორმულირებულია როგორც "დანაშაული მშვიდობის წინააღმდეგ." სტატია უკრაინის მთავრობას არ გამოჰპარვია. სწორედ ამიტომ, სანდსი დღეს უკრაინის მთავრობის მრჩეველია. უკრაინა რუსეთს უჩივის არა მხოლოდ იუსტიციის საერთაშორისო სასამართლოსა (ICJ) და სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოში (ICC), არამედ აგრესიის დანაშაულისათვის სპეციალური ტრიბუნალის შექმნასაც მოითხოვს.

სწორედ ასე - ლვივთან დაკავშირებული თავისი ოჯახური წარსულის, მისი სამეცნიერო კვლევების და საგაზეთო სტატიის გავლით - აღმოჩნდა ფილიპ სანდსი რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტთან დაკავშირებული იურიდიული დებატების შუაგულში.

> უკრაინაში არავინ აპირებს სამართალი მშვიდობის სამსხვერპლოზე შესწიროს.

დღეს, ომის დაწყებიდან შვიდი თვის შემდეგ, რამდენიმე ფაქტია თვალშისაცემი. პირველი, ევროპას ამ მასშტაბის სამხედრო დანაშაული 1993 წლის შემდეგ აღარ უნახავს - სწორედ მაშინ შეიქმნა ყოფილი იუგოსლავიის სისხლის სამართლის საერთაშორისო ტრიბუნალი (ICTY) და საფუძველი ჩაეყარა სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (ICC) რომელიც 2002 წელს, ჰააგაშივე დაფუძნდა. მეორე, ამ კონფლიქტში მართლმსაჯულება დიდ როლს თამაშობს: უკრაინაში არავინ აპირებს სამართალი მშვიდობის სამსხვერპლოზე შესწიროს. აქ ყველას სჯერა, რომ სამართლებრივი განაჩენი მომავალი მშვიდობის დამყარებისათვის აუცილებელი კომპონენტი იქნება.

საერთაშორისო ყურადღების ცენტრში ორი ცნებაა: პირველია "აგრესია" - ნიურნბერგისეული განსაზღვრებით "დანაშაული მშვიდობის წინააღმდეგ", ყველაზე სერიოზული დანაშაული, როცა საქმე ტერიტორიას ეხება; მეორე ცნება - "გენოციდი", ყველაზე საზარელი დანაშაული, მიმართული ადამიანურობის წინააღმდეგ. ამ ორ კონცეფციაზე ემოციების გარეშე საუბარი ჭირს. ამ ორ კონცეფციასთან დაკავშირებით, მოსაზრებები მკვეთრადაა დაყოფილი.

მიმდინარე ომის საწყისი აქტი 24 თებერვლის დილის ხუთ საათზე გათამაშდა. ვლადიმირ პუტინმა რუსეთის შეიარაღებულ ძალებს უკრაინაში შეჭრა უბრძანა, ქვეყნის "დემილიტარიზაციისა" და "დენაციფიკაციის" ამოცანით: ანუ, მარტივად რომ ვთქვათ, მათ უკრაინის არმიის კაპუტულაციისადმი იძულება და კიივში მთავრობის დამხობა დაავალა. საბაბად პუტინმა "გენოციდი" გამოიყენა, რომელიც ვითომდა რუსულენოვანი უკრაინელების წინააღმდეგ მიმდინარეობდა. ამ მოტივის დასახელებით, პუტინმა თავად გადაიყვანა ომი როგორც იურიდიულ, ისე მორალურ ჭრილში.

## პუტინმა "რაც დათესა, ის უნდა მოიმკას"

ფილიპ სანდსი ამბობს, რომ ომის დაწყებით პუტინმა "ნაფლეთებად აქცია" გაეროს ქარტია. მისი თქმით, "თუკი რამე დოკუმენტი არსებობს, რომელსაც საერთაშორისო კონსტიტუცია შეიძლება ეწოდოს - წესების სწორედ ეს კრებულია." სანდსი ამბობს, რომ რუსეთის პრეზიდენტის საქციელი "მსოფლიო წესრიგისათვის 1945 წლის შემდეგ ყველაზე სერიოზული გამოწვევაა".

გააცნობიერა რა, რომ ორი არსებული საერთაშორისო სასამართლო - ICC და ICJ - პუტინს უკრაინის წინააღმდეგ აგრესიის დანაშაულისათვის პირადად ვერ გაასამართლებდა (ამის მიზეზებზე - ცოტა ქვემოთ), 28 თებერვალს სანდსმა მორიგი საგაზეთო სტატია გამოაქვეყნა, სადაც მოითხოვა "სპეციალური საერთაშორისო სისხლის-სამართლებრივი ტრიბუნალის" შექმნა, რომელიც "გაასამართლებს პუტინსა და მისი ქვეშემვრდომებს აგრესიის დანაშაულის გამო."

იურისტი ირონიით წერს: "არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ სწორედ საბჭოთა იურისტმა, აარონ ტრენინმა ჩაატარა უზარმაზარი სამუშაო, რათა "მშვიდობის წინააღმდეგ დანაშაული" საერთაშორისო სამართალში დაენერგა" და მანვე დაარწმუნა ამერიკელები და ბრიტანელები, რომ ეს დანაშაული ნიურნბერგის სასამართლოს სტატუტში შეეტანათ."

"პუტინის მოთვინიერება შეუძლებელია," წერდა სანდსი, "ჩეჩნეთი, საქართველო, ყირიმი და ახლა უკრაინა - დანაშაულის სია გრძელდება. მან უნდა მოიმკას ის, რაც დათესა. მისი პირადი პასუხისმგებლობის საკითხი უნდა დადგეს დანაშაულთაგან ამ ყველაზე საზარელის" - მშვიდობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულის გამო.

ამასობაში ვოლოდიმირ ზელენსკი კიივში თავისი ახლო წრის იურისტებთან გადიოდა კონსულტაციას. ესენი იყვნენ: ანდრიი სმირნოვი, პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსი მრჩეველი; დმიტრო კულება, საგარეო საქმეთა მინისტრი; მიკოლა გნატოვსკი, რომლიც ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს მოსამართლე გახდა 2022 წელს და ანტონ კორინევიჩი, საგანგებო ელჩი საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარგში.

ფილიპ სანდსთან ერთად, ისინი საერთაშორისო ტრიბუნალისათვის სამართლებრივ საფუძველის მომაზადებას შეუდგნენ. "ტერიტორიაზე შეჭრა, დამოუკიდებელი ქვეყნის განადგურების სურვილით, ძალის უკანონო გამოყენებაა და არღვევს გაეროს ქარტიას," ამბობს ბატონი გნატოვსკი, "აგრესიული ომის წამოწყება დანაშაულია."

ოღონდაც, როგორც ვთქვით, არსებული სასამართლოები პუტინის განსასჯელად ვერ გამოდგება და აი, რატომ: მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლო (ICJ) გაეროს მთავარი სამართლებრივი ორგანოა. მისი ამოცანაა ქვეყნებს შორის კონფლიქტების განსჯა, შესაბამისად, ის ინდივიდებს ბრალს ვერ დასდებს. ამისათვის არსებობს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო (ICC), რომელიც არას დაგიდევთ ქვეყნის ლიდერების დიპლომატიურ იმუნიტეტს. ოღონდაც, უკრაინის შემთხვევაში ამ სასამართლოს იურისდიქცია მხოლოდ ომის დანაშაულის, ადამიანურობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულისა და გენოციდის დანაშაულის გამოძიებისა და განსჯისათვის გააჩნია. აგრესიის დანაშაულს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო იმიტომ ვერ განსჯის, რომ არც უკრაინას და არც რუსეთს სასამართლოს სტატუტის (წესდების) რატიფიკაცია არ გაუკეთებიათ.

მიკოლა გნატოვსკი მიესალმება "ფილიპ სანდსის მოსაზრებას, რომ ახალი მექანიზმის შექმნაა საჭირო, რომლიც მრავალმხრივი ხელშეკრულების ძალით შეიქმნება - ისევე, როგორც თავის დროზე ნიურნბერგი შეიქმნა."

ფაქტია, რომ გაეროს ეგიდით ასეთი ტრიბუნალი ვერ შედგება - რუსეთს უშიშროების საბჭოში ვეტოს უფლება გააჩნია. თუმცა კიიველ იურისტებს ეს არ აღელვებთ. "ნიურბერგი მხოლოდ ოთხმა ქვეყანამ ჩამოაყალიბა და მერე სხვებმა მხარი დაუჭირეს. მთავარია ჯერ პოლიტიკური ნება არსებობდეს, მერე კი ახლადშექმნილი ორგანოს საყოველთაო მხარდაჭერა," შეგვახსენებს ბატონი გნატოვსკი. "ჩვენ გვირჩევნია, აგრესიის დანაშაული სპეციალურმა ტრიბუნალმა განსაჯოს და არა მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ. ეს საშუალებას მოგვცემს კონკრეტულ ინდივიდებზე გავიდეთ და, შესაბამისად, დღეს რუსეთის ხელისუფლების უმაღლეს ეშელონებში მყოფნი ვიხილოთ განსასჯელის სკამზეო," განმარტავს კორინევიჩი.

## ევროპის თავსატკივარი

ფილიპ სანდსის იდეა თუ განხორციელდა, ეს საერთაშორისო სამართლის ძალით აგრესორების გასამართლების საქმეში რევოლუციას მოახდენს. მისი თქმით, საყოველთაო აღიარება ტრიბუნალის ლეგიტიმურობისთვის აუცილებელი არცაა.

"ველი, რომ ევროპის გარეთ თითქმის არც ერთი ქვეყანა არ მიიღებს აგრესიის დანაშაულის გამასამართლებელ ტრიბუნალს - ერაყში ომი \[2003\] იქნება ამის ერთ-ერთი მიზეზი: ბევრი ქვეყანა თვლის, რომ საერთაშორისო სამართალში ორმაგი სტანდარტი არსებობს მაშინ, როცა საქმე აშშ-ს ეხება. ეს ქვეყნები დასავლეთის ფარისევლობაზე, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს ნეოკოლონიურ ხასიათზე ხშირად ლაპარაკობენ და ამ ახალ ინიციატივასაც არ დაუჭერენ მხარს," ამბობს იურისტი და უმატებს, "აგრესიის წინააღმდეგ ტრიბუნალის შექმნა ევროპელების გასაკეთებელია, თუნდაც იმიტომ, რომ ეს ომი პირველ რიგში სწორედ ევროპის თავსატკივარია."

პრაგმატული ხედვის მქონე იურისტი ასევე ამბობს, რომ "აგრესიის დანაშაული ერთადერთი დანაშაულია, რომელსაც პირდაპირ ბატონ პუტინამდე მივყავართ". მისი დამნაშავედ გამოცხადება რუსეთის ლიდერების მსოფლიოდან გარიყულობას გააღრმავებს. ისიცაა საქმე, რომ ადამიანურობის წინაარმდეგ მიმართული დანაშაულისა და გენოციდის დანაშაულების დამტკიცება, მით უფრო, მათი დაკავშირება პოლიტიკურ ფიგურებთან ღრმა და დეტალურ გამოძიებას საჭიროებს მაშინ, როცა აგრესიას დიდი გამოძიება არ სჭირდება, აგრესიის ფაქტი თავად მოსკოვის ოფიციალური განცხადებებითაც დასტურდება.

"რუსეთის აგრესიას უკრაინის წინააღმდეგ დიდი განსჯა არ სჭირდება, დოკუმენტები მრავლადაა. დამნაშავეები ის ხალხი იქნება, ვინც პუტინმა შეკრიბა უკრაინაში არმიის გაგზავნის საჯაროდ დასადასტურებლად," ფიქრობს სმირნოვი და 21 თებერვლის რუსეთის უშიშროების საბჭოზე მიუთითებს, რომელიც ტელევიზიით გადაიცა და რომლის დროსაც ლუჰანსკისა და დონეცკის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკების აღიარება მოხდა, რამაც, თავის მხრივ რუსეთის პრეზიდენტს "სპეციალური სამხედრო ოპერაციის" დაწყების საბაბი მისცა.

## სამართლებრივ ფრონტზე

სპეციალური ტრიბუნალის შექმნის იდეას პრეზიდენტმა ზელენსკიმ მწვანე შუქი აპრილში აუნთო და იმ დროიდან პოლიტიკოსები და დიპლომატები აქტიურად მუშაობენ.

საერთაშორისო ასპარეზზე იდეის პირველი მხარდამჭერი ლიეტუვა გახდა, მას მხარი ცენტრალური ევროპისა და ბალტიის ზღვის აუზის სხვა ქვეყნებმაც აუბეს. უკრაინას სურს, ვაშინგტონი, ლონდონი, პარიზი და ბერლინი დაარწმუნოს, რომ ტრიბუნალის თანადამფუძნებლები გახდნენ. საუბარები შედგა ევროკავშირის, ევროპის საბჭოსა და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენლებთან.

ბატონი გნატოვსკი გვეუბნება, "ტრიბუნალს რომ მორალური ავტორიტეტი გააჩნდეს, მას ქვეყნებისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების მაქსიმუმი უნდა უჭერდეს მხარსო." ბატონი სმირნოვი უმატებს, "ისღა დაგვრჩენია, ვნახოთ, მზადაა თუ არა ცივილიზებული სამყარო აგრესიას აგრესია დაუძახოს და მასზე პასუხს ვინც აგებს, ის გაასამართლოსო."

> უკრაინა რუსეთს არა მხოლოდ ფრონტზე, სანქციებით და დიპლომატიით, არამედ სამართლის ძალითაც ებრძვის

იდეისადმი დიპლომატიური მხარდაჭერა ახალ დონეზე მას შემდეგ ავიდა, რაც მას მხარი ნიდერლანდებმაც დაუჭირეს. თავიდან უკრაინას სურდა ტრიბუნალი სტრასბურგში, ადამიანის უფლებების ევროპული სასამართლოს გვერდით ეხილა. თუმცა ნიდერლანდებმა კიივს მომავალი ტრიბუნალის ბინად ჰააგა - საერთაშორისო მართლმსაჯულების დედაქალაქი შესთავაზეს. სწორედ აქაა განლაგებული ორივე უდიდესი საერთაშორისო სასამართლო და იუგოსლავიის ომების სამხედრო დამნაშავეებიც აქ წარდგნენ მართლმსაჯულების წინაშე.

უკრაინა რუსეთს არა მხოლოდ იარაღით უწევს წინაარმდეგობას: სანქციებითა და დიპლომატიით ბრძოლას, სამართლის ძალით მოსკოვთან დაპირისპირებაც ემატება. ომის პირველი კვირების განმავლობაში, მაშინ, როცა რუსეთი უარს ამბობდა მოლაპარაკებაზე და უკრაინის ძალით დაპყრობას ლამობდა, პრეზიდენტი ზელენსკი მოსკოვთან დიპლომატიისათვის კარს ღიას ტოვებდა.

თუმცაღა, მას შემდეგ, რაც ბუჩაში პირველად გამოჩნდა რუსეთის სამხედრო დანაშაულის მასშტაბები, ზელენსკი დარწმუნდა, რომ დაპირისპირება სამართლებრივ არხშიც უნდა გადასულიყო. ცოტა ხნის წინათ, იზიუმში მკვლელობების მტკიცებულებების აღმოჩენის შემდეგ, უკრაინის პრეზიდენტმა კიდევ ერთხელ განაცხადა, რომ რუსებს "პასუხი მოეკითხებათ თავიანთ დანაშაულზე, ისევე, როგორც ნაცისტებს - ბრძოლის ველზეც და ტრიბუნალების წინაშეც."

ომის დაწყებიდან გასული შვიდი თვის მანძილზე სამართლებრივმა ფრონტმა იმაზე უფრო დიდი მნიშვნელობა მოიპოვა, ვიდრე ეს ოდესმე ომის მიმდინარეობის "ცხელ" ეტაპზე მომხდარა. სამხედრო დამნაშავეების დაუსჯელობა დღეს წარმოუდგენლად და მიუღებლად მოჩანს. პოლიტიკოსებს და დიპლომატებს სხვაგვარად რომც სურდეთ, მსხვერპლის თვალსაწიერიდან ამ საკითხზე კომპრომისი წარმოუდგენელია. ბოსნიის ტრიბუნალის შექმნის შემდეგ ოცდაათი წელია გასული და მსოფლიოც შეიცვალა. თვალის არიდება და დაუსჯელობა დღეს სრულიად მიუღებელად მოჩანს.

## მოსკოვი "გენოციდის ცნებით მანიპულირებს"

ომის დაწყებისთანავე, 27 თებერვალს, უკრაინამ რუსეთის წინააღმდეგ პირველი სარჩელი შეიტანა მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში. სარჩელში უკრაინა რუსეთს გენოციდის ბრალდებით მანიპულირებაში ადანაშაულებს, იმაში, რომ ლუჰანსკისა და დონეცკის რეგიონებში გენოციდის განხორციელების ყალბი ბრალდება რუსეთმა უკანონო სამხედრო აგრესიის საბაბად გამოიყენა. პირველადი განხილვის შემდეგ, 16 მარტს, სასამართლომ ცამეტი ხმით ორის - რუსეთისა და ჩინეთის წარმომადგენლების - წინააღმდეგ მოსთხოვა რუსეთს "დაუყოვნებლივ შეეწყვიტა სამხედრო ოპერაციები." საერთაშორისო სამართლის თანახმად ამ სასამართლოს გადაწყვეტილება სავალდებულოა შესასრულებლად. რუსეთი მას არ დაემორჩილა.

საერთაშორისო სასამართლოებში უკრაინის წარმომადგენელი, ანტონ კორინევიჩი მიესალმება იმ ფაქტს, რომ ევროკავშირმა და ორმოცდასამმა ქვეყანამ დაუჭირა მხარი უკრაინის მიმართვას სასამართლოსადმი. ეს სარჩელი უფრო ადრე, 2014 წელს შეტანილი მეორე სარჩელის პარალელურად განიხილება. ძველი სარჩელი ყირიმის ოკუპაციას და დონბასში შეჭრას ეხება. "ყალბი ბრალდება არ აძლევს ქვეყანას უფლებას, ომი წამოიწყოს მეორე ქვეყნის წინაამდეგ. მოსკოვმა დაარღვია გენოციდის შესახებ 1948 წლის კონვენცია," ასკვნის კორინევიჩი. ფანსუაზ ბუშე-სოლინიე, ორგანიზაცია "მედიკოსები საზღვრებს გარეშეს" მრჩეველი საერთაშორისო სამართლის საკითხბში გვეუბნება: "უკრაინა სწორად მოიქცა, როცა რუსეთთან დაპირისპირების აქცენტი კანონიერების სფეროზე გადაიტანა და არა სამხედრო ძალთა ბალანსზე ან პროპაგანდის შედარებით სიძლიერეზე."

პირველი სარჩელის შეტანას უკრაინამ მეორე სარჩელი მიაყოლა, 28 თებერვალს, ადამიანის უფლებების ევროპული სასამართლოს წინაშე, სტრასბურგში, "ადამიანის უფლებების საყოველთაო დარღვევების" მოტივით. ამ სასამართლოს არა აქვს ომის დანაშაულის განსჯის კომპეტენცია, მისი ამოცანაა ადამიანის უფლებების ევროპული კონვენციის აღსრულების უზრუნველყოფა. პირველად დასკვნაში, რომელიც სასამართლომ 1 მარტს გამოსცა, სასამართლომ მოსთხოვა რუსეთს "თავი შეიკავოს სამოქალაქო პირების წინააღმდეგ სამხედრო შეტევისაგან." რუსეთმა ეს მოთხოვნაც ყურს მიღმა გაატარა. პირიქით, რაც დრო გადიოდა, რუსების შეტევები სამოქალაქო პირებსა და ობიექტებზე კიდევ უფრო გამწვავდა.

მესამე სარჩელი უკრაინამ მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში, ჰააგაში შეიტანა, რომელიც ომის დანაშაულის, ადამიანურობის წინააღმდეგ დანაშაულისა და გენოციდის დანაშაულის განსჯაზეა პასუხისმგებელი. ამ სასამართლოს უკრაინასთან ერთად 39-მა ქვეყანამ მიმართა და პროკურორმა, კარიმ ხანმა მოკვლევა ოფიციალურად 2 მარტს დაიწყო. გამოძიების საგანია რუსეთისა და უკრაინის შეიარაღებული ძალების მიერ 2013 წლის 21 ნოემბრიდან მოყოლებული დანაშაული. ათვლის წერტილად, ანუ რუსეთსა და უკრაინას შორის კონფლიქტის დასაწყისად, კიივის "მაიდანზე" პირველი დემონსტრაციებია აღებული. მანდატის ამგვარი ინტერპრეტაცია კიივში წინააღმდეგობრივ გრძნობებს აღძრავს. აქ რთული წარმოსადგენია, რომ საერთაშორისო სასამართლო უკრაინელი სამხედროების დევნით დაკავდეს. თუმცა, მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს ბუნება ასეთია, სარჩელის ორივე მხარე თანაბრად ხვდება გამოძიების ფოკუსში. პროკურორი ხანი უკრაინაში წელს უკვე სამჯერ ჩავიდა და პირობა დადო, რომ მოკვლევა "ობიექტური და დამოუკიდებელი იქნება."

## "უკრაინელები არ აპატიებენ"

24 თებერვლიდან მოყოლებული სხვა იურიდიული ინიციატივები და პროცედურებიც განხორციელდა. ევროპის 14 ქვეყნის მართლმსაჯულებამ თავ-თავიანთი გამოძიება წამოიწყეს "უნივერსალური კომპეტენციის" წესის მოშველიებით, რომელიც ომის დანაშაულში ეჭვმიტანილების მესამე ქვეყნების ტერიტორიაზე გასამართლების უფლებას იძლევა.

რამდენიმე ქვეყანამ ერთიანი გუნდიც შექმნა "ევროჯასთის", ევროკავშირის სამართლებრივი თანამშრომლობის განყოფილების ეგიდით. ამ გუნდის მიზანი ომის დანაშაულის მტკიცებულებების გაცვლაა. სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო ამ გუნდთან თანამშრომლობს, რაც ნიშნავს, რომ ქვეყნების მიერ გაზიარებული მტკიცებულებები სასამართლოსაც მიეწოდება.

გარდა სისხლისსამართლებრივი ორგანოებისა, მოკვლევები დაიწყეს რეგიონულმა ორგანიზაციებმა - ეუთომ, გაეროს ადამიანის უფლებების უმაღლესმა კომისარიატმა და გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესმა კომისარიატმა. მუშაობენ არასამთავრობო ჯგუფებიც - მათ შორის უპირატესია "დილის ხუთი საათის კოალიცია" (სწორედ ამ დროს დაიწყო პირველი შეტევა კიივზე 24 თებერვალს), რომლის წევრებიც 2014 წლიდან აგროვებენ ომის დანაშაულის მტკიცებულებებს.

სამართლებრივ ბრძოლაში ჩართულნი არიან ასევე კერძო იურისტებიც. უკრაინის სასამართლო სისტემას 2015 წლიდან ეხმარება ბრიტანელი ადვოკატი ვეინ ჯორდაში, რომელიც მოსამართლეების კვალიფიკაციის ამაღლებაშია ჩართული. ომის დაწყებისთანავე მან "იურისტების მობილური ჯგუფები" ჩამოაყალიბა ექსპერტების, კრიმინალისტების, და იურისტების მონაწილეობით, რომლებიც ადგილებზე იკვლევენ მტკიცებულებებს.

უკრაინის სასამართლოებს, ბუნებრივია, გამოძიებისა და საქმეების განხილვის უპირველესი მოვალეობა აკისრიათ. 19 სექტემბრის მდგომარეობით, მათ ომის დანაშაულის 34 723 საქმე ჰქონდათ წარმოებაში, 624 ეჭვმიტანილი იყო, 161 - ბრალდებული, ცხრას კი სასჯელი მიესაჯა.

> 19 სექტემბრის მდგომარეობით, უკრაინის სასამართლოებს ომის დანაშაულის 34 723 საქმე ჰქონდათ წარმოებაში, 624 ეჭვმიტანილი იყო დადგენილი, 161 ადამიანს ბრალი წარედგინა, ცხრას კი სასჯელი მიესაჯა.

სამართლის აღსრულება "მთლიანად უკრაინის საზოგადოების მოთხოვნააო," ამბობდა გენერალური პროკურორი, ანტონ კოსტინი სექტემბერში, კონფერენციაზე გამოსვლისას და ასკვნიდა - "უკრაინელები არავის აპატიებენ." კიივში ჯერ არ იციან, როგორ მოახერხებს მათი სასამართლო სისტემა საქმეების ასეთი მოცულობის გამოძიებასა და განხილვას, მაგრამ უკან დახევს არ აპირებენ. "ეს ერთადერთი გზაა იმისათვის, რომ მსხვერპლის ციფრებს კონკრეტული სახელები დაუბრუნდესო," გვეუბნება ოლეკსანდრა მატვიიჩუკი, იურისტი, რომელიც სამოქალაქო უფლებების ცენტრს განაგებს კიევში.

საკითხი მნიშვნელოვანია იმიტომაც, რომ საერთაშორისო სამართლის თვალსაზრისით, უკრაინას პრიორიტეტული იურისდიქცია გააჩნია ჩადენილი დანაშაულის სამართლებრივი განხილვის საქმეში. სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო ბოლო ინსტანციაა იმ შემთხვევებში, როცა მტკიცებულებები ან დამნაშავეები უკრაინის სასამართლოსათვის მიუწვდომელია - მაგალითად მაშინ, როცა საქმე რუსეთის მაღალი თანამდებობის პირების ბრალდებას შეეხება.

წარსული რვა წლის განმავლობაში, უკრაინასა და სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს შორის ურთიერთობები დაძაბული იყო. უკრაინამ სასამართლოს სტატუტის რატიფიკაციაზე უარი განაცხადა, რითაც ჰააგის პროკურორების გულისწყრომაც გამოიწვია და უკრაინელი აქტივისტების აღშფოთებაც. კიივი იმედგაცრუებული იყო, რომ სასამართლოს პროკურორებმა გამოძიება 2014 წელსვე არ დაიწყეს. თუმცაღა ამაში უკრაინის პასუხისმგებლობის წილიცაა: "ჩვენი ხელისუფლების ნაწილს იმის წარმოდგენაც არ სურს, რომ უკრაინელი ჯარისკაცი ან ოფიცერი შეიძლება ჰააგაში განსასჯელის სკამზე აღმოჩნდეს, მითუმეტეს მაშინ, როცა ომი მიმდინარეობს. ეს მიდგომა 2014 წლიდან არსებობს", გვეუბნება ნადია ვოლკოვა, რომელიც "დილის 5 საათის კოალიციის" წევრი ერთ-ერთი წამყვანი არასამთავრობო ორგანიზაციის იურისტია.

მთავრობის განწყობა იცვლება: უკრაინა დღეს "ძალიან აქტიურად თანამშრომლობს ICC-თანო" გვეუბნება კორინევიჩი, თუმცაღა, უპასუხო კითხვები კვლავაც რჩება. გარდა იმ შესაძლებლობისა, რომ შეიძლება უკრაინელი სამხედროებიც აღმოჩდნენ განსასჯელთა სკამზე, უკრაინელებს ისიც აღელვებთ, რომ სასამართლო შეიძლება რუსეთის მაღალი თანამდებობის პირებს, დანაშაულებრივი ბრძანებების გამცემებს ვერ შესწვდეს. "ისეთი გრძნობა მაქვს, რომ ICC ცალკეული რაზმის ან ბატალიონის მეთაურზე ზევით არ წავა. საუკეთესო შემთხვევაში - გენერლებამდე მიაღწევს. იმედი მაქვს, რომ ვცდები, მაგრამ ვეჭვობ, რომ გამოძიება რუსეთის მთავრობამდე მივა," გვეუბნება კორინევიჩი. სწორედ ეს ეჭვია მთავარი მიზეზი, რის გამოც უკრაინა აგრესიის დანაშაულისათვის სპეციალური ტრიბუნალის შექმნის იდეას ანიჭებს უპირატესობას.

## "უკრაინის სახელიც კი უნდა გაქრეს"

იურისტების უმრავლესობა ფიქრობს, რომ ომის დანაშაული და ადამიანობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაული უკრაინაში ომის მიმდინარეობისას უდავოდ მომხდარია. კითხვა ისაა, დაადანაშაულებს თუ არა საერთაშორისო სასამართლოს პროკურორი რუსულ არმიას გენოციდში.

უკრაინაში საზოგადოებრივი აზრი კარგა ხანია ჩამოყალიბდა. ომის დასაწყისშივე, პრეზიდენტი ზელენსკი "გენოციდის ნიშნებზე" საუბრობდა. იგი ამ საკითხს მერეც დაუბრუნდა, როცა აღნიშნა: "თუკი გინდათ იცოდეთ, რას გეგმავს რუსეთი, შეხედეთ, თუ რის დაგეგმვას აბრალებს რუსეთი სხვებს". ბუნებრივია პრეზიდენტი რუსეთის მხრიდან "გენოციდის" დაუსაბუთებელი ბრალდებების შესახებ საუბრობდა. მარტში, ზელენსკიმ მსოფლიოს მმართველებს მოუწოდა, "შეწყვიტეთ გენოციდი!", ხოლო აპრილში, ბუჩაში აღმოჩენილი სამხილების ნახვის შემდეგ საბოლოოდ დაასკვნა "ეს გენოციდია!"

იმავე პერიოდში აშშ პრეზიდენტმა, ჯონ ბაიდენმაც გამოიყენა ტერმინი "გენოციდი" და ასე განმარტა "მე ამას "გენოციდს" იმიტომ ვუწოდებ, რომ სულ უფრო ცხადი ხდება, რომ პუტინი ცდილობს უკრაინის არსებობის თავად იდეაც კი ამოშანთოს". თუმცა წინდახედულად დაამატა, საბოლოო გადაწყვეტილება "იურისტების მისაღებიაო." საფრანგეთის პრეზიდენტმა, ემანუელ მაკრონმა, თავის მხრივ, უფრო ფრთხილი პოზიცია დაიკავა და აღნიშნა "არ ვარ დარწმუნებული რომ სიტყვიერი ესკალაცია" მშვიდობას ემსახურებაო. "კითხვა ის კი არაა, ჩვენი პოლიტიკოსები არიან თუ არა კარგი იურისტები," ამბობს ფრანსუაზ ბუშე-სოლინიე, "საქმე ისაა, შეუძლიათ მათ თუ არა მიმდინარე მოვლენების სწორად აღქმა."

ამერიკელი ისტორიკოსი ტიმოტი სნაიდერი ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში ომებსა და ისტორიის ძალადობრივ ეპიზოდებს იკვლევს. მისთვის ყველაფერი მას შემდეგაა ნათელი, რაც 3 აპრილს, რუსულმა სააგენტომ "რია ნოვოსტი" სტატია გამოაქვეყნა, რომელსაც სნაიდერი "გენოციდის რუსულ სახელმძღვანელოს" უწოდებს. "ეს სახელმძღვანელო სხვა არაფერია თუ არა გენოციდისადმი ყველაზე ნათელი მოწოდება იმათგან, რაც მინახავს," წერს ისტორიკოსი. "მასში არის მოწოდება უკრაინული სახელმწიფოს განადგურებისაკენ. მასში წერია, რომ უკრაინის 'მოსახლეობის უმრავლესობა' შედგება 'ნაცისტებისაგან' - 'უკრაინელი' და 'ნაცისტი' ერთმანეთთანაა გათანაბრებული. ეს "მოსახლეობის უმრავლესობა" - ოცი მილიონი ადამიანი - უნდა მოიკლას ანდა "სამუშაო ბანაკებში" უნდა გაიგზავნოს. გადარჩენილები კი ძალით უნდა "გაანათლონ". ბავშვები რუსეთში უნდა გააგზავნონ, "განათლების მისაღებად". წერია, რომ სახელდება "უკრაინაც" კი უნდა გაქრეს".

"გენოციდის" გამოყენება ორივე მხარის მიერ, ურთიერთბრალდებები, რომ მოწინააღმდეგე "ნაცისტებივით" იქცევა - ყოველივე ეს ყოფილი საბჭოეთის ტერიტორიაზე მეორე მსოფლიო ომის მტკივნეულ მეხსიერებას აცოცხლებს. სნაიდერის თქმით, "რუსული ოფიციოზის ენაზე "დენაციფიკაცია" უკრაინული სახელმწიფოსა და უკრაინელი ერის განადგურებას ნიშნავს. "ნაცისტი" მათთვის უბრალოდ ყველა ის ადამიანია, რომელიც თავს უკრაინელად თვლის, უკრაინელი, რომელიც არ აღიარებს, რომ 'სინამდვილეში' ის რუსია."

## განზრახულობის პრობლემა

როცა საქმე უკრაინაში გენოციდის სამართლებრივ დადგენას ეხება, იურისტების აზრები იყოფა - სხვადასხვაგვარად ფიქრობენ კიივის ინტერესების დამცველებიც კი. ფილიპ სანდსის თქმით "რუსეთის მხრიდან არსებობს გენოციდური რიტორიკა, მაგრამ "გენოციდის დანაშაულის" დამტკიცება იოლი არაა. იმისთვის, რომ გენოციდი სამართლებრივად დადგინდეს, უნდა დამტკიცდეს დამნაშავის შემოქმედის განზრახულება, გაანადგუროს ადამიანების გარკვეული ჯგუფი, მთლიანად ან ნაწილობრივ. ომის დანაშაულის ანდა ადამიანურობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულის შემთხვევაში განზრახულობის დამტკიცება არაა საჭირო."

ჟაკ სემელინი, პოლიტოლოგი და ისტორიკოსი, გენოციდის და ისტორიაში განსაკუთრებული სისასტიკის ეპიზოდების მკვლევარია. არა-იურისტებს შორის, ის აღიარებული ავტორიტეტია ამ სფეროში. მისი აზრით "უკრაინელები ცნება 'გენოციდს' მასობრივი მკვლელობის გაგებით იყენებენ, ეს უფრო ემოციური განსაზღვრებაა". ის ადასტურებს ასევე, რომ "ნათელია პუტინის განზრახვა, გაანადგუროს ეროვნული იდენტობა, უკრაინული იდენტობა". ამასთან, სემელინი ხაზს უსვამს, რომ 1948 წლის კონვენცია გენოციდის შესახებ ნათლად აცხაებს, რომ "გენოციდის დანაშაული" წარმოადგენს "ეროვნული, ეთნიკური, რასობრივი ანდა რელიგიური ჯგუფის ან მისი ნაწილის განადგურების განზრახვას". თუკი უკრაინაზე ვსაუბრობთ, ნათელია, რომ საუბარი ეროვნულ ჯგუფს ეხება და უნდა სამართლებრივად უნდა დადასტურდეს სწორედ ამ ჯგუფის განადგურების წინასწარი განზრახვა.

სემელინი ეჭვობს, რომ გამოძიება "მოიპოვებს ბრძანებას, რომლითაც ადამიანების ჯგუფის განადგურების მითითება იყო გაცემული, სწორედ ეროვნული ნიშნით," თუმცაღა ამბობს, რომ ეს იურისტების გადასაწყვეტია, რუანდისა და ბოსნიის შემთხვევების პრეცედენტებზე დაყრდნობით, ეპიზოდებისა, რომლებიც უახლოეს წარსულში საერთაშორისო მართლმსაჯულების მიერ "გენოციდად" შეფასდა.

უილიამ ვაილი, ადამიანურობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულების გამომძიებელი რუანდასა და იუგოსლავიაში, ფრიად პატივსაცემი "[მართლმსაჯულებისა და პასუხისმგებლობის საერთაშორისო კომისიის](https://cijaonline.org/?ref=evropis.moambe.eu)" დამფუძნებელი, ამბობს, რომ "რუსების ბრალდება, რომ დონბასში გენოციდი ხდებოდა ნონსენსია, იმიტომ, რომ ეს რეგიონი რუსეთის კონტროლს ექვემდებარება," თუმცაღა იმასაც უმატებს, რომ "არ არსებობს მტკიცებულება, რომ რუსეთის სახელმწიფომ უკრაინელი ხალხის განადგურება დაგეგმა." "უკრაინაში გენოციდს არა აქვს ადგილი," თვლის ვაილი. "გენოციდი იდეით იწყება, მთავარია განზრახულება. მართალია, ზოგიერთი რუსი პროპაგანდისტის სიტყვები შეიძლება გენოციდურ განზრახვად ჩაითვალოს, მაგრამ უკრაინელების მხრიდან \[რუსული სახელმწიფოს მიერ განზრახული\] გენოციდის დანაშაულზე საუბარი ნაჩქარევია."

## "თითოეული ქვეყნის ვალდებულება"

კიივში, იურისტები მთავრობის მიერ აღებულ კურსს ეთანხმებიან. ბატონი გნატოვსკი აღიარებს, რომ ამ ეტაპზე "რთულია იმის თქმა, მიმდინარეობს თუ არა გენოციდი უკრაინაში." თუმცა აცხადებს, "იმისგან განსხვავებით, რაც 2014 წელს მოხდა, რასაც გენოციდს ვერ დავარქმევდი, 2022 წლის თებერვალს დაწყებული ომი ბევრად უფრო ახლოს დგას საერთაშორისო სამართლის მიერ ეროვნულ ნიადაგზე ადამიანების ჯგუფების დევნის უკვე აღიარებულ შემთხვევებთან." ანტონ კორინევიჩი ამბობს, რომ მისი "შეგრძნებით, უკრაინელი ხალხის გენოციდს აქვს ადგილი."

ის ოფიციალური ხაზი, რასაც უკრაინელი იურისტებიც ეთანხმებიან, 22 ივლისს, გერმანულ "დერ შპიგელში" გამოქვეყნებულ სტატიაში ჩამოაყალიბა საგარეო საქმეთა მინისტრმა, დმიტრო კულებამ. სტატიას ერქვა "მოვიდა დრო რუსულ სამხედრო კამპანიას უკრაინაში გენოციდი დაერქვას." უკრაინული დიპლომატიის თავკაცი თავადაც საერთაშორისო სამართლის სპეციალისტია და იმ ფაქტს ეყრდნობა, რომ "რუსეთის მმართველებმა, ოფიციალურმა პირებმა და საჯარო ფიგურებმა გენოციდის იდეოლოგიური საფუძველი შექმნეს." ის ვლადიმირ პუტინის 2021 წელს გამოქვეყნებულ ესსეს იმოწმებს, "რუსებისა და უკრაინელების ერთობის შესახებ", როგორც უკრაინელების არსებობის უარყოფის მაგალითს. ამ სტატიის თანახმადაც, თვლის ბატონი კულება, პუტინი უკრაინელებს ორ არჩევანს უტოვებს: "ან აღიარონ რუსებთან ერთ ერად ყოფნა, ან განადგურდნენ."

მინისტრი ასევე იშველიებს სახელმწიფო სააგენტო "რია ნოვოსტის" გვერდზე, 26 თებერვალს გამოქვეყნებულ სტატიას, რომლის ავტორიც, ვინმე პიოტრ აკოპოვი, მიესალმებოდა "ვლადიმირ პუტინის მზადყოფნას, თავის თავზე აეღო ისტორიული პასუხისმგებლობა და უკრაინელების საკითხის საბოლოო გადაწყვეტა მომავალი თაობებისთვის არ გადაელოცა." "საბოლოო გადაწყვეტა" - ასეთია წერილობითი ფორმულა, თუმცა რთული დასამტკიცებელია, რამდენად იაზრებდა ავტორი მისი ფორმულირების თანხვედრას ნაცისტების მიერ ებრაული საკითხის "საბოლოო გადაწყვეტის" გეგმასთან. ბატონი კულება ასევე "გენოციდარულ განცხადებებად" თვლის დმიტრი მედვედევის, რუსეთის უშიშროების საბჭოს ვიცე-პრეზიდენტის დეკლარაციებს, რომელთა მსგავსიც შემდეგ მრავალჯერ გაიმეორეს რუსეთის სახელმწიფო არხებზე.

და ბოლოს, ბატონი კულება იმოწმებს რუსეთის არმიის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე ჩადენილ "მასობრივ მკვლელობებს" და "დეპორტაციას - იძულებითს ან ძალის გამოყენების მუქარით - რომელსაც უკრაინის მოსახლეობა დაექვემდებარა" ამ ტერიტორიებზე.

> დეპორტირებული უკრაინელი ბავშვების რიცხვმა ივლისისათვის 300 ათასს გადააჭარბა. მათი "რუსუფიკაციის" გაცხადებული ნება იურისტების აზრით საკვანძო ელემენტი იქნება გენოციდის დანაშაულის არსებობის დასამტკიცებლად.

ეს დებატი უდავოდ შემდეგშიც გაგრძელება. ბუშე-სოლნიე თვლის, რომ "ომს გადარჩენილებს აქვთ უფლებაც და ვალდებულებაც, საკუთარი სიტყვით აღწერონ ის, რაც გადაიტანეს. ყველას აქვს უფლება დანაშაულს სახელი დაარქვას - გინდ უკრაინელს და გინდაც რუსს." ჟაკ სემელინი კი ასკვნის: "ალბერ კამიუს ცნობილი გამოთქმაა 'თუკი საგნებს სახელი არასწორად დავარქვით, მსოფლიოს უბედურებას ერთ წვეთს შევმატებთო' - დანაშაულს ზუსტი სახელი უნდა დაერქვას".

ფილიპ სანდსი ამასობასი ლვივში დასაბრუნებლად ემზადება და ამბობს, რომ რაფაელ ლემკინის მიერ გამოგონილ ცნებას "თავისებური მაგია გააჩნია. ის სისაზარლეს აღწერს. დანაშაულთაგან ყველაზე უარესს". აღიარებს რა, რომ თავადაც "ეპიზოდური როლი" ითამაშა სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს სტატუტის დაწერაში, სანდსი იგონებს, რომ კოლეგასთან ერთად, წესდების სამუშაო ვერსიაზე მუშაობისას, პრეამბულაში შეიტანეს "ყოველი ქვეყნის ვალდებულება, გაავრცელონ საკუთარი სისხლის სამართლებრივი იურისდიქცია საერთაშორისო დანაშაულში ბრალდებულებზე." სანდსის თქმით, გაკვირვებული დარჩა, რომ ეს ფორმულირება დიპლომატიურ განხილვებს გადაურჩა და რომ ისტორიაში პირველად, ქვეყნებმა ეს ვალდებულება აღიარეს.

ახლა, როცა უკრაინაში ომია, ეს ვალდებულება ამ ქვეყნებს მოქმედებისკენ მოუხმობს.

---

## დავიმახსოვროთ:

**უკრაინის მართლმსაჯულება** უფლებამოსილია აგრესიისა და ომის დანაშაულის გამოძიებასა და განსჯაზე ეჭვმიტანილთა მიმართ, გარდა იმ პირებისა, ვისაც დიპლომატიური იმუნიტეტი იცავს.

**მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ)** 2017 წლიდან დაავალეს გაეროს წესდების თანახმად დაედგინა, დაირღვა თუ არა რასობრივი დისკრიმინაციის აღკვეთის საერთაშორისო კონვენცია (ყირიმისა და დონბასის შემთხვევაში), ხოლო 26 თებერვალს, რუსეთის წინააღმდეგ შევიდა სარჩელი გენოციდის აღკვეთის შესახებ კონვენციის დარღვევის შესახებ მოკვლევის დასაწყებად.

**სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (ICC)** 2014 წელს მიმართეს, ხოლო მოკვლევა ამა წლის 2 მარტს გაიხსნა. ამ სასამართლოს ომის დანაშაულის, ადამიანურობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულისა და გენოციდის თემებზე აქვს იურისდიქცია. ამ შემთხვევაში, ის ვერ განსჯის აგრესიის დანაშაულს, რადგანაც არც რუსეთს და არც უკრაინას არ გაუკეთებიათ მისი წესდების რატიფიკაცია.

**ადამიანის უფლებების ევროპული სასამართლოში (ECtHR)** სარჩელი 28 თებერვალს შეიტანა უკრაინამ და მოსთხოვა რუსეთს "თავი შეეკავებინა სამხედრო შეტევისაგან" სამოქალაქო პირების წინაარმდეგ. ამ სასამართლოს იურისდიქცია შეზღუდულია მას შემდეგ, რაც რუსეთი 15 მარტს ევროპის საბჭოდან გარიცხეს.

უნივერსალური იურისდიქციის მოშველიებით, **თოთხმეტი ქვეყნის მართლმსაჯულებამ** გახსნა გამოძიება უკრაინაში ჩადენილი დანაშაულების შესახებ.

**აგრესიის დანაშაულის განსასჯელი სპეციალური ტრიბუნალის** შექმნა ჯერ კიდევ იგეგმება.

---

ფრანგულიდან თარგმნა ჯაბა დევდარიანმა
### "მედიის თავისუფლების ევროპული აქტი" - ევროკომისიის ამბიციური წინადადება
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-97-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-a3-e1-83-a4-e1-83-9a-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-90-e1-83-a5-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:16.000Z
## რა ხდება?

დაპირებისამებრ, 2022 წლის 16 სექტემბერს, ევროკომისიამ კავშირის დონეზე მედიის რეგულირების საკანონმდებლო წინადადება -,,მედიის თავისუფლების ევროპული აქტი’’ (European Media Freedom Act) წარადგინა. ინიციატივას არაერთგვაროვანი რეაქცია მოჰყვა, მით უმეტეს, რომ აქამდე მედიის რეგულირებასთან დაკავშირებული საკითხები ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების ეროვნულ კომპეტენციად ითვლებოდა.[\[1\]](#%5Fftn1)

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

- ევროკავშირის ზოგიერთ წევრ სახელმწიფოში მედია გარემო უარესდება. მაგალითად, პოლონეთსა და საბერძნეთს შესაბამისად, დამოუკიდებელი მედიის კონტროლსა და ჟურნალისტთა მიყურადებაში სდებენ ბრალს. უნგრეთს კი, მიმდინარე წლის ივლისში, ევროკომისიამ მედიის თავისუფლების ხელყოფისათვის მართლმსაჯულების ევროპულ სასამართლოშიც (CJEU) კი უჩივლა.
- ევროპულ დონეზე მედიის რეგულირების მცდელობა მართლაც რევოლუციური ნაბიჯია. დამტკიცების შემთხვევაში, აღნიშნული რეგულაცია მკვეთრად გაზრდის ევროკავშირის კომპეტენციებს არა მხოლოდ კავშირის წევრი მთავრობების, ასევე უცხოური პროპაგანდის კონტროლის მიმართულებითაც. [\[2\]](#%5Fftn2)
- დეზინფორმაციასთან ბრძოლის კავშირის პოლიტიკის დონეზე აყვანა განსაკუთრებით აქტუალური უკრაინაში რუსეთის შეჭრის ფონზე გახდა აქტუალური.

## ანალიზი

ევროკავშირის ლიდერები თავადაც გეგმის ამბიციურობას. წინადადების წარდგენისას ხაზი გაესვა, რომ იგი არა უშუალოდ მედიასთან დაკავშირებული ახალი პოლიტიკა, არამედ ბლოკის მასშტაბით მედია ბაზრის რეგულირების მცდელობაა. ბაზარი და ზოგადად ეკონომიკა კი ევროკავშირის ტრადიციული კომპეტენციის სფეროა.

### რას მოიცავს ,,მედიის თავისუფლების ევროპული აქტი?’’

ევროკავშირის მიერ ჟურნალისტთა დაცვის ძალისხმევა არახალი ფენომენია. 2022 წლის გაზაფხულზე ევროკომისიამ ჟურნალისტების წინააღმდეგ უსაფუძვლო სასამართლო საჩივრების (ე.წ. SLAPP) ის წინააღმდეგ გაილაშქრა. შეიქმნა ამ გზით უსაფუძვლოდ დევნილი და შევიწროვებული ჟურნალისტების დაცვის მექანიზმები.[\[3\]](#%5Fftn3) ევროკომისიის შემოთავაზებული ახალი წინადადებები მსგავსი სულისკვეთებითაა გამსჭვალული.

- ახალი წინადადება მნიშვნელოვნად ზღუდავს მედიის სარედაქციო დამოუკიდებლობაში სახელმწიფოს ჩარევის შესაძლებლობას. მაგალითად, იკრძალება მედიის მუშაკებისა და მათი ოჯახების მიყურადება, თვალთვალი, დაკავება, ჩხრეკა ან შემოწმება ჟურნალისტის წყაროს ვინაობის გარკვევის მიზნით.
- სახელმწიფოებს საზოგადოებრივი მაუწყებლების სარედაქციო პოლიტიკაში ჩაურევლობისა და მათი სტაბილური და საკმარისი ოდენობის ფინანსური რესურსებით მომარაგების ვალდებულება ეკისრებათ. ასევე, გამჭვირვალედ, ობიექტურად და არადისკრიმინაციულად უნდა გადაწყდეს საზოგადოებრივი მაუწყებლების ხელმძღვანელობის დანიშვნა-გათავისუფლების საქმეც.
- მეორე მხრივ, მედია საშუალებებს ეკისრებათ პასუხისმგებლობა, რომ საჯაროდ ხელმისაწვდომს გახდიან ინფორმაციას მათი პირდაპირი თუ ირიბი მფლობელების შესახებ. ამგვარად, მომხმარებელს ეცოდინება, მოწოდებული ინფორმაციის შინაარსზე ვინ შეიძლება ახდენდეს გავლენას.
- შეიქმნება ,,მედია მომსახურებების ევროპული საბჭო” (The European Board for Media Services), რომელშიც ეროვნული მარეგულირებელი ინსტიტუტების წარმომადგენლები თითო-თითო ხმას მიიღებენ. საბჭო ხელს შეუწყობს ახალი რეგულაციის პრაქტიკაში დანერგვას, ეროვნულ მარეგულირებლებს გამოცდილების მიმოცვლაში დაეხმარება, თვალყურს ადევნებს ევროპული წესების აღსრულების პროცესს და საქმის კურსში ამყოფებს ევროკომისიას.[\[4\]](#%5Fftn4)
- ასევე, საბჭოს ერთ-ერთი უმთავრესი ფუნქცია დეზინფორმაციასთან ბრძოლა იქნება. აღნიშნულ ინსტიტუტს ონლაინ მედია პლატფორმებზე გავრცელებული ინფორმაციის ევროკავშირის პრაქტიკის კოდექსთან შესაბამისობის უზრუნველყოფა დაევალება. [\[5\]](#%5Fftn5)
- რეგულაციის მიხედვით, მთავრობებმა მედიისთვის სარეკლამო შეკვეთების მიცემისას გამჭვირვალე, ობიექტური, არადისკრიმინაციული და პროპორციული კრიტერიუმებით უნდა იხელმძღვანელონ. ასევე, ევროკომისია მკაცრად მიუდგება აუდიტორიების საზომი სისტემების სამართლიანად გამოყენების საკითხსაც.
- ევროკომისიის წინადადება ონლაინ პლატფორმებისა და მედიის ურთიერთობასაც შეეხება. თუკი პლატფორმა გადაწყვეტს, რომ საჭიროა ამა თუ იმ მედია საშუალების მიერ გავრცელებული ინფორმაციის ბრუნვიდან ამოღება/დაბლოკვა, მან ამის შესახებ აღნიშნულ მედიას წინსწრებით უნდა აცნობოს.[\[6\]](#%5Fftn6)

## ვის და რატომ (არ) მოსწონს ევროკომისიის წინადადება?

- სიტყვის თავისუფლების სადარაჯოზე მდგარი ისეთი ორგანიზაციები, როგორიცაა მაგალითად ,,რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე,” ,,ევროპის ჟურნალისტთა ფედერაცია” და ,,პრესის საერთაშორისო ინსტიტუტი,” მოსალოდნელ ცვლილებებს სიხარულით შეხვდნენ. თუმცა, მაინც აქვთ მცირედი შენიშვნები მედიის გამჭვირვალობისა და დამოუკიდებლობის გარანტიებთან დაკავშირებით.[\[7\]](#%5Fftn7)
- თავისმხირვ, დეზინფორმაციასთან მებრძოლნი შიშობენ, რომ ახალმა რეგულაციამ შესაძლოა თვითგამოცხადებულ მედია საშუალებებს - რეალურად კი დეზინფორმაციის წყაროებს - გზა გაუხსნას არაკეთილსინდისიერი საქმიანობის დაუსჯელად წარმართვისაკენ. მართლაც, რეგულაციის მიხედვით, ონლაინ პლატფორმებზე დეზინფორმაციული მასალის ბრუნვიდან ამოღება ძალიან დიდ ძალისხმევასა და ხარჯთან იქნება დაკავშირებული, რაც მას ნაკლებად განხორციელებად გამოსავლად აქცევს. [\[8\]](#%5Fftn8)
- ღირებულებებისა და გამჭვირვალობის საკითხებში ევროკომისარმა და ახალი რეგულაციის უმთავრესმა ინიციატორმა, ვერა იუროვამ, ღიად განაცხადა, რომ მისაღები აქტის გარკვეულმა მოთხოვნებმა, შესაძლოა, რიგი წევრი სახელმწიფოების უკმაყოფილება გამოიწვიოს. [\[9\]](#%5Fftn9) მართლაც, ალბათ, რეგულაციის განხილვის პროცესში, რთული იქნება უნგრეთის მსგავს წევრებზე უფრო ხისტი მოწინააღმდეგის პოვნა.

## რას უნდა ველოდეთ?

რეგულაციის ძალაში შესვლაზე საუბარი ჯერ ძალიან ადრეა. იგი გულდასმით უნდა განიხილონ როგორც ეროვნულმა ევროპარლამენტმა, ისე განსხვავებული შეხედულებების მქონე ეროვნულმა მთავრობებმა. ასევე, მოსალოდნელია, რომ მოეწყობა ფართომასშტაბიანი განხილვები საზოგადოების დაინტერესებული წრეების ჩართულობით. [\[10\]](#%5Fftn10) რთული განსაჭვრეტი არ არის, რომ რეგულაციას წინ დიდი წინააღმდეგობები ელის. ამ ფონზე, საბოლოო შედეგები იქნება კარგი მაჩვენებელი იმისა, თუ რამდენადაა გაძლიერებული ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების მზადყოფნა, უფრო მჭიდროდ დაუკავშირდნენ ერთმანეთს ისეთ სფეროებშიც სადაც აქამდე უმთავრესი პრიორიტეტი ეროვნულ მთავრობებს ენიჭებოდათ.

კოვიდის პანდემიამ და რუსეთის აგრესიამ უკვე საფუძვლიანად გააღრმავა ურთიერთთანამშრომლობა ჯანდაცვისა და უსაფრთხოების სფეროებში, იმდენად. ჩაითვლება თუ არა მედიის თავისუფლებისადმი შიდა და გარე გამოწვევები ასეთივე მნიშვნელობის საფრთხედ, მალე გამოჩნდება.

## რა მხრივ ეხება ეს საქართველოს?

საქართველოს პარლამენტში შესულია [კანონპროექტი ](https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/305436?fbclid=IwAR0-pCdsGk9wBkdg3-51GUiJddBso3pcoNVExvdDWEmMOcXw4Io9ihHif5I&ref=evropis.moambe.eu)"მაუწყებლობის შესახებ" კანონში ცვლილებების შეტანის შესახებ. ხელისუფლების [თქმით](https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/305437?fbclid=IwAR0dKEIT4grZSOlI8t3JKGnbFV2-THsGIFlGWASNUZVa2hjmXJCTStqfzKE&ref=evropis.moambe.eu), ამ წინადადების მიზანი ევროპულ რეგულაციებთან საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისობაში მოყვანაა. თუმცაღა მედია ასოციაცებმა [კრიტიკული შენიშვნები გამოთქვეს ](https://mediacoalition.ge/ge/a/7bfc46e7?ref=evropis.moambe.eu)პროექტის მთელი რიგ დებულებებთან დაკავშირებით. ამ შენიშვნების ნაწილი, სავარაუდოდ, "მედიის თავისუფლების ევროპული აქტის" რეგულაციებისა და რეკომენდაციების მოქმედების არეალში ხვდება და, შესაბამისად, ქართული კანონმდებლობის დახვეწაც სწორედ ამ აქტის სულისკვეთების შესაბამისად იქნებოდა კარგი.

---

[\[1\]](#%5Fftnref1) Killeen, Molly. 2022\. “Commission Releases Media Freedom Act Proposal, to Mixed Reactions.” Www.euractiv.com. September 16, 2022\. [https://www.euractiv.com/section/media/news/commission-releases-media-freedom-act-proposal-to-mixed-reactions/?fbclid=IwAR0IVDmGTKTdwCuXO4L9frUG1n\_o51qmwjuDJsWe-qKgq-an9yRQcXj-xNQ](https://www.euractiv.com/section/media/news/commission-releases-media-freedom-act-proposal-to-mixed-reactions/?fbclid=IwAR0IVDmGTKTdwCuXO4L9frUG1n%5Fo51qmwjuDJsWe-qKgq-an9yRQcXj-xNQ&ref=evropis.moambe.eu).

[\[2\]](#%5Fftnref2) “EU Aims to Shield Media from State Interference.” 2022\. POLITICO. September 8, 2022\. [https://www.politico.eu/article/eu-rules-aim-to-shield-media-from-state-interference/](https://www.politico.eu/article/eu-rules-aim-to-shield-media-from-state-interference/?ref=evropis.moambe.eu).

[\[3\]](#%5Fftnref3) Day, Jonathan, and Linda Ravo. 2022\. “EU Proposal to Tackle Abusive Lawsuits against Journalists Could Be a Game Changer.” Www.euractiv.com. May 3, 2022\. [https://www.euractiv.com/section/digital/opinion/eu-proposal-to-tackle-abusive-lawsuits-against-journalists-could-be-a-game-changer/](https://www.euractiv.com/section/digital/opinion/eu-proposal-to-tackle-abusive-lawsuits-against-journalists-could-be-a-game-changer/?ref=evropis.moambe.eu).

[\[4\]](#%5Fftnref4) “European Media Freedom Act - Proposal for a Regulation and Recommendation | Shaping Europe’s Digital Future.” n.d. Digital-Strategy.ec.europa.eu. Accessed September 21, 2022\. [https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/european-media-freedom-act-proposal-regulation-and-recommendation](https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/european-media-freedom-act-proposal-regulation-and-recommendation?ref=evropis.moambe.eu)

[\[5\]](#%5Fftnref5) Welle (www.dw.com), Deutsche. n.d. “EU’s Media Act Steps up Fight for Press Freedom | DW | 16.09.2022.” Www.dw.com. Accessed September 22, 2022\. [https://www.dw.com/en/eus-media-act-steps-up-fight-for-press-freedom/a-63105844](https://www.dw.com/en/eus-media-act-steps-up-fight-for-press-freedom/a-63105844?ref=evropis.moambe.eu).

[\[6\]](#%5Fftnref6) “European Media Freedom Act - Proposal for a Regulation and Recommendation | Shaping Europe’s Digital Future.” n.d. Digital-Strategy.ec.europa.eu. Accessed September 21, 2022\. [https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/european-media-freedom-act-proposal-regulation-and-recommendation](https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/european-media-freedom-act-proposal-regulation-and-recommendation?ref=evropis.moambe.eu)

[\[7\]](#%5Fftnref7) Killeen, Molly. 2022\. “Commission Releases Media Freedom Act Proposal, to Mixed Reactions.” Www.euractiv.com. September 16, 2022\. [https://www.euractiv.com/section/media/news/commission-releases-media-freedom-act-proposal-to-mixed-reactions/?fbclid=IwAR0IVDmGTKTdwCuXO4L9frUG1n\_o51qmwjuDJsWe-qKgq-an9yRQcXj-xNQ](https://www.euractiv.com/section/media/news/commission-releases-media-freedom-act-proposal-to-mixed-reactions/?fbclid=IwAR0IVDmGTKTdwCuXO4L9frUG1n%5Fo51qmwjuDJsWe-qKgq-an9yRQcXj-xNQ&ref=evropis.moambe.eu).

[\[8\]](#%5Fftnref8) “The European Commission’s EMFA Proposal Is Paving the Way for the Media Exemption to Come Back.” n.d. EU DisinfoLab. Accessed September 22, 2022\. [https://www.disinfo.eu/advocacy/the-european-commissions-emfa-proposal-is-paving-the-way-for-the-media-exemption-to-come-back/](https://www.disinfo.eu/advocacy/the-european-commissions-emfa-proposal-is-paving-the-way-for-the-media-exemption-to-come-back/?ref=evropis.moambe.eu).

[\[9\]](#%5Fftnref9) “‘It Includes Many Things That States May Not Like’ – Jourová on EU’s Upcoming Media Freedom Act.” 2022\. Radio Prague International. August 9, 2022\. [https://english.radio.cz/it-includes-many-things-states-may-not-jourova-eus-upcoming-media-freedom-act-8758221](https://english.radio.cz/it-includes-many-things-states-may-not-jourova-eus-upcoming-media-freedom-act-8758221?ref=evropis.moambe.eu).

[\[10\]](#%5Fftnref10) “Press Corner.” n.d. European Commission - European Commission. Accessed September 22, 2022\. [https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP\_22\_5504](https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP%5F22%5F5504?ref=evropis.moambe.eu). გამოყენებულია მხოლოდ ფაქტობრივი ინფორმაცია.
### ელისაბედ მეორე: ეპოქის დასასრული
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-91-e1-83-94-e1-83-93--e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-9d-e1-83-a0-e1-83-94--e1-83-94-e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-a5-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-93-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:16.000Z
ელისაბედ მეორე დიდი მონარქი იყო. ალბათ, ევროპის უკანასკნელი დიდი მონარქი. მისი ზეობის სიდიადე წარსულისას არაფრით ჰგავდა. ელისაბედ მეორის ზეობისას არც ბრიტანეთის ტერიტორია გაზრდილა, არც მისი მოსახლეობა. სულაც პირიქით - მნიშვნელოვნად შემცირდა. მას არ დაუწყია და გაუმარჯვია ახალ სისხლისმღვრელ ომებში, არ დაუპყრია ახალი მიწები და საუკუნის მიწურულს, საკუთარმა ქვეშევრდომებმა საშემოსავლო გადასახადიც კი დაუწესეს. ამის მიუხედავად, ელისაბედი წარმავალი ეპოქის და ქარიშხლიანი მეოცე საუკინის ბრწყინვალე სიმბოლო იყო, განსხეულება არა მხოლოდ მონარქიისა, არამედ, ეგებ თავად ბრიტანეთისაც კი.

**ავტორი**: საბა ბრაჭველი ინგლისის მცოდნე და მოყვარული, “ევროპის მოამბის” ერთგული ავტორია.

## მართე, ბრიტანია!

ბრიტანეთის უახლესი ისტორია დედოფლების ზეობის ხანაა. მას შემდეგ, რაც 1837 წელს ინგლისის დედოფლად ვიქტორია ეკურთხა, ინგლისს სულ ექვსი მონარქი ჰყავდა. გასული 185 წლიდან მხოლოდ 51 წლის განმავლობაში ზეობდა ინგლისში მეფე, ხოლო დანარჩენი 134 წელი მას ორი დიდი დედოფალი - ვიქტორია და ელისაბედ მეორე ედგა სათავეში. ვიქტორიასა და ელისაბედის ეპოქები ერთმანეთისგან სარკისებრად განსხვავდება - თუ ვიქტორიას დროს იმპერია შეუფერხებლად იზრდებოდა და მსოფლიოს საკუთარ თარგზე ჭრიდა, ელისაბედის ხანა კატაკლიზმებითა და კოლაფსებით იყო დახუნძლული.

![](https://lh4.googleusercontent.com/RoRFpfRVXGuuoY2QW7vVf0fzHEe6dDUcwKI3AZ8Tb7qhMeAGm_cK6QtnqtDITIHuDMbwZV0kAmUD8AUvqaM9HGWKTp-8zG1bbRmgx-Dzxv22mCNV8ylm43KOVSiOtP66EhRi_HNpv0sbdfd0TwNrEs4cTjuWrWTOBjxQR7-qFWoPK514n20KQq4jLA)

***მარცხნივ: ენდრიუ ფესტინგის მიერ შესრულებული ელისაბედ მეორის პორტრეტი* ფოტო: ტიმ გრემი/Getty Images; მარჯვნივ: დედოფალი ვიქტორიას პორტრეტი, 1887\. ფოტო: ვიკიმედია.** 

ჩვენს ხანაში, როცა ამბების ყოველწამიერ მოხმარებას ვართ შეჩვეული, ელისაბედ დედოფალი ეპოქათა შორის კავშირს განასახიერებდა. ის მარტინ ლუთერ კინგსა და ან ფრანკზე ახალგაზრდა იყო. მაშინ დაიბადა, როცა ჯერ დაჭრილი პურიც კი არ იყო გამოგონებული და “შავი ხუთშაბათი” ჯერ კიდევ წინ იყო. ელისაბედი ბრიტანეთის 15 პრემიერსა და აშშ-ის 14 პრეზიდენტს მოესწრო. მისი პირველი პრემიერი 1874 წელს დაბადებული ჩერჩილი, ბოლო კი - 1975 წელს დაბადებული ტრასი გახლდათ. როგორც ბრიტანული თანამეგობრობის სუვერენი, იგი კანადის პრემიერ პიერ ტრუდოსაც შეხვედრია და მის შვილს, ჯასტინ ტრუდოსაც, რომელმაც ცრემლით დაიტირა ელისაბედ მეორის გარდაცვალება. ელისაბედი უკანასკნელი მონარქი ან პრეზიდენტი იყო, ვისაც მეორე მსოფლიო ომი სამხედრო უნიფორმით გამოუვლია.

ერთადერთი, რაც მარადიული მონარქის ზეობისას უცვლელი დარჩა, ალბათ განვითარებული სამყაროს მთავარი ანტაგონისტი იყო - სტალინიდან პუტინამდე რუსეთს დიდი გაუმჯობესება ნამდვილად არ განუცდია.

## ბრიტანეთის საუკეთესო ელჩი

კონსტიტუციურ მონარქიას დრომოჭმულობას ვინ არ აბრალებს, თუმცა ელისაბედ მეორის როლს ბევრი რესპუბლიკელიც კი აღიარებს. მაშინ, როცა საშუალოსტატისტიკური ევროპელი მონარქის როლი, ვიქტორიანული ეპოქის ბავშვებისა არ იყოს, იმაში გამოიხატება რომ “ჩანდეს, მაგრამ არ ისმოდეს”, ელისაბედ დედოფალის მოსაზრებები მისი მინისტრებისა და, ზოგჯერ, ქვეშემვრდომებისთვისაც ცნობილი იყო. როცა ქვეყანას უჭირდა, დაუნინგ სტრიტის ათი ნომრის ბინადარნი, ხშირად დედოფლის კალთის იმედად იყვნენ.

ელისაბედი ბრიტანიის გავლენის მცველი იყო. ის მონარქი გახლდათ, რომელიც ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას ესტუმრა. მაშინ, ავსტრალიის მოსახლეობის სამი მეოთხედი გამოეფინა მის სანახავად. არც სიახლეს და არსით პოლიტიკურ ნაბიჯებს უფრთხოდა: ჯერ კიდევ 1972 წელს, ის პირველი ჩავიდა კომუნისტურ ქვეყანაში - იუგოსლავიაში, 14 წლის შემდეგ კი - ჩინეთში დადგა ფეხი. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ელისაბედ მეორე ეწვია რუსეთსაც. ბრიტანეთის ძველი ტრავმების გაქარწყლებასაც არ ერიდებოდა: ის იყო პირველი ინგლისელი მონარქი ვისაც აშშ-ის კონგრესისთვის მიმართვის პატივი ხვდა წილად, 2011 წელს კი სახელმწიფო ვიზიტით ეწვია ირლანდიის რესპუბლიკას, რაც მწვანე კუნძულის მოყვარულ მრავალრიცხოვან ბრიტანელ მონარქთაგან მხოლოდ მან გაბედა.

მრავალრიცხოვანი ვიზიტებისას ელისაბედი მხოლოდ უცხო სანახების ჭვრეტით როდი ტკბებოდა. სამოცდაათიანებში, როდესაც ალბიონი შიდა კონფლიქტებმა ძლიერ დაასუსტა, ელისაბედი საფრანგეთის პრეზიდენტს ესტუმრა. ვალერი ჟისკარ დ’ესტენი მანამდე ბრიტანეთს ‘სუსტად’ და ‘დაბერებულად’ მოიხსენიებდა, თუმცა შეხვედრის შემდეგ დედოფალს [‘უზადო მმართველი’](https://www.vox.com/culture/2022/9/8/22846451/queen-elizabeth-ii-death-96-obituary-reign-monarchy?ref=evropis.moambe.eu) უწოდა და განაცხადა, ევროპის ორი უძველესი ქვეყნის - საფრანგეთისა და ბრიტანეთის კავშირის აღორძინებას გულით მოველიო.

![](https://lh5.googleusercontent.com/U9G6c-oy9FNyRAC9DGPNFnY16o6PkkCZ-NIaO9flSso-hMLtzzfQtWnxsuHt_h_eQi-NCfPm6Q_MWVJYUQGh45Ikht80ZsIqhsX9grTkIGpCOEb_ttN0soEqMXFWy-6pqpGmDAoqAkAMCsahpa34ChoGj-Vkd0f0oYpSRIEsS6KHP4sEW5SGQ4MqlQ)

თაყვანისმცემლებით გარშემორტყმული ელისაბედ მეორე თანამეგობრობის თამაშების დახურვაზე ავსტრალიაში, 1982 წლის 9 ოქტომბერი. ფოტო: პიტერ ჩარლზი/AP

მეტოქეების მეგობრად მოქცევა ელისაბედ მეფის პირადი შარმისა და გაბედულებას მოწმობს. 1980 წელს დედოფალს კანადელი პოლიტიკოსები ეწვივნენ, იმ სურვილით, რომ კანადის კონსტიტუცია შეეცვალათ და მასში დედოფლის უფლებამოსილება შეეკვეცათ. შეხვედრის დროს აღმოაჩინეს, რომ დედოფალი საკანონმდებლო პაკეტის ავან-ჩავანში მრავალ პოლიტიკოსსა და ჩინოვნიკზე [უკეთ ერკვეოდა](https://www.thestar.com/politics/federal/2022/09/08/queen-elizabeth-ii-remembered-for-her-unmistakable-affection-for-canada.html?ref=evropis.moambe.eu). შედეგად, 1982 წლის კონსტიტუციაში კანადა ჭეშმარიტად დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ იქცა, თუმცა ქვეყნის სიმბოლურ მეთაურად კვლავ [დედოფალი დარჩა](https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/constitution-act-1982?ref=evropis.moambe.eu).

1999 წელს ავსტრალიაში ჩატარებული რეფერენდუმზე ავსტრალიელთა უმრავლესობამ დედოფლის უზენაესი ძალაუფლების შენარჩუნებას დაუჭირა მხარი. იქაურმა რესპუბლიკელებმა აღიარეს, რომ მთავარი მიზეზი სწორედ ელისაბედ მეორის პიროვნული ბრწყინვალება და მისდამი ავსტრალიელთა გულწრფელი სიყვარული იყო. 2010 წელს, მაშინდელმა პრემიერმა კი პირდაპირ თქვა - ჩვენი ხალხი დედოფალი ელისაბედით [იმდენადაა მოხიბლული](https://theconversation.com/16-visits-over-57-years-reflecting-on-queen-elizabeth-iis-long-relationship-with-australia-170945?ref=evropis.moambe.eu), რეფერენდუმი მის სიცოცხლეში აღარასდროს უნდა გაიმართოსო. როგორც ჩანს, დედოფალი ავსტრალიას 16-ჯერ ტყუილად სულაც არ სწვევია.

**გულწრფელობა სიხისტის გარეშე**

ხალხისთვის, დედოფლისადმი განსაკუთრებულ სიყვარულს მისი უშუალო და გულწრფელი მიმართვებიც იწვევდა. ელისაბედმა თავდაჭერისა და ორატორობის განსაკუთრებული უნარი ლედი დის გარდაცვალების შემდეგ გამოავლინა. დაიანას დაკრძალვის წინა დღეს მან პირდაპირი ეთერით მიმართა მოსახლეობას, რის შემდეგაც სამეფო ოჯახისადმი აგორებული ვნებათაღელვა მეტწილად დაცხრა. გავიხსენოთ მისი 1997 წლის ვიზიტიც [ინდოეთში](https://www.nytimes.com/1997/10/15/world/in-india-queen-bows-her-head-over-a-massacre-in-1919.html?ref=evropis.moambe.eu), რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა საპროტესტო აქციებით შეეგება. დედოფალი, მეუღლესთან ერთად, კოლონიური ბრიტანეთის მიერ მოწყობილი ხოცვა-ჟლეტის ადგილს ესტუმრა და დაღუპული ინდოელების ხსოვნას პატივი მიაგო, რის შემდეგაც საპროტესტო აქციები მყისვე შეწყდა.

![](https://lh3.googleusercontent.com/bR11N_LvMokrBNHbjSH92gIq7bsL8sSCURAHBUEVtPUvUFwGr6nFttluyaKF0cqL6Vd2P7aW2Tis-2xfGxnKZocZ470qoPwSExQHjosUyxhI09HqZjzEJuV0ex8VOKrp6NT3aNU4dmGhzgoL0A5hEADylXTOFc0wQam1RpKY9Fw3gJjvW7qF2h_b)

ბრექზიტის დროს, ელისაბედ მეორე ევროკავშირის ფერებში შეიმოსა

როცა თვლიდა, რომ სამეფოსადმი მისი მოვალეობა ამას მოითხოვდა, დედოფალი მოსაზრებასაც ღიად გამოთქვამდა. 2016 წელს პრემიერ-მინისტრმა დევიდ კემერონმა მას პირდაპირ სთხოვა შოტლანდიის რეფერენდუმთან დაკავშირებით აზრის გამოთქმა, რის შემდეგაც დედოფალმა ქვეშევრდომებს ‘განსაკუთრებული გონიერებისკენ’ მოუწოდა, თუმცა, ამბობენ, კემერონზე ნაწყენი კი დარჩა, რომ ეს პრობლემა უმისოდ ვერ გადაწყვიტაო. ერთი წლის თავზე კი ელისაბედმა უკვე სიტყვის უთქმელად, მაგრამ ნათლად, ყვითელი ყვავილებით მოოჭვილი ლაჟვარდისებური სამოსით დააფიქსირა ბრექსიტისადმი წინააღმდეგობა და თავისი ხედვა ევროპაში ბრიტანეთის ადგილის შესახებ.

დედოფლის სიცოცხლე საკუთარ ერისადმი მსახურების ვალდებულებით იყო განმსჭვალული. მსახურება ჯერ კიდევ მის კორონაციამდე - მამამისის, ჯორჯ მეექვსის ჯანმრთელობის გაუარესებისას დაიწყო და იგი პირდაპირი მნიშვნელობით სიცოცხლის ბოლო დღეებამდე (ლიზ ტრასის გამასპინძლებამდე) არ შეწყვეტილა. მართალია, ბრიტანეთის სამეფო ოჯახი ბევრ სკანდალში გახვეულა, მაგრამ მათი საბაბი ელისაბედ მეორე არასოდეს გამხდარა.

## დღეგრძელობა მეფეს

ელისაბედ მეორე სამეფოს სათავეში 70 წლის განმავლობაში იდგა. კაცობრიობის დიდი უმრავლესობისთვის ბრიტანეთის მონარქია სწორედ მასთან ასოცირდება. მისი გარდაცვალება გაერთიანებულ სამეფოში გაცილებით უფრო მნიშვნელოვან ცვლილებებს მოასწავებს, ვიდრე ბანკნოტებსა და მონეტებზე გამოსახული სახის ცვლილებაა.

აწ უკვე ჩარლზ მესამედ ცნობილი ელისაბედის პირმშოს, გამეფება მსოფლიოს უძველესი განგრძობადი კონსტიტუციური მონარქიისთვის რთული გამოცდაა. დახლეჩილ თანამედროვე სამყაროში მან, უკვე ასაკოვანმა, ქვეყნის ერთიანობის, სტაბილურობისა და განგრძობადობის სიმბოლოობა უნდა იტვირთოს.

ბრიტანელები კვლავაც დიდხანს წაიბორძიკებენ საკვანძო სიტყვაზე ჰიმნის სიმღერისას, ხოლო ჯეიმს ბონდი დედოფლის ნაცვლად უკვე მეფის გადარჩენაზე იქნება მომართული. თუმცა, აკი ვახსენეთ - ზეობის იოლი დასაწყისი არც ელისაბედს ჰქონია. თუმცაღა, ჩარლზ მესამეს ელისაბედის მსგავსი [საყოველთაო](https://yougov.co.uk/topics/politics/explore/public%5Ffigure/Queen%5FElizabeth%5FII?ref=evropis.moambe.eu) სიყვარულის დამსახურება ალბათ ძლიერ გაუჭირდება. მისი პირველი წარმატებული, გულწრფელი და მგრძნობიარე [მიმართვის](https://news.sky.com/story/king-charles-vows-to-serve-with-loyalty-respect-and-love-in-first-address-to-nation-12693741?ref=evropis.moambe.eu) შემდეგ ეგებ, ისიც მოუვიდეს თვალში ქვეშევრდომებს.

## გვირგვინოსანი - ადამიანი

ელისაბედი მისი ან ზოგადად მონარქიის მიმართ გამოთქმულ კრიტიკას უკმეხად არასოდეს ხვდებოდა. მისი ზეობის ყველაზე რთულ წელს, 1992-ში, თქვა კიდეც - ნებისმიერი ინსტიტუციის ან ადამიანის კრიტიკა შეიძლება მაგრამ, ეგება, სჯობდეს კრიტიკას თან [‘ოდნავი იუმორი, სიფაქიზე და თანაგრძნობა’](https://www.royal.uk/annus-horribilis-speech?ref=evropis.moambe.eu) ახლდეს თანო. და როცა მსოფლიო ევროპის მეორე დღეგრძელ მონარქს ეთხოვება, დაე ჩვენც სიფაქიზითა და თანაგრძნობით გავიხსენოთ ადამიანი, ოთხი შვილის დედა და რვა შვილიშვილის ბებია, რომელსაც [ძროხები](https://www.youtube.com/watch?v=jXGeft7khSo&ref=evropis.moambe.eu) საოცრად აღაფრთოვანებდა, საკუთარი შვილთაშვილის [კულინარიული ექსპერიმენტები ](https://www.youtube.com/watch?v=5XC9NJmW9Ww&ref=evropis.moambe.eu)კი ყველაზე მეტად აფრთხობდა ხოლმე...
### შვედეთი არჩევნების მოლოდინში: რადიკალების ნორმალიზაცია
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a8-e1-83-95-e1-83-94-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a9-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-9a-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:17.000Z
## რა ხდება?

11 სექტემბერს, შვედები საპარლამენტო, რეგიონულ და ადგილობრივი თვითმართველობის არჩევნებში მიიღებენ მონაწილეობას.

## რატომაა ეს არჩევნები მნიშვნელოვანი?

სოციალ-დემოკრატიული პარტია, რომელიც ათწლეულებია რაც არჩევნებში დომინირებს, სერიოზული გამოწვევის წინაშეა. აქამდე პოლიტიკური სპექტრიდან მოკვეთილი რადიკალი მემარჯვენე „შვედი დამოკრატები“ ახლოს არიან „ნორმალიზაციასთან“. მათი შესაძლო ალიანსი „ზომიერთა“ პარტიასთან შვედეთის პოლიტიკას მარჯვნივ გადახრის. კრემლთან სიახლოვეში შემჩნეული „შვედი დემოკრატების“ წარმატება პრობლემურია, თუმცა „ზომიერები“ ნატოს მხარდამჭერი ძალაა.

## ანალიზი

შვედეთის რიქსდაგში 349 დეპუტატია, შესაბამისად, უმრავლესობას 175 მანდატის მქონე ძალა იღებს. საარჩევნო სისტემა პროპორციულია, ღია, მრავალმანდატიანი პარტიული სიებით. ამომრჩეველს შეუძლია ხმა მისცეს როგორც პარტიას, ისე პარტიის კონკრეტულ წევრს.

2018 წლის საპარლამენტო არჩევნებში „შვედმა დემოკრატებმა“ სარეკორდო 18% მიიღეს. ვერცერთმა პარტიამ დააგროვა ხმების ნახევარზე მეტი მთავრობის ჩამოსაყალიბებლად. ქსენოფობ რადიკალებთან კავშირის შეკვრა არავინ მოინდომა, ზომიერ მემარჯვენე და მემარცხენე კოალიციებს კი არ ჰქონდათ საკმარისი მანდატები უმრავლესობის შესაქმნელად.

### გამოკითხვები და ტენდენციები

8 სექტემბრის გამოკითხვების თანახმად, შემდეგი სამი პარტია ლიდერობს: „სოციალ-დემოკრატები“ პირველ ადგილზე არიან 30% მხარდამჭერით, „შვედეთის დემოკრატები“ მეორეზე 21%-ით, ხოლო „ზომიერი პარტია“ მესამეზე - 17%-ით. ოთხპროცენტიანი საარჩევნო ზღურბლის გადალახვას ალბათ მოახერხებენ ასევე „ცენტრისტები“ (8%), მემარცხენე პარტია (8%), ქრისტიან-დემოკრატები (6%) და მწვანეები (6%). ეგებ ლიბერალურ პარტიასაც (5%) გაუღიმოს ბედმა.

მიმდინარე და წინა კაბინეტის დამტკიცებისას, რადიკალებთან შეკვრაზე უარის გამო უმრავლესობის მხარდაჭერა არც ერთ პრემიერს ჰქონდა - ისინი სიტუაციური კოალიციით, ანუ „უმცირესობის მთავრობით“ მართავდნენ. ხმათა განაწილება გამოკითხვებში ისეთია, რომ მხოლოდ არჩევნების დღეს გამოჩნდება, შეიქმნება თუ არა 175-მანდატიანი უმრავლესობის მქონე კოალიცია. მანამდე კი „ზომიერებმა“ პოზიცია შეიცვალეს და განაცხადეს, რაკი „შვედი დემოკრატები“ ევროკავშირისა და ნატოს წინააღმდეგი აღარ არიან, პარლამენტში მათთან ეკონომიკის, იმიგრაციისა და ენერგეტიკის თემებზე მუშაობა შეიძლებაო. შესაბამისად, „ზომიერებისა“ და „შვედი დემოკრატების“ თანამშრობლობა უმცირეობის მთავრობაში, რომელსაც სათავეში „ზომიერების“ ლიდერი ჩაუდგება გამორიცხული არაა.

### ეთნიკური საკითხის რადიკალიზაცია

მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ, შვედეთის პოლიტიკურ არენაზე მემარცხენე პარტიებს აქვთ უპირატესობა. მემარჯვენე ცენტრისტულ პარტიებთან ისინი ღირებულებებისა და საზოგადოებრივი დღის წესრიგის საკვანძო საკითხების გარშემო თანხმდებოდნენ. უფლებრივი თანასწორობის იდეებს შვედეთი საზღვარგარეთაც აქტიურად უჭერს მხარს.

თუმცაღა, მემარჯვენე რადიკალური იდეების გავლენა ბოლო ხანებში იმდენად გაიზარდა, რომ „შვედი დემოკრატების“ ერთ დროს სრულიად მიუღებლად მიჩნეული იდეები ახლა უკვე სოციალ-დემოკრატებზეც კი ახდენს გავლენას. მაგალითისთვის, რადიკალები იმიგრაციის ეთნიკური და რასობრივი ნიშნით შეზღუდვას უჭერენ მხარს. გუშინ, ამ საკითხებზე პასუხისმგებელმა სოციალ-დემოკრატმა მინისტრმა, ანდერს იგემანმა განაცხადა „ეთნიკურ წარმომავლობაზე საუბარი ტაბუ არ უნდა იყოსო“ და თქვა, შვედეთის რეგიონებსა და ქალაქებში „ეთნიკური კვოტის“ შემოღებას მხარს არ ვუჭერ, მაგრამ დებატები საჭიროაო.

2018 თავად პრემიერმა მაგდალენა ანდერსსონმა აგვისტოში მხარი დაუჭირა იგემანის ამგვარ იდეებს, განაცხადა რა, ჩვენს ქალაქებში „სომალითაუნისა და პატარა იტალიის“ ტიპის გეტოების ჩამოყალიბებას ვერ დავუშვებთო. იგემანი უფრო შორსაც წავიდა და ქალაქებში არა-ნორდიკული ეთნოსის ნახევარზე მეტი არ უნდა იყოსო, თქვა.

### საარჩევნო თემები

მიგრაციისა და სამართლის უზენაესობის თემებთან ერთად, ამ არჩევნებზე ბევრია საუბარი ენერგეტიკულ კრიზისთან დაკავშირებულ გამოწვევებზე, რაც პირდაპირ უკავშირდება ეროვნული უსაფრთხოებისა და უკრაინაში რუსეთის მიერ გაჩაღებული ომის საკითხსაც.

2022 წლის მაისში, შვედეთმა, ფინეთთან ერთად ოფიციალურად შეიტანა [განაცხადი](https://www.regeringen.se/regeringens-politik/sverige-och-nato/sveriges-vag-in-i-nato/?ref=evropis.moambe.eu) ნატოში. ეს სოციალ-დემოკრატებისათვის პოზიციის ფუნდამენტური ცვლილება გახლდათ. ნატოში გაწევრებას აქამდე თანმიმდევრულად მხოლოდ „ზომიერები“ უჭერდნენ მხარს. ევროპის წინაშე არსებულმა სამხედრო გამოწვევამ შეარბილა „შვედი დემოკრატების“ პოზიციაც - თუკი აქამდე ისინი ევროკავშირიდან გასვლას ლობირებდნენ, ახლა უფრო დაუახლოვდნენ მოძმე პარტიებს - მაგალითად [**ჯორჯია მელონის „იტალიის ძმებს“**](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%98%e1%83%a2%e1%83%90%e1%83%9a%e1%83%98%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%ab%e1%83%9b%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%98-%e1%83%9b%e1%83%a3%e1%83%a1%e1%83%9d%e1%83%9a%e1%83%9d%e1%83%9c%e1%83%98%e1%83%a1/), რომლებიც ევროკავშირის შიგნით ეროვნული მთავრობების გავლენის გაძლიერებას მოითხოვენ.

როგორც „სოციალ-დემოკრატები“, ისე „ზომიერები“ უპირობოდ უჭერენ მხარს უკრაინას. ანდერსსონის მთავრობამ კიივს საგრძნობი სამხედრო დახმარებაც გაუწია.

რუსეთის უკრაინაში შეჭრისა და ამის შედაგად ბუნებრივ რესურსებზე გაზრდილი ფასების კვალობაზე, შვედეთში პარტიების რუსულ რესურსებზე დამოკიდებულების შემცირებას ქადაგებს. დღის წესრიგში შვედური ატომური ენერგეტიკის აღორძინების საკითხიც დაბრუნდა. დღეს, შვედეთის სამ ატომურ ელექტროსადგურში მომუშავე ექვსი რეაქტორი ქვეყანას ენერგიის 30%-ს აწვდის. 1980 წელს, შვედებმა რეფერენდუმზე 2010 წლისათვის ატომური სადგურების დახურვას მისცეს ხმა. სოციალ-დემოკრატები და მწვანეები ამ დანაპირების დაგვიანებით შესრულებას აპირებენ. „ზომიერები“, ლიბერალები, და „შვედი დემოკრატები“ დახურვის ნაცვლად, ახალი ელექტროსადგურების აშენებას ემხრობიან.

### პრემიერობის მსურველები

სოციალ-დემოკრატი [მაგდალენა ანდერსსონი](https://twitter.com/SwedishPM?ref=evropis.moambe.eu), შვედეთის პირველი ქალი პრემიერ-მინისტრი, მთავრობას 2021 წლის 30 ნოემბრიდან უძღვება. ის შეეცდება პოსტი შეინარჩუნოს. პარტიის აქტიური წევრი 1983 წლიდან, ის ადრე ფინანსთა მინისტრის პოსტს იკავებდა. გამოკითხვებ თუ დავუჯერებთ, მაგდალენა ანდერსსონი საკუთარ პარტიაზე უფრო [პოპულარულია](https://demoskop.se/news/partiledarfortroende-augusti-2022/?ref=evropis.moambe.eu), ეს მაჩვენებელი განსაკუთრებით მას შემდეგ გაიზარდა, რაც მან პარტიის პოზიცია შეცვალა და ქვეყნის ნატოში გაწევრიანებას დაუჭირა მხარი.

პრემიერ მინისტრობის მეორე პოტენციური კანდიდატი და მაგდალენა ანდერსსონის მთავარი მეტოქე „ზომიერების“ ლიდერი, 58 წლის [ულფ კრისტერსსონია](https://moderaterna.se/politiker/ulf-kristersson/?ref=evropis.moambe.eu). განათლებით ეკონომისტი, კრისტენსსონი პოლიტიკურად აქტიურ ცხოვრებას ჯერ კიდევ სკოლის მერხიდან ეწევა. ის პარტიის ახალგაზრდული ფრთის ლიდერი იყო 1988 წლიდან და პარლამენტში პირველად 1991 წელს აირჩიეს. შემდეგ, 2010-2014 წლებში სოციალური დაცვის მინისტრი გახლდათ, პარტიას კი სათავეში 2017 წელს ჩაუდგა.

43 წლის, [ჯიმი ოკესსონი](https://twitter.com/jimmieakesson?ref=evropis.moambe.eu), „შვედი დემოკრატების“ ლიდერი, უკვე ათი წელია რაც პარლამენტის წევრია. მისი პოლიტიკური კარიერა „ზომიერების“ ახალგაზრდულ ფრთაში დაიწყო, შემდეგ კი „შვედ დემოკრატებში“ გადაბარგდა. სწორედ მისი ლიდერობის პერიოდში, 2005 წლიდან მოყოლებული, დაადგა პარტია რადიკალური იმიჯის ნორმალიზაციის გზას და პოპულარობა მოიპოვა შვედ ამომრჩეველში. მისი თანაიციატივა იყო შვედეთის მიერ ევროკავშირის დატოვება (ე.წ. “Swexit”). ოკესონი ანტი-საიმიგრაციო განწყობებით გამოირჩევა და პირდაპირ [აკავშირებს](https://www.reuters.com/world/europe/tough-talks-beckon-winner-swedens-close-run-election-2022-09-06/?ref=evropis.moambe.eu) შვედეთში დანაშაულის მატებას მიგრანტების შემოდინებასთან. ამასწინათ, ოკესონმა თავი აარიდა კითხვას, რომელი მიგაჩნიათ უფრო სახიფათოდ - პუტინი თუ ბაიდენიო. თუმცაღა, იმასაც ამბობს „რუსეთი სრულმასშტაბიანი დიქტატურაა და მეზობლების წინააღმდეგ საერთაშორისო სამართლის საწინააღმდეგო დანაშაულს სჩადისო.“

## რას ველოდეთ?

უახლესი გამოკითხვების მიხედვით, ძნელია იმის ვარაუდი, თუ ვინ შეძლებს მმართველი კოალიციის შექმნას. ადვილი შესაძლებელია, შვედეთი კვლავაც „უმცირესობის მთავრობის“ იმედად დარჩეს. როგორც არ უნდა დამთავრდეს არჩევნები, ჩანს, შვედეთის პოლიტიკური სპექტრი საგარეოპოლიტიკური თვალსაზრისით მკვეთრად გადაიხარა ჩრდილოატლანტიკურ ალიანსში ღრმა ინტეგრაციისაკენ. „შვედი დემოკრატების“ მმართველ კოალიციაში რომც ვიხილოთ, ნაკლებ სავარაუდოა, რომ საგარეოპოლიტიკური პორტფელი მათ წარმომადგენელს ერგოს. სავარაუდოა, რომ საგარეო მინისტრის პოსტი ან სოციალ-დემოკრატებს დარჩებათ, ან რუსეთის მიმართ მკვეთრად კრიტიკული „ზომიერები“ ჩაიბარებენ.
### "იტალიის ძმები": მუსოლინის აჩრდილი თუ ახალი ტიპის კონსერვატიზმი?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-98-e1-83-a2-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-ab-e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98--e1-83-9b-e1-83-a3-e1-83-a1-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-98-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:17.000Z
## რა ხდება?

25 სექტემბერს იტალიაში ვადამდელი არჩევნები გაიმართება. წინასწარი გამოკითხვებით, მემარჯვენე ძალების კოალიცია ლიდერობს. სავარაუდო პრემიერ-მინისტრად პარტია „იტალიის ძმების“ ქალი ლიდერი, ჯორჯია მელონი სახელდება.[\[1\]](#%5Fftn1) „იტალიის ძმებს“ ხშირად ნეოფაშისტურ პარტიად მოიხსენიებენ.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- იტალია ეკონომიკის სიდიდით ევროკავშირში მესამეა. მისი პოლიტიკური და ეკონომიკური სტაბილურობა ევროკავშირის ქმედუნარიანობაზე მოახდენს გავლენას.
- ანგელა მერკელის წასვლის შემდეგ, გამოცდილი და პატივცემული მარიო დრაგი ევროპულ პოლიტიკაში დედაქალაქებს შორის კომპრომისების ძიებაზე აგებდა პასუხს, მათ შორის უკრაინის ამბებშიც. ემანუელ მაკრონს და ოლაფ შოლცს უმისოდ გაუჭირდებათ ევროკავშირში ერთსულოვნების უზრუნველყოფა.
- მიუხედავად იმისა, რომ თავად „ძმები“ რუსეთის მიმართ კრიტიკულად არიან განწყობილი, მათი იდეოლოგიური მოკავშირეები მოსკოვთან ახლოს არიან.

## ანალიზი

იტალიის მმართველ კოალიციაში განხეთქილების შედეგად, 2022 წლის 21 ივლისს გამოცდილი ბანკირი და იტალიის ტექნოკრატი პრემიერ-მინისტრი, მარიო დრაგი, თანამდებობიდან გადადგა. ამგვარად, პრეზიდენტ სერჯიო მატარელას მოქმედი პარლამენტის დათხოვნამ და ვადამდელი არჩევნების მიმდინარე წლის 25 სექტემბრისათვის ჩანიშვნამ მოუწია. უკანასკნელ ათწლეულში, იტალიის პოლიტიკური ველის ფრაგმენტაციამ გზა ახალ მოთამაშეებს გაუხსნა.

### მუსოლინის აჩრდილი: ვინ არიან „იტალიის ძმები?“

ჯორჯია მელონის „იტალიის ძმები“ 2012 წელს სილვიო ბერლუსკონის პარტია „თავისუფლების ხალხის“ ნგრევის კვალდაკვალ აღმოცენდა. ჯორჯია მელონი, ისევე, როგორც მისი „იტალიის ძმები,“ მუსოლინის მომხრე ყოფილი ფაშისტების მიერ შექმნილი „იტალიის სოციალური მოძრაობის“ წიაღიდან მოდიან.

მართალია, მელონი მუსოლინთან იდეურ თანხვედრას უარყოფს, თუმცა „იტალიის ძმებმა“ დუჩეს პირდაპირ შთამომავლებს მან პოლიტიკური პლატფორმა შესთავაზა და პარტიის შექმნის შემდეგ, ისინი საარჩევნო კანდიდატებადაც წარადგინა.

„იტალიის ძმები“ მას შემდეგ შეიქმნა, რაც ჯორჯია მელონიმ სილვიო ბერლუსკონის მემარჯვენე-ცენტრისტულ პარტია „თავისუფლების ხალხს,“ 2013 წლის არჩევნებისათვის ტექნოკრატი მარიო მონტის დაგეგმილი მხარდაჭერა არ აპატია და განუდგა. მანამდე, მელონი ბერლუსკონის მთავრობაში მუშაობდა ახალგაზრდობის მინისტრის პოზიციაზე.

- „იტალიის ძმების“ ნეოფაშისტური მიდრეკილებებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია პარტიის რადიკალური შეუწყნარებლობა არალეგალური მიგრაციის მიმართ. პარტია მიმდინარე წლის მაისში ე.წ. საზღვაო ბლოკადის ინიციატივით გამოვიდა, რაც, ჩანს, მათი აზრით, იტალიის სანაპიროების მიგრანტთა ნაკადისაგან დაცვას ემსახურება. მეტიც, „იტალიის ძმები“ მიგრანტებს დაკავებას, ხოლო მათი სიცოცხლის გადასარჩენად ნავების გამგზავნ არასამთავრობოებს დაჯარიმებას უპირებს. [\[2\]](#%5Fftn2)
- „იტალიის ძმები“ თავს იტალიური ეროვნული იდენტობისა და ოჯახური ღირებულებების დამცველ პარტიად წარმოადგენს. იგი ერთნაირსქესიანი წყვილების სამოქალაქო პარტნიორობის იდეას ეწინააღმდეგება და იტალიელთა შობადობის დაბალი მაჩვენებლის გამოსწორებას გეგმავს.
- იდეოლოგიური თვალსაზრისით, „იტალიის ძმების“ ახლო თანამოაზრეებად უნგრეთის პრემიერ ვიქტორ ორბანის პარტია „ფიდესი,“ ფრანგი მარინე ლე პენის „ეროვნული ერთობა“ და ესპანური ულტრამემარჯვენე პარტია VOX (ვოქსი) ითვლებიან.[\[3\]](#%5Fftn3)

### როგორ აღზევდა ჯორჯია მელონი?

2018 წლის საპარლამენტო არჩევნებში „იტალიის ძმებს“ ხმათა მხოლოდ დაახლოებით ოთხი პროცენტი ერგო. მაშინ ისეთი მემარჯვენე კონსერვატიული პარტიები, როგორიცაა ბერლუსკონის „ფორცა იტალია“ და კიდევ უფრო მარჯვნივ მყოფი მატეო სალვინის „ლიგა“ უფრო მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ. საბოლოოდ, იტალიის მთავრობის ფორმირების მანდატი მაინც პოპულისტი ჯუზეპე კონტეს „ხუთვრსკვლავიან მოძრაობას“ ერგო.

იტალიაში ერთპარტიული მთავრობები კარგა ხანია აღარ ყოფილა. გამონაკლისი არც 2018 წლის არჩევნები ყოფილა და ჯუზეპე კონტეს კოალიციურ მთავრობაში მემარცხენე „დემოკრატიულ პარტიასთან“ ერთად მემარჯვენე მატეო სალვინის „ლიგაც“ აღმოჩნდა.

2021 წელს, პანდემიის მძვინვარებისას, კონტეს კოალიცია ჩამოიშალა. კრიზისულ პერიოდში ვადამდელი არჩევნების თავიდან ასაცილებლად, იტალიის მთავრობის მეთაურობა გამოცდილ მარიო დრაგის ჩააბარეს. მისი მთავრობაც მრავალფეროვანი იყო და ამჯერად მემარცხენეებთან კოალიციაში სალვინის ბერლუსკონის „ფორცა იტალიაც“ შეუერთდა.

მემარცხენეებთან და ცენტრისტებთან ალიანსზე უარით, „იტალიის ძმებიმა“ თავი ულტრა-მემარჯვენე იდეების ერთადერთ პრინციპულ მცველად წარმოადგინეს და წარმატებით შეიფერეს იდეოლოგიურად თანმიმდევრული პარტიის იმიჯი.

იტალიელი პოლიტიკოსების მერყეობის ფონზე ჯორჯია მელონი სტაბილურ პიროვნებად მოჩანს, რაც ვადამდელი არჩევნებისთვის კამპანიისას მისთვის უპირატესობად იქცა.[\[4\]](#%5Fftn4)

### რას უნდა ველოდეთ არჩევნებზე?

გაზეთ „პოლიტიკოს“ ანალიზით, არჩევნებში „იტალიის ძმების“ სავარაუდო მხარდაჭერის მაჩვენებელი 24%-ია, რაც მემარჯვენე ძალებში მას უპირობო პირველობას ანიჭებს: „ფორცა იტალიას“ სავარაუდოდ ამომრჩეველთა რვა პროცენტი, ხოლო სალვინის „ლიგას“ ცამეტი პროცენტი მიემხრობა.[\[5\]](#%5Fftn5)

რადგანაც „დემოკრატიული პარტია“ ვერ ახერხებს ცენტრისტულ პარტიებთან ერთად ძალების გაერთიანებას, მემარჯვენეების შანსი იზრდება და მათი გამარჯვება კი მელონის პრემიერობას გულისხმობს. მეტიც, თუკი წინასწარ გამოკითხვების შედეგებს დავეყრდნობით, შესაძლოა მემარჯვენეებს საკონსტიტუციო ცვლილებების მანდატიც მიეცეთ. თავად მელონიმ ამგვარი ამბიცია „ბლუმბერგთან“ ინტერვიუში ღიად დააფიქსირა.[\[6\]](#%5Fftn6)

### „იტალიის ძმები“ და ევროკავშირი

მას შემდეგ, რაც 2014 წელს „იტალიის ძმების“ მეთაურობა ჩაიბარა, ჯორჯია მელონის ანტიევროპული რიტორიკა შერბილდა. მას რადიკალური პარტიის იმიჯის ჩამორეცხვა და ზომიერი პოლიტიკური ძალის სახელის დამკვიდრება სურდა.

მელონი არ ემხრობა იტალიის არც ევროკავშირიდან და არც კონკრეტულად ევროზონიდან გამოსვლას. იგი მხარს უჭერს ე.წ. „ერების ევროპას,“ რაც, სავარაუდოდ, მისი მხრიდან ცალკეული წევრი სახელმწიფოების ეროვნული კომპეტენციების გაძლიერების ხარჯზე ევროკავშირის რეფორმირების სურვილზე მეტყველებს.

2020 წელს მელონი პანევროპული „ევროპელი კონსერვატორებისა და რეფორმისტების“ პარტიის თავმჯდომარე გახდა, რომელსაც მიეკუთვნება, მაგალითად, პოლონეთის მმართველი პარტია „კანონი და სამართლიანობა“. ამგვარად, მელონიმ ევროპული პოლიტიკის ოჯახში მისაღები ლიდერის იმიჯი შეიქმნა.[\[7\]](#%5Fftn7)

იტალიას სასიცოცხლოდ სჭირდება ევროკავშირის ეკონომიკური თანადგომა და ნაკლებ სავარაუდოა მელონის, რომელსაც პრაგმატული პოლიტიკოსის სახელი აქვს, გამარჯვების შემთხვევაში ევროკავშირთან კონფრონტაციის სურვილი, ან შესაძლებლობა ჰქონდეს. [\[8\]](#%5Fftn8)

### რუსეთთან დამოკიდებულება

იტალიის სხვა მემარჯვენე ლიდერებისაგან მელონი რუსეთთან დამოკიდებულებით განსხვავდება. სალვინისა და ბერლუსკონის კავშირები კრემლთან ცნობილია. მათ საპირისპიროდ, „იტალიის ძმების“ ლიდერი მტკიცედ უჭერს მხარს უკრაინას რუსეთთან ომში. ამასთან, დადებითად არის განწყობილი ჩრდილოატლანტიკური ალიანსის მიმართ.

## რას უნდა ველოდეთ?

- ჯორჯია მელონის სავარაუდო გამარჯვების შემდეგ, ჩანს, იტალიას კვლავ კოალიციური მთავრობა ეყოლება. დიდი ალბათობით, სამთავრობო საქმეებში გამოუცდელი „იტალიის ძმები” მოკავშირეებად შედარებით გაწაფული მატეო სალვინის „ლიგას,” მხცოვანი ბერლუსკონის „ფორცა იტალიასა” და რამდენიმე მცირე ზომის ცენტრისტულ პარტიას აირჩევენ.
- წინასწარი გამოკითხვებით, მემარჯვენეთა გაერთიანებას საკონსტიტუციო უმრავლესობის მოპოვების (საკანონმდებლო ორგანოს ორივე პალატაში ხმათა ორი მესამედის მიღების) საყურადღებო შანსი აქვს. თუ ეს მოხდა, იტალიის დემოკრატიულ ინსტიტუტებს გამოცდა ელით. .
- ჯორჯია მელონიმ დაადასტურა, რომ უკრაინაში რუსეთის აგრესიათან მიმართებით წინამორბედის, მარიო დრაგის პოლიტიკას გააგრძელებს, ანუ უკრაინას კვლავაც მხარს დაუჭერს. “იტალიის ძმების” ლიდერი ფიქრობს, რომ იტალიის მიერ დასავლური სანქციების ერთგულება ოფიციალური რომის “საერთაშორისო სანდოობისათვის” სასარგებლოა. თუმცა მის სავარაუდო მოკავშირეს, მატეო სალვინის პირიქით, სჯერა, რომ რუსეთის მიმართ დაწესებული სანქციები არა რუსეთს, არამედ იტალიას აზიანებს და გადახედვას საჭიროებს. თუკი მელონის მთავრობა ამ საკითხზე ერთსულოვანი არ იქნება, იტალიის გაუჭირდება ძველებური როლის თამაში პუტინის საწინააღმდეგო კოალიციაში, თუმცა სრულად არც კრემლის მომხრეთა ბანაკში ჩაეწერება.

---

**გამოყენებული წყაროები**:

[\[1\]](#%5Fftnref1) ROMÉO, Lou. “Brothers of Italy, the Far-Right Party on the Cusp of Power.” France 24\. France 24, July 24, 2022\. [https://www.france24.com/en/europe/20220724-brothers-of-italy-the-far-right-party-on-the-cusp-of-power](https://www.france24.com/en/europe/20220724-brothers-of-italy-the-far-right-party-on-the-cusp-of-power?ref=evropis.moambe.eu).

[\[2\]](#%5Fftnref2) “Italy Confronts Its Fascist Past as the Right Prepares for Power.” 2022\. POLITICO. August 3, 2022\. [https://www.politico.eu/article/italy-fascist-giorgia-meloni-mario-draghi-silvio-berlusconi-matteo-salvini-racist-mussolini-election/](https://www.politico.eu/article/italy-fascist-giorgia-meloni-mario-draghi-silvio-berlusconi-matteo-salvini-racist-mussolini-election/?ref=evropis.moambe.eu).

[\[3\]](#%5Fftnref3) “Brothers of Italy, the Far-Right Party on the Cusp of Power.” 2022\. France 24\. July 24, 2022\. [https://www.france24.com/en/europe/20220724-brothers-of-italy-the-far-right-party-on-the-cusp-of-power](https://www.france24.com/en/europe/20220724-brothers-of-italy-the-far-right-party-on-the-cusp-of-power?ref=evropis.moambe.eu).

[\[4\]](#%5Fftnref4) Ghiglione, Giorgio. n.d. “How Giorgia Meloni Took over the Italian Right.” Foreign Policy. Accessed September 1, 2022\. [https://foreignpolicy.com/2022/08/16/giorgia-meloni-brothers-of-italy-election/](https://foreignpolicy.com/2022/08/16/giorgia-meloni-brothers-of-italy-election/?ref=evropis.moambe.eu).

[\[5\]](#%5Fftnref5) “POLITICO Poll of Polls — Italian Polls, Trends and Election News for Italy.” 2021\. POLITICO. 2021\. [https://www.politico.eu/europe-poll-of-polls/italy/](https://www.politico.eu/europe-poll-of-polls/italy/?ref=evropis.moambe.eu).

[\[6\]](#%5Fftnref6) *Bloomberg.com*. 2022\. “Italy Right-Wing Bloc Nears 50% Support in Poll for Autumn Vote,” August 19, 2022\. [https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-19/italy-right-wing-bloc-nears-50-support-in-poll-for-autumn-vote](https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-19/italy-right-wing-bloc-nears-50-support-in-poll-for-autumn-vote?ref=evropis.moambe.eu).

[\[7\]](#%5Fftnref7) Review of *The Brothers of Italy Are on a Roll*. 2020\. Economist.com. The Economist. December 12, 2020\. [https://www.economist.com/europe/2020/12/12/the-brothers-of-italy-are-on-a-roll?giftId=e172ef06-e4b0-499f-9892-9f3e584c1aff&fbclid=IwAR0zk9Ir-Mp4-HX1DkOmtEPqGF--jBSWmdQIEbmhrqtrdnO\_JM2T\_jk-1G0](https://www.economist.com/europe/2020/12/12/the-brothers-of-italy-are-on-a-roll?giftId=e172ef06-e4b0-499f-9892-9f3e584c1aff&fbclid=IwAR0zk9Ir-Mp4-HX1DkOmtEPqGF--jBSWmdQIEbmhrqtrdnO%5FJM2T%5Fjk-1G0&ref=evropis.moambe.eu).

[\[8\]](#%5Fftnref8) “Brothers of Italy, the Far-Right Party on the Cusp of Power.” 2022\. France 24\. July 24, 2022\. [https://www.france24.com/en/europe/20220724-brothers-of-italy-the-far-right-party-on-the-cusp-of-power](https://www.france24.com/en/europe/20220724-brothers-of-italy-the-far-right-party-on-the-cusp-of-power?ref=evropis.moambe.eu).
### ლიზ ტრასი: დამდეგი ზამთრის პრემიერი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-96--e1-83-a2-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-a1-e1-83-98--e1-83-93-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-92-e1-83-98--e1-83-96-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-97-e1-83-a0-e/
Last updated: 2022-09-03T17:06:20.000Z
სამშაბათიდან გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას ბორის ჯონსონი ოფიციალურად დატოვებს, ელისაბედ დედოფალი კი მორიგი, აწ უკვე მეთხუთმეტე პრემიერისგან მოისმენს ქვეყნის აღმშენებლობის დიად გეგმებს. კონსერვატიულ პარტიაში უკვე აღარავინ მალავს, რომ გასულ პარასკევს ჩატარებულ კენჭისყრაში დედოფლისვე სეხნიამ გაიმარჯვა. ლიზ ტრასს მრავალ კრიზისთან მოუწევს შეჭიდება, თუმცა დაუნინგ სტრიტის ათი ნომრის ახალ მაცხოვრებელზე ერთი რამის თქმა დარწმუნებით შეიძლება - ის გამოწვევებს არასდროს უშინდება.

**ავტორი**: საბა ბრაჭველი ინგლისის მცოდნე და მოყვარული, "ევროპის მოამბის" ერთგული ავტორია.

## ბორის ჯონსონის ჩრდილი და აჩრდილი

ბორის ჯონსონმა, თავისი სამწლიანი პრემიერობის განმავლობაში, ბევრი საჩოთირო სკანდალიდან დაიძვრინა თავი. განსაკუთრებულ ხათაბალაში თავისივე დაწესებული კოვიდ-რეგულაციების დარღვევის გამო მოხვდა, რის გამოც ივნისში ოპოზიციის მიერ გამოცხადებული უნდობლობის კენჭისყრის გადალახვაც კი მოუწია. მისი პრემიერობა [იანვრიდან მოყოლებული](https://news.sky.com/story/boris-johnson-more-tory-mps-submit-no-confidence-letters-as-pressure-to-oust-pm-mounts-12519687?ref=evropis.moambe.eu) წკიპზე ეკიდა.

მინისტრთა კაბინეტის, პარტიისა და ამომრჩევლების მოთმინების ფიალა საბოლოოდ მაშინ აივსო, როცა პარტიის ერთ-ერთ ლიდერად შესაძლო სექსუალური მოძალადე დაასახელა. თავიდან კი უარობდა ბორისი, პარლამენტარის წარსულზე არა გამეგებოდა რაო, მაგრამ ლორდი მაკდონალდი საჯაროდ დაადგა პირზე - ჯერ კიდევ 2019 წელს გაცნობეთ ამ სამარცხვინო ქცევის შესახებო. მინისტრების გადადგომების ფლეშმობის შემდეგ, ბორისს სხვა აღარაფერი დარჩენოდა და ბედს დანებდა.

თუმცა, რაკიღა ბორისმა წასვლამდე ოპოზიციის უნდობლობის კენჭისყრა გადალახა, შემდეგი პრემიერის ასარჩევად ახალი საპარლამენტო არჩევნების დანიშვნა საჭირო არ გახდა. მომავალი ლიდერის მოძიება კონსერვატორთა პარტიაში გახდა საჭირო.

ბორისს ამ რბოლაში მონაწილეობა არ შეეძლო, თუმცაღა [ავი ენები ამბობენ](https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-29/boris-johnson-will-try-to-make-comeback-as-pm-rory-stewart-says?ref=evropis.moambe.eu), საზოგადოებას მის ტყუილებსა და სკანდალებზე გულისწყრომა რომ გადაუვლის, დაუნინგ სტრიტზე დაბრუნებას უთუოდ ეცდებაო. ქარიზმატული და პარტიაში კვლავ დიდი პოპულარობით მოსარგებლე ექს-პრემიერის აჩრდილი, სავარაუდოა, რომ კარგა ხანს იტრიალებს ვესტმინსტერში, მომავალ პრემიერს კი მისი ჩრდილიდან გამოსვლისთვის მნიშვნელოვანი ძალისხმევა დაჭირდება.

## საზაფხულო პრაიმჰაუსი ბალმორალისთვის

სექტემბრის პირველ კვირაში პარლამენტი საზაფხულო შვებულებიდან დაბრუნდება, დედოფალი კი ახალ პრემიერს არა ლონდონის ბაკინჰემის სასახლეში, არამედ აბერდინში, ბალმორალის სასახლეში მიიღებს. ბოლო წლებში შოტლანდიასთან დაძაბული ურთიერთობების გათვალისწინებით, ეს შეიძლება უბრალო დამთხვევა არ იყოს.

და თუმცა დედოფლისგან კურთხევის მიღების ტრადიცია საუკუნეების მტვრითაა დაფარული, რვა კონსერვატორი პოლიტიკოსის შეჯიბრს ლიდერობისთვის, რომელიც ივლისსა და აგვისტოში გაემართა, თანამედროვე რეალითი შოუს ელფერი დაჰკრავდა.

კანდიდატები ერთმანეთს საჯარო დებატებში უპირისპირდებოდნენ, თითოეული რაუნდის შემდეგ კი კენჭისყრა ტარდებოდა, რის შემდეგაც ყველაზე ნაკლები ხმის მქონე რბოლას ეთიშებოდა. ასე შემოგვრჩა ორი კანდიდატი - რიში სუნაკი და ლიზ ტრასი.

მათ შორის საბოლოო არჩევანი არა მხოლოდ პარლამენტარმა კონსერვატორებმა, არამედ პარტიის ყველა რეგისტრირებულმა წევრმა გააკეთა. სწორედ ამ საბოლოო გარბენის შედეგებს შევიტყობთ ოფიციალურად ზეგ, დამდეგ ორშაბათს.

## Ready for Rishi vs Liz for Leader

მიმომხილველების აზრით, საბოლოო შედეგზე გადამწყვეტი გავლენა სწორედ ამომრჩევლის ცვლილებასთან ადაპტაციის უნარმა მოახდინა. თუკი ფინალამდე მთავარი პარტიის წევრების დარწმუნება იყო, ფინალში გადამწყვეტ როლს კონსერვატორი ამომრჩევლები თამაშობდნენ.

ფინალამდე ჩატარებულ ყველა კენჭისყრაში ახალგაზრდა და ამბიციური კანცლერი - რიში სუნაკი ლიდერობდა, რომელსაც ზურგს დიდი ფული და სოციალურ მედიაში გაჩაღებული ორიგინალური საარჩევნო კამპანია უმაგრებდა. ახალბედა ფინალისტი თავს კომპეტენტურ და პროფესიონალ, ახალი იდეების მქონე პოლიტიკოსად წარმოადგენდა, თუმცა პარტიის ტრადიციულ ხაზზაც ქედს უხრიდა. სუნაკმა კამპანიის მთავარს სამიზნედ პარტიის ახალგაზრდა წევრები აირჩია და კამპანიაც შესაბამისად - ინსტაგრამზე დაიწყო. მისი "სთორები" მხოლოდ ინსტაგრამზე მილიონობით ნახვას რეგულარულად აგროვებდა.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2022/09/301935461_1436668590136170_5197668922412155996_n.png)

რიში სუნაკის კამპანიის ნაწილი მისი ბავშვობის სურათები და ინდური წარმოშობის ბავშვის წარმატების ისტორია იყო. ფოტო: რიში სუნაკის კამპანია.

სუნაკისგან განსხვავებით, ტრასი თავს დიდი გამოცდილების მქონე მინისტრად აჩვენებდა, რომელმაც საგარეო პორტფელის მართვისას ბრწყინვალე შედეგებს მიაღწია. კონკურენტთან შედარებით თითქმის მოსაწყენიც კი იყო მისი კამპანიაც - ინსტაგრამზე კეკლუცობის ნაცვლად, ფსონი მან ტრადიციულ, ბეჭდურ გამოცემებზე გააკეთა და როგორც ბიბისი იუწყება, საბოლოოდ [არც შემცდარა](https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-62238069?ref=evropis.moambe.eu) \- კონსერვატიული პარტიის წევრთა უმეტესობა, გაგიკვირდებათ და, დეილი მეილს უფრო კითხულობს, ვიდრე ინსტაგრამის სთორებს სქროლავს...

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2022/09/286486590_611547603974990_1957242122634516439_n-2.png)

"2024-ში ლეიბორისტებს მე დავამარცხებ" - ლიზ ტრასის კამპანიის ბანერი "დეილი მეილში"

ბორისის აჩრდილმა, ზემოთ რომ ვახსენეთ, ფინალშიც იჩინა თავი. კამპანია ორივე კანდიდატმა არა გვარზე, არამედ სახელზე ააწყო, რაც ბრიტანულ პოლიტიკაში სწორედ ბორისის მიერ დამკვიდრებული სიახლეა.

გარდა ამისა, სუნაკსა და ტრასს შორის არჩევანი, პარტიის წევრებისთვის, შეიძლება სწორედ ბორისისადმი მათმა დამოკიდებულებამაც განაპირობა - სუნაკი ერთ-ერთი პირველი ‘მოჯანყეთაგანი’ იყო, ვინც ბორისს განუდგა, ტრასი კი ბოლომდე დარჩა ყოფილი პრემიერის ერთგული. ვინ იფიქრებდა, რომ ერთგულება პოლიტიკაში ასე დაფასდებოდა?!

## ლიზ ტრასი - კარიერით პოლიტიკოსი

ლიზ ტრასის გაპრემიერებით კიდევ ერთი ბრიტანული [ტრადიცია](https://www.aljazeera.com/opinions/2022/7/21/truss-v-sunak-what-is-unusual-in-the-race-for-uk-prime-minister?ref=evropis.moambe.eu) შენარჩუნდება, რომელიც სათავეს 1955 წლიდან იღებს და რომლის მიხედვითაც გადამდგარი პრემიერის ადგილს მისი კაბინეტის საგარეო საქმეთა, შინაგან საქმეთა, ან ფინანსთა მინისტრი იკავებს. აკი სწორედ საგარეო საქმეთა მინისტრობისას დააგროვა მომავალმა პრემიერმა მთავარი პოლიტიკური კაპიტალი. თუმცა მისი კარიერა ბევრად უფრო ადრე იწყება.

რაც არ უნდა უცნაური იყოს, სტუდენტობის დასრულებამდე ტრასი ლიბერალ-დემოკრატების წევრი და მონარქიის გაუქმების ურყევი მომხრე იყო, თუმცა, 1996 წელს კონსერვატორებს შეუერთდა და ახალგაზრული ამბოხის აზრებიც თემზის წყალს გაატანა. მნიშვნელოვან საკითხებზე პოზიციის ცვლილება ტრასისთვის უჩვეულო არაა: 2016 წლამდე ის ბრექსიტის თავგადაკლული მოწინააღმდეგე იყო, 2017 წლის შემდგომ კი ევროკავშირიდან გასვლას ‘ახალი შესაძლებლობების ფანჯარად’ მოიხსენიებს.

პარტიაში ლიზ ტრასი თავდაპირველად დევიდ კემერონმა დააწინაურა და მერე ეკონომიკური, გარემოს დაცვის, ვაჭრობისა და იუსტიციის მიმართულებით სხვადასხვა თანამდებობებს მომდევნო კაბინეტებშიც იკავებდა. 2021 წელს, ტრასი ბორის ჯონსონმა საერთაშორისო ვაჭრობის მდივნიდან საგარეო საქმეთა მინისტრად აღაზევა. თუკი ადრე, ფართო პუბლიკისთვის ლიზ ტრასი მხოლოდ ყველთან და ვაშლებთან დაკავშირებული [უცნაური მონოლოგით](https://www.youtube.com/watch?v=UFNRUuBARM4&ref=evropis.moambe.eu) იყო ცნობილი, უკრაინის ომმა მისი იმიჯი და კარიერაც შეცვალა.

## უკრაინის უდიდესი მეგობარი

2022 წლის 10 თებერვალს ლიზ ტრასი რუს კოლეგას, ლავროვს შეხვდა. რუსმა შეხვედრის შემდგომ გაღიზიანება ვერაფრით დამალა - ჩვენი შეხვედრა [‘ყრუსა და მუნჯს შორის’](https://news.sky.com/story/russia-ukraine-crisis-ministers-get-new-powers-to-sanction-russia-after-trusss-stormy-talks-in-moscow-12538506?ref=evropis.moambe.eu) დიალოგს ჰგავდაო. საპასუხოდ ტრასმა განაცხადა, შეხვედრაზე მე სიმუნჯის არაფერი მეტყობოდაო, რითიც სმენის პრობლემებზე მეორე მხარეს მიანიშნა. ორ კვირაში რუსეთი უკრაინაში შეიჭრა, ტრასმა კი რუსეთის წინააღმდეგ ბრძოლა დაიწყო.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2022/09/image.png)

"ტრასი ტანკში": 2021 წლის ნოემბერში ტრასმა (მარცხნივ) ესტონეთში ტანკისტის მუზარადიც მოირგო და ამით რუსეთსაც მიანიშნა თავისი განზრახვა, სახელოვან წინამორბედს, მარგარეტ ტეტჩერსაც (მარჯვნივ, 1986 წელი, დასავლეთ გერმანია) ჩაუკრა თვალი და ამომრჩეველსაც მიანიშნა თავისი ამბიციების მიმართულება. ფოტო: დაუნინგ სტრიტი/გეტის არქივი.

ომის დაწყებიდან სამ დღეში ტრასმა საჯაროდ დაუჭირა მხარი იმ ბრიტანელებს, რომლებიც უკრაინის ომში მოხალისეებად მიდიოდნენ. ამის გამო ის საკუთარი პარტიის რამდენიმე წევრმაც კი გააკრიტიკა, თუმცა ტრასს უკრაინის მხარდაჭერა არ შეუწყვეტია. ის იყო რუსეთის მიმართ მკაცრი სანქციების დაწესების ერთ-ერთი მთავარი ლობისტი და ‘ქორული’ პოლიტიკის ურყევი მომხრე. ტრასმა საარჩევნო კამპანიის დროს დააანონსა კიდეც - პრემიერი თუ გავხდები, უკრაინას ჩემზე დიდი მეგობარი არ ეყოლებაო.

ტრასის ხედვა ბრიტანული უსაფრთხოების სამსახურების ხედვას ემთხვევა, რომლებიც ლიტვინენკოსა და სკრიპალის დანაშაულების შემდეგ პუტინის რუსეთთან თანამშრომლობას - საფრანგეთისა და გერმანიისგან განსხვავებით - შეუძლებლად მიიჩნევენ. ამრიგად, გასაკვირი არაა, რომ ლავროვთან შეხვედრიდან მოყოლებული, რუსული მედია ლიზ ტრასს პერმანენტულად ესხმის თავს და ერთ-ერთ მთავარ მტრად ასახელებს.

## სამომავლო პერსპექტივები და პოლიტიკა

ტრასის ერთ-ერთი მთავარი დაპირება ის იყო, რომ წინამორბედის პოლიტიკას გააგრძელებდა. შესაბამისად, მისგან მკვეთრ ცვლილებებს არ უნდა მოველოდეთ. როგორც კლასიკური ლიბერტარიანული ეკონომიკური პოლიტიკის მომხრე და ტეტჩერისტი, ტრასის ერთ-ერთი მთავარი დაპირება გადასახადების შემცირებაა. პირველი ალბათ ე.წ. „მწვანე ბეგარა“ იქნება, რომელიც ვესტმინსტერმა განახლებად ენერგიაში ინვესტირებისთვის შემოიღო, თუმცა, მიმდინარე ენერგეტიკული კრიზისის ფონზე რიგითი ბრიტანელის ჯიბეს დამატებით ტვირთად აწვება. ეკონომიკური პოლიტიკის გარდა, ტრასის ტეტჩერიზმი თავდაცვის პოლიტიკაშიხ გამოიხატება. გარდა უკრაინის მყარი მხარდაჭერისა, ტრასი თავდაცვაში ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის 3%-ის გადასროლას აპირებს.

საგარეო პოლიტიკაში რუსეთის მიმართ სიხისტე სავარაუდოდ შენარჩუნდება, თუმცა უფრო შემაშფოთებელია ტრასის საკმაოდ უხეში დამოკიდებულება ევროკავშირსა და საფრანგეთთან. ევროკავშირი იმას უფრთხის, რომ ტრასი ბრეგზიტის დროს ირლანდიასთან [**საბაჟო წესების შესახებ დადებულ ხელშეკრულებას** ](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%91%e1%83%a0%e1%83%98%e1%83%a2%e1%83%90%e1%83%9c%e1%83%94%e1%83%97%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%94%e1%83%95%e1%83%a0%e1%83%9d%e1%83%9e%e1%83%a3%e1%83%9a%e1%83%98-%e1%83%92%e1%83%90%e1%83%9c%e1%83%a5/)დაარღვევს. საფრანგეთის პრეზიდენტზე ლიზ ტრასის ამასწინანდელმა ნათქვამმა, კაცმა არ იცის, მაკრონი ბრიტანეთის მტერია თუ მეგობარიო, [ბევრი გააღიზიანა ](https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-uk-friend-sometimes-leader/?ref=evropis.moambe.eu)პარიზში. ბორის ჯონსონით უკვე მოღლილი კონტინენტური ევროპელები ტრასის გამოხტომებს მშვიდად ალბათ არ აიტანენ. ევროპული ერთობის რღვევა კი მიმდინარე ომისა და დამდეგი ენერგეტიკული კრიზისის დროს კარგი საქმე ვერ იქნება.

გაერთიანებული სამეფოს შემდეგი საპარლამენტო არჩევნები 2024 წლის ბოლოს უნდა ჩაინიშნოს და 2025 წლის დასაწყისში ჩატარდეს. შემდეგი არჩევნების მოგება მომავალი პრემიერისთვის მთავარი საზრუნავი იქნება. რაკი ტრასი - ტეტჩერისაგან განსხვავებით - ქარიზმატულობით არ ბრწყინავს, მას გამკლავება მოუწევს როგორც ოპოზიციასთან, ისე - საკუთარი პარტიის ლიდერშიფთან, რომელმაც არჩევნებისთვის შესაძლოა უფრო ქარიზმატული სახის ხილვა ისურვოს.

ჩვენი მხრივ კი, ვუსურვებთ არია სტარკის მოყვარულ პრემიერს იმ ზამთართან გამკლავებას, რომელიც ნამდვილად მოდის და წელს შესაძლოა განსაკუთრებულად სუსხიანიც აღმოჩნდეს.
### რას მოასწავებს ლაჩინის აზერბაიჯანის კონტროლქვეშ დაბრუნება?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-a1--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-90-e1-83-a1-e1-83-ac-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-a1--e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-a9-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-a1--e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:18.000Z
## რა მოხდა?

26 აგვისტოს აზერბაიჯანის კონტროლის ქვეშ გადავიდა ქ. ლაჩინი და სოფლები ზაბუხი და სუსი, სადაც 2020 წლის შემოდგომაზე ყარაბაღის მეორე ომის დასრულების შემდეგ რუსი სამშვიდობოები იყვნენ განლაგებული.

---

**ავტორი**: გიორგი ბილანიშვილი, მკვლევარი, ტვიტერზე: @bilanishviliG

---

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

ლაჩინის დერეფნის სახელით ცნობილ ტერიტორიაზე კონტროლის დაბრუნებით ბაქომ კიდევ უფრო გაიმყარა პოზიციები ყარაბაღის პრობლემის აზერბაიჯანის ტერიტორიული მთლიანობის ფარგლებში მოსაგვარებლად.

ლაჩინის დაბრუნებით ბაქომ სომხეთზე გავლენის ბერკეტები კიდევ უფრო გაიძლიერა და რუსეთსაც საკუთარი პირობები მოახვია თავს. რუს სამშვიდობოებს მოუწიათ ლაჩინის ტერიტორიის დატოვება და ახალი, ბაქოს მიერ აშენებული გზის დასაცავად გადანაცვლება.

## ანალიზი

სომხეთმა ყარაბაღის პირველი ომის შემდეგ დაიკავა ლაჩინის რაიონი, აზერბაიჯანის კიდევ ექვს რაიონთან ერთად. ლაჩინის სატრანსპორტო დერეფანს სტრატეგიული მნიშვნელობა გააჩნდა. ის წლების განმავლობაში უზრუნველყოფდა პირდაპირ კავშირს ერევანსა და სტეპანაკერტს შორის.

ყარაბაღის მეორე ომის შედეგად, 2020 წელს, ადრე სომხეთის მიერ დაკავებული შვიდი რაიონი - მათ შორის ლაჩინისა - აზერბაიჯანის კონტროლის ქვეშ დაბრუნდა. თუმცა, რუსეთის შუამავლობით, აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის გაფორმებული სამშვიდობო შეთანხმების თანახმად, უშულოდ ლაჩინის სატრანსპორტო დერეფანში რუსი სამშვიდობოები ჩადგნენ.

### ლაჩინის დერეფნის საკითხი სამშვიდობო შეთანხმებაში

სამშვიდობო შეთანხმების [თანახმად](https://kremlin.ru/events/president/news/64384?ref=evropis.moambe.eu), ლაჩინის დერეფანს დროებით შეუნარჩუნდა ყარაბაღსა და სომხეთს შორის კავშირის უზრუნველყოფის ფუნქცია, რაზეც პასუხისმგებლობა იქ განლაგებულ რუს სამშვიდობოებს უნდა ეკისრათ. თუმცა, ამავე შეთანხმების თანახმად, სამი წლის განმავლობაში მხარეები უნდა შეთანხმებულიყვნენ ლაჩინის დერეფნის ალტერნატიული სატრანსპორტო მარშრუტის მშენებლობაზე. გეგმით, სწორედ ამ ახალი მარშრუტით დაუკავშირდებოდა სომხეთი ყარაბაღს, ხოლო რუსი სამშვიდობოები კი ლაჩინის დერეფნის ნაცვლად უკვე ამ ახალ მარშრუტზე განთავსდებოდნენ.

### ფაქტის წინაშე: ბაქოს სტრატეგია

ბაქო სერიოზულად ეკიდება დაბრუნებული ტერიტორიების შემომტკიცებას, განსაკუთრებით ქვეყნის ინფრასტრუქტურაში მის ჩართვას. ფიზულში გასული წლის შემოდგომაზე გაიხსნა საერთაშორისო აეროპორტი. სერიოზული ინვესტიციები ხორციელდება შუშაშიც.

მსგავსი იყო აზერბაიჯანის პოლიტიკა ლაჩინის დერეფანთან მიმართებაში. ბაქოს დრო არ დაუკარგავს სომხურ მხარესთან ლაჩინის დერეფნის ალტერნატიული მარშრუტის თაობაზე მოლაპარაკებებზე და არც შეთანხმებით განსაზღვრული სამწლიანი ვადის გასვლას დალოდებია 2023 წელს.

ბაქომ საკმაოდ სწრაფად ააგო ალტერნატიული საგზაო მარშრუტი საკუთარ ტერიტორიაზე და მიიყვანა იგი სომხეთის საზღვრამდე. ამის შემდეგ კი, მიუხედავად იმისა, რომ სომხურ მხარეს საკუთარ ტერიტორიაზე სამუშაოები ჯერ კიდევ დასრულებული არ ჰქონდა, დაიწყო აქტიური ქმედებები ლაჩინის დერეფანზე კონტროლის მოსაპოვებლად.

სომხეთი გამოუვალ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. აქ ჯერ კიდევ ივნისის ბოლოს დაიწყო საუბარი იმაზე, რომ მათ მოუწევდათ ლაჩინის დერეფნის [დათმობა](https://www.kommersant.ru/doc/5460477?ref=evropis.moambe.eu), თუმცა კონკრეტული ვადების დასახელებისგან ყველა თავს იკავებდა.

აგვისტოს დასაწყისში კონფლიქტის ზონაში ვითარება რამდენჯერმე გამწვავდა. შედარებით მცირე მასშტაბის, მაგრამ საკმაოდ მწვავე სამხედრო შეტაკებაში, აზერბაიჯანული მხარის გადამწყვეტი უპირატესობა გამოიკვეთა. აზერბაიჯანის შეირაღებულმა ძალებმა რამდენიმე სიმაღლის დაკავებაც [მოახერხეს](https://www.pravda.com.ua/rus/news/2022/08/3/7361743/?ref=evropis.moambe.eu).

ამის შემდეგ, როგორც სომხეთის ისე ყარაბაღის წარმომადგენელთა მხრიდან გაკეთდა განცხადებები ლაჩინის დერეფნის აზერბაიჯანის კონტროლის ქვეშ გადასვლის თაობაზე, რის თარიღადაც 25 აგვისტო დასახელდა.

## რა მიიღო აზერბაიჯანმა?

ლაჩინის დერეფნის აზერბაიჯანის კონტროლის ქვეშ დაბრუნების შემდეგ, სომხეთს აღარ აქვს შესაძლებლობა პირდაპირ, აზერბაიჯანის გაუვლელად დაუკავშირდეს ყარაბაღს.

რუსი სამშვიდობოები ბაქოს მიერ ალტერნატივის სახით აშენებულ, აზერბაიჯანის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე გადავიდნენ. ამიერიდან, აზერბაიჯანს ყველა საშუალება აქვს მკაცრად გააკონტროლოს ტვირთები და მიმოსვლა, სომხეთსა და ყარაბაღს შორის.

ლაჩინის დერეფნის აზერბაიჯანის კონტროლის ქვეშ გადასვლის შემდეგ ბაქოს ხელშია მთიანი ყარაბაღის [სომხეთიდან ](https://www.ng.ru/cis/2022-08-22/5%5F8519%5Fkarabakh.html?ref=evropis.moambe.eu)გაზით, ელექტროენერგიითა და ინტერნეტით უზრუნველმყოფი ინფრასტრუქტურა.

შესაბამისად, ბაქომ საკმაოდ სოლიდური ბერკეტი მიიღო სომხეთთან მოლაპარაკებებში სასურველი დათმობების მისაღებად. ბაქოსთვის ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტი ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკასთან სომხეთის ტერიტორიის გავლით სატრანსპორტო დერეფნის ამოქმედებაა, რის მიღწევასაც იგი სავარაუდოდ უახლოეს მომავალში შეეცდება.

## კრემლის სისუსტე და დათმობები

ყარაბაღის მეორე ომში აზერბაიჯანისა და მისი მოკავშირის, თურქეთის წარმატების მიუხედავად, რუსეთის ფედერაციამ მოახერხა და სამშვიდობო შეთანხმების მთავარ მედიატორად მოგვევლინა. შეთანხმების პირობები სავარაუდოდ იმაზე იყო გათვლილი, რომ კრემლს შეენარჩუნებინა გავლენა იმდენად მაინც, რომ ყარაბაღის კონფლიქტი, როგორც ბაქოზე, ისე ერევანზე ერთგვარ ზეწოლის ბერკეტად დარჩენილიყო.

მოსკოვი ფორმალურად ახლაც ინარჩუნებს მედიატორის როლს, რადგან სხვადასხვა საკითხებზე ბაქოსა და ერევანს შორის მოლაპარაკებები სწორედ მოსკოვის მონაწილეობით იმართება. თუმცა, უკრაინაში სამხედრო წარუმატებლობის, დასავლეთთან მწვავე კონფრონტაციის და აზერბაიჯანის აქტიურობის ფონზე, ეს როლი თანდათანობით სუსტდება.

### რუსეთის საერთაშორისო და რეგიონული მეტოქეები

ყარაბაღის პრობლების მოგვარებაში [**სულ უფრო იზრდება ევროკავშირის როლი.**](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%91%e1%83%a0%e1%83%98%e1%83%a3%e1%83%a1%e1%83%94%e1%83%9a%e1%83%98-%e1%83%a1%e1%83%9d%e1%83%9b%e1%83%ae%e1%83%94%e1%83%97-%e1%83%90%e1%83%96%e1%83%94%e1%83%a0%e1%83%91%e1%83%90%e1%83%98%e1%83%af/) ბრიუსელში უკვე გაიმართა რამდენიმე შეხვედრა აზერბაიჯანის და სომხეთის ლიდერებს შორის. მორიგი შეხვედრა ალიევსა და ფაშინიანს შორის ევროკავშირის მონაწილეობით 31 აგვისტოს [შედგება](https://www.ng.ru/cis/2022-08-28/5%5F8524%5Fazerbaijan.html?ref=evropis.moambe.eu).

2010-იან წლებში მოსკოვმა მიზანმიმართულად განდევნა საერთაშორისო მოთამაშეები - ეუთო, ევროკავშირი და გაერო - სამხრეთ კავკასიიდან. ამ საქმეში მაშინ კრემლს ბაქოც დაეხმარა, რომელსაც არ სიამოვნებდა დასავლელი დიპლომატების აქცენტები ადამიანის უფლებებზე.

დღეს ვითარება შეცვლილია - მოსკოვი დასავლეთთან კონფრონტაციაშია, პრეზიდენტ ალიევს კი ევროკავშირის პრეზიდენტი პირადად ეახლა ნავთობის და გაზის მიწოდების გასაზრდელად. ყარაბაღში ევროკავშირის როლის ზრდა კრემლისთვის მისაღები არ უნდა იყოს, თუმცა დღეს მას წინააღმდეგობის გაწევა, როგორც ჩანს, აღარ შეუძლია.

ამასთან ერთად, რუსეთის უკრაინაში შეჭრის შედეგად მოსკოვის წინაშე წარმოქმნილი სირთულეები ბაქოს საშუალებას აძლევს უფრო თამამი ნაბიჯები გადადგას ყარაბაღის პრობლემის მოგვარების მიზნით. მისთვის დამატებით მნიშვნელოვანი ფაქტორია ანკარას მხარდაჭერა, რომელთანაც სტრატეგიული მოკავშირეობა გააჩნია. თურქეთის პოზიციები რეგიონში ისედაც გაძლიერდა ყარაბაღის მეორე ომის შემდეგ, რადგან სწორედ მისმა დახმარებამ შეასრულა მნიშვნელოვანი როლი აზერბაიჯანის გამარჯვებაში.

უკრაინასთან ომში ჩართული მოსკოვისთვის თურქეთის მნიშვნელობა კიდევ უფრო გაიზარდა. ერთი მხრივ, ანკარა ცდილობს მედიატორის როლი შეასრულოს რუსეთსა და უკრაინას შორის. მეორე მხრივ კი, მან უარ თქვა რუსეთისთვის სანქციების დაწესებაზე და მოსკოვის მნიშვნელოვან სავაჭრო-ეკონომიკურ პარტნიორად რჩება. ამდენად, ჩანს, რომ შექმნილი სირთულეებიდან გამომდინარე მოსკოვს უწევს ნაკლებად ხისტი პოზიცია დაიკავოს აზერბაიჯანის მიმართ და უფრო მეტად გაუწიოს ანგარიში ბაქოს პოზიციებს ყარაბაღის პრობლემის საბოლოო მოგვარებასთან დაკავშირებით.
### უკრაინა: ანექსიის აჩრდილი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a3-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-90--e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-a5-e1-83-a1-e1-83-98-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-90-e1-83-a9-e1-83-a0-e1-83-93-e1-83-98-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:18.000Z
## რა ხდება?

თეთრი სახლის პრესმდივანმა, ჯონ კირბიმ გასულ სამშაბათს, 19 ივლისს, განაცხადა, რომ აშშ დაზვერვის ცნობით, რუსეთი დეტალურ გეგმებს ამუშავებს ხერსონის, ზაპოროჟიის, დონეცკისა და ლუჰანსკის ანექსიისათვის. საამისო "რეფერენდუმების" სავარაუდო ვადად სექტემბერი დასახელდა. გერმანიის საგარეო-პოლიტიკური წყაროები ამერიკელების ამ ხედვას იზიარებენ.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

**უსაფრთხოების საერთაშორისო პოლიტიკის თვალსაზირით**, უკრაინის რეგიონების ანექსია ფსონებს მნიშვნელოვნად გაზრდის - საკუთარი ტერიტორიის შეტევისაგან დასაცავად, კანონით, რუსეთს ბევრად უფრო მნიშვნელოვანი სამხედრო ძალის გამოყენება შეეძლება, უკიდურეს შემთხვევაში კი ბირთვული იარაღითაც შეიძლება სერიოზულად დაიმუქროს.

- **დასავლეთის ქვეყნები**, ბუნებრივია, ამგვარ ანექსიას არასოდეს აღიარებენ, თუმცა ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რისკების სხვაგვარად შეფასება მოუწევთ.
- შედეგად, **უკრაინისთვის** კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება, სამხედრო წარმატებას რაც შეიძლება სწრაფად, შემოდგომის დასაწყისისთვის მიაღწიოს, რათა ანექსიის პრაქტიკული შესაძლებლობა მოუსპოს კრემლს.

## ანალიზი

ჩამოთვლილი ოთხი რეგიონი უკრაინის სამხრეთში მდებარეობს. ხერსონი და ზაპოროჟია რუსეთმა ომის მიმდინარე ეტაპის დასაწყისშივე დაიკავა. მათი ანექსიის შემთხვევაში, რუსეთი ადრევე ანექსირებულ ყირიმს პირდაპირ დაუკავშირებს რუსეთის ტერიტორიას და ამით მუდმივად დაემუქრება უკრაინის სამხრეთს. ლუჰანსკის ოლქზე კონტროლი რუსეთმა ამ თვის დასაწყისში დაამყარა და ახლა დონეცკის ოკუპაციის დასრულებას ლამობს. თუმცა საქმეები კრემლისთვის მთლად კარგად ვერ მიდის.

### სამხედრო ვითარების ცვლილება

**ლუჰანსკის ოლქის** ორი დარჩენილი ქალაქის, სევეროდონეცისა და ლისიჩანსკის აღება რუსეთის არმიის პირველი პირველი სამხედრო წარმატება იყო კიივის გარშემო განცდილი სამარცხინო მარცხის შემდეგ. თუმცაღა, ბევრი სამხედრო დამკვირვებლის აზრის ცნობით, ამას პიროსის გამარჯვება უფრო ეთქმის:

- რუსეთმა გვარიანი რაოდენობის ძალები შეალია და შეაწყვიტა სტრატეგიული თვალსაზრისით შედარებით უმნიშვნელო ორ პუნქტს.
- უკრაინამ მოახერხა ორგანიზებული უკანდახევა ისე, რომ მისი ჯარები ალყაში არ მოქცეულან.
- რუსეთის გადარჩენილი ჯარები მოქანცული არიან და ახალი შეტევისათვის პაუზა დასჭირდებათ. უკვე ორი კვირაა რუსეთის არმიას წინ აღარ წაუწევია. აშშ ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს უფროსის, უილიამ ბერნსის შეფასებით, ომს გამოეთიშა 15 ათასი მოკლული რუსი სამხედრო, 45 ათასი კი დაჭრილია.

ამასობაში, ვითარება შეიცვალა **უკრაინის** მხარესაც:

- ერთი მხრივ, ლუჰანსკიდან უკანდახეული ძალები ახლა ნაკლებად ბრძოლისუნარიანი არიან.
- სამაგიეროდ, დასავლეთიდან შორსმსროლელი სარაკეტო არტილერიის მიღებითა და ამოქმედებით, უკრაინამ ტაქტიკური უპირატესობა მოიპოვა და რუსეთის ამუნიციის საწყობები ფრონტის თითქმის მთელ ხაზზე გაანადგურა.
- სანამ რუსეთის მთავარი ძალები ლუჰანსკში იყვნენ შებოჭილი, უკრაინის ძალებმა ტაქტიკური უპირატესობა მოიპოვეს ხერსონის მიმართულებით და ნაბიჯ-ნაბიჯ წინ მიიწევენ. უკრაინის დანაკარგებს ბერნსი რუსეთზე მცირედით ნაკლებად აფასებს, თუმცა დასძენს, რომ მათგან დიდი ნაწილი საუკეთესოდ გაწვრთნილი მებრძოლები იყვნენ.

### პოლიტიკური ვითარების ცვლილება

ამასობაში მნიშვნელოვანი დეტალები შეიცვალა **საერთაშორისო კონტექსტში**:

- თანამდებობას გამოემშვიდობა ორი საკვანძო ფიგურა: ბრიტანეთის პრემიერი **ბორის ჯონსონი**, რომელსაც უკრაინისათვის სამხედრო მხარდაჭერის მობილიზებაში წამყვან როლს თამაშობდა და იტალიის პრემიერი, **მარიო დრაგი,** რომლის მთავარი ფუნქციაც ევროპელ ლიდერებს შორის კონსენსუსის მოძიება გახლდათ. ორივე მათგანი შემოდგომამდე მოვალეობის შემსრულებლად რჩება. თუკი ბრიტანეთში მომავალი პრემიერი, ჩანს, კვლავაც უკრაინის გულიანი მხარდამჭერი იქნება, იტალიაში სექტემბერში ახალი არჩევნები გაიმართება და ევროპის მესამე უდიდესი სახელმწიფოს პოლიტიკა, ჩანს, კარგა ხნით დარჩება აბურდული.
- აშშ-ს მხარდაჭერა უკრაინისადმი კვლავაც ურყევია და შეიარაღების ახალი პაკეტებიც რეგულარულად მტკიცდება, თუმცა პრეზიდენტი ჯო ბაიდენი მალე ამოწურავს უკვე დამტკიცებული დახმარების ტრანშს და ლენდ-ლიზის გააქტიურება მოუწევს.

**უკრაინის შიდა პოლიტიკაშიც** არასტაბილურობის პირველი ნიშნები გაჩნდა:

- პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ თანამდებობებს ჩამოაცილა გენერალური პროკურორი და დაზვერვის სამსახურის უფროსი. ამის ოფიციალურ მიზეზად ის დასახელდა, რომ ორმა გავლენიანმა ოფიციალურმა პირმა ვერ შეძლო თავიანთ სამსახურებში მოღალატეების გამოვლენა. თუმცა ორი საკვანძო ფიგურის მოხსნა იმაზეც მეტყველებს, რომ კიივში გადაწყვეტილებების მიღების ცენტრში დაღლილობას გარკვეული უთანხმოებააც მოჰყვება.

## რას უნდა ველოდეთ?

იმისთვის, რომ რუსული ყაიდის "რეფერენდუმებისა" და შემდგომი ანექსიის გეგმები ჩაიშალოს, უკრაინისათვის ფრიად მნიშვნელოვანი ხდება სექტემბრამდე გადამწყვეტი წარმატების მიღწევა ხერსონისა და ზაპოროჟიის მიმართულებით. ევროპელი და ამერიკელი სამხედრო ანალიტიკოსების თქმით, უკრაინის შეიარაღებული ძალები ჯერ არ არიან საკმარისად დაკომპლექტებული და გაწვრთნილი იმისათვის, რომ ფრონტის ამ ხაზზე გადამწყვეტი უპირატესობა ჰქონდეთ. შესაბამისად მათ გარისკვა, უკეთესი იარაღისა და უპირატესი ტაქტიკური მომზადების იმედით წინსვლა მოუწევთ.

როგორც ჩანს, სამხედრო თვალსაზრისით, უკრაინაში ომის მიმდინარე ფაზის გადამწყვეტი მოვლენები უახლოეს კვირებში, სექტემბრის დასაწყისამდე გათამაშდება. სექტემბრის შუა ხანებისათვის, როგორ რუსეთის, ისე უკრაინის ძალების წინსვლის პოტენციალი დროებით ამოწურული იქნება და ცეცხლის შეწყვეტაზე საუბრისათვის ნოყიერი ნიადაგი შეიქმნება. უკრაინის ამოცანაა, როცა ამის დრო დადგება, ცეცხლის შეწყვეტის ხაზი მაქსიმალურად პასუხობდეს მის სამომავლო ინტერესებს.

*მასალა მოამზადა ჯაბა დევდარიანმა, AXIOS, The Economist, ISW ანალიზსა და საკუთარ თავზე დაყრდნობით.*
### ნატო სტრატეგიულ მიდგომას ცვლის
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-9d--e1-83-a1-e1-83-a2-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-94-e1-83-92-e1-83-98-e1-83-a3-e1-83-9a--e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-93-e1-83-92-e1-83-9d-e1-83-9b-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:18.000Z
## რა მოხდა

ნატოს გენერალური მდივნის თქმით, სამიტზე, რომელიც მადრიდში დღეს გაიხსნება, ნატო "კოლექტიური თავდაცვისა და შეკავების პოლიტიკის ცივი ომის შემდგომ ყველაზე მნიშვნელოვან რევიზიას" აპირებს.

## მთავარი ამბავი:

სტოლტენბერგის თქმით მაღალი მზადყოფნის ძალების რაოდენობა 40 ათასიდან "300 ათასზე ბევრად მნიშვნელოვნად" გაიზრდება და ეს ძალები ალიანსის აღმოსავლეთ ფლანგზე, რუსეთის საპირწონედ განლაგდება.

**ნატოს წევრები ასევე შეიმუშავებენ ახალ "სტრატეგიულ კონცეფციას"** რომელიც 2010 წელს მიღებულ მსგავს დოკუმენტს განაახლებს.

- სტრატეგიის წინა დოკუმენტი მაშინ მიიღეს, როცა ბარაქ ობამა რუსეთთან "გადატვირთვის" პოლიტიკას აწარმოებდა და მოსკოვთან "ნამდვილი სტრატეგიული პარტნიორობის" სურვილს ასახავდა.
- საფრთხის აღქმა მაშინ ფუნდამენტურად განსხვავებული იყო. ნატოს ჯარები არ იმყოფებოდა ალიანსის აღმოსავლეთ ფლანგზე, მათ შორის არც ბალტიის ქვეყნებში. დღეს ვითარება შეიცვალა - მთავარ ამოცანად შესაძლო რუსული აგრესიის შეკავება დაისახა.
- ივო დაადლერი, ობამასდროინდელი აშშ ელჩი ნატოში (2009-2013) ამბობს, რომ ახალი კონცეფცია ამ შეცვლილ ვითარებას ასახავს. “ნატოს ძირითად საქმედ კვლავაც საკუთარი ტერიტორიის რუსეთიდან მომავალი რეალური და ხელშესახები საფრთხისაგან დაცვა იქცაო,” ამბობს დაადლერი.

**რუსეთის ინტერვენციამ უკრაინაში** დროებით უკანა პლანზე გადასწია ალიანსის მომავალთან დაკავშირებული ორი საკვანძო კითხვა: რამდენად სერიოზული უნდა იყოს აშშ-ს წილი ევროპის დაცვაში ევროპულ ქვეყნებთან შედარებით და რამდენად დიდი როლი უნდა ითამაშოს ნატომ ჩინეთის აღმავლობის შესაკავებლად.

- ორივე ეს კითხვა მიმდინარე კვირაში განხილვის საგნად კი იქცევა, მაგრამ იმაზე ნაკლებად, ვიდრე პუტინის უკანასკნელი სამხედრო ავანტიურის შემდეგ. რუსეთის აგრესიამ ნათლად აჩვენა ევროპელებს, რომ ალიანსი საჭიროა და, მაკრონის ნათქვამისდა მიუხედავად, "ცერებრალური სიკვდილის" მდგომარეობაში სულაც არაა.
- რუსული აგრესიის საპასუხოდ, ნატოს ევროპელი წევრები უკვე ზრდიან სამხედრო ხარჯებს - თუმცა ზრდის მასშტაბი განსხვავებულია. ამასთან ფინეთი და შვედეთი, სამხედრო თვალსაზრისით ორი სერიოზული ევროპული ქვეყანა, ცდილობენ ნატოს უსაფრთხოების ქოლგის ქვეშ მოექცნენ.

**ჩინეთი** ახალ სტრატეგიული კონცეფციაში პირველად გამოჩნდება, თუმცა მას მხოლოდ ერთი პარაგრაფი თუ მიეძღვნება. ანალიტიკოსების ვარაუდით, დოკუმენტის უდიდესი ნაწილი რუსეთის აგრესიას დაეთმობა.

- თუ რა ჩანაწერი გაჩნდება ჩინეთთან დაკავშირებით ჯერ არაა ნათელი. საფრანგეთსა და გერმანიას არ სურთ, რომ ჩინეთი იმავე ტერმინოლოგიით და იმავე ხარისხით მოიხსენიონ საფრთხედ, როგორც რუსეთი.
- ავსტრალიის, იაპონიის, ახალი ზელანდიისა და სამხრეთ კორეის წარმომადგენლები სამიტს დაესწრებიან და სურვილი აქვთ, წყნარი ოკეანის აუზში თანამშრომლობის საკითხები მკაფიოდ გამოიკვეთოს. იაპონიისა და სამხრეთ კორეის ლიდერები პრეზიდენტ ჯოზეფ ბაიდენს ცალკეც შეხვდებიან.

## მთავარი გამოწვევა

მთავარი კითხვა, რომელსაც სამიტმა პასუხი უნდა გასცეს ისაა, დაარწმუნებენ თუ არა აშშ და მისი მოკავშირეები თურქეთს, რომ პრეზიდენტმა რეჯებ ერდოღანმა არ შეაფერხოს ფინეთისა და შვედეთის გაწევრიანება.

- ერდოღანი ამბობს, ჩრდილოეთ ევროპის ეს ორი ქვეყანა ქურთ სეპარატისტებს აძლევს თავშესაფარსო. თუმცა ამ საბაბის გარდა, დამკვირვებლები იმასაც ამბობენ, რომ ნატოსთან დაპირისპირებით ერდოღანი თურქეთში საკუთარი პოლიტიკური მხარდამჭერების მობილიზაციასაც ცდილობსო.
- დაადლერი ამბობს, რომ ერდოღანი შეეცდება ბაიდენს პირისპირ შეხვდეს და ვაშინგტონთან ახალ შეიარაღებაზე მორიგებას თუ მოახერხებს, სწორედ მაშინ მოხსნას ფინეთისა და შვედეთის წევრობისადმი თავისი წინააღმდეგობა.
- ბევრი დამკვირვებლის აზრით, მადრიდის მთავარი წარმატება ის იქნება, თუკი ფინეთსა და შვედეთს წევრობას შესთავაზებენ.

## უკრაინა

უკრაინის დახმარებასთან დაკავშირებით ორი საკვანძო საკითხია განსახილველი:

- რამდენად და როგორ დაეხმარება ალიანსი უკრაინას ნატოს სტანდარტების შეიარაღებაზე გადასვლაში;
- რა როლს ითამაშებს ალიანსი უკრაინის შეიარაღებული ძალების წვრთნაში, მით უფრო, რომ უკრაინას ახლა განსაკუთრებით ჭირდება ომით გაცხრილული დანაყოფების განახლება და ახალი ბატალიონებისა და ბრიგადების შექმნა.
### ლიეტუვა რუსულ ტვირთებს აფერხებს
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-94-e1-83-a2-e1-83-a3-e1-83-95-e1-83-90--e1-83-a0-e1-83-a3-e1-83-a1-e1-83-a3-e1-83-9a--e1-83-a2-e1-83-95-e1-83-98-e1-83-a0-e1-83-97-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-a1--e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:18.000Z
## რა მოხდა?

18 ივნისიდან, ევროკავშირის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციების მეხუთე პაკეტის ფარგლებში, ლიეტუვამ კალინინგრადში რუსეთის ფედერაციის დანარჩენი ტერიტორიიდან გარკვეული ტვირთების ტრანზიტი აკრძალა.

**ავტორი**: გიორგი ბილანიშვილი (Twitter: @bilanishviliG), მკვლევარი.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

- ევროკავშირი ზრდის წნეხს რუსეთზე და გარკვეული პრობლემების მიუხედავად, მაინც ინარჩუნებს ერთიანობას.
- ლიეტუვა ევროკავშირისა და ნატოს წევრობას იყენებს და ამ გაბედული ნაბიჯით ზრდის რუსული აგრესიის ფასს.

### კალინინგრადი ბლოკადაშია?

არა. შეზღუდვა მართლაც ეხება კალინინგრადის ოლქს, რომელიც რუსეთის ფედერაციის ექსკლავს წარმოადგენს. მასთან ვაჭრობა შესაძლებელია ან სახმელეთო გზით, ბელარუსისა და ლიეტუვის გავლით, ანდა ბალტიის ზღვით.

აღსანიშნავია, ლიეტუვა მხოლოდ სარკინიგზო ტრანზიტს ზღუდავს და ამასთან, აკრძალვა მხოლოდ კონკრეტული [სახეობის ტვირთებს შეეხო, როგორიცაა](https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/russia-demands-lithuania-lift-kaliningrad-transit-ban-immediately/?ref=evropis.moambe.eu): ქვანახშირი, ლითონები, სამშენებლო მასალები და თანამედროვე ტექნოლოგიები.

კალინინგრადის გუბერნატორის შეფასებით, ამ გადაწყვეტილების შედეგად, რეგიონის იმპორტის დაახლოებით ნახევარი შეიზღუდა. სარკინიგზო ტრანზიტის ჩანაცვლების შესაძლებლობა არსებობს, რაც უკვე დაწყებულია კიდეც. კერძოდ, [საუბარია](https://www.theguardian.com/world/2022/jun/20/russia-condemns-lithuania-transit-ban-some-goods-kaliningrad?ref=evropis.moambe.eu) სანქტ-პეტერბურგსა და კალინინგრადს შორის საბორნე გადაზიდვაზე, რომლის გაზრდაც ამ წლის ბოლომდე იგეგმება.

საგარეო პოლიტიკისა და უსაფრთხოების საკითხებში ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა, ჟოზეფ ბორელმა, [ხაზგასმით აღნიშნა](https://iz.ru/1352770/2022-06-20/borrel-zaiavil-ob-otsutstvii-blokady-kaliningrada?ref=evropis.moambe.eu), რომ კალინინგრადის ბლოკადაზე საუბარი სრულიად უადგილოა, რადგან იქ როგორც ადამიანების, ისე სხვა ტვირთების ტრანზიტი შეუფერხებლად ხორციელდება.

### ლიეტუვა მარტო მოქმედებს?

არა, ოფიციალურ ვილნიუსს ეს ნაბიჯი დამოუკიდებლად არ გადაუდგამს. მან ტრანზიტზე შეზღუდვა ევროკომისიასთან კონსულტაციის [შემდეგ აამოქმედა](https://www.kommersant.ru/doc/5422093?ref=evropis.moambe.eu).

უმაღლესმა წარმომადგენელმა ბორელმა, მხარი დაუჭირა ვილნიუსის ამ გადაწყვეტილებას და თქვა, რომ ლიეტუვა კანონიერად მოქმედებს, ახორციელებს რა ევროკავშირის სანქციებს.

### როგორ ჯდება შეზღუდვა უკრაინაში მიმდინარე ომის კონტექსტში?

კალინინგრადის მიმართულებით ტრანზიტის შეზღუდვა, როგორც ჩანს, რუსეთზე წნეხის გაძლიერების შეგნებული ნაბიჯია. ბორელს ამ [თემაზე საუბრისას](https://www.ng.ru/world/2022-06-20/1%5F8465%5Fconfrontation.html?ref=evropis.moambe.eu) რუსეთის მიერ უკრაინული პორტების ბლოკადა და ამის გამო მსოფლიო ბაზარზე შექმნილი ხორბლის მიწოდების კრიზისი ტყუილად არ უხსენებია.

## რუსეთის რეაქცია

მოსკოვი დაუყოვნებლივ მუქარაზე გადავიდა. 20 ივნისს რუსეთის ფედერაციაში ლიეტუვის დროებითი რწმუნებული ვირგინია უმბრანსენე [საგარეო საქმეთა სამინისტროში](https://www.mid.ru/ru/foreign%5Fpolicy/news/1818554/?ref=evropis.moambe.eu#sel=6:29:B,6:29:B) დაიბარეს და ტრანზიტზე დაწესებული შეზღუდვების სასწრაფოდ მოხსნა მოთხოვეს. ამასთან, თუკი ეს ასე არ მოხდება, მოსკოვმა საკუთარი "ეროვნული ინტერესების დასაცავად მოქმედების უფლება" დაიტოვა.

მომდევნო დღეს, საგარეო საქმეთა სამინისტროში ევროკავშირის წარმომადგენლობის ხელმძღვანელის მარკუს ედერერი [დაიბარეს](https://mid.ru/ru/foreign%5Fpolicy/news/1818728/?ref=evropis.moambe.eu). მოსკოვმა კიდევ ერთხელ გამოთქვა საკუთარი პროტესტი, მოითხოვა შეზღუდული ტრანზიტის აღდგენა და წინააღმდეგ შემთხვევაში საპასუხო ქმედებებით დაიმუქრა.

პრეს-მდივანმა დიმიტრი პესკოვმა სიტუაციას უპრეცედენტო [უწოდა](https://iz.ru/1352966/2022-06-21/zakharova-predupredila-litvu-o-sereznykh-posledstviiakh-zapreta-na-tranzit-gruzov?ref=evropis.moambe.eu) და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ კრემლი საპასუხო ზომებზე იმუშავებს. თუმცა დააზუსტა, რომ ამას უწყებათაშორის ფორმატში, „ღრმა ანალიზის“ შედეგად, ერთიანი პოზიციის შემუშავება დაჭირდება.

რუსეთის უსაფრთხოების საბჭოს მდივანი, ნიკოლაი პატრუშევი, რომელი პუტინის შემდეგ ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ფუგურად ითვლება, კალინინგრადში პირადად ჩავიდა, და რუსეთის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთში წამოჭრილ აქტუალურ საკითხებზე [სხდომა გამართა](https://www.scrf.gov.ru/news/allnews/3270/?ref=evropis.moambe.eu). არსებული მდგომარეობის შესახებ ანგარიშს პატრუშევი უახლოეს მომავალში [პუტინს წარუდგენს](https://ria.ru/20220621/kaliningrad-1797131795.html?ref=evropis.moambe.eu).

### ლიეტუვაზე დამუქრების კონტექსტი

მოსკოვის მხრიდან მუქარა ლიეტუველებისთვის მოულოდნელი არ ყოფილა. სულ ცოტა ხნის წინ რუსეთის მმართველი პარტიის „ედინაია რასიას“ დეპუტატმა, სახელმწიფო სათათბიროში [წარადგინა კანონპროექტი](https://www.kommersant.ru/doc/5394712?ref=evropis.moambe.eu), რომელითაც საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო საბჭოს მიერ ლიეტუვას დამოუკიდებლობის აღიარების თაობაზე მიღებული დადგენილების გაუქმებას ითხოვს.

ჩანს, ლიეტუვის ტონის გამკაცრება ამ დემარშმაც დააჩქარა. სააგენტო Reuters-ის თანახმად, რომელმაც ლიტუვაში სასაზღვრო ზონის [მაცხოვრებლები გამოკითხა](https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-near-kaliningrad-put-faith-nato-after-russias-threats-2022-06-21/?ref=evropis.moambe.eu), ადგილობრივი მოსახლეობა დამფრთხალი სულაც არ არის, რადგან მათ სჯერათ, რომ NATO-ს რუსული აგრესიის შეკავება შეუძლია, თუკი მოსკოვი საქმეზე გადასვლას გაბედავს.

ვილნიუსის მოკავშირეებთან შეთანხმებული ეს ნაბიჯი იმის დემონსტრირებასაც ემსახურება, რომ კრემლის მუქარა ხშირად ბლეფია. [აშშ ადმინისტრაციამ მკაფიოდ განაცხადა](https://www.bbc.com/news/world-europe-61878929?xtor=AL-72-%5Bpartner%5D-%5Bgnl.newsletters%5D-%5Bheadline%5D-%5Bnews%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D&xtor=ES-213-%5bBBC%20News%20Newsletter%5d-2022June21-%5btop+news+stories%5d&ref=evropis.moambe.eu), რომ აშშ-ის მტკიცედ დგას ლიატუვას გვერდით და ნატოს მე-5 მუხლიც ძალაშია, რომელიც ერთ რომელიმე წევრზე თავდასხმას ყველა წევრზე თავდასხმად მიიჩნევს.

## რას უნდა ველოდეთ?

უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის მიერ განხორციელებული სამხედრო აგრესია თანდათანობით რეგიონული პოლიტიკური და უსაფრთხოების კრიზისის ფორმას იღებს. აგრესიის გაგრძელების კვალობაზე, დასავლელი მოკავშირეები აღარ კმაყოფილდებიან მხოლოდ უკრაინის დახმარებსა და სანქციების კომბინაციით. უსაფრთხოების კონფიგურაცია და, შესაბამისად, რუსეთზე წნეხის ზრდის მეთოდებიც უფრო მრავალფეროვანი ხდება. ამ მხრივ, კალინინგრადი რუსეთის სუსტი წერტილია.

ლიეტუვის შემთხვევა, სავარადუდოდ, კიდევ ერთი მაგალითი გახდება, როცა რუსეთი იძულებული იქნება, უკან დაიხიოს. ამით ის ფინეთისა და შვედეთის ნატოში გაწევრიანების სურვილზე მოსკოვის რეაქციის ევოლუციას დაემსგავსება.

თუკი ჰელსინკისა და სტოკჰოლმის წინააღმდეგ თავიდან მოსკოვმა მკვახე მუქარა არ დაიშურა, როცა დასავლეთის ერთიანობა და წევრობის გარდაუვალობა ნათელი გახდა, [პუტინმა თქვა](https://www.rbc.ru/politics/16/05/2022/62823ce19a794708d0996d8a?ref=evropis.moambe.eu), რომ ფინეთისა და შვედეთის ნატოში გაწევრიანება არანაირ უშუალო საფრთხეს არ ქმნის და თემაც დავიწყებაც მიეცა.

ჩანს, რუსეთ ამჯერადაც რაღაც სიმბოლურ ნაბიჯებს გადადგამს, შემდეგ კი ამოიღებს ტრანზიტის შეზღუდვის თემას საკუთარი საინფორმაციო მენიუდან. ჯერჯერობით, რუსეთის კმაყოფაზე მყოფი ექსპერტები დასავლეთის ქვეყნებში ლიეტუვის გაშავებას და თავგაცხელებულ რადიკალებად წარმოჩენას ცდილობენ.
### შარლ მიშელის მოსაწვევი მიმართვა ევროპის კავშირის წევრებს
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a8-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-9a--e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-a8-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-ac-e1-83-95-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-98--e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:19.000Z
ძვირფასო კოლეგებო,

ევროპაში ომის დაბრუნებასთან ერთად, ჩვენ უპრეცედენტო ნაბიჯები გადავდგით ევროპის კავშირის გეოპოლიტიკური გავლენის წარმოსაჩენად. ახლა ჩვენ შემდეგი ნაბიჯები უნდა გადავდგათ ჩვენი კონტინენტის უსაფრთხოებისა და სტაბილურობის გასაძლიერებლად. სწორედ ეს იქნება 23-24 ივნის ევროპული საბჭოს შეხვედრაზე მთავარი განსახილველი საკითხი.

> [](https://twitter.com/i/status/1538929103881084929?ref=evropis.moambe.eu)

მოვიდა დრო ვაღიაროთ, რომ უკრაინის, მოლდოვისა და საქართველოს მომავალი ევროპის კავშირშია. მე შემოგთავაზებთ უკრაინასა და მოლდოვას მიანიჭოთ კანდიდატი სახელმწიფოების სტატუსი. პარალელურად, ჩვენ განვაგრძობთ უკრაინის ქმედით მხარდაჭერას ჰუმანიტარულ, სამხედრო, ეკონომიკურ და ფინანსურ სფეროებში.

დასავლეთ ბალკანეთი მნიშვნელოვანია ევროპის კავშირისათვის, ხოლო ევროპის კავშირი მნიშვნელოვანია ბალკანეთისთვის. ჩვენ ახალი ენერგია უნდა შევძინოთ გაფართოების პროცესს და წინ წავწიოთ ჩვენი დასავლეთ ბალკანელი პარტნიორების ინტეგრაციის პროცესი. ჩვენ მათ ევროპული საბჭოს ოფიციალური ნაწილის დაწყებამდე შევხვდებით.

წესებზე დამყარებული საერთაშორისო წესრიგის ფარგლებში დამყარებული მშვიდობა, უსაფრთხოება და კეთილდღეობა ევროკავშირის ის ღირებულებებია, რომლებსაც სხვა ევროპელი პარტნიორებიც იზიარებენ. წარმოდგენილია ევროპის პოლიტიკური თანამეგობრობის შექმნის იდეა, რომელიც პოლიტიკური დიალოგისა და თანამშრომლობის გაღრმავებას მოემსახურება. ჩვენ სტრატეგიულ დისკუსიას გავმართავთ იმის შესახებ, თუ როგორ გავაძლიეროთ ურთიერთობები იმ საკითხებზე სათანამშრომლოდ, რომლებიც საერთო ინტერესის საგანია.

ომის შედეგები ჩვენი რეგიონის მიღმაც იგრძნობა. რუსეთი იარაღად იყენებს საკვები პროდუქტების მიწოდებას, იპარავს მარცვლეულს, პორტების ბლოკადას ეწევა და უკრაინის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს ბრძოლის ველად აქცევს. ეს ბევრ ქვეყანას მძიმედ აწვება, განსაკუთრებით აფრიკაში, სადაც შიმშილის, პოლიტიკური და სოციალური არასტაბილურობის რეალური რისკები იქმნება. მარცვლეულის საერთაშორისო ბაზარზე მიწოდების უზრუნველსაყოფად უკრაინისადმი ჩვენი უკვე მიმდინარე დახმარების კვალობაზე, განვიხილავთ იმ დამატებით ნაბიჯებსაც, რაც ამ პრობლემის გადაჭრაში დაგვეხმარება.

ევროპის მომავლის შესახებ გამართულმა კონფერენციამ ჩვენი კავშირის მუშაობის გაუსაუმჯობესებლად ევროპის მოქალაქეების წინადადებები შეაგროვა. აუცილებელია ამ წინადადებებს საკადრისი მსვლელობა მიეცეს.

არსებული ვითარება ასევე მოითხოვს ღრმა დისკუსიას ევროს ზონის უმაღლესი დონის შეხვედრაზე, რომელსაც ევროპის ცენტრალური ბანკის თავმჯდომარე და ევროჯგუფის თავმჯდომარეც დაესწრებიან. უნდა გადავწყვიტოთ, რა ნაბიჯები გადავდგათ საბანკო კავშირისა და კაპიტალის ბაზრების კავშირის შესაქმნელად.

ჩვენ ხუთშაბათს, 23 ივნისს დავიწყებთ მუშაობას 9 საათსა და 30 წუთზე, დასავლეთ ბალკანეთის ლიდერებთან შეხვედრით. შემდეგ მუშაობა გაგრძელდება 15 საათზე, ევროპული საბჭოს ოფიციალური სხდომით, რომელიც ევროპული პარლამენტის თავმჯდომარესთან მოსაზრებების ტრადიციული გაცვლა-გამოცვლით გაიხსნება.

მოუთმენლად ველი ბრიუსელში თქვენთან შეხვედრას.
### საფრანგეთმა "უმართავი" პარლამენტი მიიღო?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-a4-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-92-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-9b-e1-83-90--e1-83-a3-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-97-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-98--e1-83-9e-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:19.000Z
## რა მოხდა?

პრეზიდენტ ემანუელ მაკრონის ბლოკმა "ერთად!" საპარლამენტო არჩევნები მოიგო, ოღონდ ვერც უმრავლესობა დაიბევა და არც მმართველი კოალიციის შექმნის შესაძლებლობა აქვს.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

თუკი პრეზიდენტს უმრავლესობა არ ექნება, კანონების მიღება გაჭირდება, რამაც პოლიტიკური კრიზისი შეიძლება გამოიწვიოს.

## ანალიზი

არჩევნების შედეგმა ფრანგული პოლიტიკური სპექტრის სამფად დაყოფა დაადასტურა. საფრანგეთის ეროვნულ ასამბლეაში სულ 577 დეპუტატია. უმრავლესობაა 289\. მაკრონის "ერთობამ!" 246 მანდატი მიიღო, მემარცხენე პოპულისტების ალიანსი NUPES მეორეზე გავიდა 142 მანდატით, მესამეზეა ულტრამემარჯვენე მარინე ლე პენის "ეროვნული ერთობა" 89 მანდატით, შემდეგ მოდის მემარჯვენე ცენტრისტების გაერთიანება 64 მანდატით და ბოლოს მემარცხენეები რომლებიც ალიანსში არ შევიდნენ - 13 მანდატით. დანარჩენ ჯგუფებს ათზე ნაკლები მანდატი ექნებათ.

### მემარჯვენეების უარი

აღნიშნულ ვითარებაში, მაკრონისთვის ყველაზე ლოგიკური იქნებოდა სტაბილური მმართველი კოალიციის შექმნა მემარჯვენე ცენტრისტებთან. თუმცაღა, ორ ჯგუფს შორის დიდი ხანია პოლიტიკური შუღლია. წინასაარჩევნო პერიოდში, მაკრონი მემარჯვენეებისგან კანდიდატების გადმოქაჩვას ცდილობდა. იდეოლოგიურადაც ბევრი განსხვავებაა. მიუხედავად იმისა, რომ მემარჯვენე პარტიების ზოგიერთმა წევრმა "ქვეყნის პროგრესის უზრუნველსაყოფად" კოალიციის შესაძლებლობაზე დაასველა სიტყვა, "რესპუბლიკელების" - მემარჯვენე ცენტრისტების წამყვანი პარტიის - ლიდერმა, კრისტიან ჟაკობმა მტკიცედ განაცხადა, ჩვენი პარტია ოპოზიციაში დარჩებაო.

### მართვის შეუძლებლობა?

მაკრონის ბანაკში ამბობენ, ისეთი შედეგებია, არჩევნები არავის მოუგია, აი, ჩვენ კი ნამდვილად წავაგეთო. საფრანგეთში იმედი ჰქონდათ, რომ საკონსტიტუციო რეფორმით, რომლითაც საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნები ერთ წელს ტარდება, შემცირდებოდა იმის შესაძლებლობა, რომ პრეზიდენტის პარტია უმრავლესობას ვერ მიიღებდა. თუმცა შედეგი სახეზეა.

პრემიერ მინისტრ ელიზაბეტ ბორნის თქმით, საჭიროა ისეთი ჯგუფის შექმნა, რომელიც "ქვეყანას წინ წაიყვანს". ბუნებრივია, მმართველი პარტია პოტენციურ კრიზისზე პასუხისმგებლობის გადაკისრებას ოპოზიციაზე ცდილობს, თუმცა რჩება კითხვა: როგორ აპირებს მაკრონის მთავრობა კანონების დამტკიცებას.

თუკი მემარჯვენეებთან ალიანსი შეუძლებელი შეიქნა, ყოველ კანონზე სიტუაციური კოალიციების შექმნა გახდება საჭირო ზომიერ მემარჯვენე ან მემარცხენე დეპუტატებთან. თუმცა პოპულისტი ჟან-ლუკ მელანშონისა და მემარჯვენე რადიკალის, მარინე ლე პენის და მათი ერთგული მხარდამჭერების დარბაზში ყოფნა მაკრონს არაკონსტრუქციულ საპალამენტო ცირკს უქადის, სადაც ასეთი ალიანსებისთვის შესაძლოა სივრცე აღარც იყოს. მეორე მხრივ, სწორედ ექსტრემისტების რადიკალურობამ შეიძლება უბიძგოს ზომიერებს სხვა ალიანსებიდან საპრეზიდენტო ბანაკისკენ.

### უდღეური პარლამენტი?

მმართველი გუნდის მრჩევლები - ჯერჯერობით ჩუმად და ანონიმურად - უკვე ეუბნებიან პრესას, რომ თუკი პარლამენტი ქმედუუნარო აღმოჩნდა, მაკრონს მისი დათხოვნა უკვე ერთ წელიწადში მოუწევსო. ფრანგული კანონით, პარლამენტის დათხოვნა პრეზიდენტს სრული წლის გასვლის შემდეგ შეუძლია. იურისტები ამბობენ, ეს ახლადარჩეულ საკანონმდებლო ორგანოს არ ეხება, უბრალოდ ერთხელ თუ დაითხოვა პარლამენტი, მეორედ დათხოვნამდე ერთი წელი უნდა აცალოსო. თუმცაღა, მაკრონის პარტიას გამარჯვების უკეთესი შანსი ახლა არ ექნება და ალბათ ადროვებს გუშინ არჩეულ პარლამენტს თავის გამოჩენას.

კრიტიკოსები, მათ შორის მეზობელი ევროპელები, მიუთითებენ, ჯერ პარლამენტი არ არჩეულა და უკვე დათხოვნაზე ლაპარაკი რომ დაიწყო, ფრანგული პოლიტიკის არქაულობაზე და პოლარიზაციაზე მიუთითებსო. მართლაც, საპარლამენტო რესპუბლიკებში ამგვარი უმრავლესობის მიღება არაა უჩვეულო ამბავი, ურიგოდ სულაც არ ითვლება და კომპრომისებიც ადვილად მოიძებნება ხოლმე. თუმცა ფრანგული შერეული რესპუბლიკა, მაინც საპრეზიდენტო პრიმატს აღიარებს და მორიგების ტრადიციაც ნაკლებად არსებობს.

## ანტისისტემური გარღვევა

მართვის ეფექტურობა გვერდზე რომ გადავდოთ, საპარლამენტო არჩევნებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ ფრანგული პოლიტიკა ღრმა კრიზისშია. მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი დიდი პოლიტიკური დაჯგუფებების - სოციალისტებისა და მემარჯვენეების - რღვევა დასრულდა. მათი ნანგრევებზე მაკრონმა ფრიად არასტაბილური ცენტრი კი შეაკოწიწა, მაგრამ გზა ერთი მხრივ რადიკალურ, ანტისისტემურ ჯგუფებს გაეხსნა, მეორე მხრივ კი - ამომრჩევლების აპათიას.

- მემარცხენე პოპულისტების მეთაური ჟან-ლუკ მელანშონი ანტისისტემური პოლიტიკის მებაირახტრე და "ყვითელი ჟილეტების" მეგობარია. ის ისეთ რეფორმებს ეწინააღმდეგება, რომლებიც საფრანგეთის ეკონომიკის ასამუშავებლად აუცილებელია - მათ შორის სოციალური დაცვისა და პენსიის კანონების რეფორმებს. მისი ფრაქცია უდიდესი ოპოზიციური ჯგუფი იქნება მაშინაც კი, თუკი ალიანსი NUPES ერთობას ვერ შეინარჩუნებს და მიტმასნილი მწვანეები და სოციალისტები ჩამოშორდებიან.
- უდიდეს გამარჯვებას ზეიმობს მარინე ლე პენი, რომელიც მაკრონთან საპრეზიდენტო შეჯიბრში კი დამარცხდა მეორედ, სამაგიეროდ საკუთარი პარტიის მანდატების რაოდენობა რვიდან - 89-მდე გაზარდა. ულტრამემარჯვენეების ასეთი წარმატება ბევრ ფრანგისთვის შოკისმომგვრელია. მაკრონის პარტია პრეზიდენტს კიცხავს - წინასაარჩევნოდ მთელი ენერგია მელანშონის წინააღმდეგ მივმართეთ და ლე პენი გაგვეპარაო. თუმცაღა, აშკარაა რომ უკანასკნელ ათწლეულებში ლე პენმა ტრადიციული ფაშისტური, მარგინალური ამომრჩევლის გარდა, ეკონომიკური კრიზისით გაღატაკებული ქვედა და საშუალო კლასების წარმომადგენლები მიიმხრო და სერიოზულ პოლიტიკურ ძალას წარმოადგენს.

მაშინ, როცა ეს ორი ჯგუფი საფრანგეთის რესპუბლიკის კონსტიტუციურ საფუძვლებს განზრახ არყევს, კიდევ უფრო პრობლემური ჩანს მოქალაქეთა იმედგაცრუება დემოკრატიული ინსტიტუტებისადმი. ამომრჩევლის 54.5% არ მივიდა გუშინ საარჩევნო ყუთებთან (წინა, 2017 წლის არჩევნებში კიდევ უფრო უარესი სურათი იყო - 57%-მა არ მიიღო მონაწილეობა).

ყოველივე ეს ნათლად უჩვენებს, რომ მაკრონის თეზისი იმის შესახებ, რომ ფრანგული პოლიტიკა ძირეულადაა შესაცვლელი, სწორია, თუმცა იმასაც ადასტურებს, რომ გასული ხუთწლედის განმავლობაში მაკრონმა ფრანგების გულებისაკენ წინსვლა ნაკლებად შეძლო.

## რა მოხდება ახლა

საფრანგეთი პოლიტიკური დუღილის ფაზაში შედის. პარლამენტში გასული მოწინავე დაჯგუფებები საკმაოდ მყიფეა. მელანშონის ყელყელაობამ შეიძლება მას უფრო ზომიერი მწვანეების და სოციალისტების მხარდაჭერა დაუკარგოს და მისი NUPES უდღეური აღმოჩნდეს.

ვერაა კარგად საქმე საპრეზიდენტო კოალიციაშიც. "ერთად!" მდგომნი მთლად კარგად ვერ უგებენ ერთმანეთს. გასული საპარლამენტო მანდატი მაკრონმა პარტიის ასაშენებლად არ გამოიყენა. დეპუტატების უპირობო მორჩილება მისთვის უფრო მნიშვნელოვანი იყო, ვიდრე ახალი ლიდერების გამოკვეთა. ახლა კი, როცა მისი ბოლო მანდატი მიმდინარეობს, პარტიული შენობა კვლავაც ძალით შეკოწიწებულს წააგავს. მარცხით გამოწვეულმა შინაბრძოლამ შეიძლება მისი პარტიული ფრაქცია კიდევ უფრო მცირე ნაწილებად დაშალოს.

ამ ორთან შედარებით, ლე პენის ჯგუფი პოლიტიკურ ბრძოლებში გამობრძმედილი და შედარებით სტაბილური ჩანს. ასეთი გამარჯვების შემდეგ ლე პენს არავინ შეეცილება ლიდერობას. ისიც გამარჯვებით მოტანილ სახელმწიფო დაფინანსებას თავისი პარტიული ორგანიზაციების გასაძლიერებლად გამოიყენებს და შემდეგი - თუნდაც ვადამდელი - არჩევნებისთვის უფრო მეტის გაკეთებას შეეცდება.

## ჩვენი გადმოსახედიდან

საფრანგეთის საპარლამენტო არჩევნებში საგარეო პოლიტიკა დიდ როლს არ თამაშობდა. პარტიული ჯგუფის მიუხედავად, არჩეული დეპუტატების დიდი ნაწილი შეერთებულია უკრაინის მხარდამჭერ პეტიციას. ისედაც, საგარეო პოლიტიკა პრეზიდენტის პრეროგატივაა და მოკლევადიან პერსპექტივაში მაინც, ამ მხრივ პარიზის პოლიტიკა არ შეიცვლება.

სხვა საქმეა ევროკავშირი: ამ მხრივ მელანშონიც და ლე პენიც ბრიუსელის თავგადადებული კრიტიკოსები არიან და არც გაფართოებას ემხრობიან. თუმცაღა საერთო-ევროპულ თემატიკაზე თუ მიდგა საქმე, ჩოჩქოლი კი იქნება, თუმცა პრეზიდენტ მაკრონს წესით პარლამენტში უმრავლესობის შეკრება არ უნდა გაუჭირდეს.

*მოამზადა ჯაბა დევდარიანმა ფრანგულ პრესაზე და საკუთარ თავზე დაყრდნობით*
### მოკავშირეები უკრაინის სამხედრო დახმარებას გაზრდიან
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a3-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-ae-e1-83-94-e1-83-93-e1-83-a0-e1-83-9d--e1-83-93-e1-83-90-e1-83-ae-e1-83-9b-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:19.000Z
## რა მოხდა

ბრიუსელში 15-16 ივნისს მიმდინარე ნატოს წევრი ქვეყნების თავდაცვის მინისტრების შეხვედრის პარალელურად, უკრაინის დაცვის საკონტაქტო ჯგუფის (the Ukraine Defence Contact Group) მორიგი [შეხვედრა გაიმართა](https://www.defense.gov/News/News-Stories/Article/Article/3063730/austin-convenes-contact-group-at-pivotal-moment-for-ukraine/?ref=evropis.moambe.eu).

**ავტორი**: გიორგი ბილანიშვილი (Twitter: @bilanishviliG), მკვლევარი.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

ომის ამ ეტაპზე, უკრაინა რუსეთის შესაკავებლად უზარმაზარი რაოდენობის საბრძოლო მასალას ხარჯავს, დიდია მსხვერპლიც. ამუნიციის საბჭოთა მარაგები თითქმის ამოწურულია, ამიტომ აგრესიის შესაკავებლად უკრაინისთვის აუცილებელია მოკავშირეების სამხედრო მხარდაჭერა. უკრაინის დაცვის საკონტაქტო ჯგუფს ამ დახმარების კოორდინირების ამოცანა ეკისრება და უკვე მესამედ იკრიბება. ამჯერად მასში კიდევ უფრო მეტმა ქვეყანამ მიიღო მონაწილეობა ვიდრე აპრილის მიწურულს რამშტაინში გამართულ [პირველ შეხვედრაში](https://www.euractiv.com/section/defence-and-security/news/ramstein-meeting-gives-birth-to-global-contact-group-to-support-ukraine/?ref=evropis.moambe.eu). საყურადღებოა, რომ საუბარი საშუალო და გრძელვადიან გეგმებზეც დაიწყო, რაც უკრაინას არა მხოლოდ აგრესიის შეჩერების, არამედ შემდგომი თავდასხმების პრევენციის საშუალებას მისცემს.

## რა ითქვა?

შეხვედრის დაწყებამდე პრეზიდენტმა ბაიდენმა უკრაინისთვის მორიგი 1 მლრდ აშშ დოლარის სამხედრო და 225 მლნ აშშ დოლარის ჰუმანიტარული დახმარების შესახებ [გამოაცხადა.](https://www.cnbc.com/2022/06/15/biden-to-send-another-1-billion-in-military-aid-to-ukraine-.html?ref=evropis.moambe.eu) აშშ-ის თავდაცვის მდივანმა ლოიდ ოსტინმა, შეხვედრის მონაწილე 45-ზე მეტი ქვეყნის წარმომადგენელს [უთხრა](https://www.defense.gov/News/News-Stories/Article/Article/3063730/austin-convenes-contact-group-at-pivotal-moment-for-ukraine/?ref=evropis.moambe.eu), რომ უკრაინის მხარდაჭერაში უკან დახევა არ შეიძლება, და სამხედრო ამ დახმარების გაგრძელებასა და გაზრდაზე გაამახვილა.

ნატოს გენერალური მდივნის იენს სტოლტენბერგის [განცხადებით](https://www.nato.int/cps/en/natohq/news%5F196657.htm?selectedLocale=en&ref=evropis.moambe.eu), რომელიც ასევე მონაწილეობდა უკრაინის დაცვის საკონტაქტო ჯგუფის შეხვედრაში, ნატო, როგორც ორგანიზაცია, ასევე გააძლიერებს უკრაინის მხარდაჭერას. მისი თქმით, ივნისის ბოლოს, მადრიდში დაგეგმილ ნატოს სამიტზე, მოკავშირეები უკრაინისთვის მრავალმხრივი მხარდაჭერის პაკეტზე შეთანხმდებიან.

ნატოს როლი უმნიშვნელოვანესი იქნება სამხედრო დაგეგმარების საქმეში. იარაღთან ერთად, უკრაინას სულ უფრო სჭირდება ახალი სამხედრო დანაყოფების ფორმირება და გაწვრთნა.

### იარაღის მიწოდების დინამიკა

ბოლო ხანებში სამხედრო თვალსაზრისით გააქტიურდა საფრანგეთი. პარიზი კიევს საკმაოდ მნიშვნელოვან სამხედრო დახმარებას [უწევდა](https://www.army-technology.com/news/france-weapon-deliveries-ukraine/?ref=evropis.moambe.eu) ომის დასაწყისიდან მოყოლებული, თუმცა, შეძლებისდაგვარად, უხმაუროდ. უკრაინელი სამხედროები განსაკუთრებით ემადლიერებიან ფრანგულ მსხვილკალიბრიან ჰაუბიცა "CAESaR"-ებს, რომლებიც ფრანგებმა (ბრიტანელებისაგან და აშშ-საგან განსხვავებით) უკრაინელებს დამიზნების ციფრულ სისტემასთან ერთად გადასცეს. კიივში ჩასული მაკრონი კიდევ ექვსი ასეთი დანადგარის გადაცემას დაპირდა უკრაინას.

15 ივლისს, რუმინეთში ვიზიტისას მაკრონმა მკაფიოდ[ გამოხატა](https://www.reuters.com/world/europe/macron-toughens-tone-russia-before-possible-ukraine-visit-2022-06-15/?ref=evropis.moambe.eu) რუსეთისადმი უფრო ხისტი დამოკიდებულება და ამოცანად ბრძოლის ველზე უკრაინის გამარჯვება დასახა. ეს ტონის ცვლილებაა ცოტა ხნის წინანდელ [განცხადებასთან შედარებით](https://www.theguardian.com/world/2022/jun/04/russia-must-not-be-humiliated-ukraine-emmanuel-macron?ref=evropis.moambe.eu), რომ არ უნდა მოხდეს რუსეთის დამცირება, რამაც უკრაინელები ფრიად გააღიზიანა.

ჩანს, გარდატეხა მოხდა გერმანიის პოზიციაშიც. კანცლერი ოლაფ შოლცი იარაღის მიწოდებაში შეფერხებების გამო შინ და გარეთ კრიტიკის ქარცეცხლში მოექცა. 16 ივნისს, კიივში ვიზიტის შემდეგ, გერმანიის ლიდერებმა დაადასტურეს, რომ უკრაინას მალევე გადასცემენ საშუალო სიშორის ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის თანამედროვე ისტემას IRIS-T, სარადარო სისტემა Cobra-ს, ზალპური ცეცხლის სარაკეტო დანადგარებს MARS, და ჯავსნოსან მანქანებს Gepard.

დიდი ბრიტანეთი აგრძელებს დახმარების პროგრამას. როგორც გაირკვა, ლონდონმა ოცამდე თვითმავალი საარტილერიო დანადგარი M109 შეიძინა, შეაკეთა და უკრაინისთვის გაახაზირა.

გარდა ამ შეიარაღებისა, უმნიშვნელოვანესია ტყვია-წამლისა და ჭურვების მიწოდებაც. ბევრი უფრო მომცრო ქვეყანაც ეხმარება უკრაინას: ამასწინათ სურათზე აზერბაიჯანული წარმოების ნაღმმტყორცნიც კი გამოჩნდა.

## მომავლის ხედვა

ომი უკრაინაში საარტილერიო დუელად გადაიქცა, რომელსაც ორივე დაპირისპირებული არმია გამოფიტვის ზღვრამდე მიჰყავს. რუსეთის არმიას საარტილერიო მარაგები უხვად აქვს, ამიტომ საგარეო დახმარების გარეშე უკრაინა ვერ შეძლებს მათ მოგერიებას. ამასობაში, უკრაინის დაცვის საკონტაქტო ჯგუფი მოკლევადიანიდან საშუალოვადიანი ამოცანების გადაწყვეტისკენ იხედება - საუბარია უკრაინის არმიის მთლიანად ნატო-ს სტანდარტების შეიარაღებაზე გადასვლაზე, ისევე, როგორც თავდაცვით დაგეგმარებაზე იმისათვის, რომ წლის ბოლოსთვის საკვანძო უკრაინული ქალაქები და ობიექტები საჰაერო შეტევებისგან დაცული იყოს, ხოლო ახალი ბატალიონები კი - გაწვრთნილი.
### სამმხრივი შეჯიბრი საფრანგეთში
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-9b-e1-83-ae-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-95-e1-83-98--e1-83-a8-e1-83-94-e1-83-af-e1-83-98-e1-83-91-e1-83-a0-e1-83-98--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-a4-e1-83-a0-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:19.000Z
## რა მოხდა

გუშინ, 12 ივნისს საფრანგეთის საპარლამენტო არჩევნების პირველი ტური შედგა და შეჯამდა.

## შედეგები

საპრეზიდენტო გუნდმა, რომელიც სახელით "ერთად!" ასპარეზობდა, ხმების 25,75% მოიპოვა, ჟან-ლუკ მელანშონის გარშემო შეკრებილმა პოპულისტ მემარცხენეთა ალიანსმა NUPES 25,66%, ხოლო მარინე ლე პენის რადიკალურმა მემარჯვენეებმა "ეროვნულმა ერთობამ" - 18,68%. მემარჯვენე ცენტრისტი რესპუბლიკელები 10,42%-ს დასჯერდნენ, ერთ-დროს ნაქები ერიკ ზემურის რადიკალური გუნდი კი 4,24%-ით სულაც ჩაიძირა და მეორე ტურში ვერც ერთი კანდიდატი ვერ გაიყვანა. ამომრჩევლის 52,49% საარჩევნო უბნებზე არ მივიდა, რითაც პირველ ტურში ჩართულობის დონის ანტი-რეკორდიც დამყარდა.

## რას ნიშნავს ეს

საფრანგეთის საპარლამენტო არჩევნების ტური დიდს ვერაფერს წყვეტს: მაჟორიტარულ საარჩევნო სისტემაში შერკინებების უდიდესი ნაწილი მეორე ტურში გადავა. ერთი რამ ცხადია - დიდი სურვილისდა მიუხედავად, მელანშონს აბსოლუტური უმრავლესობის მოპოვების შანსი თითქმის არა აქვს, ანუ სანუკვარ პრემიერ-მინისტრობას - ამჯერად მაინც - უნდა გამოემშვიდობოს.

### პირველადი ანალიზი

"ერთად!" მეორე ტურშია 421 უბანზე, NUPES 384-ში, "ეროვნული ერთობა" - 207-ში, ხოლო მემარჯვენე ცენტრისტები 89-ში.

მელანშონის NUPES და საპრეზიდენტო "ერთად!" ერთმანეთს 272 უბანზე დაუპირისპირდებიან, "ერთად!" ლეპენისტებს შეეცილება 107 უბანზე, NUPES და მემარჯვენე ცენტრისტები მანდატებისათვის 26 უბანზე იბრძოლებენ, NUPES და ლეპენისტები - 59 უბანზე, ხოლო "ერთად!" და მემარჯვენეები - 19-ში. სამმხრივი ბრძოლა იქნება მეორე ტურში რვა უბანზე.

სოციოლოგიური გათვლებით, ჯგუფს "ერთად!" 255-295 მანდატის იმედი შეიძლება ჰქონდეთ, NUPES 150-190 მანდატისა, "ეროვნულ ერთობას" - 20-45-ს, მემარჯვენე ცენტრისტებს კი 50-80-სა.

აბსოლუტური უმრავლესობა საფრანგეთის ეროვნულ ასამბლეაში 289 დეპუტატია. ეს ნიშნავს, რომ პრეზიდენტ მაკრონის გუნდს შეიძლება გაუჭირდეს დამოუკიდებლად უმრავლესობის მიღება, რაც მათ პოლიტიკურ ცხოვრებას ფრიად გაურთულებს. მით უფრო, რომ ოპოზიციური მანდატების დიდ ნაწილს, უკვე აშკარაა, ჟან-ლუკ მელანშონის "დაუმორჩილებელი საფრანგეთის" წარმომადგენლები დაიბევებენ.

### მანდატებზე ნადირობა

შესაბამისად, მეორე ტურისათვის საპრეზიდენტო გუნდის მთავარი ამოცანა მემარჯვენე ცენტრისტების და სოციალისტების ისეთი დეპუტატების მოძებნაა, რომლებიც პოტენციურად უმრავლესობას შეუერთდებიან, შემდეგ კი მათი მხარდაჭერა იქ, სადაც NUPES ანდა მემარჯვენე რადიკალების წინააღმდეგ გამარჯვების უკეთესი შანსი აქვთ.

### უარი ულტრამემარჯვენეებს

59 უბანზე NUPES მარინე ლე პენის ულტრამემარჯვენეებს დაუპირისპირდება მეორე ტურში. მმართველი პარტიის სახელით პრემიერ-მინისტრმა ელიზაბეტ ბორნმა ნათლად განაცხადა - "არცერთი ხმა ულტრამემარჯვენეებსო". რაც, ბუნებრივია, იმას არ ნიშნავს, ხმები მელანშონისტებს მიეცითო. პრემიერმა დააზუსტა, ჩვენმა ამომრჩევლებმა თავად განსაჯეთ და მემარცხენე კანდიდატი ანტირესპულიკური გამოხტომებით არ გამოირჩევა, მისი მხარდაჭერაც შეიძლებაო.

## ლიდერები და პარტიები

პრეზიდენტი მაკრონი დღეს ალბათ გამოთქვამს პირად მოსაზრებას არჩევნების პირველი ტურის შედეგებთან დაკავშირებით, თუმცა სახელმწიფოს მეთაურის როლიდან გამოსვლას არ აპირებს და, როგორც დაგეგმილია, რუმინეთისა და მოლდოვისკენ აიღებს გეზს. ზოგიერთი ცნობით, ოთხშაბათს მაკრონი უკრაინასაც ეწვევა.

მელანშონი თავის მომხრეებთან გამოსვლისას იქადნებოდა, საპრეზიდენტო პარტია დავამარცხეთ და ნაცარტუტად ვაქციეთო, თუმცა ყველაფერი ასე ვარდისფრად როდია. მისი ამომრჩევლების რეზერვი, ჩანს, ამოწურულია. დაჯგუფებამ კი დაახლოებით იმდენივე ხმა დააგროვა პირველ ტურში, რაც 2017 წლის არჩევნებში. შესაბამისად, მეორე ტურში, როცა ვერგასული კანდიდატების მომხრეები ტაქტიკურად მისცემენ ხმას, NUPES კანდიდატებს შეიძლება ფრიად გაუჭირდეთ. ბევრი რამ ჰკიდია ქარიზმატულ მელანშონზე, რომელიც შეეცდება მაქსიმალურად დარაზმოს მომხრეები. დღეს მას ტულუზაში ელიან.

ცხვირჩამოშვებულნი არიან "რესპუბლიკელები", რომლებიც საფრანგეთის ორიდან ერთ-ერთი წამყვანი პარტიიდან მაჩანჩალებად იქცნენ. მათი ბედისწერა წინასწარ იყო განსაზღვრული, თუმცა საბოლოო შედეგი მაინც მოსალოდნელზე უარესია. წარუმატებლობის მიუხედავად, "რესპუბლიკელებს" საპარლამენტო ფრაქციის შექმნის საშუალება მაინც ექნებათ და ახლა იმაზე ბჭობენ, საპრეზიდენტო უმრავლესობის ნაწილი გახდნენ, თუ მხოლოდ სიტუაციური მოკავშირე.

ტკბილ-მწარე დღე ჰქონდა მარინე ლე პენს - მისმა პარტიამ 2017 წლის შედეგთან შედარებით 5-იოდე საპროცენტო პუნქტი აიმატა და 20-45-მდე დეპუტატის გაყვანის იმედი უნდა ჰქონდეს (2017 წელს მხოლოდ რვა მანდატი ჰქონდა). იმედი კი ლე პენს იმან გაუცრუა, რომ თავის მშობლიურ ოლქში პირველ ხმათა 54%-ი კი მიიღო, მაგრამ არჩევნებზე მოსულთა არასაკმარისი რაოდენობის გამო მაინც მეორე ტურში მოუწევს ბრძოლა.

## დასკვნის ნაცვლად

როგორც საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგებიდან ჩანდა, საფრანგეთი ორპარტიულიდან სამპარტიულ სისტემაზე გადავიდა, სადაც ცენტრისტული საპრეზიდენტო პარტია ორი რადიკალური ოპოზიციური ჯგუფის, ულტრამემარჯვენეების და რადიკალი მემარცხენეების სამიზნეა. თუკი მაკრონის პარტიამ უმრავლესობა დაკარგა, საფრანგეთის საკანონმდებლო ორგანო ფრიად დისფუნქციური შეიძლება აღმოჩნდეს. ასეა თუ ისე, პარლამენტში რადიკალების მასიურად გამოჩენით, მაკრონს მშვიდი მეორე საპრეზიდენტო ვადა არ უწერია. შემაშფოთებელია, რომ ფრანგების დიდი ნაწილი არჩევნებზე აღარ მიდის - ეს ის "მეოთხე ფარული პარტიაა", რომელიც ქვეყნის მართვადობასა და მის დემოკრატიულ მომავალს ეჭვქვეშ აყენებს.
### ანკარა-მოსკოვი: გეოპოლიტიკური თამაშები
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-90--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-a1-e1-83-99-e1-83-9d-e1-83-95-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-94-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-98-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:19.000Z
## რა მოხდა?

8 ივნისს ანკარაში მევლუთ ჩავუშოღლუმ რუსეთის საგარეო მინისტრს, სერგეი ლავროვის უმასპინძლა. ეს მათ შორის წელს უკვე რიგით მესამე შეხვედრა გამოდგა.

**ავტორი**: გიორგი ბილანიშვილი (Twitter: @bilanishviliG), მკვლევარი.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

თურქეთიც და რუსეთიც ამბიციური საგარეო პოლიტიკური დღის წესრიგით გამოირჩევიან. მეტოქეობის მიუხედავად, ანკარასა და მოსკოვს ორმხრივი მორიგება ურჩევნიათ, მითუმეტეს, თუკი ეს დასავლეთის გავლენას შეამცირებს. 8 ივნისს მინისტრების საუბრის საკვანძო თემა უკრაინა იყო.

## შეჯიბრი რეგიონული უპირატესობისთვის

თურქეთის და რუსეთის ურთიერთობათა დღის წესრიგი ფრიად მრავალფეროვანია. ანკარაც და მოსკოვიც რეგიონის რუკაზე ჩამოდიან და ათამაშებენ სამხედრო, პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ფსონებს ისე, რომ თითქმის მხოლოდ პრაგმატულ, ძალისმიერ არგუმენტებს ცნობენ. ორივე მხარე ცდილობს, აშშ-ს როლის შესუსტებით შექმნილი ძალის ვაკუუმი შეავსოს მათ სამეზობლო რეგიონებში.

ორი ქვეყანა ერთმანეთს სამხედრო ძალით პირდაპირ ან არაპირდაპირ (მაგ. რუსული სამხედრო დაჯგუფება "ვაგნერის" სახით) ეხება სირიაში, ლიბიაში, მთიან ყარაბაღში/სამხრეთ კავკასიაში და უკრაინაში, რომელთანაც ანკარას სტრატეგიული და სამხედრო თანამშრომლობა აკავშირებს.

უკრაინაში რუსეთის შეჭრის მომენტიდანვე, თურქეთი თან სამხედრო აღჭურვილობით, განსაკუთრებით დრონებით, ეხმარება კიევს, თან კი მოსკოვთან მედიატორის როლის მორგებას ცდილობს. მარტში თურქეთმა რამდენჯერმე უმასპინძლა რუსეთ-უკრაინის მოლაპარაკებებს. თუმცა ახლა საუბრები შეწყვეტილია. მთავარი თემა უკრაინის მარცვლეულის საკითხი იყო.

### უკრაინიდან მარცვლეულის გატანის საკითხი

როგორც მოსალოდნელი იყო, [განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო](https://mid.ru/ru/foreign%5Fpolicy/news/1816794/?ref=evropis.moambe.eu) უკრაინული მარცვლეულის ექსპორტს და ამაში თურქეთის შესაძლო როლის თაობაზე მსჯელობას.

რუსეთის მიერ უკრაინის შუაზღვისპირეთის ნაწილობრივმა ოკუპაციამ და ოდესის ბლოკადამ შეუძლებელი გახადა ხორბლის, სიმინდისა და მზესუმზირის ზეთის ექსპორტი, რაზეც ბევრი ქვეყანაა დამოკიდებული აზიასა და აფრიკაში.

სავარაუდო დეფიციტი სამომხმარებლო ფასების ზრდას იწვევს და ახლო აღმოსავლეთის და აფრიკის რამდენიმე ქვეყანას შიმშილით ემუქრება. ყოველივე ამას, ჰუმანიტარულის გარდა, პოლიტიკური ასპექტიც აქვს: თავის დროზე პურის გაძვირება [გახდა](https://www.dw.com/en/ukraine-war-increases-global-food-insecurity/a-61206423?ref=evropis.moambe.eu) ახლო აღმოსავლეთში არაბული გაზაფხულის დაწყების ერთ-ერთი მიზეზი. სერიოზული ვარაუდები არსებობს, რომ რუსეთი მარიუპოლის პორტიდან მოპარული ხორბლის ექსპორტითაა დაკავებული. ამით მოსკოვი ცდილობს აფრიკისა და აზიის ყველაზე გაჭირვებული ქვეყნები მოთაფლოს და სათავისო პოზიციისკენ უბიძგოს, მაგალითად, გაეროში. რუსეთი პარალელურად ევროპასაც აშანტაჟებს, რომ მარცვლეულის გატარების სანაცვლოდ, გარკვეული სანქციების შერბილებას მიაღწიოს. ამავე დროს, მოსკოვი უკრაინას გაღმა აბრალებს ოდესის პორტის ბლოკადას და ითხოვს, მოიხსნას საზღვაო ნაღმები. კიევი, ბუნებრივია, შიშობს, რომ ამით პორტი დაუცველი გახდება. თურქეთი მარცვლეულით თავადაცაა დაინტერესებული და, ამავე დროს, ცდილობს მასზე დამოკიდებული რეჟიმები მოიმადლიეროს ლიბიასა და სირიაში.

### მხარეთა პოზიციები

თურქული მხარის განცხადებით, შეხვედრაზე განიხილეს უკრაინის მარცვლეულის საერთაშორისო ბაზარზე ექსპორტის მიზნით გარკვეული [მოდელის](https://www.hurriyetdailynews.com/turkey-hails-un-plan-as-feasible-to-avert-food-crisis-174429?fbclid=IwAR2Gbm3wi0BOqCfqrHvYOUe2sPYlfYxV6V7P-Bn6oL0fp49BVc2iCDENalg&ref=evropis.moambe.eu) ჩამოყალიბების საკითხი, რომელშიც გაერო, უკრაინა, რუსეთი და თურქეთი ჩაერთვებიან. ნიშანდობლივია, რომ არც აშშ და არც ევროკავშირი ნახსენები არაა, რაც თურქეთის პოლიტიკას შეესაბამება.

ამასთან, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა რიტორიკული მხარდაჭერა გამოუცხადა მოსკოვს თქვა რა, რომ ლეგიტიმურად აფასებს რუსეთის ექსპორტზე დაწესებული შეზღუდვების ნაწილობრივი მოხსნის მოთხოვნას .

ვლადიმირ პუტინმა უკრაინული მარცვლეულის ექსპორტის სანაცვლოდ რუსეთზე სანქციების მოხსნაზე ჯერ კიდევ მაისის ბოლოს ისაუბრა საფრანგეთის პრეზიდენტთან და გერმანიის კანცლერთან გამართული [სატელეფონო საუბრისას](https://www.rbc.ru/politics/28/05/2022/629213f89a79470b8436e0f0?ref=evropis.moambe.eu). ამასთან, მან აღნიშნა, რომ ასეთ შემთხვევაში, რუსეთი მზად არის გაზარდოს საკუთარი სასუქებისა და სოფლის მეურნეობის პროდუქციის ექსპორტიც, რათა განმუხტოს მსოფლიო ბაზარზე შექმნილი პრობლემა.

ამ დროისთვის, არც უკრაინა და არც დასავლეთი არ ეთანხმებიან საექსპორტო სანქციების მოხსნას. თუმცა ცხადია, რომ ამ საკითხის გარშემო მუშობა გრძელდება და რაც უფრო მოახლოვდება ზამთარი, სურსათის პრობლემის აქტუალურობა სულ უფრო გაიზრდება.

### სხვა მნიშვნელოვანი საკითხები

შეხვედრას წინ უსწრებდა თურქეთის [განცხადებები](https://www.al-monitor.com/originals/2022/06/russia-expresses-understanding-turkeys-security-concerns-north-syria?ref=evropis.moambe.eu#ixzz7VhdS4wdG) ქურთებით დასახლებულ სირიის ჩრდილოეთ ნაწილში სასაზღვრო სამხედრო ოპერაციის შესაძლო დაწყების თაობაზე. ლავროვმა, პრესკონფერენციაზე აღნიშნა, რომ მათ კარგად ესმის თურქეთის წუხილი სირიის სასაზღვრო მხარიდან მომავალი საფრთხეების შესახებ, რაშიც მან აშშ-ის მხარე დაადანაშაულა. ზოგიერთმა ექსპერტმა ეს ოპერაციისათვის მოსკოვიდან მწვანე შუქის ანთებად ჩათვალა.

განიხილეს უკრაინასთან სამშვიდობო მოლაპარაკებებიც განახლების თემაც, თუმცა ხილული წინსვლის გარეშე.

გარდა ამისა, მინისტრებმა ისაუბრეს სირიის პრობლემის დარეგულირების მიზნით ასტანის ფორმატში გასამართ შეხვედრაზე, სადაც წამყვან როლს მოსკოვი, ანკარა და თეირანი ასრულებენ.

რაც შეეხება სამხრეთ კავკასიას, ლავროვის განცხადებით მზადდება მორიგი შეხვედრა 3+3-ის ფორმატში. ლავროვმა კიდევ ერთხელ დასძინა, რომ თუ ქართული მხარე გადაწყვეტს ამ ფორმატში მონაწილეობას, მოსკოვი ამას მიესალმება.

## რას უნდა ველოდოთ მომავალში

რუსეთიც და თურქეთიც რამდენიმე რეგიონული თეატრში მეტოქეობენ და პოზიციების გაცვლა-გამოცვლა მათ შორის გაგრძელდება. პუტინის რეჟიმს აღმოსავლეთ უკრაინაში სამხედრო წარმატების მიღწევის იმედი აქვს. თუკი დონეცკისა და ლუგანსკის ადმინისტრაციულ საზღვრებზე გასვლა მოხერხდა, რუსეთი ალბათ იმედოვნებს, რომ ანკარა არ შეეწინააღმდეგება მათ ანექსიას.

თურქეთის ინტერესებშია, გაიზარდოს რეგიონული ძალის როლი და კვლავ საკუთარ თავზე აიღოს მედიატორის ფუნქცია რუსეთ-უკრაინის სამშვიდობო მოლაპარაკებებში. თუმცა, ჯერ ყველაფერი ბრძოლის ველზე წყდება. როგორც რუსული ისე უკრაინული მხარე ამ ეტაპზე მთავარ აქცენტს ბრძოლის ველზე ვითარების თავის სასარგებლოდ შემობრუნებაზე აკეთებენ. უკრაინას ამისთვის თურქული იარაღია საჭირო, რუსეთს კი კიევისადმი თურქული მხარდაჭერის შემცირება აინტერესებს.

არსებობს ვარაუდი, რომ სირიაში ოპერაციაზე მოსკოვის მხრიდან თვალის დახუჭვის საფასურად თურქეთმა შეიძლება კიევთან თანამშრომლობა შეამციროს, ანდა რიტორიკა შეარბილოს.

## ჩვენი თვალით

საქართველოს გადმოსახედიდან, მიშვნელოვანია, თუ რამდენად აქვს სურვილი და რამდენად მოახერხებს ევროკავშირი და აშშ, მონაწილეობა მიიღოს თურქეთისა და რუსეთის წამოწყებულ რეგიონული გავლენის გადანაწილებაში. მოსკოვსა და ანკარას შორის მიღწეული კომპრომისები და მათი განხორციელების დინამიკა ასევე შეიძლება ჭკუისსასწავლებელ მაგალითად იქცეს საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული კონფლიქტების მოგვარების საქმეში.
### რუსული ნავთობის ონკანი ევროპაში იკეტება - თითქმის
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-a3-e1-83-a1-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-97-e1-83-9d-e1-83-91-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98--e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:19.000Z
## რა მოხდა?

ევროკავშირის მეთაურებმა გუშინ გვიან ღამით შეათანხმებს სანქციების მეექვსე პაკეტი, რომელიც რუსული ნავთობის შესყიდვას 2/3-ით შეაჩერებს.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

უნგრეთის თავკაცის, ვიქტორ ორბანის წინააღმდეგობის მიუხედავად, ევროკავშირმა მაინც მიიღო ეს გადაწყვეტილება. თუმცა, უნგრეთისთვის გამონაკლისი დაუშვეს. შეთანხმებას 26 დღე დასჭირდა.

## რა მოტივი ჰქონდა ორბანს?

ვიქტორ ორბანი ამბობდა, რომ მისი ქვეყანა, რომელსაც ზღვაზე გასასვლელი არა აქვს, ნავთობს მხოლოდ რუსული ნავთობსადენიდან იღებს, ამიტომაც სრული ემბარგო ეკონომიკას მნიშვნელოვნად დააზიანებდა. ევროკავშირი სანაცვლოდ ორწლიან გადავადებას და 800 მილიონ ევროს სთავაზობდა, თუმცა ორბანი მაინც გაჯიუტდა. შედეგად, მან გამონაკლისი დაიბევა, თანაც დროითი შეზღუდვის გარეშე. ევროკავშირი ასევე დათანხმდა ხორვატიასთან დამაკავშირებელი ნავთობსადენის დაფინანსებას, რაც ალტერნატიულ წყაროს გაუჩენს უნგრეთს. ეს ორბანის - რომელსაც დღეს 59 წელი შეუსრულდა - დიდი პოლიტიკური გამარჯვებაა და სახლშიც გაუმაგრებს პოზიციებს.

## რა მიიღო ევროკავშირმა?

კომპრომისის მიღწევის იმედი ბოლო წამამდე ევროკომიის ხელმძღვანელს, ურსულა ფონ დერ ლაიენს არ ჰქონდა. თუმცა აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებმა, თავად პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის ვიდეო-მიმართვამ და, როგორც ამბობენ, საფრანგეთ/გერმანიის შეთანხმებულმა მოქმედებამ თავისი საქმე გააკეთეს.

შედეგად, რუსეთი თითქმის დაუყოვნებლივ დაკარგავს სანავთობო შემოსავლის თითქმის 2/3-ს, რადგან ნავთობსადენით დაახლოებით მესამედი გადის.

მიუხედავად იმისა, რომ გამონაკლისი ყველა ნავთობსადენს ეხება, გერმანიამ და საფრანგეთმა ნებაყოფლობით თქვეს, წლის ბოლომდე "დრუჟბას" ჩრდილო განშტოებიდან ნავთობს აღარ შევისყიდითო. ეს ნიშნავს, რომ 2022 წლის ბოლოს ევროკავშირში რუსული ნავთობის იმპორტი 90%-ით იკლებს.

## რა გვიჩვენა დისკუსიამ?

ევროკავშირი უახლოვდება სანქციების ამოწურვის ზღვარს. ესტონეთმა ამავე შეხვედრაზე შესთავაზა კოლეგებს მეშვიდე პაკეტის განხილვა, თუმცა ამის სურვილი არავის ჰქონდა. ცხადია ისიც, რომ ორბანის უნგრეთის წარმატებამ შეიძლება სხვებსაც გაუჩინოს უკრაინის თემით სპეკულირების და ბრიუსელისგან (და, ეგებ, მოსკოვისაგანაც) დათმობების და გამონაკლისების გამოთხოვნის სურვილი.

## კიდევ რამე ახალი სანქცია დაწესდა?

ამავე პაკეტით, ევროკავშირმა ელექტრონული გაცვლის სისტემიდან (SWIFT) გათიშა უდიდესი რუსული ბანკი "სბერბანკი". პირადი სანქციები შეეხო მოსკოვის პატრიაქ კირილეს ომის წაქეზებისათვის. პირადი სანქციები დაუწესდათ ბუჩასა და სხვა ქალაქებში ძალადობაში ეჭვმიტანილ სამხედროებს და მეთაურებს. ასევე დაიხურება კიდევ სამი რუსული ტელეარხი, რომელი ევროპაში კრემლის ტყუილებს ავრცელებს.
### ბრიუსელი სომხეთ-აზერბაიჯანის შერიგებაში აქტიურობს
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-91-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a3-e1-83-a1-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-a1-e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-ae-e1-83-94-e1-83-97--e1-83-90-e1-83-96-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-91-e1-83-90-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:20.000Z
## რა მოხდა

ევროკავშირის შუამავლობით მიღწეული შეთანხმების თანახმად, სომხეთისა და აზერბაიჯანის საზღვარზე დელეგაციები საზღვრის დელიმიტაცია-დემარკაციის საკითხზე დღეს პირველად შეიკრიბნენ.

---

**ავტორი**: გიორგი ბილანიშვილი, მკვლევარი, ტვიტერზე: @bilanishviliG

---

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი

23 მაისს ევროპული საბჭოს პრეზიდენტმა შარლ მიშელმა აზერბაიჯანის პრეზიდენტს, ილჰამ ალიევსა და სომხეთის პრემიერ-მინისტრს, ნიკოლ ფაშინიანს უკვე მესამედ უმასპინძლა. პირველი შეხვედრა გასული წლის [14 დეკემბერს](https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/12/14/statement-of-president-charles-michel-following-the-trilateral-meeting-with-president-ilham-aliyev-and-prime-minister-nikol-pashinyan/?ref=evropis.moambe.eu), ხოლო მერე სულ ცოტა ხნის წინ, [6 აპრილს](https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/04/06/statement-of-european-council-president-charles-michel-following-the-second-trilateral-meeting-with-president-ilham-aliyev-and-prime-minister-nikol-pashinyan/?ref=evropis.moambe.eu) გაიმართა. ჩანს, ევროკავშირის მონაწილეობა ორივე მხარისათვის მიმზიდველია. მომდევნო შეხვედრა აგვისტოსთვის დაიგეგმა.

### ევროკავშირის გააქტიურება

1994 წელს ყარაბაღის კონფლიქტის დარეგულირების მიზნით შექმნილ [ეუთოს მინსკის ჯგუფის](https://www.osce.org/minsk-group/108306?ref=evropis.moambe.eu) წევრები ევროკავშირის ქვეყნებიც იყვნენ. საფრანგეთი, აშშ-სთან და რუსეთის ფედერაციასთან ერთად, ეუთოს მინსკის ჯგუფის თანათავმჯდომარეა, ხოლო გერმანია, იტალია, შვედეთი და ფინეთი ამავე ჯგუფის მუდმივი წევრები არიან. თუმცა, თავად ევროკავშირი ინსტიტუციურად არასოდეს ყოფილა აქტიური აზერბაიჯან-სომხეთის ურთიერთობების საკითხში.

2020 წლის შემოდგომაზე, ყარაბაღის მეორე ომმა არსებითად შეცვალა მანამდე არსებული ვითარება. ამ ომში აზერბაიჯანმა მოახერხა კონტროლის აღდგენა, როგორც ყარაბაღის ნაწილზე, ისე იმ აზერბაიჯანულ ტერიტორიებზე, რომლებსაც მანამდე სომხეთი აკონტროლებდა. მერე მხრივ, ისედაც პასიური ეუთოს მინსკის ჯგუფი, სრულიად უმოქმედო გახდა, რადგან მხოლოდ რუსეთის მონაწილეობით (და თურქეთის არაპირდაპირი ჩართულობით) გაფორმდა 2020 წლის 10 ნოემბერს ახალი [სამშვიდობო შეთანხმება](https://kremlin.ru/events/president/news/64384?ref=evropis.moambe.eu) აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის.

შესაბამისად, მოხდა კონფლიქტის „რეგიონალიზაცია“: გაიზარდა კავკასიის რეგიონის დიდი ქვეყნების წილი და გაქრა არარეგიონული მოთამაშეების ჩართულობა.

მას შემდეგ ბევრი რამ მოხდა: რუსეთი ჯერ ყაზახეთის შიდა კონფლიქტში ჩაერია სამხედრო ძალით, შემდეგ კი უკრაინაში შეიჭრა, რითაც დასავლეთის მხრიდან პოლიტიკურ და ეკონომიკურ იზოლაციაში მოექცა. სწორედ ამ ფონზე ხდება ევროკავშირის გააქტიურება ყარაბაღის საკითხში. ჩანს, ევროკავშირი მიუკერძოებელ აქტორად მიიჩნევა აზერბაიჯანისა და სომხეთის მიერ, რუსეთისგან, თურქეთისგან და იგივე, ეუთოს თანათავმჯდომარე საფრანგეთისგან განსხვავებით, რომელსაც აზერბაიჯანული მხარე ხშირად სომხეთის ინტერესების მხარდაჭერაში ადანაშაულებდა.

### 23 მაისის შეხვედრის შედეგი

შეხვედრის დასრულების შემდეგ, ევროპული საბჭოს მიერ გავრცელებულ [ოფიციალურ ინფორმაციის](https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/05/23/press-statement-by-president-michel-of-the-european-council-following-a-trilateral-meeting-with-president-aliyev-of-azerbaijan-and-prime-minister-pashinyan-of-armenia/?ref=evropis.moambe.eu) თანახმად მხარეები შემდეგზე შეთანხმდნენ:

- აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის საზღვრის დელიმიტაცია-დემარკაციამ წინ უნდა წაიწიოს;
- უნდა აღდგეს სატრანსპორტო კომუნიკაციები, როგორც აზერბაიჯანსა და მის ექსკლავს, ნახიჭევანს შორის, ისე აზერბაიჯანის გავლით, ყარაბაღიდან სომხეთის ტერიტორიაზე სატრანსპორტო წვდომის თვალსაზრისით. საერთაშორისო ტვირთების ტრანზიტი დაუბრკოლებლად უნდა განხორციელდეს;
- უნდა გაფორმდეს სამშვიდობო შეთანხმება აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის, რომელიც მოიცავს ყარაბაღის სომხური მოსახლების უფლებებისა და უსაფრთხოების საკითხებს;
- ევროკავშირმა დახმარება უნდა გაუწიოს აზერბაიჯანსა და სომხეთს სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებაში.

### მოსკოვი და ანკარა ევროკავშირის მედიაციაზე

- ყარაბაღში ომის დასრულებისას ერთადერთი ოფიციალური მედიტორის როლის შესრულებით რუსეთმა დასავლეთს ამ კონფლიქტიდან ფეხი ამოუკვეთა. შარლ მიშელის მედიაცია - მითუმეტეს, თუ ის წარმატებული იქნება - რუსეთის ამ ტაქტიკურ წარმატებას გააბათილებს. ესეც უკრაინაში ინტერვენციის ერთ-ერთ ნეგატიურ გვერდით მოვლენად შეიძლება ჩაითვალოს.
- თურქეთს რთული ურთიერთობა ჰქონდა დასავლეთთან, თუმცა რუსეთში უკრაინის შეჭრამ ომმა ისევ გაზარდა ანკარას მხარდაჭერის ფასი რამდენიმე მიმართულებით. როგორც რუსეთის რეგიონული კონკურენტი, თურქეთი არსებითად ევროკავშირის მედიაციის წინააღმდეგი არ უნდა იყოს. მით უმეტეს, თუკი ევროკავშირის მედიაციით შეთანხმებულ საკითხებში თურქეთის ინტერესებსაც გაითვალისწინებენ. რუსი სამხედროების ექსკლუზიური „სამშვიდობო“ სტატუსის გაზავებას ანკარა მანამდეც შეეცადა, თუმცა საკუთარი სამხედრო ძალების ოპერაციაში მონაწილეობას - ბაქოს მცდელობის მიუხედავად - ვერ მიაღწია.

## შეთანხმების შესრულების სირთულეები

23 მაისის შემდგარი შეთანხმების საკითხები თვისობრივად ახალი არ არის, რადგან მათი უმეტესობა ევროკავშირის ეგიდით გამართული წინა ორი შეხვედრის განხილვისა და შეთანხმების მთავარ საგანს წარმოადგენდა.

- საზღვრის დელიმიტაცია-დემარკაციის საკითხი ძალიან პრობლემურია. ყარაბაღის კონფლიქტი უმნიშვნელოვანეს გავლენას ახდენს, თუმცა ამას გარდა, საბჭოთა პერიოდში, როგორც აზერბაიჯანის, ისე სომხეთის ტერიტორიაზე არსებობდა, შესაბამისად, სომხური და აზერბაიჯანული მცირე ანკლავები. ყარაბაღის პირველი ომის დროს, მოწინააღმდეგე მხარეებმა ერთმანეთის ანკლავები დაიკავეს. ამჟამად, საზღვრის დელიმიტაცია-დემარკაციის პროცესის პარალელურად ამ ანკლავების საკითხიც დადგა, რაზეც მხარეები ჯერ-ჯერობით [ვერ თანხმდებიან](https://www.kommersant.ru/doc/5348001?ref=evropis.moambe.eu). ნიშანდობლივია, რომ პირველი შეხვედრა მოსკოვში, აპრილში უნდა გამართულიყო, თუმცა ის არ თუ ვერ შედგა. ახლა ინიციატივა ბრიუსელმა გადაიბარა.
- სამშვიდობო შეთანხმებასთან დაკავშირებით სომხეთის ოპოზიცია, უკვე კარგა ხანია პროტესტებს მართავს პრემიერ-მინისტრ ფაშინიანის გადადგომის მოთხოვნით. პოლიციასა და პროტესტის მონაწილეებს შორის შეტაკებები დღესაც მოხდა. თუმცა გარკვეული გარდატეხა მოხდა: [სომხეთის სექსპერტო საზოგადოებაშიც](https://www.youtube.com/watch?v=myfFbfVc3xM&ref=evropis.moambe.eu) უკვე ბევრი მიიჩნევს, რომ ყარაბაღის საკითხი მხოლოდ აზერბაიჯანის ტერიტორიული მთლიანობის ფარგლებში შეიძლებაა გადაწყდეს, ადგილობრივი სომხური მოსახლეობისთვის გარკვეული სტატუსისა და გარანტიების უზრუნველყოფის პირობით.
- სატრანსპორტო კომუნიკაციის გახსნა თურქეთის, სომხეთისა და აზერბაიჯანის ინტერესებშია, თუმცა ეშმაკი დეტალებშია - მაგალითად მაგისტრალებზე კონტროლის საკითხი მტკივნეულად დგას. მოსკოვს სურს სამხედრო „სამშვიდობო ძალებით“ გააკონტროლოს მნიშვნელოვანი დერეფნები. ზოგადად, სატრანსპორტო მაგისტრალების განბლოკვა კრემლს ნაკლებად იზიდავს თუკი ამ გზით ერევანი თავს დააღწევს იმ იზოლაციას, რომელშიც იგი ფაქტიურად დამოუკიდებლობის შემდეგ იმყოფება. თურქეთის ეკონომიკური და პოლიტიკური აქტიურობა კომუნიკაციების გახსნით სომხეთშიც გაიზრდება.

## ევროკავშირის გააქტიურება და საქართველო

ევროკავშირის გააქტიურება სამხრეთ კავკასიაში საქართველოსთვისაც საყურადღებოა. 2008 წელს რუსეთის მიერ საქართველოს წინააღმდეგ განხორციელებული აგრესიის შემდეგ, ევროკავშირი აქტიურად მონაწილეობს საქართველოსთვის მშვიდობისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფის პროცესში, როგორც ჟენევის საერთაშორისო დისკუსიების თანათავმჯდომარე. 2008 წლის სექტემბრიდან მოყოლებული საქართველოში მოქმედებს ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია (EUMM), რომელსაც მართალია რუსეთის წინააღმდეგობის გამო არ ეძლევა ოკუპირებულ ტერიტორიებზე შესვლის საშუალება, მაგრამ უსაფრთხოების გარანტის როლს მაინც თამაშობს. ევროკავშირი ე.წ. 2008 წლის აგვისტოს „ექვსპუნქტიანი შეთანხმების“ გარანტია, რომლის შედეგიც რუსული დანაყოფების საქართველოდან გასვლა უნდა ყოფილიყო. არსებულ ვითარებაში ეს საკითხი კვლავაც შეიძლება დადგეს. ყარაბაღში ევროკავშირის შესაძლო წარმატებამ შეიძლება ამის ალბათობა გაზარდოს.
### შარლ მიშელი: გაფართოების პროცესის განსამტკიცებლად
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a8-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-9a--e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-a8-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-90-e1-83-a4-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-97-e1-83-9d-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98-e1/
Last updated: 2022-05-19T10:29:39.000Z
*გუშინ, 18 მაისს, ევროპული საბჭოს თავმჯდომარე, შარლ მიშელი ევროკავშირის ეკონომიკური და სოციალური საკითხების კომიტეტის პლენარულ სხდომაზე გამოვიდა, სადაც გაფართოების საკითხზე საინტერესო მოსაზრებები გააცნო მსმენელებს. გთავაზობთ ამონარიდს ამ გამოსვლიდან. აზრის უკეთ გადმოსაცემად, აქაიქ სარედაქციო დაზუსტებები მოვიშველიეთ, რომლებიც კვადრატულ ფრჩხილებშია ჩასმული.*

---

დარწმუნებული ვარ, რომ უნდა ვიმუშაოთ გაფართოების პროცესის ეფექტურობისა და დინამიზმის გასაზრდელად. ვაღიაროთ: დღეს არსებული პროცესი თამაშია ნულოვანი შედეგით - ან ყველაფერს იღებ ან არაფერს. ამგვარმა მიდგომამ ბევრი იმედგაცრუება და ფრუსტრაცია მოიტანა პროცესში ჩართული ყველა მხარისათვის. დამეთანხმებით, თუკი ურთიერთნდობის მშენებლობა გვინდა, ეს არაა სასარგებლო ემოციები. თესალონიკის შეხვედრიდან, სადაც ევროპელი ლიდერები დასავლეთ ბალკანეთისკენ ევროკავშირის გაფართოებაზე შეთანხმდნენ, ცხრამეტი წელი გავიდა. გაფართოების მოლაპარაკებები გაიწელა, ზოგჯერ მისაღები, ზოგჯერაც მიუღებელი მიზეზებით. დღეს ჩვენს მაგიდებზე უკვე უკრაინის, მოლდოვისა და საქართველოს მოთხოვნებიც დევს.

გეტყვით გულწრფელად, გახსნილად. მოვიდა დრო, რომ გადავლახოთ ეს ბარიერი და ახალი ენერგიით წავახალისოთ რეფორმები, რათა ევროპულმა ინტეგრაციამ წინ წაიწიოს. ჩემი აზრით, გაწევრების პროცესი უფრო სწრაფი, უფრო ეტაპობრივი და შექცევადი უნდა გახდეს. ვფიქრობ, უნდა შეგვეძლოს კონკრეტული სოციალურ-ეკონომიკური უპირატესობები მივანიჭოთ ჩვენს პარტნიორებს ჯერ კიდევ გაწევრების შესახებ მოლაპარაკებების მიმდინარეობისას, ისე, რომ არ დაველოდოთ ამ მოლაპარაკებების დასრულებას.

ჩემი თვალთახედვით, გამოსავალი იქნებოდა გაწევრების პროცესის მიმდინარეობისას \[კანდიდატი ქვეყნების ევროკავშირში\] ეტაპობრივი და თანდათანობითი ინტეგრაცია. მეტი - მეტისათვის. მაგალითად: თუკი ქვეყანა დააკმაყოფილებს მოცემულ სექტორში აუცილებელ ნორმებს, მას უნდა შეეძლოს აქტიურად, საკონსულტაციო ხმით, მიიღოს მონაწილეობა ამ სექტორის დარგობრივი მინისტრთა საბჭოს მუშაობაში, ჩართული იყოს დღის წესრიგისა და თემატიკის ფორმირებაში. მოცემული ქვეყანა ასევე ეტაპობრივად უნდა ჩაერთოს ევროკავშირის ყოველდღიურ მუშაობაში, თუკი მისი კანონდებლობა შეესაბამება საერთო სარეგულაციო ჩარჩოს, მაგალითად შიდა ბაზრის, თავისუფალი გადაადგილების ანდაც ენერგეტიკის სფეროში.

ხოლო როცა ქვეყანა წინასწარგანსაზღვრულ კრიტერიუმებს დააკმაყოფილებს, მას, ჩემი ხედვით, უნდა გაუჩნდეს პროგრამულ დაფინანსებასთან წვდომის საშუალება, რაც კონკრეტულ, ხილულ, ხელშესახებ სიკეთეს მოუტანს მოქალაქეებს. როცა ვამბოთ, თანდათანობითო, ვგულისხმობთ \[ქვეყნების მიერ გაწეული სამუშაოს\] პროპორციულ, მართულ, კონტროლირებად პროცესს. ამავე პროცესში ინტეგრირებული უნდა იყოს შექცევადობის პრინციპიც - ანუ თუკი ქვეყანა უკან-უკან წავა - რაც ბუნებრივია არ გვსურს - ამას პირდაპირი გავლენა უნდა ჰქონდეს ქვეყნის ინტეგრაციის ხარისხზეც \[მისი შემცირების მხრივ\].

მაგალითისთვის, თუ ქვეყანამ უკან გადადგა ნაბიჯები კანონიერების დაცვის, ანდა ადამიანის უფლებების მხრივ, მანამდე მიღებული გარკვეული უპირატესობები შეიძლება შეუწყდეს, წინასწარ დადგენილი ობიექტური კრიტერიუმების საფუძველზე. რა იქნება ამგვარად შეცვლილი, ახალი გაწევრების პროცესის უპირატესობა? მისი მიზანი იქნება იმ სტრუქტურული რეფორმების წახალისება და დაჩქარება, რომლებიც უკეთ დაუკავშირებს ამ ქვეყანას ევროკავშირს. ამასთანავე, არ დავივიწყოთ, რომ ორმხრივი სირთულეები, რომლებიც ხშირად უმცირესობების დაცვის საკითხთანაა დაკავშირებული, ასევე სასწრაფო ყურადღებას იმსახურებს, რომ ასეთი დავები დროულად მოგვარდეს.

ვფიქრობ, გაფართოების საკითხებზე რამდენიმე კვირაში მოგვეცემა ევროკომისიასთან დებატის საშუალება მაშინვე, როგორც კი ის უკრაინის, მოლდოვისა და საქართველოს მხრიდან შემოტანილ საკანდიდატო განაცხადებზე გამოაქვეყნებს თავის აზრს.
### უკრაინის პრეზიდენტის მიმართვა ხსოვნისა და შერიგების დღეს, 8 მაისს
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a3-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9e-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-96-e1-83-98-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-a2-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9b-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:20.000Z
შეიძლება კი გაზაფხული შავ-თეთრი იყოს? ნუთუ არსებობს უსასრულო თებერვალი? გასდის კი ყავლი ოქროს სიტყვებს? უკრაინამ, სავალალოდ, იცის პასუხი ამ კითხვებზე. სამწუხაროდ, პასუხია - დიახ.

ყოველ წელს, 8 მაისს, მთელ ცივილიზებულ სამყაროსთან ერთად, ყოველ იმ ადამიანს ვიხსენებთ, ვინც პლანეტას მეორე მსოფლიო ომის დროს ნაციზმისაგან იცავდა. მილიონობით დაკარგული სიცოცხლე, დამახინჯებული ბედისწერა, ნაწამები სულები და მილიონობით მიზეზი გვეთქვა ბოროტებისთვის: აღარასოდეს!

ვიცოდით წინაპრების მიერ ამ სიბრძნის მოსაპოვებლად გადახდილი ფასი. ვიცოდით მომავალი თაობისთვის მისი გადაცემის მნიშვნელობა. ოღონდ არც კი ვეჭვობდით, რომ ჩვენი თაობა გახდებოდა ამ სიტყვების გაბახების მოწმე, აღმოვაჩენდით, რომ ეს ფიცი ყველასათვის როდი წარმოადგენდა ჭეშმარიტებას.

წელს ეს სიტყვა "აღარასოდეს" სხვაგვარად ჩაგვესმის, ტკივილიანად და სასტიკად. ძახილის ნიშნის ნაცვლად - კითხვისაა. თქვენ ამბობდით, აღარასოდეს? მაშ, უკრაინას რას ეუბნებით?!

24-მა თებერვალმა ამოშანთა სიტყვა "აღარასოდეს", დახვრიტა და ბომბებით გაასწორა მიწასთან. დილის ოთხზე ასობით რაკეტით მთელი უკრაინა გააღვიძეს, საშინელი აფეთქებების ხმამ შეგვახსენა - ისევ მოხდება!

ქალაქი ბოროდიანკა ამ დანაშაულის მრავალთაგან ერთი მსხვერპლია. ჩემს უკან - მისი ერთ-ერთი მოწმე. არა სამხედრო ობიექტი, არა საიდუმლო ბაზა, უბრალო ცხრასართულიანი. ნუთუ ის რუსეთის ფედერაციისათვის, ხმელეთის ერთი მერვედისათვის, მსოფლიოს მეორე არმიისათვის, ატომური იარაღის მქონე ქვეყნისათვის საფრთხეს წარმოადგენდა? შეიძლება იყოს რამე უფრო უაზრო, ვიდრე ეს შეკითხვა? დიახ, შეიძლება.

250 კილოგრამიანი ფუგასური ბომბები, რომელიც ზესახელმწიფომ ამ პატარა ქალაქს წვიმასავით დაუშინა - და გააშეშა. ეს ქალაქი ვეღარ იტყვის "აღარასოდეს!" ის დღეს ვეღარაფერს ამბობს, მაგრამ უსიტყვოდაც ყველაფერი ნათელია.

შეხედეთ ამ სახლს. აქ ოდესღაც კედლები იყო. კედლებზე - ფოტოები. ფოტოებზე - ეგებ ისინიც, ვინც ოდესღაც იმ ომის საშინელება გადაიტანა. ორმოცდაათამდე მამაკაცი, რომლებიც გერმანიაში გაირეკეს იძულებითი შრომისათვის. ეგებ ისინიც, ვინც ნაცისტებმა ცოცხალი გამოწვეს ასამდე ოდაში.

250 ჯარისკაცი, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომის ველზე დაეცნენ და ბოროდიანკას ათასამდე მოსახლე ვინაც იბრძოლა და ნაციზმზე იმარჯვა, რათა ეთქვათ "აღარასოდეს!" იბრძოდნენ თავისი შვილების მომავლისათვის, სიცოცხლისათვის, რომელიც აქ 24 თებერვლამდე ჩქეფდა.

წარმოიდგინეთ, როგორ წავიდნენ დასაძინებლად ამ სახლში. როგორ უსურვებენ ერთმანეთს ღამენებისას, აქრობენ შუქს, საყვარელ ადამიანებს ეხვევიან, თვალებს ხუჭავენ, ოცნებობენ. სრული სიჩუმე. ყველა იძინებს და არ იციან, რომ ყველა ვეღარ გაიღვიძებს. სძინავთ ღრმად, ესიზმრებათ რაღაც ნათელი. რამდენიმე საათში მათ რაკეტების აფეთქება გამოაღვიძებს. ბევრი კი ვეღარასოდეს გაიღვიძებს. აღარასოდეს.

ამ ლოზუნგიდან "აღარ" წაშალეს, სპეცოპერაციით ამოკვეთეს, გულში ლახვარი ჩასცეს, თვალებში ჩახედეს და უთხრეს - "ეს ჩვენ არ გვიქნია!" აწამეს სიტყვებით "ყველაფერი ასე ერთმნიშვნელოვნად არაა." მოკლეს "აღარასოდეს!" თქვეს: "შეგვიძლია გავიმეოროთ კიდეც".

ასეც მოხდა. მახინჯებმა გამეორებათა სერია დაიწყეს. ჩვენმა ქალაქებმა, რომლებმაც ისეთი ოკუპაციის სისასტიკე გადაიტანეს, რომ 80 წელი არ აღმოჩნდა საკმარისი მის დასავიწყებლად, კვლავაც ჩახედეს თვალებში ოკუპანტებს და ისტორიაში ოკუპაციის მეორე თარიღი მიიღეს. ზოგოერთმა ქალაქმა კი, მაგალითად მარიუპოლმა - მესამეც. ოკუპაციის ორი წლის განმავლობაში ნაცისტებმა მარიუპოლში 10 ათასი მშვიდობიანი მოსახლე შეიწირეს. ოკუპაციის ორი თვის განმავლობაში რუსეთის ფედერაციამ აქ 20 ათასი ადამიანი მოკლა.

მეორე მსოფლიო ომიდან ათწლეულების შემდეგ ბნელეთი დაბრუნდა უკრაინაში. ცხოვრება ისევ შავ-თეთრი გახდა. კიდევ ერთხელ! ბოროტება დაბრუნდა. კიდევ ერთხელ! სხვა უნიფორმით, სხვა ლოზუნგებით, მაგრამ იმავე მიზნით. უკრაინაში ნაციზმის სისხლიანი რეკონსტრუქცია მოაწყვეს. იმ რეჟიმის ფანატიური მიმბაძველობა. მისი იდეები, მოქმედებები, სიტყვები და სიმბოლოები. მისი სიმხეცის მანიაკალური - დეტალების ჩათვლით - გამეორება, მისი "ალიბის" გამეორება, რომელიც თითქოს ამ სიმხეცეს წმინდა მიზნის მანტიაში ფუთავდა. მისი დანაშაულის გამეორება და თითქოს "მასწავლებელზე წარმატებით" მოქცევის მცდელობაც კი, გეგონება კაცობრიობის უდიდესი ბოროტების კვარცხლბეკიდან ნაციზმის ჩაჩოჩება სურდეთო, ქსენოფობიის, სიძულვილის, რასიზმის მსოფლიო რეკორდის მოხსნა, მისი მსხვერპლის რაოდენობით გადაჭარბება.

აღარასოდეს! ეს იყო აზრიანი ადამიანისადმი მიმართული ოდა, ცივილიზებული სამყაროს ჰიმნი! თუმცა ვიღაც ყალბად აყოლებდა ხმას, აკორდი "აღარასოდეს" ეჭვის ნოტებით შელანძღა. ჩააჩუმა ბოროტების მკვლელი არიით. ეს ყველა იმ ქვეყნისათვისაა ცხადი, ვისაც ნაციზმის ბოროტება თავისი თვალით უნახავს და ახლა დეჟავიუს გრძნობა აწუხებთ, აეხილათ რა თვალი!

ყველა ერი, ვისაც "მესამეხარისხოვნად" თვლიდნენ, მონებად რაცხავდნენ, საკუთარი ქვეყნის ქონის უფლებას ართმევდნენ, ყველანი ხედავენ და ესმით განცხადებები, რომლებიც ადიდებს ერთ ნაციას, სხვებს კი შლის ისტორიიდან. გვეუბნებიან - თქვენ არ არსებობთ, ხელოვნურად ხართ შექმნილნი და, შესაბამისად, უფლებებიც არ გაგაჩნიათ. ყველას ესმის ბოროტების ხმა. ეს ისევ მოხდა!

ყველა აცნობიერებს მტკივნეულ სიმართლეს: ერთი საუკუნეც კი ვერ გავძელით. ჩვენმა ფიცმა "აღარასოდეს!" მხოლოდ 77 წელი გასტანა. ბოროტების აღმასვლა ვერ შევნიშნეთ. ის აღორძინდა. აღორძინდა ისევ და დღეს.

ეს ესმის ყველა იმ ქვეყანასა და ხალხს, ვინც დღეს უკრაინას უჭერს მხარს. მერე რა, რომ მხეცს ახალი ნიღაბი აქვს მორგებული - ის მაინც იცნეს. იმიტომ, რომ ზოგიერთებისაგან განსხვავებით ახსოვთ, რისთვის და რის წინააღმდეგ იბრძოდნენ ჩვენი წინაპრები. პირველი მეორეში არ აურევიათ, ადგილები არ გადაუნაცვლებიათ, არ დავიწყნიათ.

არ დავიწყნიათ პოლონელებს, ვის მიწაზეც ნაცისტებმა თავისი მარში დაიწყეს და მეორე მსოფლიო ომის პირველი ტყვია ისროლეს. არ დავიწყნიათ, რომ ბოროტება ჯერ შენ გაბრალებს ყველაფერს, პროვოკაციებს გიწყობს, აგრესორს გიწოდებს მერე კი დილის 4 საათსა და 45 წუთზე გესხმის თავს და ამბობს - თავს ვიცავო. მათ დაინახეს, როგორ განმეორდა ეს ყოველივე ჩვენს მიწაზე. მათ ახსოვთ ნაცისტების დანგრეული ვარშავა. ისინი ხედავენ, რა უქნეს მარიუპოლს.

არ დავიწყნიათ ბრიტანელებს, როგორ აღგავეს ნაცისტებმა ქოვენთრი პირისაგან მიწისა, 41 დაბომბვით. როგორ გაისმოდა "მთვარის სონატა" ლუფტვაფეს თვითმფრინავებიდან, როცა ქალაქს 11 საათის განმავლობაში განუწყვეტლივ ბომბავდნენ. როგორ დაანგრიეს მისი ისტორიული ცენტრი, ფაბრიკები, წმინდა მიხეილის ტაძარი. და მათ დაინახეს, როგორ ესროდნენ რაკეტებს ხარკოვს, როგორ დააქციეს მისი ისტორიული ცენტრი, მისი ქარხნები, მიძინების წმინდა ტაძარი. მათ ახსოვთ როგორ ბომბავდნენ ლონდონს განუწყვეტლივ, 57 დღე. როგორ ეცემოდნენ "ფაუს" რაკეტები ბელფასტს, პორთსმუთს, ლივერპულს. და ისინი ხედავენ, როგორ ეცემა ფრთოსანი რაკეტები ნიკოლაევს, კრამატორსკს, ჩერნიგოვს. მათ ახსოვთ, როგორ ესროდნენ ბირმინგემს და როგორ ხვდება მის დაძმობილებულ ქალაქს - ზაპოროჟიეს.

არ დავიწყნიათ ნიდერლანდელებს, თუ როგორ იქცა როტერდამი მეორე მსოფლიო ომში სრულიად განადგურებულ პირველ ქალაქად მაშინ, როცა ნაცისტებმა 97 ტონა ბომბი დააყარეს.

არ დავიწყნიათ ფრანგებს. მათ ახსოვთ ორადურ-სურ-გლენში ცოცხლად დამწვარი ხუთასი ქალი და ბავშვი, მასობრივი ჩამოხრჩობა ტიულში, სასაკლაო სოფელ ასკში. მრავალათასიანი საპროტესტო აქცია ოკუპირებულ ლილში. და მათ დაინახეს რა ჩაიდინეს ბუჩაში, ირპენში, ბოროდიანკაში, ვოლკოვახაში, ტროსტიანეცში. ისინი ხედავენ, როგორ მოახდინეს ხერსონის, მელიტოპოლის, ბერდიანსკისა და სხვა ქალაქების ოკუპაცია, და რომ იქაური მოქალაქეები არ ნებდებიან, გამოდიან მრავალათასიან საპროტესტო აქციებზე, რომელსაც ოკუპანტები ვერ უმკლავდებიან და ერთადერთი, რასაც ახერხებენ - ესაა ესროლონ მშვიდობიან ადამიანებს.

არ დავიწყნიათ ჩეხებს, თუ როგორ გაანადგურეს ნაცისტებმა ერთ დღე-ღამეში სოფელი ლიდიცე და მხოლოდ დანახშირებული სახლები დატოვეს. მათ დაინახეს, როგორ გაანადგურეს პოპასნია ისე, რომ ნაცარიც კი არ დარჩენილა. არ დავიწყნიათ ბერძნებს, რომლებმაც მასობრივი მკვლელობები და დახვრეტები, ბლოკადა და დიდი შიმშილი გადაიტანეს.

არ დავიწყნიათ ამერიკელებს, რომლებიც ბოროტებას ორ ფრონტზე ებრძოდნენ, მოკავშირეებთან ერთად გამოიარეს პერლ-ჰარბორი და დანკერკი. და ჩვენ ყველანი ერთად ახალი, არანაკლებ რთული ბრძოლები გველის.

არ დავიწყნია არავის, ვინც ჰოლოკოსტი გადაიტანა, თუ რამდენად ძლიერი შეიძლება იყოს ერთი ერის ზიზღი მეორის წინააღმდეგ.

არ დავიწყნიათ ლიეტუველებს, ლატვიელებს, ესტონელებს, დანიელებს, ქართველებს, სომხებს, ბელგიელებს, ნორვეგიელებს და ბევრ სხვას, ყველას ვინც ნაციზმისგან დაზარალდა თავის მიწაზე და ყველას, ვინც ანტიჰიტლერული კოალიციის რიგებში დაამარცხა ის.

სამწუხაროდ, არსებობენ ისეთებიც, ვინც ეს დანაშაული გადაიტანა, მილიონობით ადამიანი დაკარგა, ვინც გამარჯვებისთვის იბრძოლა და გაიმარჯვა კიდეც, მაგრამ დღეს მათი ხსოვნა შელანძღა.

ისინი, ვინც საკუთარი მიწიდან უკრაინის მიწაზე მიიტანა იერიში, მიწაზე, რომელსაც ჩვენს წინაპრებთან ერთად მათი წინაპრებიც ათავისუფლებდნენ.

ისინი, სახეში შეაფურთხა თავის "უკვდავ ასეულს" და მათ გვერდში ბუჩას ჯალათები ამოუყენა.

და ამით მთელი კაცობრიობა დუელში გამოიწვია. დაავიწყდა რა მთავარი - ყველანაირი ბოროტება ერთნაირად ასრულებს - მას ასრულებენ.

***ძვირფასო უკრაინელებო!***

დღეს, ხსოვნისა და შერიგების დღეს, ქედს ვიხრით ყველა მათგანის წინაშე, ვინც მშობლიურ მიწას და მსოფლიოს ნაციზმისგან იცავდა. ჩვენ აღვნიშნავთ უკრაინელი ხალხის გმირობას და მის წვლილს ანტიჰიტლერული კოალიციის გამარჯვებაში.

აფეთქებები, გასროლები, სანგრები, დაჭრილები, შიმშილი, დაბომბვები, ბლოკადა, დახვრეტები, დამსჯელობითი ოპერაციები, ოკუპაცია, საკონცენტრაციო ბანაკები, გაზის კამერები, ყვითელი ვარსკვლავები, გეტო, ბაბინ იარი, ხატინი, ტყვეობა, იძულებითი შრომა. ისინი დაიღუპნენ იმისათვის, რომ თითოეულმა ჩვენგანმა იცოდეს, თუ რას ნიშნავს ყოველივე ეს - იცოდეს წიგნებიდან და არა საკუთარი გამოცდილებით. მაგრამ სხვაგვარად კი მოხდა. ეს უსამართლობაა მათი ხსოვნის წინაშე. მაგრამ სიმართლე გაიმარჯვებს. ჩვენ ყველაფერს გადავლახავთ!

ამის დასტური "ვერვოლფია", ჰიტლერის საკომანდო პუნქტი და ბუნკერი ვინნიცასთან ახლოს. მისგან რამდენიმე ქვაღაა დარჩენილი. ნანგრევები. იმის ნანგრევები, ვინც თავს დიადად და უძლეველად მოჰქონდა თავი. ეს ქვები მითითებაა ჩვენთვის და მომავალი თაობისათვის. ის, რისთვისაც ჩვენი წინაპრები იბრძოდნენ. მათ დაამტკიცეს: ბოროტება ვერ აირიდებს პასუხისმგებლობას. ვერ დაიმალება ბუნკერში. მისგან ქვა ქვაზე არ დარჩება. სწორედ ამიტომ, ჩვენ ყველაფერს გადავლახავთ. ჩვენ ეს ზუსტად ვიცით, იმიტომ, რომ ჩვენი სამხედროები და ჩვენი ხალხი მათი შთამომავალია, ვინც ნაციზმი გადალახა, და ისინი კვლავაც გაიმარჯვებენ.

და კვლავაც იქნება მშვიდობა. კიდევ ერთხელ.

ჩვენ გადავლახავთ ზამთარს, რომელიც 24 თებერვალს დადგა და რომელიც 8 მაისსაც გრძელდება, მაგრამ აუცილებლად დასრულდება, უკრაინის მზით გამლღვარი. ჩვენ ერთად შევეგებებით განთიადს. ჩვენი საყვარელი და ახლობელი ადამიანები კვლავაც ჩვენს გვერდით იქნებიან! კვლავაც, როვორც იქნა! და დროებით ოკუპირებული ქალაქებისა და სოფლების თავზე კვლავაც გაიშლება ჩვენი დროშა, კვლავაც, როგორც იქნა! და კვლავაც შევიკრიბებით ერთად, და იქნება მშვიდობა კვლავაც, როგორც იქნა! და აღარ იქნება შავ-თეთრი სიზმრები, არამედ ლაჟვარდოვან-ოქროსფერი ოცნება, კვლავაც, როგორც იქნა! ის, რისთვისაც იბრძოდნენ ჩვენი წინაპრები.

საუკუნო პატივი მათ, ვინც ნაციზმს წინ აღუდგა!

საუკუნო ხსოვნა მეორე მსოფლიო ომში ყველა დაცემულს!
### ავსტრია: ევროკავშირმა სამეზობლოში პოლიტიკა უნდა შეცვალოს
URL: https://evropis.moambe.eu/488740/
Last updated: 2026-04-21T18:16:20.000Z
ევროკავშირმა ძირეულად უნდა გადახედოს თავის ფუძემდებლურ ხელშეკრულებას, თუკი სერიოზულად სურს უკრაინა წევრად მიიღოს და მას რუსეთის ქუსლქვეშ მოხვედრა აარიდოსო, უთხრა ავსტრიის საგარეო მინისტრმა, ალექსანდრე შალენბერგმა, გაზეთ "ფაინეშნლ თაიმსს."

შალენბერგის თქმით, რუსეთის აგრესია "გეოსტრატეგიულ შესაძლებლობას" ქმნის ევროპისათვის, რომელიც უფრო საფუძვლიან მიდგომას მოითხოვს, ვიდრე რუსეთისთვის დაწესებული სანქციები, ანდა უკრაინისათვის სამხედრო და ეკონომიკური მხარდაჭერა.

"ძალები უნდა მოვიკრიბოთ და სახსრებიც იქეთ მივმართოთ, რა მიმართულებითაც განცხადებებს ვაკეთებთო," უთქვამს შალენბერგს. მისი განცხადებით, ევროკავშირი სამეზობლოს მიმართ ნახევარზომებით ვეღარაფერს გახდება. "ვაკუუმი არ იქნება, ან ჩვენი მოდელი გაიმარჯვებს \[სამეზობლოში\] ან სხვისიო," დაასკვნა მინისტრმა იმის გათვალისწინებით, რომ ევროკავშირის მეზობლებს, მაგალითად უკრაინასა და მოლდოვას, რუსული რევანშიზმის წინააღმდეგ უწევთო ბრძოლა.

შელენბერგმა ისიც უთხრა ჟურნალისტებს, რომ ევროკავშირში გაწევრიანების მექანიზმი გადასახედია - სამეზობლოს ქვეყნებს სწრაფადვე უნდა მიეცეთ ერთიანი ბაზრის ნაწილზე წვდომა და თანაც ევროკავშირის კონკრეტულ ინსტიტუტებსა თუ პროგრამებში მალევე უნდა ჩაერთონ, რაც ევროკავშირის ფორმალურ ინსტიტუტებში გაწევრებისათვის გარდამავალ ნაბიჯად იქცევაო.

"24 თებერვალი წყალგამყოფად იქცა, მწამს რომ აქტიურად უნდა ვიფიქროთ და შემოქმედებითად მივუდგეთ საკითხს. ძველი გზით სიარულს, მზა შაბლონების გამოყენებას, რომლებიც ჯერ კიდევ ევროკავშირში დიდი ბრიტანეთის გაწევრიანების დროინდელია, თავი უნდა ვანებოთო," უთქვამს შელენბერგს.

გასულ კვირას შელენბერგის ნათქვამმა, უკრაინის გაწევრიანების საკითხი ახლანდელი კანდიდატი ქვეყნების წინმსწრებად არ უნდა განვიხილოთო, მთელ რიგ ევროპულ დედაქალაქებში, მათ შორის კიევშიც, გულისწყრომა გამოიწვია. ახლა მინისტრმა განმარტა, რომ ყველა იმ ქვეყანას სჭირდება მიხედვა, სადაც რუსეთი ვითარებას ურევსო - მათ შორის ალბანეთი, ჩრდილო მაკედონია და მოლდოვა დაასახელა. "ყველა მათგანს ევროპასა და ზოგადად, დასავლეთში უნდა მივუჩინოთ ნავთსაყუდელიო," დააზუსტა საგარეო მინისტრმა.

განსაკუთრებით შელენბერგმა ინტერვიუში დასავლეთ ბალკანეთზე, ავსტრიის უშუალო მეზობლებზე გაამახვილა ყურადღება, ეს რეგიონი არა მხოლოდ ევროპის სამეზობლოა, არამედ ევროკავშირის ქვეყნებითაა გარშემორტყმული და მათი უგულვებელყოფა ძვირად დაგვიჯდებაო.

ბრიუსელს კი შალენბერგმა მოუწოდა, "ფინანსური ანგარიშების შემოწმებით და კანონებისთვის კირკიტით" შორს ვერ წავალთ, გაფართოება "იურიდიული, ბიუროკრატიული მიდგომით კი არ უნდა ხდებოდეს, არამედ გეოსტრატეგიულ ინსტრუმენტად უნდა განვიხილოთო." აქვე აღნიშნა, წარსულის ფორმატები, მათ შორის აღმოსავლეთ პარტნიორობა "აღარ მუშაობს, წარსულშიაო" და დაასკვნა, სამეზობლო პოლიტიკისადმი ახლებური მიდგომის შემუშავებაა საშურიო.
### შფოთი მოლდოვაში: უცნაური ესკალაცია
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a8-e1-83-a4-e1-83-9d-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-93-e1-83-9d-e1-83-95-e1-83-90-e1-83-a8-e1-83-98--e1-83-a3-e1-83-aa-e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-a3-e1-83-a0-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:20.000Z
## რა ხდება:

მოლდოვის ოკუპირებულ ნაწილში, დნესტრისპირეთში, დაძაბულობამ მკვეთრად მოიმატა. ოფიციალური კიშინიოვიც და დნესპირპირეთის "მთავრობაც" ფრთხილ განცხადებებს აკეთებენ, ამის მიუხედავად, ინციდენტები გრძელდება.

## კერძოდ რა ხდება სახიფათო?

- გუშინ ღამით, 27 აპრილს დნესტრიპირეთის "შინაგან საქმეთა სამინისტროს" ცნობით სადაზვერვო დრონებმა გადაუფრინეს კოლბასნე/კობასნეს ახლოს არსებულ უზარმაზარ საბჭოეთისდროინდელ ტყვიაწამლის საწყობს, შემდეგ კი, უკვე დილით მათი თქმით უკრაინის მხრიდან გაისროლეს.
- 26 აპრილს აფეთქდა ტელე-რადიო რეტლანსლატორი დაბა მაიაკში, რომელიც რუსული სამხედრო ბაზის ტერიტორიაზეა.
- 25 აპრილს, ჯერ კიდევ დაუდგენელმა პირებმა ჭურვმყორცნიდან ცეცხლი გაუხსნეს დნესტრისპირეთის "კაგებეს" შენობას ტირასპოლში.
- 25 აპრილსვე, დნესტრისპირეთისვე "შსს-ს" ცნობით დრონმა ორი ყუმბარა ჩამოაგდო საავიაციო ნაწილის ტერიტორიაზე, რის შედეგადაც ერთი სატვირთო ავტომობილი დაზიანდა.

## რას ამბობენ კიშინიოვი და ტირასპოლი?

გუშინ მოლდოვის პრეზიდენტმა მაია სანდუმ უშიშროების უმაღლესი საბჭო მოიწვია და მისი დასრულებისთანავე განაცხადა, რომ მიღებული იქნა სტრატეგიული ობიექტების დაცვის გაძლიერების და ადმინისტრაციულ საზღვართან საბუთების შემოწმებების გაფართოების გადაწყვეტილება. მან აღნიშნა, რომ ტირასპოლში არსებობს "გარკვეული შიდა დაპირისპირებები" და სწორედ ამას დაუკავშირა იქაურ "კაგებეზე" შეტევა. მან ნათლად გამოთქვა დეესკალაციის სურვილი და დნესტრისპირეთის ლიდერებსაც ამისკენ მოუწოდა.

დნესტრისპირეთმა 26 აპრილს "ტერორისტული საფრთხის "წითელი" დონე" გამოაცხადა, ტირასპოლის შესასვლელთან გაჩნდა ბლოკპოსტები. დნესტრისპირეთის მეთაურმა ვადიმ კრასნოსელსკიმ 26 აპრილსვე განაცხადა, რომ თავდასხმების კვალი უკრაინისკენ მიდის და ხაზი გაუსვა, რომ სამხედრო მოქმედებების დაწყების დღიდანვე დნესტრისპირეთი ნეიტრალობას ინარჩუნებს "ჩვენ არ ვართ აგრესორები, არ ვაპირებდით და არ ვაპირებთ მეზობლებზე \[უკრაინაზე\] თავდასხმას," განაცხადა მან. კრასნოსელსკიმ მოლდოვას ხელისუფლებას სთხოვა "არ წამოეგონ პროვოკაციაზე" და მოუწოდა ამისთვის არსებულ ფორმატებში განიხილონ შესაძლო უთანხმოებები.

## რა "შიდა უთანხმოებებზე" საუბრობს სანდუ?

მოლდოველი ანალიტიკოსის დიონის ჩენუშას [ცნობით](https://twitter.com/DionisCenusa/status/1519242475369648129?ref=evropis.moambe.eu), არსებობს დაუდასტურებელი ინფორმაცია, რომ დნესტრისპირეთის "უშიშროებამ" მოლდოვას გადასცა თავის ოფისზე თავდასხმის ინიციატორთა რვაკაციანი სია. ყველა მათგანი რუსეთის მოქალაქეა, მათ კოორდინატორად კი რუსი გენერალ-მაიორი, ვიტალი რაზგონოვია, რომელიც 2019 წელს რუსეთმა კრასნოსელსკის "მრჩევლად" მოავლინა. ჩენუშას აზრით ეს "გაჟონვა" თუ მართალია, მოსკოვიდან მართული სამხედროები დნესტრისპირეთის "ლიდერების" გვერდის ავლით აწყობენ პროვოკაციების სერიას. როგორც მოსალოდნელია, დნესტრისპირეთი ოფიციალურად უარყოფს ამ ინფორმაციასაც და ნებისმიერ შიდა უთანხმოებასაც.

## გამოდის, დნესტრისპირეთი რუსეთს მხარს არ უჭერს?

უჭერს, მაგრამ უკრაინასთან ომში ჩაბმა არ სურს. დნესტრისპირეთი ერთადადერთი ოკუპირებული ტერიტორიაა ყოფილი სსრკ-ს სივრცეში, რომელიც რუსეთს პირდაპირ არ ესაზღვრება. მიუხედავად რუსეთისადმი სიმპატიებისა და ლოიალური დამოკიდებულებისა, ფაქტია ისიც, რომ დნესტრისპირეთი ინდუსტრიულად განვითარებული მხარეა. აქაურმა ბიზნესმენებმა და ოლიგარქებმა 2000-იან წლებში სარფიანი ვაჭრობა გამართეს ევროკავშირის ქვეყნებთან, ოფიციალური მოლდოვის თანხმობითა და მისი გავლით. ამ ბიზნესის დაკარგვა დნესტრისპირელებს სულაც არ სურთ.

როგორც დნესტრისპირეთის "საგარეო მინისტრმა" რუსულ სააგენტო "ინტერფაქსთან" ინტერვიუში [თქვა](https://www.interfax.ru/world/838150?ref=evropis.moambe.eu), "დნესტრისპირეთმა განვითარების ვექტორი რუსეთისკენ აიღო," თუმცა ხაზი გაუსვა "ინტეგრაციის დონეს ჩვენ თვითონ განვსაზღვრავთო". მანვე მკვეთრად უარყო დნესტრისპირეთში რუსული სამხედრო კონტინგენტის გაზრდის აუცილებლობა.

## რა ხდება რუსეთსა და უკრაინაში?

ტირასპოლისა და კიშინიოვის სიფრთხილის ფონზე, რუსული მედია და მეორე ეშელონის პოლიტიკური ფიგურები აქტიურად ალაპარაკდნენ დნესტრისპირეთში "რუსულენოვანი მოსახლეობის ჩაგვრის" შესახებ. ჯერ კიდევ 22 აპრილს, რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს [წარმომადგენელმა](https://www.moscowtimes.ru/2022/04/22/minoboroni-vpervie-nazvalo-tseli-vtoroi-fazi-voini-a19778?ref=evropis.moambe.eu) უკრაინაში მიმდინარე ოპერაციის ოფიციალურ მიზნად დაისახა დნესტრისპირეთის შემოერთება. ამავე დღეს, ვიქტორ ვოლოდაცკიმ, რუსეთის დუმის დსთ-ს საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილემ [თქვა](https://nsn.fm/policy/hotyat-togo-zhe-v-gosdume-dopustili-integratsiu-pridnestrovya-s-rossiei-po-primeru-dnr-i-lnr?ref=evropis.moambe.eu), რომ რუსეთმა შეიძლება აღიაროს დნესტრისპირეთის დამოუკიდებლობა და პრეზიდენტ მაია სანდუს "ნაცისტი" უწოდა.

რუსულ მედიაში დაიწყო დეზინფორმაციების შეშხაპუნებაც. ყირიმის ოპერაციისას ცნობილმა იგორ სტრელკოვმა (იგივე იგორ გირკინმა) ინტერვიუში განაცხადა, რომ რუმინეთი მოლდოვის ოკუპაციას აპირებსო და ვითომდა რუმინელი ოფიცრების მიერ მოლდოვის შეიარაღებულ ძალებში საკვანძო პოზიციების დაკავებაზე ისაუბრა. მსგავსი შინაარსის პოსტი დაწერა ასევე სერგეი მარკოვმა, კრემლთან დაახლოებულმა ერთ-ერთმა 'ანალიტიკოსმა' გუშინ, 26 აპრილს.

უკრაინის წარმომადგენლები, თავის მხრივ, აცხადებენ, რომ დნესტრისპირეთში რუსეთის შენაერთები სრულ სამხედრო მზადყოფნაშია მოყვანილი (ამას არც დნესტრისპირეთისა და არც მოლდოვის ხელმძღვანელობა არ ადასტურებს). მიხაილო პოდოლიაკმა, უკრაინის პრეზიდენტის მრჩეველმა გუშინ თქვა, რომ რუსეთი აპირებს დნესტრისპირეთის ომში ჩათრევას და მოლდოვას "სტრატეგიული უსაფრთხოების დაცვას" შეპირდა.

მეორე უკრაინელმა მრჩეველმა ალექსეი არესტოვიჩმა თქვა, რომ უკრაინას შეუძლია დნესტრისპირეთზე კონტროლის დამყარება, თუკი მოლდოვა ამას სთხოვთ. მოლდოვა ხაზს უსვამს, რომ ის ნეიტრალური სახელმწიფოა.

ამავე დროს, უკრაინაში, მოლდოვის მიმდებარე ტერიტორიაზე, გუშინ რუსულმა ძალებმა ლიმანის ხიდი დააზიანეს, რომელიც ოდესას უკრაინის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთით განლაგებულ ოდესის რაიონთან აკავშირებს.

## რატომაა ესკალაცია უცნაური?

დნესტრისპირეთისკენ სახმელეთო კავშირის გაჭრა უკრაინაში რუსული სამხედრო გეგმის ნაწილი ომის დასაწყისიდანვე იყო. თუმცაღა, არსებული სამხედრო ვითარებიდან გამომდინარე, ოდესის ხელში აღება ხმელეთიდან ან ზღვიდან რუსებისთვის შეუძლებლად მოჩანს.

დნესტრისპირეთში არსებული რუსული დაჯგუფება - 2000-მდე ჯარისკაცი - ფრიად მცირეა იმისათვის, რომ ოდესას სერიოზულად დაემუქროს. ასეც რომ არ იყოს, ამ ძალების გამოსაყენებლად მოსკოვს დნესტრისპირეთში პროვოკაციების "დადგმა" არ უნდა ჭირდებოდეს. ხოლო თუკი დნესტრისპირეთის მოსახლეობის მობილიზაციაზეა საუბარი (აქაური ძალები ქაღალდზე 5000-მდე ჯარისკაცს ითვლიან), ნაკლებსავარაუდოა, რომ ისინი უკრაინაში ბრძოლის სურვილით იწვოდნენ მაშინ, როცა თავისუფლად შეუძლიათ მოლდოვისკენ გადასვლა და ევროკავშირისთვის თავის შეფარება.

ბევრად უფრო სახიფათო იქნება თავად მოლდოვის დესტაბილიზაცია. აქ პრო-რუსული ძალების გავლენა დიდია, ხოლო პრო-ევროპული სანდუს კოალიციის პოზიციები - მყიფე.

## რას უნდა ველოდეთ?

რუსული პროპაგანდის ტემპით თუ ვიმსჯელებთ, უახლოეს კვირაში ამ ესკალაციის კვანძი უნდა გაიხსნას. ან ლაპარაკს კონკრეტული ნაბიჯები მოჰყვება - მაგალითად, მოლდოვასთან მიმდებარე რაიონებში რუსული ძალების დესანტირების მცდელობა - ან ეს კრიზისი ჩაიფერფლება.

ასეა თუ ისე, ესკალაციამ კიდევ უფრო აშკარად წარმოაჩინა მოლდოვური "ნეიტრალიტეტის" სიმყიფე, როგორც აქაურებისთვის, ისე დასავლელი პარტნიორებისთვის. ჩრდილოატლანტიკურმა ალიანსმა და ევროკავშირმა გუშინვე მტკიცე მხარდაჭერა გამოუცხადეს კიშინიოვს.
### საფრანგეთი: ჟამი შფოთვისა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-a4-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-92-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-9f-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-98--e1-83-a8-e1-83-a4-e1-83-9d-e1-83-97-e1-83-95-e1-83-98-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:21.000Z
## რა მოხდა:

ემანუელ მაკრონმა მეორე საპრეზიდენტო ვადა დაიბევა, მაგრამ ფრანგი ამომრჩევლის თითქმის მესამედი არჩევნებზე არ მივიდა, მესამედმა კი რადიკალ მემარჯვენეს დაუჭირა მხარი.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი:

საფრანგეთის პოლიტიკური სისტემა მოიშალა: ორი დიდი ცენტრისტული პარტიის ნანგრევებზე მაკრონმა მდგრადი პოლიტიკური ძალა ვერ შექმნა, სამაგიეროდ რადიკალური მემარჯვენე და მემარცხენე ძალები გააქტიურდნენ, რომლებიც ხშირად არად დაგიდევენ დემოკრატიულ ნორმებს და ანტი-ევროპული სულისკვეთებითაც გამოირჩევიან.

### დინოზავრების აღსასრული:

შემდეგ, რაც 1958 წლის კონსტიტუციით გენერალმა დე გოლმა საფრანგეთის მეხუთე რესპუბლიკა დააფუძნა, მისი პოლიტიკური არსი დიდ მემარცხენე და მემარჯვენე პარტიებს შორის ქიშპი იყო. თუმცა 2000-იან წლებში ორივე დიდი პარტიის თანდათანობითი დაღმასვლა მათი სრული განადგურებით დასრულდა.

- **სოციალისტურმა პარტიამ** ასეც ვერ შეძლო ფრანსუა მიტერანის გიგანტური ჩრდილიდან გამოსვლა. ფრანსუა ოლანდის უღიმღამო ზეობის შემდეგ, სოციალისტების მზე ჩანს, საბოლოოდ ჩაესვენა. მათმა კანდიდატმა წლევანდელი არჩევნების პირველ ტურში ხმების 1.75% აიღო.
- **მემარჯვენე ცენტრისტების** პარტია სხვადასხვა დროს სხვადასხვა სახელით ასპარეზობდა, ბოლოდროს კი "რესპუბლიკელები" დაირქვა. ნიკოლა სარკოზიმ ამ პარტიას საბოლოოდ მოუთავა ხელი: 2007 წლის კამპანიისას, მზარდი მემარჯვენე რადიკალიზმის ტალღით საკუთარი პარტიის გაძლიერებას შეეცადა და მოკლევადიან პირად წარმატებას კი მიაღწია, თუმცა პარტია შეიწირა. სარკოზიმ მანამდე კეთროვანად შერაცხული ლე პენის მოსაზრებები პოლიტიკურ ველზე მისაღებად აქცია, ხოლო თავისი საკუთარი პარტია კი ათას სკანდალში გახვია და მხარდაჭერა დააკარგინა. მიმდინარე არჩევნებში, რესპუბლიკელებმა 4.78%-ღა მიითვალეს თავიანთი კანდიდატის სასარგებლოდ.

https://public.flourish.studio/visualisation/9593651/

### ცენტრისტები და რადიკალები

რადიკალების არსებობა ფრანგული პოლიტიკისათვის სიახლე როდია. ჟან მარი ლე პენი, რომელიც ულტრამემარჯვენე პოზიციებზე იდგა, 1974 წლიდან მოყოლებული, ხუთჯერ მონაწილეობდა საპრეზიდენტო არჩევნებში. 2002 წელს, მან შეძლო მეორე ტურში მოხვედრა, თუმცა მისი იდეები იმდენად სახიფათოდ მიაჩნდა ფრანგების აბსოლუტურ უმრავლესობას, რომ ყველა სხვა პარტია მის წინააღმდეგ დაირაზმა და შედეგად სხვამხრივ საკმაოდ არაპოპულარულმა ჟაკ შირაკმა ხმების 82.2% მიიღო.

თუმცა 2000-იან წლებში საფრანგეთის ეკონომიკური სურათი შეიცვალა, თანამედროვე ეკონომიკის გამოწვევებზე რეაგირებას ქვეყნის ხისტი მძიმე ინდუსტრია და სუბსიდირებული სოფლის მეურნეობა ვერ ახერხებს, იზრდება უმუშევრობა ქალაქებში, ხოლო სოფლად მცხოვრებთა დიდი ნაწილის შედარებითი კეთილდღეობა - ანუ სამომხმარებლო საქონლის შეძენის საშუალება - იკლებს. ცენტრისტული პარტიებიდან ამომრჩეველი უკიდურესობებისკენ გარბის.

#### მარჯვნივ

მარინე ლე პენი გულდასმით ახერხებს საკუთარი პარტიის "ნორმალიზებას". ის უარს ამბობს მამამისის ღიად ნაცისტურ გამონათქვამებზე და აქტიურად იზიდავს დიდი ინდუსტრიული ცენტრების პროლეტარიატს, რომელიც ადრე კომუნისტური პარტიის არჩივი იყო. ამერიკას მიყიდული ლიბერალური პოლიტიკური ელიტა და რადიკალური ისლამის ზრდა ის ორი საფრთხობელაა, რომელსაც ლე პენი ხმების მობილიზაციისთვის იყენებს. ლე პენმა ერთ დროს მარგინალური პარტია თითქმის მეინსტრიმულ მოძრაობად ჩამოაყალიბა, რომელსაც შრომით-აქტიური ასაკის ადამიანების მნიშვნელოვანი ნაწილი უჭერს მხარს.

წლევანდელი არჩევნების არასასიამოვნო მოულოდნელობა იყო ერიკ ზემურის გამოჩენა, რომელმაც ნიშა ლე პენის კიდევ უფრო მარჯვნივ დაიკავა. ზემური არათუ ტოქსიკური ისლამოფობიის და ამერიკანოფობიის პლატფორმაზე დგას, არამედ ზოგადად ეჭვქვეშ აყენებს ფრანგულ რესპუბლიკურ ღირებულებებს. ბევრი მისი გამონათქვამი უფრო ნაცისტებთან მოთანამშრომლე ვიშის რეჟიმის ღირებულებებთანაა ახლო, რომელმაც რესპუბლიკის დევიზი "თავისუფლობა, თანასწორობა, ძმობა!" შეცვალა დევიზით "შრომა, ოჯახი, სამშობლო!". ზემურის მხარდამჭერები დიდ ქალაქებში არიან, ხშირად მორწმუნე, ყოფილ არისტოკრატიულ წრეებში. არიან ისეთებიც, ვისაც ლე პენს ცენტრისკენ გადახრის გამო გამოექცნენ, მათ შორის ნეონაცისტური დაჯგუფებები. მართალია, ზემურმა ამ არჩევნებში დიდი ვერაფერი გააწყო (7.07% პირველ ტურში), მაგრამ როგორც ლე პენის ცენტრისკენ ჩაჩოჩების გამო გამოთავისუფლებული ადგილი ახალი, ტოქსიკური იდეოლოგიით შეავსო.

#### მარცხნივ

მარცხენა ფლანგზე ჟან ლუკ მელანშონის "დაუმორჩილებლების" მოძრაობა ძლიერდება. მისი ერთი ნაწილი კომპარტიის ყოფილ მომხრეებს აერთიანებს, მეორე კი სოციალისტური პარტიისაგან გარიყულ და გამოქცეულ ამომრჩეველს. პარტიას მკვეთრი ანტიამერიკანიზმი და ლიბერალური ეკონომიკური ელიტისადმი ზიზღი, ისევე, როგორც ევროკავშირისადმი სკეპტიციზმი ახასიათებს. მელანშონისა და ლე პენის საამომრჩევლო ბაზა დიდად არ განსხვავდება, თუმცა მემარცხენე ბანაკში საკმაოდაა შედარებით მაღალი კულტურული და სოციალური კაპიტალის მქონე ადამიანი.

#### ცენტრში

ცენტრისტული პარტიების ნანგრევებზე ემანუელ მაკრონი ახალი, არაიდეოლოგიური ძალის შექმნას შეეცადა. მაკრონი სოციალისტური პარტიის წიაღიდან გამოვიდა პოლიტიკაში, თუმცაღა, როგორც ყოფილი ბანკირი და ეკონომიკური ლიბერალი ბევრ სოციალისტს სძაგს. 2017 წლის არჩევნებზე მაკრონმა შეძლო ზომიერი ამომრჩევლის - ახალგაზრდების, სტაბილურობის მსურველი პენსიონერების, თანამედროვე ეკონომიკაში ინტეგრირებული ფრანგების - ფართო კოალიციის შექმნა და საპრეზიდენტო არჩევნების მოგება. თუმცაღა ახალი პოლიტიკური პარტიის შექმნას მაკრონმა შედარებით ნაკლები დრო დაუთმო. საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვების მიუხედავად, "რესპუბლიკა, წინ!" კვლავაც მოძრაობა უფროა, ვიდრე სტრუქტურირებული პარტია, რაც მაკრონის მმართველობის სისტემის სიმყიფის საწინდარია, მით უფრო ახლა, როცა მისი სახალხო მხარდაჭერა საკმაოდ შესუსტებულია.

ცენტრშია ასევე ფრანგ მწვანეთა პარტიაც, რომელმაც ვერა და ვერ მოახერხა თავისი გერმანელი კოლეგების წარმატების გამეორება. პოტენციურად, მრავალი ახალგაზრდა თუ საშუალო ასაკის პროფესიონალი, რომლებიც კლასიკური სოციალიზმის იდეებს არ იზიარებენ, მაგრამ გარემოსდაცვითი პრობლემები აწუხებთ, მზადაა ხმა მისცეს მწვანეებს. თუმცა ამ პარტიაში გავლენა ჯერ კიდევ ძველ, ჰიპი მოძრაობის იდეებზე გაზრდილ თაობას აქვს, რომლებიც მზად არ არიან პრაგმატულ პოლიტიკურ ბრძოლაში და კოალიციებში ჩაერთონ. შედეგად, მრავალი ასეთი ამომრჩეველი სახლში რჩება. გარემოსდაცვითი დღის წესრიგის გავლენა იმდენად მაღალია, რომ მეორე ტურის კამპანიისას მაკრონიც და ლე პენიც აქტიურად ცდილობდნენ ამ ამომრჩევლის მიმხრობას და საარჩევნო ყუთებთან მიყვანას.

## რა მოხდება ახლა

საფრანგეთის მეხუთე რესპუბლიკაში ემანუელ მაკრონი პირველი პრეზიდენტია, რომელმაც მეორე მანდატი ისე მოიპოვა, რომ პარლამენტშიც უმრავლესობა აქვს. საპარლამენტო არჩევნები ივნისშია დანიშნული და თუკი მას სურს ქვეყნის მართვა რეალურად განაგრძოს, მაკრონმა უნდა შეძლოს თავისი პარტიის ლეთარგიიდან გამოყვანა.

საპრეზიდენტო არჩევნებზე ფრანგები ტაქტიკური გათვლით უნაწილებენ ხმებს კანდიდატებს მაშინ, როცა საპარლამენტო არჩევნებზე იდეოლოგიური სიმპათიები უფრო ნათლად გამოითქმება. თუკი საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგებს მთლიანად ხმის უფლების მქონე ამომრჩევლის ჭრილში შევხედავთ, აღმოჩნდება, რომ მაკრონს მხარი 38.5%-მა დაუჭირა, ლე პენს 27.3%-მა, ხოლო 34.2% ან არ გამოცხადდა (28%), ანდა ბიულეტენი გააფუჭა. ყოველივე ეს დიდი იმედებს უსახავს მელანშონს, რომელიც ხმების რაოდენობით პირველ ტურში მესამე ადგილზე გავიდა.

მაკრონის პირველი მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება ახალი კაბინეტის წარდგენა იქნება. ტრადიციულად, პრეზიდენტი არჩევნების შემდეგ გადაახალისებს ხოლმე კაბინეტს და ახალ პრემიერ-მინისტრს წარადგენს. ჟან კასტექსს, დღევანდელი პრემიერ-მინისტრს, ფრანგები პატივს სცემენ, თუმცა პანდემიასთან ბრძოლით მოქანცული პრემიერი ალბათ პოსტს დატოვებს. მაკრონმა უნდა გადაწყვიტოს, ლე პენის ამომრჩეველზე უფრო ინადიროს, მელანშონის, თუ მათზე, ვინც სახლში რჩება. პარიზში გამოსვლისას, მაკრონი ერს შეპირდა, რომ "მომავალი ხუთი წელი წარსული ხუთწლედის გაგრძელება არ იქნება."

ვნახოთ, საით გადახრის საფრანგეთის საჭეს ახალი ძველი პრეზიდენტი.

*მასალა მოამზადა ჯაბა დევდარიანმა, გაზეთებზე "ლე მონდი", "ფიგარო", "პოლიტიკო" და საკუთარ თავზე დაყრდნობით .*
### "მე, პრეზიდენტი": მარინე ლე პენი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9b-e1-83-94--e1-83-9e-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-96-e1-83-98-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-a2-e1-83-98--e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-94--e1-83-9a-e1-83-94--/
Last updated: 2026-04-21T18:16:21.000Z
*დღეს, საფრანგეთში, საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურში მარინე ლე პენი მოქმედ პრეზიდენტს, ემანუელ მაკრონს შეერკინება. რას მოიმოქმედებს ფრანგი ულტრამემარჯვენეების მებაირახტრე გამარჯვების შემთხვევაში? მისი პროგრამისა და გამოსვლების შეჯამება ასეთ სურათს გვაძლევსო, წერს ფრანგული "ლე მონდი":*

არჩევისთანავე "ეროვნული ერთობის" (RN) პარტიის ლიდერი პირობას იძლევა რომ "ეროვნული ერთობის მთავრობას" შექმნის, რომელშიც მემარჯვენე და მემარცხენე სუვერენისტებს (ანუ ევროკავშირისა და აშშ-ს გავლენის მოწინააღმდეგეებს) შეიყვანს. მხოლოდ რამდენიმე შესაძლო მინისტრის სახელი ახსენა ლე პენმა: თავისი პარტიიდან, ევროდეპუტატი ჟან-პოლ გარო იუსტიციის მინისტრი გახდება, ხოლო მწერალი, "ეკოლოგიური ფრანგულობის" (ანუ, ქართულად რომ გადმოვთარგმნოთ, "ამერიკის ხნის კოპიტი რომ უდგას ჭურისთავზე") მეხოტბე ერვე ჟუვანი - გარემოს დაცვის სამინისტროში დაიდებს ბინას.

ერთ-ერთ კანდიდატად ახსენა ასევე სოციალისტური პარტიიდან ნამინისტრალი არნო მონბურგიც, რომელმაც ზიზღით განაგდო ასეთი შეთავაზება და მომხრეებს (თუკი ასეთები შემორჩა) მოუწოდა, "ჯებირად დადგნენ მარინე ლე პენის, მისი მომხრეებისა და მათი გეგმების" წინააღმდეგ. ლე პენმა უარყო, რომ მასზე კიდევ უფრო რადიკალ ერიკ ზემურს ანდა მის ბიძაშვილ მარიონ მარეშალ ლე-პენს შესთავაზებდა პორტფელებს. ასევე უარყო, რომ მისი პარტიის ერთ-ერთ ცნობილ წევრს, კრემლზე ჭიპლარით გადაბმულ ტერი მარიანის (სწორედ ის მარიანია, ენთუზიაზმით რომ ესწრებოდა ყირიმის ყალბ რეფერენდუმს) საგარეო მინისტრად დანიშნავს.

## ენერგომატარებლებზე დღგ-ს შემცირება

ხელისუფლებაში მოსვლისთანავე, ლე პენი ფრანგებს ჰპირდება, თქვენს სამომხმარებლო კალათაში 150-200 ევროს დავაბრუნებ გადასახადების შემცირებითო. კერძოდ, აპირებს ენერგომატარებლებზე დამატებითი ღირებულების გადასახადის (დღგ-ს) 20-დან 5.5%-მდე შემცირებას და სამომხმარებლო კალათისათვის საკვანძო 100 საკვებ პროდუქტზე დღგ-ს საერთოდ გაუქმებას.

ამის გასაკეთებლად ლე პენს ევროკავშირის თანხმობა დასჭირდება, რადგან დღგ-ს დონე საერთო-ევროპული შეთანხმებით განისაზღვრება. სასიცოცხლო პროდუქტებზე ამ გადასახადის შემცირება დასაშვებია, თუმცა ენერგომატარებლებზე - არა.

მეორე ნაბიჯი ფინანსურ მემკვიდრეობაზე გადასახადების დაწესებაა (რომელიც მაკრონმა გააუქმა), ასევე კერძო სექტორში ხელფასების ათი პროცენტით გაზრდა ისე, რომ ყველაზე დაბალი ხელფასი კანონით დაწესებულ მინიმუმს სამჯერ აღემატებოდეს. ამასთან, ლე პენი საწარმოებს პირდება, რომ მათ ეს ტვირთი არ დააწვებათ, თუმცა ეკონომისტები ამას შეუძლებლად მიიჩნევენ.

კამპანიის განმავლობაში, ლე პენმა მკვეთრად შეცვალა პოზიცია პენსიასთან დაკავშირებით და მემარცხეების ხმების მოსაზიდად აცხადებს, რომ საპენსიო ასაკად 60 წელი უნდა დადგინდეს იმათთვის, ვისაც 40 წელი მაინც გადაუხდია საპენსიო შენატანები (მაკრონის პროგრამით, საპენსიო ასაკი თანდათანობით 65-მდე უნდა გაიზარდოს). ექსპერტების თქმით, ამ ღონისძიებებისათვის გაწერილი ხარჯები ლე პენს ფრიად ოპტიმისტურად აქვს ნავარაუდევი.

## კონსტიტუციის შეცვლა

არჩევის შემთხვევაში, ლე პენი შემოდგომამდე აპირებს რეფერენდუმის გამართვას "იმიგრაციის შესაჩერებლად" საჭირო უფლებამოსილების მოსაპოვებლად, რაც მას უფლებას მისცემს ქვეყნიდან გააძევოს "ფარულად შემოსული, უსაქმური და კრიმინალი" უცხოელები, გადაწყვიტოს, რომელი ქვეყნიდან წამოსულ იმიგრანტებს მიანიჭებს უპირატესობას სამუშაოს, საცხოვრისის ან სოციალური დახმარების მისანიჭებლად. ბევრი ფრანგი იურისტის აზრით, ამგვარი რეფერენდუმი უკანონო იქნება - საფრანგეთის კონსტიტუცია კრძალავს კონსტიტუციით მინიჭებული გარანტიების რეფერენდუმით გადახედვას. ლე პენი ასევე არასწორად აცხადებს, რომ ამგვარი ცვლილებების რეფერენდუმზე გამოტანა საკონსტიტუციო საბჭოს (ფრანგული საკონსტიტუციო სასამართლოს) მოსაზრების გარეშე შეეძლება.

რეფერენდუმითვე აპირებს სახალხო ინიციატივებით რეფერენდუმის ჩატარების დაკანონებას ნებისმიერ საკითხზე (საკონსტიტუციო თემებზე რეფერენდუმის ინიცირების უფლება საფრანგეთში შეზღუდულია და მხოლოდ პრეზიდენტს, პრემიერს და პარლამენტის წევრებს აქვთ).

ამავე დროს, ლე პენმა კამპანიისაც განაცხადა, რომ აკრძალავს "ისლამისტურ იდეოლოგიებს", ქალების მიერ თავსაფრის (და არა მხოლოდ ჩადრის) ტარებას ქუჩაში, საჯარო სამსახურებში და საერთოდ, ნებისმიერ საჯარო ადგილას, იმ მიზეზით, რომ ეს "ტოტალიტარულ უნიფორმას" წარმოადგენს. ამგვარი შეზღუდვა სხვაგან არსად მოქმედებს და ამასთან, საფრანგეთში არსებულ 1905 წლის კანონსაც დაარღვევს, რომელიც სახელმწიფოს რელიგიური კულტებისაგან გამიჯვნასთან ერთად, ყველა რელიგიური კულტის თანასწორობასაც ადგენს, რადგან ლე პენი მხოლოდ თავსაფრის აკრძალვას აპირებს და არა სხვა რელიგიების მიმდევართათვის დამახასიათებელი სამოსის თუ თავსაბურავისა.

## საშუალო ვადაში ევროკავშირიდან გასვლა

ოფიციალურად, მარინე ლე პენმა 2017 წლიდან საკუთარი პროგრამიდან ამოაგდო ევროკავშირიდან გასვლის პირობა, თუმცაღა ამბობს, რომ აპირებს "მთელი რიგი ტექსტებისა და შეთანხმებების გადახედვას, თავად ევროკავშირის ხელშეკრულების ჩათვლით."

ლე პენი ასევე ითხოვს "ეროვნული კანონმდებლობის უპირატესი უფლების" დაწესებას, სასაზღვრო კონტროლის აღდგენას ევროკავშირის ქვეყნებთან და ევროკავშირის ბიუჯეტში ჩარიცხული თანხების რაოდენობის ერთპიროვნულ შემცირებას. ყოველივე ამის განხორციელება კი, პრეზიდენტ მაკრონისა და საკითხის ექსპერტების თქმით, არა მხოლოდ საფრანგეთის სერიოზულ დაჯარიმებას გამოიწვევს, არამედ - საშუალოვადიან პერსპექტივაში - ევროკავშირიდან მის გარიცხვასაც.

## საგარეო პოლიტიკა

რაც შეეხება საგარეო პოლიტიკას, მარინე ლე პენი აპირებს საფრანგეთის ნატოს გაერთიანებული სარდლობიდან გაიყვანოს და ევროპაში "ახალი წესრიგის" ჩამოყალიბებას შეუწყოს ხელი, რომელიც "ევროპული ერი-სახელმწიფოების ალიანსს შექმნის და თანდათანობით ჩაანაცვლებს ევროკავშირს. ამ ალიანსში ლე პენი უნგრეთსა და პოლონეთსაც მოიაზრებს.

"როგორც კი რუსეთ-უკრაინის ომი დასრულდება", ლე პენი აპირებს "ნატოსა და რუსეთს შორის სტრატეგიული დაახლოებაზე" აიღოს გეზი. ხოლო გერმანიასთან, მისი თქმით, საფრანგეთს "სტრატეგიული ხასიათის გარდაუვალი შეუთავსებლობა" აქვს მთელ რიგ საკითხებზე, რაც ბერლინთან თანამშრომლობის შეწყვეტას მოითხოვს მთელი რიგი მიმართულებით.
### ბუჩა: საფრანგეთის საპრეზიდენტო კანდიდატების რეაქცია
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-91-e1-83-a3-e1-83-a9-e1-83-90--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-a4-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-92-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-9e-e1-83-a0-e1-83-94-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:21.000Z
მოგეხსენებათ, 10 აპრილს საფრანგეთის საპრეზიდენტო არჩევნების პირველი ტური გაიმართება, 24 აპრილს კი - მეორე. საპრეზიდენტო კამპანიის ბევრი მონაწილე, მათ შორის, მარინე ლე პენი, ერიკ ზემური და ჟან-ლუკ მელანშონი ვლადიმირ პუტინის მიმართ ტრადიციულად შედარებით მოწყალედ იყვნენ განწყობილი, ხოლო უკრაინის გარშემო დაძაბულობაზე ბრალს სულ ცოტა ხნის წინათ ნატოს გაფართოებას აკისრებდნენ. ქვემოთ გთავაზობთ საკვანძო კანდიდატების რეაქციებს ბუჩას ტრაგედიაზე:

---

  
**ემანუელ მაკრონი**: "ის სურათები, რრომლებიც ვნახეთ, სრულიად აუტანელია \[...\] სამხედრო დანაშაულის ნიშნები ნათელია \[...\] და დიდწილად დადასტურებულად შეიძლება ჩაითვალოს, რომ ისინი რუსეთის არმიამ ჩაიდინა." "საერთაშორისო სამართალმა უნდა იმოქმედოს და მათ, ვინც ამ დანაშაულის სათავეებთან იდგნენ, პასუხი უნდა აგონ," განაცხადა პრეზიდენტმა.

**მარინე ლე პენი**, ულტრამემარჯვენე "ეროვნული ერთობის" კანდიდატი: "როცა დაუცველ სამოქალაქო პირებს კლავენ, ეს სამხედრო დანაშაულების განსაზღვრებას შეესაბამება." "ნებისმიერ ფასად, სასწრაფოდ, გაეროს, ან სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს მიერ. ეს ფაქტები დაუშვებელია, ეს ნამდვილი ბარბაროსობაა და ამაზე პასუხისმგებელი ნებისმიერი პირი მძიმედ უნდა დაისაჯოს, ჯერ მორალურად და დიპლომატიურად," შემდეგ კი, მისი თქმით, "გაერომ უნდა დაადგინოს სამართლებრივად პასუხისმგებელი პირები." ლე პენმა ასევე დატვიტა: "რუსეთი, ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა ქვეყანა, ვერ დაუბრუნდება ერთა ოჯახს, სანამ სამხედრო დანაშაულში ეჭვმიტანილებს არ დასჯის".

**ჟან-ლიუკ მელანშონმა**, ულტრამერცხენე "დაუმორჩილებელი საფრანგეთის" ლიდერმა თქვა, რომ ამ სისასტიკის "ვერც დავიწყება და ვერც პატიება" ვერ იქნება, "რუსული არმიის დანაშაული ბუჩას უკრაინელების წინააღმდეგ წმინდა წყლის ველური მკვლელობაა. რუსმა ხელმძღვანელებმა პასუხი უნდა აგონ."

**ერიკ ზემურს**, საპრეზიდენტო კამპანიის მეორე რადიკალ ულტრამემარჯვენეს, რომელიც ხშირად პრო-რუსული პოზიციით გამოდის ხოლმე, ჟურნალისტებმა ჰკითხეს, პუტინს რას ეტყოდითო: "ვეტყოდი, რომ ესაა ბინძური, კრიმინალური, უღირსი მოქმედება, რომელიც მისი ქვეყნის სახელსაც კი ბღალავს. ეს საზიზღარი დანაშაულია. აუტანელი და უღირსი დანაშაული, რომელიც ლაფს ასხამს რუსეთს. არაფერი მესმის," მერე კი დაამატა, მე ყოველთვის ვამტკიცებდი, რომ "ომის დროს რუსები ყველაზე წარმოუდგენელი საშინელების ჩამდენნი არიანო".

**ვალერი პეკრესი**, მემარჯვენე პარტიის ლიდერი: "რუსეთის ხელმძღვანელობამ პასუხი უნდა აგოს. პირველ რიგში, პრიორიტეტია მშვიდობიანობის დაბრუნებას მივაღწიოთ, მაგრამ შემდეგ სამართალიც უნდა აღსრულდეს."

**იანიკ ჟადო**, მწვანეთა კანდიდატი: "ჩვენ უძლურნი არ ვართ ამ დანაშაულის წინაშე, არსებობს საშუალება, რომ ვლადიმირ პუტინი ვაიძულოთ, შეწყვიტოს ცეცხლი და შეწყვიტოს ძალადობა - ეს გზა რუსული გაზისა და ნავთობის იმპორტზე უარის თქმაა." მისი თქმით, "დაუშვებელია, დანაშაულით აღვშფოთდეთ და, ამასობაში, დღეში 800 მილიონ დოლარს ვაძლევდეთ პუტინს, აუცილებელია ემბარგო." ჟადოს თქმით "პუტინი სამხედრო დამნაშავეა, მან და მისმა ოლიგარქებმა დანაშაულზე პასუხი საერთაშორისო სასამართლოს წინაშე უნდა აგონ."

**ანნ ჰიდალგო,** სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან: "სამოქალაქო პირების მკვლელობა ბუჩაში, პუტინის არმიის მიერ სამხედრო დანაშაულია. ევროპამ და საფრანგეთმა მეტი უნდა გააკეთონ - შეწყვიტონ სისხლიანი გაზის საფასურის გადახდა და უკრაინელ ხალხს თავის დასაცავად მეტი იარაღი მიაწოდონ."
### უნგრეთი: ორბანი "ომის პარტიას" ერკინება?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a3-e1-83-9c-e1-83-92-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-9d-e1-83-a0-e1-83-91-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9e-e1-83-90-e1-83-a0-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:21.000Z
**რა ხდება:** უნგრეთში 3 აპრილს საპარლამენტო არჩევნები გაიმართება. რუსეთ-უკრაინის ომი საარჩევნო კამპანიის საკვანძო თემად იქცა.

**რატომაა ეს მნიშვნელოვანი:** პრემიერ-მინისტრი ვიქტორ ორბანი 2010 წლიდანაა ქვეყნის სათავეში და ევროპაში "ანტი-ლიბერალური" ბლოკის ლიდერად იქცა. ამ არჩევნებში მას ოპოზიციური კოალიცია სერიოზულად ეცილება.

- [გამოკითხვების თანახმად](https://www.politico.eu/europe-poll-of-polls/hungary/?ref=evropis.moambe.eu), ორბანის პარტია "ფიდესი" 5%-ით უსწრებს ოპოზიციურ ბლოკს, რომელიც მის დასამარცხებლად გაერთიანდა.
- უკრაინის საკითხი საარჩევნო კამპანიაში ერთ-ერთ საკვანძო თემად იქცა. ქვეყანაში უკრაინის მიმართ სერიოზული სიმპატია არსებობს. ამავე დროს, ორბანი ვლადიმირ პუტინთან ახლოსაა და ტრანს-ატლანტიკურ ალიანსის ერთობასაც ხშირად ვნებს რუსეთუმე პოზიციით.

**ორაზროვანი პოლიტიკა:** ორბანი რუსეთის წინააღმდეგ ევროკავშირის სანქციებს შეუერთდა და ქვეყანაში 360 ათასი უკრაინელი ლტოლვილი მიიღო. ამასთან ერთად, მან უარი თქვა ქვეყნის ტერიტორიაზე უკრაინის დასახმარებლად მიმართული იარაღის გატარებაზე, ხოლო ევროკავშირის ფარგლებში რუსულ ენერგომატარებლებზე სანქციების დაწესებას ეწინაარმდეგება.

- შედეგად, უკრაინის პრეზიდენტმა, ვოლოდიმირ ზელენსკიმ უნგრეთს "ევროპის რუსული ტოტი" უწოდა და ევროპას მოუწოდა "თავი დაანებონ ბუდაპეშტის თავისმართლების მოსმენას".
- "ჩვენი მორალური პასუხისმგებლობის საგანი უკრაინა არაა. მე უზენაესის წინაშე უკრაინელების კიარა, უნგრელების ბედზე ვარ პასუხისმგებელი. პირველ რიგში უნგრეთის ინტერესები უნდა გავითვალისწინოო," ასე უპასუხა ორბანმა კრიტიკოსებს.
- ორბანი ოპოზიციას "ომის პარტიას" უწოდებს, რადგან ისინი უკრაინისთვის შეიარაღების მიწოდებას ემხრობიან, საკუთარ თავს კი "მშვიდობის კანდიდატად" წარმოაჩენს. ორბანმა უკრაინასაც დააბრალა ოპოზიციის სასარგებლოდ საარჩევნო კამპანიაში მონაწილეობა.

**შფოთი მემარჯვენეებში:** რუსეთთან სიახლოვის გამო, ორბანს "ანტი-ლიბერალური" პოზიციისადმი სიმპათიით განწყობილმა ქვეყნებმაც კი თავი მისგან შორს დაიჭირეს:

- გასულ კვირას, გაუქმდა ბუდაპეშტში დაგეგმილი "ვიშეგრადის ოთხეულის" სამიტი, მას შემდეგ, რაც პოლონეთმა და ჩეხეთმა დაგმეს ორბანის მთავრობის პოზიცია ომთან დაკავშირებით.
- პოლონეთის პრეზიდენტმა, ანდრჟეი დუდამ, რომელიც ორბანის მოკავშირედ და მეგობრად ითვლებოდა, განაცხადა, რუსეთის აგრესიაზე ორბანის რეაქცია "ჩემთვის რთული გასაგებიაო" და დასძინა, რომ ამისთვის "უნგრეთს სერიოზული ფასის გადახდა მოუწევსო."

**ორბანის შანსები მაინც მაღალია:** უნგრელების უკრაინელებისადმი ზოგადი სიმპათიის მიუხედავად, არჩევნებში ორბანის გამარჯვების ერთ-ერთ საწინდარად ეროვნული დაფარვის მას-მედიის 80%-ის კონტროლი შეიძლება იქცეს. ოპოზიციის ლიდერების თქმით, ორბანის მხარდამჭერი მედია "კრემლის პროპაგანდის რეცეპტებით" მუშაობს, ნათქვამს "არანაირი კავშირი აღარ აქვს ფაქტებთან". მეორე ფაქტორი ისაა, რომ "ფიდესმა" ქვეყნის გარეთ მცხოვრები ეთნიკურ უნგრელებისთვის მოქალაქეობის დარიგებით ფრიად გაიზარდა ამომრჩევლების ოდენობა. ფოსტით გაგზავნილი მათი ბიულეტენები ხშირად ორბანის ყულაბაში აღმოჩნდება ხოლმე. რუმინეთის ტრანსილვანიაში გუშინ დამწვარი ბიულეტენები აღმოაჩინეს - მთავრობა და ოპოზიცია ამას ერთმანეთს აბრალებს.

**რას უნდა ველოდეთ:** ჩანს, ორბანს კიდევ ერთი საპრემიერო მანდატის დაბევების სერიოზული შანსი აქვს. ოპოზიციას ჯერაც აქვს გამარჯვების იმედი, რადგან სოციოლოგიურ გამოკითხვებში 5%-იანი სხვაობა შეიძლება არჩევნების დღეს გადამწყვეტი არ აღმოჩნდეს. თუმცა, რეალისტურად თუ ვიმსჯელებთ, თუკი ორბანის "ფიდესი" პარლამენტში აბსოლუტური უმრავლესობის გარეშე დარჩა, ეს უკვე ოპოზიციის წარმატებად შეგვეძლება ჩავთვალოთ.

*სტატია მომზადდა POLITICO, AXIOS, EUObserver* მასალებზე *და საკუთარ თავზე დაყრდნობით*
### ევროპა: ნეიტრალიტეტი ეჭვქვეშაა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-90--e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-98-e1-83-a2-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-a2-e1-83-94-e1-83-a2-e1-83-98--e1-83-94-e1-83-ad-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:21.000Z
**რა ხდება:** იმ ქვეყნებში, რომლებიც ცივი ომის დროს მიუმხრობლობისა და ნეიტრალიტეტის პოლიტიკას ატარებდნენ, სერიოზულად განიხილავენ ამ მიდგომის შეცვლას.

**კერძოდ ვინ**: ყველაზე სერიოზულად მიუმხრობლობის პოლიტიკის გადახედვა ფინეთსა და შვედეთში მიმდინარეობს.

- **ფინეთის** პრეზიდენტმა საული ნიისტომ განაცხადა, რომ ნატოში ფინეთის წევრობაზე რეფერენდუმის გამართვას უკვე აზრი აღარა აქვს - სოციოლოგიური გამოკითხვებიდან აშკარაა, რომ ფინეთში დიდი გარდატეხა მოხდა. 31 მარტის გამოკითხვით, რომელიც გაზეთმა "ჰელსინგერ სანომაატმა" ჩაატარა, 61% ემხრობა ქვეყნის ნატოში წევრობას (მხოლოდ 16% ეწინააღმდეგება), 75% კი თვლის, რომ აუცილებელია სამხედრო ხარჯების გაზრდა. ნიისტოს თქმით, ის აცნობიერებს, რომ ნატოში შესაძლო გაწევრიანებას რუსეთის მხრიდან ფინეთისადმი მიდგომის ცვლილება მოჰყვება, მაგრამ, ამავე დროს, რუსეთის აგრესიული პოლიტიკის ფონზე ფინელები კოლექტიურ თავდაცვაზე ჩამოდიან ფსონს.
- **შვედეთის** პრემიერმა, მაგდალენა ანდერსსონმა 30 მარტს განაცხადა, რომ უკრაინაში რუსეთის სამხედრო ინტერვენციამ "ფუნდამენტურად შეცვალა" უსაფრთხოების აღქმა შვედეთში. ანდერსსონმა "არანაირად არ გამორიცხა" ნატოს წევრობაზე განაცხადის შეტანა. ნიშანდობლივია, რომ სულ ცოტა ხნის წინათ, 25 თებერვალს, რუსეთის ახალი ინტერვენციის დასაწყისში, ანდერსსონი შვედეთის მიუმხრობლობის პოლიტიკის შენარჩუნებას უჭერდა მხარს. თუმცა ომის ერთი თვის თავზე შვედების ნახევარი უკვე ნატოს წევრობას ემხრობა. შვედეთი მკაცრად ნეიტრალური ცივი ომის შემდეგ აღარაა. ის ატლანტიკური ალიანსის პარტნიორად ითვლება, თუმცა ალიანსებს გარეთ დარჩენას ადრე შვედების უდიდესი ნაწილი ემხრობოდა.
- **ირლანდიის** პარლამენტში სამთავრობო პარტიებმა ჩააგდეს ოპოზიციური ჯგუფის წინადადება, კონსტიტუციაში ჩაწერილიყო ირლანდიის ნეიტრალიტეტის გარანტია. ირლანდია 1930-იანი წლებიდანაა მკაცრად ნეიტრალური, თუმცა უკრაინაში მიმდინარე ომის პირობებში მთავრობა სულ უფრო აქტიურად საუბრობს იმაზე, რომ სამხედრო ნეიტრალიტეტი პოლიტიკურ ნეიტრალიტეტს ვერ იგულისხმებს. უკრაინაში თავდაცვითი სამხედრო აღჭურვილობის გაგზავნა ირლანდიისთვის იშვიათ გამონაკლისად იქცა. პრესაში და პოლიტიკურ წრეებში იყო საუბრები ნეიტრალიტეტის პრინციპის შესახებ რეფერენდუმის ჩატარებაზე, თუმცა მთავრობა ამის აუცილებლობას ჯერ ვერ ხედავს. საგარეო მინისტრმა, საიმონ კოვინიმ ამასწინათ განაცხადა, რომ საჭიროა ნეიტრალიტეტის არსის გადახედვა. "ნეიტრალური რომ ხარ, არ ნიშნავს რომ დაცული ხარო", თქვა მინისტრმა და განსაკუთრებით კიბერთავდასხმების საფრთხეზე გაამახვილა ყურადღება.

**რას მოასწავებს ეს**: რუსეთის სამხედრო ინტერვენციამ უკრაინაში ცივი ომისდროინდელი ნეიტრალიტეტის პოლიტიკა ფუნდამენტურად შეარყია. როგორც ფინეთი, ისე შვედეთი ნატოში გაწევრიანების მოთხოვნის ზღურბლთან დგანან. რაც უფრო გაგრძელდება ომი უკრაინაში და რაც უფრო აშკარაა რუსეთის აგრესიული ზრახვები, მით უფრო მეტი მოქალაქე მოითხოვს მთავრობებისგან კოლექტიური თავდაცვის ქოლგისქვეშ თავის შეფარებას. ირლანდიის ყოყმანი, სადაც ნეიტრალიტეტის იდეას ფართო სახალხო მხარდაჭერა ჰქონდა უკვე თითქმის ერთი საუკუნეა, ნიშანდობლივია: რუსეთისაგან გეოგრაფიული დაშორების მიუხედავად, ირლანდიელები თავს უსაფრთხოდ ვეღარ გრძნობენ.

**დასკვნის სახით**: უკრაინაში ომი რუსეთმა ნატოს აღმოსავლეთ ევროპიდან გასვლის მოთხოვნის პარალელურად დაიწყო. ახლა ცხადია, რომ მოსკოვმა მართლაც უბიძგა ევროპის უსაფრთხოების არქიტექტურას ცვლილებისაკენ - ოღონდ საპირისპირო მიმართულებით.
### მოსაზრება: უსაფრთხოების როგორი გარანტიები სჭირდება უკრაინას?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-96-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-90--e1-83-a3-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-a4-e1-83-a0-e1-83-97-e1-83-ae-e1-83-9d-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:22.000Z
**დოქტორი ულრიხ შპეკი** გერმანელი ანალიტიკოსია, ამჟამად „ნოიე ციურიხერ ცაიტუნგის“ გეოპოლიტიკური თემების ანალიტიკოსად მუშაობს და საკუთარ გამოცემასაც აქვეყნებს. ეს მოსაზრება მან საკუთარ გამოცემასა და ტვიტერის ქსელში გამოაქვეყნა.

---

რუსეთთან უკრაინის შესაძლო სამშვიდობო შეთანხმების მონახაზზე და განსაკუთრებით, მასში დასავლეთის, როგორც უსაფრთხოების გარანტის როლზე საუბრისას, უნდა გვახსოვდეს, რომ უკრაინის უსაფრთხოების პრობლემა ახალი როდია. შესაბამისად, ამ მხრივ, გარკვეული გამოცდილება უკვე დაგროვდა და მისი გათვალისწინება აუცილებელია.

პრობლემის საფუძველი ისაა, რომ რუსეთი (და პირადად პუტინი თავისი გარემოცვით) არ აღიარებს უკრაინის უფლებას, იყოს დამოუკიდებელი, სუვერენული, რუსეთისაგან ცალკე არსებული სახელმწიფო. სწორედ ესაა მიმდინარე კონფლიქტის ერთადერთი მიზეზი, კონფლიქტისა, რომლის აქტიური ფაზაც 2014 წელს დაიწყო.

საკითხავი ისაა, შეიცვლება კი ეს მოცემულობა ახლა, როცა რუსეთი ვერ აღწევს სამხედრო გამარჯვებას უკრაინაში? ამ კითხვაზე პასუხი ალბათ ასეთია: გააჩნია, როგორ დამთავრდება ომი.

თუკი რუსეთი დამარცხდება და ეს მარცხი აშკარა იქნება, შესაძლებელია მოსკოვმა აღიაროს რეალობა, რომლის შეცვლაც მას აღარ შეეძლება. და პირიქით, თუკი რუსეთმა მოახერხა უკრაინის ტერიტორიის თუნდაც მცირე ნაწილის მიტაცებაც კი, მის ნეოიმპერიალისტურ ოცნებებს დავიწყება არ უწერია.

გვახსოვს, რომ 2014-2015 წლებში რუსეთმა უკრაინის ტერიტორიის ნაწილზე კონტროლი მოიპოვა, რაც უმალ უკრაინის სახელმწიფოსთვის ძირის გამოსათხრელად გამოიყენა. როცა ამ გზით პუტინმა უკრაინის სახელმწიფოებრიობა ვერ დაასრულა, პუტინმა ღია ომი დაიწყო.

რაც არ უნდა იყოს რუსეთის სურვილი და მიზანი, უკრაინის უსაფრთხოებისათვის საკვანძო საკითხი რუსეთის შეკავების სისტემის შექმნაა მას შემდეგ, რაც ბრძოლის ეს ეტაპი დასრულდება. წარსულში, აშშ და ევროპა რამდენჯერმე შეეცადა უკრაინას რუსეთთან დაპირისპირებაში დახმარებოდა და ამისთვის სხვადასხვა გზა გამოსცადა.

1994 წლის ბუდეპეშტის მემორანდუმი უბრალოდ დაპირება გახლდათ, რომელსაც არანაირი რეალური ღირებულება არ გააჩნდა -- მისი მთავარი ამოცანა უკრაინის მიერ ატომური იარაღის რუსეთისთვის გადაცემის მირწევა იყო. 2008 წელს უკრაინისთვის მიცემული პირობა, რომ ის ნატოს წევრი გახდებოდა -- წევრობის სამოქმედო გეგმის მიუცემლად -- ასევე არ გამოდგა საკმარისი რუსეთის შესაკავებლად. ეს არც იყო მოულოდნელი, რადგან გადაწყვეტილება აშშ-სა და გერმანიის პოზიციებს შორის უგერგილო კომპრომისს წარმოადგენდა. არსებობს მოსაზრება, რომ ამ სახის კომპრომისით შესაძლოა რუსეთის აგრესია უფრო წახალისდა კიდეც.

2013 წელს ევროპის ლიდერებმა ჩათვალეს, რომ უკრაინის ევროკავშირთან დაახლოება რუსეთს არ გააღიზიანებდა. ევროპაში მაშინ დომინირებდა აზრი, რომ რუსეთი ნატოსთან უკრაინის ურთიერთობით და გაწევრიანების პერსპექტივით იყო გაღიზიანებული და რომ ევროკავშირი, ნატოსაგან განსხვავებით, რუსეთისთვის საფრთხედ არ აღიქმებოდა. ეს წარმოდგენაც მცდარი აღმოჩნდა. რუსეთისათვის „საფრთხე“ თავად დამოუკიდებელი, სუვერენული უკრაინაა. ბუნებრივია, ეს საფრთხეა არა იმდენად თავად რუსეთის არსებობისათვის, არამედ მისი ნეოიმპერიული ამბიციის აღსრულებისათვის, რომელსაც მიზნად დაუსახავს სამეზობლოს გაკონტროლება, რასაც კრემლი რუსეთის „დიადი ქვეყნის“ გადაქცევის განუყოფელ წინაპირობად აღიქვამს.

ყირიმის ანექსიისა და დონბასში ომის პირველი ეტაპის შემდეგ, ევრპელების მონაწილეობითა და შუამავლობით 2015 წლის მინსკის მეორე შეთანხმება შედგა და ე.წ. „ნორმანდიის ფორმატი“ შეიქმნა. ეს გეგმა ანგელა მერკელმა შეიმუშავა, ისევე, როგორც 2014-2015 წლის ევროპული პოლიტიკა, რომელიც მოიცავდა როგორც სანქციებს (რუსეთისთვის მათრახს), ისე -- მოლაპარაკებების პროცესს (თაფლაკვერს).

ამ მიდგომის არსი ის იყო, რომ პუტინის დაყაბულება შეიძლებოდა ორმხრივი მოგების პოსტ-მოდერნულ, კომპრომისებზე დაყრდნობილ მიდგომაზე. ზოგიერთს გერმანიაში იმის იმედიც ჰქონდა, რომ თუკი კომპრომისების ძიების პროცესი გაიწელებოდა, რუსეთი საბოლოოდ უკრაინიის მიმართ ინტერესს დაკარგავდა და თავს გაანებებდა მას.

პუტინისთვის, ამ პროცესში ჩართვის მიზეზი იმთავითვე იგივე იყო, რაც ადრე: მისი გამოყენება უკრაინის სახელმწიფოებრიობის შესარყევად. ამისათვის, რუსეთი დაჟინებით ითხოვდა ოკუპირებული ტერიტორიებისათვის უკრაინისათვის სახელმწიფოებრივად სასიცოცხლო საკითხებში გადამწყვეტი ხმის მინიჭებას.

ბუნებრივია, თუკი პუტინი თავის მიზანს ომის გარეშე მიაღწევდა, ეს უფრო „იაფი“ გამოსავალი იქნებოდა, პირველ რიგში იმიტომაც, რომ რუსეთი დასავლეთთან საქმიან ურთიერთობას შეინარჩუნებდა. ასეც მოხდა -- პუტინმა მიიღო კონკრეტული სარგებელი. ყველაზე ცხადი და მნიშვნელოვანი საჩუქარი „ჩრდილოეთი ნაკადი-2-ის“ პროექტი გახდა, მაგრამ არც მაკრონის მიერ პუტინისთვის წითელი ხალიჩის გაფენა და „უსაფრთხოების ახალ სისტემაზე“ საუბარი უნდა დაგვავიწყდეს.

ბოლოს ნორმანდიის ფორმატიც წარუმატებელი აღმოჩნდა. დონბასის სისხლმდენი ჭრილობის მიუხედავად, უკრაინა დასავლეთის დახმარებით მოძლიერდა და სულ უფრო დამოუკიდებლად დაიწყო მოქმედება. პუტინმაც -- ვისი მმართველობის ამოცანაც ყოველთვის უკრაინის გაკონტროლება იყო -- ტაქტიკა შეცვალა. ის შეეცადა უკრაინისა და დასავლეთის დაშინებას უკრაინის საზღვრებთან ჯარის შეგროვებით. როცა არც უკრაინამ დათმო და არც დასავლეთმა, პუტინმა მნიშვნელოვანი მიჯნა გადაკვეთა და ღია, სრულმასშტაბიან ომზე წასვლა გარისკა.

როცა რუსეთსა და უკრაინას შორის მომავალ შეთანხმებაზე და მასში რუსეთის როლზე ვფიქრობთ, აუცილებლად უნდა გავითვალისწინოთ დასავლეთის ოთხი ეს წარუმატებელი მცდელობა, დახმარებოდა უკრაინას თავისი დამოუკიდებლობისა და სუვერენიტეტის შენარჩუნებაში.

უნდა გვახსოვდეს სამი საკვანძო მომენტი:

- რუსეთი ცდილობს უკრაინას დამოუკიდებლობა წაართვას;
- უკრაინა სამხედრო თვალსაზრისით რუსეთზე სუსტია (თუმცა ეს შეხედულება ახლა გარკვეულწილად იცვლება);
- დასავლეთს სურს დაეხმაროს უკრაინას, მაგრამ არ სურს ომი რუსეთთან.

კიევი ამბობს, რომ მას სურს დასავლეთისაგან უსაფრთხოების გარანტიების მიიღოს. ამგვარი გარანტია 1994 წელს დასავლეთმა გასცა, თუმცა ის ფარატინა ქაღალდად დარჩა. მსგავსი გარანტიის მიცემაზე დასავლეთმა უარი თქვა 2008 წელს. პრაქტიკული თვალსაზრისით, დასავლეთმა თავი შეიკავა უკრაინის პირდაპირი სამხედრო მხარდაჭერისაგან 2013-2014 წლებში და ახლაც, 2022 წელს. თუკი დასავლეთი ხელს მოაწერს უკრაინის უსაფრთხოების გარანტიებს, მაგრამ მზად არ იქნება დაიცვას უკრაინის საზღვრები რუსეთის წინააღმდეგ და გადაიხადოს ესკალაციის ფასი, მაშინ ვითარება ხარისხობრივად არ შეიცვლება. ქაღალდზე დაწერილი გარანტიები არ იმუშავებს. რუსეთთან კონფლიქტის სურვილი ბერლინსა და პარიზში ფრიად დაბალია და სავარაუდოდ ფუნდამენტურად განსხვავებული დამოკიდებულება არც ლონდონსა თუ ვაშინგტონშია.

შესაბამისად, მნიშვნელოვანია ხდება ორი რამ:

პირველი, რუსეთმა აშკარა დამარცხება უნდა იწვნიოს, მარცხი. რომელიც დრამატულად შეამცირებს უახლოეს მომავალში პუტინის მიერ ახალი ომის დაწყების შესაძლებლობას. თუკი მიმდინარე ბრძოლების შედეგად რუსეთმა უკრაინის ხელშესახები ტერიტორია დაიპყრო, უახლოეს მომავალში ახალი ომის შესაძლებლობა საგრძობლად გაიზრდება.

მეორე, და ალბათ უფრო მნიშვნელოვანიც: დასავლეთმა ყველაფერი უნდა გააკეთოს უკრაინის არმიის შესაიარაღებლად და გასაწვრთნელად, განსაკუთრებით ომის დასრულების შემდეგ. რაც უფრო უკეთ იქნება უკრაინა მზად საკუთარი საზღვრების რუსეთისაგან დასაცავად, მით უფრო დაცული იქნება ის და მით უფრო შესაძლებელია, რომ სანქციების მოქმედების ფონზე რუსეთს მოუწევს ახალი რეალობასთან შერიგება.
### უკრაინა: ცოდნის საზღვრები
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a3-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-99-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-90-e1-83-a1-e1-83-a2-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-a4-e1-83-90--e1-83-9b-e1-83-9d-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:22.000Z
---

ომი კატასტროფაა - ანუ მოვლენა, რომლის შემდეგაც ვეღარაფერი იქნება ისე, როგორც მანამდე და იმის განჭვრეტაც შეუძლებელია, თუ კერძოდ როგორი იქნება მომავალი "ომის შემდეგ". ინფორმაციის სიჭარბის ეპოქაში, როცა ნებისმიერი ახალი მოვლენა წამსვე წარმოშობს ათასობით "ექსპერტს", როგორ გრძნობენ თავს ის ადამიანები, რომლებიც უკრაინასა და რუსეთს, მათ ურთიერთობებს ათწლეულების განმავლობაში იკვლევდნენ? ერთ-ერთი მათგანის საინტერესო სტატია თქვენთვის ვთარგმნეთ.

---

**ანნა კოლინ-ლებედევი,** პარი ნანტერის უნივერსიტეტის ლექტორია, პოსტ-საბჭოთა ქვეყნების მკვლევარი.

---

რუსულ და უკრაინულ საზოგადოებაზე ბევრი რამ დამიწერია და კვლავაც დავწერ, ოღონდაც დღეს გულს ის მიკლავს, რომ უკრაინული საზოგადოების აღსაქმელად ჩვენი ცოდნა აღარ გამოდგება. ერთი პრობლემა ისაა, რომ \[მკვლევარები\] მოწყვეტილი ვართ ჩვენი საკვლევი ველისაგან, მეორე კი ის, რომ ანალიზის ჩვეული სამარჯვები ომის პირობებში ვეღარ მუშაობს.

ცოტა უცნაურად ჟღერს ამაზე საუბარი მაშინ, როცა ჩვენს ცოდნაზე მოთხოვნა გაზრდილია, როცა ომის ზონაში მოქცეული ქვეყნების თემაზე მომუშავე მკვლევარების მოსაზრებებს საზოგადოებაც და მედიაც აქტიურად ითხოვს. ოღონდაც, სწორედ ამიტომაა მნიშვნელოვანი გულწრფელად ვთქვათ, თუ სად გადის ჩვენი ცოდნის და შესაძლებლობების საზღვარი. უნდა ვაღიაროთ, რომ დღევანდელი ვითარება ჩვენთვის კითხვებს უფრო ბადებს, რომელზეც ჩვენი ცოდნიდან გამომდინარეც კი შესაძლოა პასუხები არ გაგვაჩნდეს..

მანამ, სანამ მედია ჩვენგან ზოგად განათლებას მოელოდა, სამუშაო ადვილი იყო: გასაქარვებელი იყო მთელი რიგი კლიშე, გასაღრმავებელი იყო ცოდნა უკრაინის ისტორიის ელემენტარული ფაქტების, იქ საზოგადოების მობილიზაციის ხელშემწყობი ფაქტორების, პოლიტიკური სტრუქტურის, ენის შესახებ. ოღონდაც ამაზე საუბრისას არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ომმა უკვე რადიკალურად შეცვალა საზოგადოება.

ომი ზოგადად არღვევს სოციალურ ქსოვილს. ეს ომი შეცვლის უკრაინის საზოგადოების დემოგრაფიულ მახასიათებლებს, დასახლების სიმჭიდროვეს, ასაკობრივ და სქესობრივ პირამიდებს. უკრაინელი ბავშვების ნახევარმა უკვე დატოვა საკუთარი სახლი; ყველა ლტოლვილი უკან აღარ ან ვეღარ დაბრუნდება.

ქვეყნის რეგიონებს შორის გაჩნდება ახალი გამყოფი ხაზი - ისინი, ვინც რუსეთის პირდაპირი შეტევის ან ოკუპაციის მსხვერპლი გახდა და ისინი, ვინც ამას გადაურჩა. დღეისთვის ეს ხაზი ჯერ კიდევ ძველ, უკვე არსებულ გამყოფ ხაზს ემთხვევა აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის. თუმცაღა დიდი ქალაქები, რომლებიც ადრე კეთილდღეობის ცენტრებად ითვლებოდა, ახლა პირიქით, მოწყვლადობისა და საფრთხის ცენტრებად იქცნენ.

სოციალური სტრუქტურა, სოციალური უთანასწორობის რაობა, ხელისუფლებასთან დამოკიდებულება - ყველაფერი იცვლება. სამხედრო აგრესიის წინაშე ყოველთვის იკვეთება განსხვავება მათ შორის, ვისაც გადარჩენისთვის თვითორგანიზაციის უნარი შესწევს და დანარჩენებს შორის. ისინი, ვინც ომამდეც სოციალურად და ეკონომიკურად იზოლირებულნი არიან, ომის დროს კიდევ უფრო მოწყვლადნი ხდებიან.

ბევრი რამ მიუთითებს იმაზე, რომ სოციალური სტრუქტურა უკრაინაში ვითარებასთან ადაპტირდება, იცვლება რესურსების მნიშვნელობის აღქმა, იქმნება სტატუსის ახალი სიმბოლოები, სახეს იცვლის და იხვეწება საზოგადოების სოლიდარობის ფორმები. ეს ყველაფერი მიმდინარე, ცვალებადი პროცესია - თუ როგორ ჩამოყალიბდება ეს ტენდენციები, დიდწილად ომის დასრულების დროსა და ფორმაზეა დამოკიდებული.

ომი ასევე გამოლექავს და შეცვლის პოლიტიკურ აღქმებს. ჩემი აზრით, ჯერ საბოლოოდ ვერ ვიტყვით რომ უკრაინის პოლიტიკური სხეული გამთლიანებულია \[ავტორის წინა კვლევების აზრით, მოქალაქეების და ელიტების აღქმაში უკრაინა ჯერ არ იყო "მთლიანი" და არც ინსტიტუტები მოქმედებდნენ შესაბამისად\], მაგრამ ომის მიმდინარეობამ აშკარად წარმოშვა ცენტრისკენეული ტენდენციები.

მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ნათლად აღიქვამს, თუ ვინაა აგრესორი. პოლიტიკური განსხვავებები ომის პირობებში გვერდზეა გადადებული. ეს განსაკუთრებით ნიშანდობლივია უკრაინული საზოგადოებისთვის მანამდე ჩვეული პოლიტიკური მრავალხმიანობისა და ზოგადად, პოლიტიკოსებისადმი კრიტიკული დამოკიდებულების ფონზე.

რუსული აგრესიის ამ ეტაპის დაწყებიდან დღემდე, ადგილობრივი ელიტები კიევისადმი ერთგულებას ადასტურებენ. ეს აშკარა ცვლილებაა 2014 წელთან შედარებით: მაშინ სწორედ ადგილობრივი და რეგიონული ელიტების მიერ კიევის საწინააღმდეგოდ გაკეთებულმა არჩევანმა ითამაშა გადამწყვეტი როლი კონფლიქტის განვითარებაში და მის შედეგში. ეს ვითარება და მისი მიზეზები ღრმა ანალიზს მოითხოვს,მაგრამ ჯერჯერობით მხოლოდ ნაწყვეტ-ნაწყვეტ გვაქვს ინფორმაცია.

ომი ასევე ამკვიდრებს რადიკალურ პოზიციებს და ისტორიული ნიუანსის აღქმას ართულებს. ორენოვანი ქვეყანა, რომლის შესახებაც მე ვსაუბრობდი ხოლმე, ადრე, მშვიდობიანობის დროს არსებობდა. ომიანობა ალბათ რუსული ენის უარყოფას და ენობრივი კუთვნილების ნიშნის მზარდ პოლიტიზაციას მოიტანს.

ადრე, საბჭოთა პერიოდის მეხსიერება უკრაინაში განზოგადოებული იყო, ყველას ეხებოდა და მასში სხვადასხვა ნარატივის თანაცხოვრებაც შეიმჩნეოდა. 2014 წლის შემდეგ ეს აღქმა უკვე შეცვლის გზაზე დადგა. იმის შემდეგ ალბათ დომინანტური გახდება წარსულის ის ხედვა, რომელიც ადრე ყველაზე უფრო რადიკალურად აღიქმებოდა და რომელიც რუსეთს პერმანენტულ აგრესორად სახავს.

ზარბაზნებმა წაშალეს პირადი, ინდივიდუალური წარსულის მრავალფეროვნება. "რუსეთთან საერთო ისტორია" აღარ იარსებებს, დარჩება "რუსეთის მიერ ოკუპაციის ისტორია." ალბათ თაობები დასჭირდება, სანამ ისტორიული ნიუანსების არსებობის დამზერა კვლავ გახდება შესაძლებელი.

დაბოლოს, არ ვიცით კერძოდ როგორი იქნება ომის ტრავმის ზეგავლენა, ეს გავლენა გარდაუვლად ღრმა და მნიშვნელოვანი იქნება, როგორც სოციალური, ისე პოლიტიკური თვალსაზრისით. როგორიც არ უნდა იყოს ომისშემდგომი ვითარება, უკრაინელებმა ქვეყანა ხელახლა უნდა ააშენონ, კონტრასტი ომამდე და ომის შემდეგ არსებულ ვითარებებს შორის უზარმაზარი იქნება.

ომამდე ჩვენ, მკვლევარები, დავუახლოვდით უკრაინელებს, მათთან ერთად ვმუშაობდით წლების განმავლობაში, თავისიანად მიგვიღეს. ომის შემდეგ ჩვენ არა მხოლოდ უცხოელები, არამედ უცხოებიც გავხდებით, რადგანაც განუზომელი იქნება უფსკრული მათ შორის, ვინც ომი გადაიტანა და მათ შორის, ვინც გარედან უცქერდა მას.

ყველაფერი, რასაც ვსაუბრობ, უნდა დადასტურდეს საველე კვლევებით, დაკვირვებით, აზრთა გაზიარებით. ამის შეუძლებლობა დღეს ტკივილს მაყენებს, რომელიც დანაშაულის გრძნობასთანაა შერეული იმის გამო, რომ სიმშვიდეში ვწერ ამ სიტყვებს მაშინ, როცა ჩემი მეგობრების თავზე ბომბები ცვივა.

ჟურნალისტებს და საზოგადოებას კი მინდა ვუთხრა - არა, უკრაინის შესახებ ჩვენ ავტომატური ცოდნა არ გაგვაჩნია. რა თქმა უნდა, შეიძლება გვქონდეს რამდენიმე გასაღები, რომლებიც საშუალებას გვაძლებს უკეთ აღვიქვათ სუსტი სიგნალები, ერთმანეთს შევადაროთ სხვადასხვა პერიოდები, ეგებ პირადად ვიცნობდეთ რამდენიმე ღირებულ თანამოსაუბრეს, ანდა ფართო საზოგადოებისთვის უცნობ კარგ წყაროებთან გვქონდეს წვდომა, მაგრამ სულ ესაა.

ბევრი კითხვა მიჩნდება მკვლევარის როლის შესახებ ომიანობისას: ბევრად უფრო ნაკლებადაა ცხადი რა უნდა ვაკეთოთ, მაშინ როცა ჟურნალისტისა ანდა ომის პრობლემაზე მოფიქრალი ინტელექტუალის როლები მეტნაკლებად ცხადია. რა უნდა ვქნათ იმ ხალხმა, ვინც უკრაინას ომამდე ვსწავლობდით? ჯერჯერობით ეს კითხვა ჩემთვის ღიად რჩება.
### უკრაინა: მოლაპარაკებების რაუნდი სტამბოლში დაიწყო
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a3-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-90--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-9e-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-99-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-94-e1-83-91-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:22.000Z
**რა ხდება**: დღეს, სტამბოლში, დოლმაბაჰჩეს სასახლეში რუსი და უკრაინელი მომლაპარაკებლები შეიკრიბნენ.

**რა პირი უჩანს საქმეს**: სამხედრო თვალსაზრისით, რამდენიმე ფრონტზე რუსეთი ჩიხშია, რაც ცეცხლის დროებით შეწყვეტის იმედს აჩენს. თუმცა უფრო ფართო თემებზე მხარეები, ჩანს, შორს არიან თანხმობისაგან.

**რა ეტაპზეა მოლაპარაკება:** უკრაინული დელეგაციის წევრმა, დავით არახამიამ ["ფაინეშნლ თაიმსს" უთხრა, ](https://link.axios.com/click/27182103.5758/aHR0cHM6Ly93d3cuZnQuY29tL2NvbnRlbnQvN2YxNGVmZTgtMmY0Yy00N2EyLWFhNmItOWE3NTVhMzliNjI2P3V0bV9zb3VyY2U9bmV3c2xldHRlciZ1dG1fbWVkaXVtPWVtYWlsJnV0bV9jYW1wYWlnbj1uZXdzbGV0dGVyX2F4aW9zd29ybGQmc3RyZWFtPXdvcmxk/5c011573bf008152e52c2fd2B831dd9e3?ref=evropis.moambe.eu)რომ სამუშაო პროცესში რუსეთი აღარ აყენებს "დენაციფიკაციის მოთხოვნას" და არც უკრაინის ევროკავშირში გაწევრიანებაზეა უარზე, თუკი კიევი ნატოში შესვლაზე იტყვის უარს. არახამიას თქმით:

- უკრაინა მზადაა ამაზე დათანხმდეს, თუკი აშშ და სხვა უცხოელი პარტნიორები მას უსაფრთხოების სამართლებრივ და სამხედრო გარანტიებს მისცემენ.
- უკრაინის ტერიტორიული მოწყობის საკითხები ამ შეთანხმების ნაწილი ვერ იქნება და ვლადიმირ პუტინსა და ვოლოდიმირ ზელენსკის პირად მოლაპარაკებებზე უნდა გაირჩესო.

**რა ეჭვები არსებობს:** დასავლეთის სახელმწიფოები ჯერ არ გამოთქვამენ მზადყოფნას, რუსეთისაგან უსაფრთხოების ორმხრივი ან მრავალმხრივი გარანტიები მისცენ უკრაინას. არახამიასვე თქმით, რუსებთანაც ბევრი რამაა გაურკვეველი, მაგალითად თუ რას გულისხმობენ ისინი, როცა უკრაინის "დემილიტარიზაციაზე" საუბრობენ. სხვა პრობლემებიცაა:

- პუტინის წარმომადგენლად საუბრებზე შედარებით დაბალი დონის მომლაპარაკებლები არიან. ვლადიმირ მედენსკის სერიოზული ოფიციალური სტატუსი არ გააჩნია, თუმცა შესაძლებელია, მას პუტინი პირადად ენდობოდეს. ასეც რომ იყოს, რუსული დელეგაციის შედარებით შერბილებულ პოზიციასთან ერთად, თავად რუსეთის პრეზიდენტი კვლავაც რადიკალურ მოთხოვნებს აჟღერებს.
- თავად ვოლოდიმირ ზელენსკიმ "[ეკონომისტთან" ინტერვიუში](https://www.economist.com/europe/volodymyr-zelensky-on-why-ukraine-must-defeat-putin/?ref=evropis.moambe.eu) ხაზი გაუსვა, რომ არ აპირებს უკრაინელებს თავს მოახვიოს რამე - ტერიტორიული მოწყობის საკითხები რეფერენდუმის გადასაწყვეტიაო. იმავე ინტერვიუში ისიც თქვა, არ ვარ დარწმუნებული, რომ პუტინს თუნდაც მოკლევადიანი დაზავება სურსო.

**რუსეთის პოზიცია:** გასულ პარასკევს, რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ არაპირდაპირ აღიარა კიევსა და ხარკოვზე შეტევის წარუმატებლობა და განაცხადა, რომ მთავარი ამოცანა დონბასის რეგიონის "გათავისუფლებაა" დონეცკისა და ლუჰანსკის რეგიონების ადმინისტრაციულ საზღვრებში.

- თუმცაღა, რუსეთი კვლავაც ითხოვს კიევისაგან ამ ორი "რესპუბლიკის" დამოუკიდებლობის აღიარებას და ყირიმის რუსეთის ნაწილად ცნობას, რაზეც ზელენსკიმ არაერთხელ განაცხადა, რომ ვერ დათანხმდება.
- პარალელურად, რუსეთი აგრძელებს შეტევას სამხრეთში, განსაკუთრებით მარიუპოლის მიმართულებით, რათა ყირიმთან რუსეთის პირდაპირი სახმელეთო კავშირი უზრუნველყოს.

**წარმატების ხატება:** პირველი რუსული შეტევის ჩაფლავების შემდეგ, უკრაინელებს გაუჩნდათ იმედი, რომ შესაძლებელია ერთ ან ორ თვეში სამხედრო გამარჯვებას მიაღწიონ. ამდენად არ გვიღირს, რომ პუტინის "სრულიად არარაციონალურ" მოთხოვნებზე დავთანხმდეთო, ამბობს მარიან ზაბოლოცკი, მმართველი პარტიის დეპუტატი.

- დამკვირვებლების ნაწილი თანხმდება, რომ უკრაინის წარმატებები ბრძოლის ველზე და საინფორმაციო ომში ნაკლებად სავარაუდოს ხდის, რომ ზელენსკი ამ ეტაპზე მნიშვნელოვან კომპრომისებზე წავა, ან რომც სურდეს, ხალხი ამის საშუალებას მისცემს.
- ბევრი დასავლელი დამკვირვებელი შიშობს, რომ თუკი პუტინი დაინახავს, რომ მისი ჯარი სამარცხვინოდ მარცხდება, ის ან რაიმე რადიკალურ ზომას გამოიყენებს, რომ უკრაინელების წინააღმდეგობა გატეხოს - მაგალითად ქიმიურ იარაღს - ანდა შეეცდება ბრძოლა შედარებით დაბალი ინტენსივობის კონფლიქტად აქციოს, სანამ დასავლეთის ყურადღება არ მოდუნდება და ახალ ძალებს არ შეყრის უკრაინაში.

**რას მივაქციოთ ყურადღება:** პუტინის გამოსვლები და რუსეთის მედიაში არსებული ატმოსფერო მომავალი კომპრომისის - ან მისი არარსებობის - კარგი ინდიკატორი შეიძლება აღმოჩნდეს. ბუნებრივია, მედიაზე სრული კონტროლის პირობებში, პუტინს შეუძლია კიევის შედარებით მცირე დათმობები რუსებს დიდ წარმატებად მიჰყიდოს. ოღონდაც ის ამ ბრძოლაში ნატოს წინააღმდეგ ბრძოლის დროშით ჩაება და საეჭვოა, ასე მარტივად შეძლოს უკანდახევა. სავარაუდოდ, ომის ყველაზე სასტიკი ფურცლები უკრაინელებს ჯერ წინა აქვთ.

*მასალა მომზადებულია AXIOS-ის ანალიზსა, The Economist-ში გამოქვეყნებულ ვოლოდიმირ ზელენსკის ინტერვიუსა და საკუთარ ალღოზე დაყრდნობით.*
### რეგიონული თავდაცვის ალიანსები - გარანტია უკრაინისთვის?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-92-e1-83-98-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-97-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-93-e1-83-90-e1-83-aa-e1-83-95-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-90-e1-83-9a-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:22.000Z
## რა მოხდა?

2022 წლის 14-15 მარტს დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის რეზიდენციაში ერთობლივი საექსპედიციო ძალების (Joint Expeditionary Force (JEF) მთავრობათა მეთაურები შეიკრიბნენ და უკრაინას მხარდაჭერა გამოუცხადეს, მათ შორის სამხედრო აღჭურვილობისა და დახმარების თვალსაზრისითაც.

## რა არის "ერთობლივი საექსპედიციო ძალები"?

JEF ჩრდილოეთისა და ბალტიის ზღვების ქვეყნების თავდაცვითი ალიანსია, რომლის წამყვანი ქვეყანაც დიდი ბრიტანეთია. ის 2014 წელს ჩამოყალიბდა და ჩრდილოეთისა და ბალტიის ზღვების უსაფრთხოების დასაცავადაა მომართული. მისი წევრები დღეისთვის არიან დანია, ესტონეთი, ფინეთი, ლატვია, ლიეტუვა, ნიდერლანდები, ნორვეგია, შვედეთი და ისლანდია.

## ეს დაჯგუფება ნატოს ფარგლებში მუშაობს?

კი და არა... "წამყვანი ერების" თაოსნობით რეგიონული ალიანსების ჩამოყალიბებას ნატოს უელსის სამიტზე, 2014 ჩაეყარა საფუძველი. მისი აზრი იმაში მდგომარეობს, რომ ნატოსთან თავსებადი რეგიონული დაჯგუფებები შეიქმნას, რომლებშიც ნატოს არაწევრ ქვეყნებსაც შეეძლებათ ჩართვა - მაგალითად ფინეთი და შვედეთი ნატოს წევრები არ არიან.

## რატომაა საჭირო ნატოს ჩარჩოს გარეთ ყოფნა?

ნატოს კოლექტიური თავდაცვის ქვაკუთხედი ქარტიის მეხუთე მუხლია, რომელიც ერთ ქვეყანაზე თავდასხმას ყველაზე თავდასხმად აღიარებს და ურთიერთდახმარების ვალდებულებას წარმოშობს. რადგან მეორე ომის შემდგომ მსოფლიოში სტრატეგიული თავდაცვის მხრივ ყველაზე ქმედითი შემაკავებელი ატომური იარაღია, ნატოს მეხუთე მუხლი სწრედ ამ გარანტიას იძლევა.

თუმცა, როგორც ახლა უკრაინაში ნათლად გამოჩნდა, მეხუთე მუხლი სისუსტესაც წარმოშობს. როგორ უნდა მოიქცეს ალიანსი, თუ მას აშკარა სამხედრო საფრთხე ემუქრება, თუმცა მის ტერიტორიაზე პირდაპირი თავდასხმა არ მომხდარა?

## "მეხუთე მუხლის ზღურბლს ქვევით"

ფართომასშტაბიანი კიბერთავდასხმა ესტონეთზე, "მწვანე კაცუნები" ყირიმის ოკუპაციისას, პირველი შეტევა დონბასზე - ეს იმგვარი შეტევების მაგალითებია, რომლის ფარული ან გაცხადებული ამოცანაც ნატოს სამხედრო-პოლიტიკური დასუსტებაა, მაგრამ "მეხუთე მუხლის ზღურბლს ქვემოთ" ხდება. საერთაშორისო სამართლის მოთხოვნა და სამხედრო კეთილგონიერების პრინციპია მოწინააღმდეგეს მისი შეტევის პროპორციული პასუხი გაეცეს, ოღონდაც ნატოს ჩართვა საპასუხო ქმედებაში - ატომური გარანტიების გამო - ხშირად არაპროპორციულ ესკალაციად შეიძლება ჩაითვალოს.

სწორედ ამ დილემის გარს შემოსავლელად შეიქმნა ერთობლივი საექსპედიციო ძალები. სამხედრო საჭიროების შემთხვევაში, ბრიტანეთს, როგორც წამყვან ქვეყანას არ სჭირდება ნატოს თანხმობა ანდა დაჯგუფების წევრების კონსენსუსი საერთო უსაფრთხოების დაცვის ოპერაციის დასაწყებად. ამავე დროს, JEF-ის ძალები ნატოს სწრაფი რეაგირების კომპონენტადაც ითვლება და ალიანსის სახელითაც შეუძლიათ მოქმედება.

## რამე გაუკეთებია ამ დაჯგუფებას აქამდე?

იქედან გამომდინარე, რომ საექსპედიციო ძალების მთავარი ფოკუსი საზღვაოა, თუმცა მას აქვს სამხედრო-საჰაერო და სახლმელეთო კომპონენტებიც. მასში მონაწილე ქვეყნები ხშირად ატარებდნენ ფლოტების ერთობლივ წვრთნებს. პირველი რეალური ოპერაცია 2021 წელს განხორციელდა, როცა JEF-ის ძალები გააქტიურდა და დიდი ბრიტანეთის ორი სამხედრო გემი ლატვიისა და ესტონეთის ტერიტორიულ წყლებში გაიგზავნა პატრულირებისათვის.

## უკრაინას რა ხეირი?

უკრაინაში დაწყებული ომი ევროპისთვის და ნატოსთვის დილემას ქმნის - ატომური კონფლიქტის თავიდან აცილება აუცილებელია, მაგრამ ამავე დროს, საჭიროა რუსეთისთვის პასუხის გაცემა და უკრაინის მხარდაჭერა. დიდი ბრიტანეთი აქტიურადაა ჩართული გამოსავლის ძიებაში და 14-15 მარტის შეხვედრაც ამის მაგალითია.

პირველად მოხდა, რომ JEF-ის წევრები მთავრობის მეთაურების დონეზე შეიკრიბნენ: აქამდე ეს სტრუქტურა წმინდად სამხედრო ხასიათისა იყო. აქვე ვიდეოჩართვით მოუსმინეს უკრაინის ხელმძღვანელობასაც. გამოჩნდა, რომ დაჯგუფებამ შეიძლება უფრო პოლიტიკური ხასიათიც მიიღოს.

ბორის ჯონსონმა შეხვედრის შემდეგ თქვა: *“ჩვენ შევთანხმდით, რომ პუტინმა ვერ უნდა გაიმარჯვოს ამ თავზეხელაღებულ წამოწყებაში“* **.**

ლიდერების [განცხადებაში](https://www.gov.uk/government/news/joint-expeditionary-force-leaders-statement-15-march-2022?ref=evropis.moambe.eu) ნათქვამია, რომ "წევრები აპირებენ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულონ თავდაცვისა და შეკავების საქმეში" და რომ უკრაინას შეიარაღებას კვლავაც კოორდინირებულად მიაწვდიან.

უკრაინის სამხედროპოლიტიკურ წრეებში არსებობს იმის იმედიც, რომ თუ ნატოში მისი შესვლის შესახებ კონსენსუსი არ იარსებებს, მაშინ სწორედ JEF-ის მსგავს ალიანსებში შეიძლება მოხდეს უკრაინის შემდგომი ინტეგრირება.

## გადახრა რეგიონული ალიანსებისკენ

მაშინ, როცა ნატო გლობალური შეკავების იარაღია აშშ-ს ატომური გარანტიებით, რუსული საფრთხიდან გამომდინარე კიდევ უფრო აშკარაა, რომ ევროპის სხვადასხვა რეგიონს საფრთხის სხვადასხვა განცდა აქვს და სამხედრო თვალსაზრისით განსხვავებული საფრთხეები ემუქრება. მათზე საპასუხოდ რეგიონული ალიანსებისაკენ გადახრა აშკარაა. ევროპელები სულ უფრო ხშირად ქმნიან რეგიონულ სამხედრო კოალიციებს, ბლოკებსა და დაჯგუფებებს. უკრანასკნელ ხანებში, JEF-ის გარდა არსებობს საფრანგეთ-ბრიტანეთის "კომბინირებული ერთობლივი საექსპედიციო ძალები" (CJEF), რომლებიც ორი ქვეყნის საჰაერო და საჰაერო-მობილური ძალებითაა დაკომპლექტებული, საფრანგეთის ლიდერობით შეიქმნა მუდმივი სტრუქტურული თანამშრომლობის ინიციატივა ევროკავშირში (PESCO); დაიდო საფრანგეთ-საბერძნეთის თავდაცვის ორმხრივი პაქტი, შეიქმნა ბრიტანეთი-პოლონეთი-უკრაინის სამმხრივი კავშირი.

როგორც უკრაინის ხელმძღვანელობა აცხადებს, ნატოში გაწევრიანების შეუძლებლობის შემთხვევაში, ის შეეცდება, ორმხრივი ან მრავალმხრივი უსაფრთხოების "ქოლგა" გადაიფაროს. რეგიონული ალიანსები ამის გაკეთების ერთ-ერთი გზაა. ჩანს, დიდი ბრიტანეთი, რომელსაც "გლობალური ბრიტანეთის" აღდგენის ამბიცია ამოძრავებს, ერთ-ერთ ამგვარ საშუალებად JEF-საც მოიაზრებს.
### რაფაელ გლუკსმანი: ჩვენი ინტერესიდან გამომდინარე, უკრაინა უნდა დავიცვათ
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-a4-e1-83-90-e1-83-94-e1-83-9a--e1-83-92-e1-83-9a-e1-83-a3-e1-83-99-e1-83-a1-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-a9-e1-83-95-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-98--e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:23.000Z
**რაფაელ გლუკსმანი** ევროპარლამენტის დეპუტატია, სოციალისტებისა და დემოკრატების პროგრესისტული ალიანსიდან (S&D)

---

2022 წლის 24 თებერვლიდან მოყოლებული, ევროპელი ლიდერები განუწყვეტლივ იმეორებენ, რომ ისტორიამ კვლავაც შეიძინა ტრაგიზმი; რომ ომი დაბრუნდა ჩვენს ცხოვრებაში. წვდებიან კი ისინი ამ სიტყვების არსს?! ჩვენ - ვხვდებით კი? განა ვხვდებით, რომ ევროპის მომავალი დღეს მარიუპოლისა და ხარკოვის ნანგრევებში, კიევისა და ხერსონის ქუჩებში წყდება, ყოველ ჩვენგანში და არა ევროპული პარლამენტების კულუარებში თუ კანცელარიების კორიდორებში?

სიტყვების თქმა საკმარისი არაა. მათ შესაბამისად მოქმედებაა საჭირო, ანუ ყველაფრის გაკეთება იმისათვის -- რუსული ატომური სახელმწიფოს წინააღმდეგ პირდაპირი სამხედრო ინტერვენციის გარდა -- რომ პუტინი უკრაინაშივე გავაჩეროთ. ეს ახლავეა გასაკეთებელი. ყოყმანისა და ხელების უაზრო ფათურის გარეშე.

ოღონდაც, მზადაა კი მშვიდობის ურყევობის მითით გამოკვებილი ჩვენი ელიტა, იმ ქარიშხალს შეეგებოს, რომლის არსებობასაც ისინი ჯიუტად უარყოფდნენ? იპოვის კი ევროპა ძალას, ხელახლა იშვას ქაოსიდან, რომელსაც ძველი ბერძნები ყოველი დასაბამის აკვნად რაცხავდნენ, თუ უღონობისა და აპათიის მორევში ჩაძირვას არჩევს?

## თავგანწირვა, რომელიც ყველაფერს ცვლის

ამ კითხვაზე ჩვენს მმართველთ ჯერაც არ გაუციათ ნათელი პასუხი. უკრაინელებმა კი გასცეს. მოსკოვში, ისევე, როგორც ვაშინგტონში, არ მოელოდნენ მათ ასეთ თავგანწირვას. მათმა ბრძოლამ რეალობის ქარგა გააპო და ყოველი ჩვენთაგანი ჩვენი პასუხისმგებლობის გააზრების აუცილებლობის წინაშე დაგვაყენა. ეს თავგანწირვა რომ არა, ჩვენი მთავრობები კვლავაც კვერს დაუკრავდნენ სამართლის დამცრობას, ჩვენი პრინციპების და ჩვენი ინტერესების გათელვას. დიახ, ისინი დაგმობდნენ ძალადობას, მაგრამ არხეინად გააგრძელებდნენ ჩვეულ ცხოვრებას. როგორც ეს საქართველოში მოხდა. როგორც ეს სირიაში მოხდა. როგორც ეს ყირიმში მოხდა. \[უკრაინელების\] გმირულმა თავგანწირვამ კი ყველაფერი შეცვალა.

ჩვენ მათ მხარდამხარ საბრძოლველად ჯარისკაცებს არ გავაგზავნით, მაგრამ შეგვიძლია მათ იმაზე ბევრად უკეთესად დავეხმაროთ, ვიდრე დღეს ვაკეთებთ. თუკი ამერიკელები პოლონური „მიგების“ გადაცემაზე ჭოჭმანობენ, ევროპელებმა უნდა ავიღოთ პასუხისმგებლობა და მივაწოდოთ თვითმფრინავები, „მიწა-ჰაერის“ რაკეტები, რაკეტსაწინააღმდეგო იარაღი, ყველაფერი ის, რასაც უკრაინელები გვთხოვენ, რათა დახურონ ცა, რომლიდანაც სიკვდილის წვიმა მოდის და რომელსაც ჩვენ ღიად ვტოვებთ.

დემაგოგები „მშვიდობას“ უწოდებენ იმას, რასაც სინამდვილეში „კაპიტულაცია“ ჰქვია და გაჰყივიან, ასე თუ გავირჯებით, რუსეთის თვალში უკრაინის მხარეზე ომში ჩართული გამოვჩნდებითო. ეს ტყუილია. გაეროს ქარტია ნათლად ამბობს, რომ თუკი სუვერენულ სახელმწიფოს ვინმე თავს დაესხმება საერთაშორისო სამართლის დარღვევით, ამ სახელმწიფოსთვის იარაღის მიწოდება არანაირად არ ნიშნავს „ომში ჩართვას“. საპირისპიროს მტკიცება ნიშნავს, რომ ჩვენ ვაღიარებთ პუტინის უფლებას, თავად განსაზღვროს, თუ რა წესებით ვპასუხობთ მის მიერვე წამოწყებულ კონფლიქტს. ჩვენ სწორედ ამას ვაკეთებდით 1999 წლიდან, როცა პუტინის ხელისუფლებაში მოვიდა. სწორედ ასეთმა ქცევამ მოგვიყვანა იქ, სადაც დღეს ვართ -- უფსკრულის პირას.

ოღონდაც მაშინ, როცა \[რუსეთის\] არმია უკრაინის ყოველ ქალაქს გროზნოდ ან ალეპოდ გადაქცევით ემუქრება, მაშინ, როცა არსებობს ბელარუსის არმიის ომში ჩართვის საფრთხე, მაშინ, როცა ევროპის მიწაზე ბაშარ ალ ასადის მონა-სპა და რამზან კადიროვის მკვლელები გამოჩდნენ, უკრაინელებისთვის მხოლოდ მატერიალური დახმარება აღარაა საკმარისი. დრო ჩვენს წინააღმდეგ მუშაობს. საჭიროა ფინანსური ნაკადი დავუშროთ კრემლის სიკვდილის მანქანას.

ევროკავშირმა მართლაც სერიოზული სანქციები შემოიღო. თუმცა მათ ეფექტურობას ერთი მარტივი რამ ასუსტებს: ყოველ დღე, ჩვენი ქვეყნები პუტინის სამხედრო მანქანას 800 მილიონი ევროთი ეხმარება. ყოველ დღე, გაზისა და ნავთობის იმპორტით წვეთოვანზე გვყავს შეერთებული ის რეჟიმი, რომლის დასრულებისკენაც ვისწრაფვით.

## გერმანიის კატასტროფული პოლიტიკა

ამგვარად წინააღმდეგობრივი პოლიტიკა ენერგეტიკის დარგში ოცი წლის წინათ მიღებული თვითმკვლელური გადაწყვეტილებების შედეგია. უნდა ითქვას, რომ ეს არჩევანი თავს სწორედ რუსებმა შთაგვაგონეს: \[გერმანიის\] ყოფილი კანცლერი, გერჰარდ შროედერი და ენერგეტიკულ ტრანსფორმაციაზე პასუხისმგებელი ეკონომიკის მინისტრი, მარიონ შელერი დღეს გაზპრომის მოსამსახურეები ტყუილად არ გახლავან. ევროპალამენტში ჩვენს საქმეებში საგარეო ჩარევის შემსწავლელი სპეციალური კომისიის თავმჯდომარედ ყოფნისას, თვრამეტი თვის განმავლობაში ვიძიებდი ამ გადაწყვეტილებების მიღების პროცესს, რომელშიც კორუფცია სიბრმავესთან, „რუსეთის გაგების სურვილი“ კი ღალატთანაა გადაზელილი.

10-11 მარტს ვერსალში, ევროკავშირის სამიტზე \[რუსეთისაგან ენერგეტიკული დამოუკიდებლობის\] მხრივ [**მიღებული გადაწყვეტილებები** ](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%94%e1%83%95%e1%83%a0%e1%83%9d%e1%83%99%e1%83%90%e1%83%95%e1%83%a8%e1%83%98%e1%83%a0%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%ae%e1%83%94%e1%83%9a%e1%83%9b%e1%83%ac%e1%83%98%e1%83%a4%e1%83%9d/)სასიცოცხლო მნიშვნელობის ცვლილებას წარმოადგენს. ოღონდაც, რუსეთის ენერგომატარებლებზე დამოკიდებულების დასრულების დათქმული ვადა -- 2027 წლამდე -- საშინელი გზავნილია. ხუთი წელი უკრაინელებისთვის, რომლებიც ბომბებს უშვერენ თავს, მარადისობის ტოლფასია. პუტინისთვის ის შუქნიშნის ოდენ ყვითელი სიგნალია, ხოლო ბაზრის აქტორებისთვის -- საქმის ძველებურად წარმოების მოლოდინს ქმნის. დღეს ჩვენ დალოდების ფუფუნება არა გვაქვს. ვერსალის მოვარაყებულ დარბაზებში, სულელური ბუკეტების მიღმა თითქოს გაქარწყლდა სასწრაფოდ მოქმედების აუცილებლობის ის განცდა, რომელიც ესოდენ ხელშესახები იყო ომის პირველ დღეებში.

არადა, ამ განცდამ არასოდეს უნდა მიგვატოვოს. ყველაფერი ახლა წყდება და არა -- ხუთ წელიწადში. დასავლეთის თითოეული შეყოყმანება აგრესორს წაახალისებს. რუსეთის ტელევიზიაში რეჟიმის ექსპერტები უკვე ამბობენ: „რატომ უნდა შევჩერდეთ უკრაინის საზღვართან?“ და ბალტიის ქვეყნების რუკამომარჯვებულნი იხილავენ მომავალი აგრესიის სცენარებს, სვამენ კითხვებს, თუ რას მოიმოქმედებდნენ ნატოს ქვეყნები, თუკი ალიანსის ერთ-ერთი პატარა ქვეყანა რუსული აგრესიის სამიზნედ იქცევა.

ევროპის უსაფრთხოების სამსახურები უკვე რუსი „მწვანე კაცუნების“ ბოსნიის სერბულ ნაწილში გამოჩენის შესაძლებლობას განიხილავენ -- ეს პარიზიდან ორი საათის საფრენზეა -- ან არა და, რუსულენოვანი უმცირესობების ინტერვენციის საბაბად გამოყენებაზე მსჯელობენ ლიეტუვაში, რომელიც ევროკავშირისა და ნატოს წევრია...

> „ის რასაც ამდენი ხანი თვალს ვარიდებდით, ეს ოცი დღეა ჩვენს თვალწინაა - ჩვენ, ევროპელები ვართ პუტინის ნამდვილი სამიზნე“

სიმართლეს თვალებში ჩავხედოთ: თუ ჩვენ უკრაინას პრინციპების გამო არ დავიცავთ, ჩვენი საკუთარი ინტერესებიდან მაინც უნდა გავაკეთოთ ეს. აქ სასიცოცხლო ინტერესებზეა საუბარი: ის, რასაც ამდენი ხანი თვალს ვარიდებდით, ეს ოცი დღეა ჩვენს თვალწინაა -- ჩვენ, ევროპელები ვართ პუტინის ნამდვილი სამიზნე. ასე იყო საქართველოში, სირიაში, და ასეა უკრაინაშიც -- ყველგან, პუტინის სამიზნე ჩვენც ვიყავით. საკმარისი იქნებოდა, ყურადღებით წაგვეკითხა რუსი პროპაგანდისტების სტატიები, ყური დაგვეგდო მათი სამთავრობო ტელევიზიისთვის ანდა თავად პუტინის გამოსვლებისთვის, რომ ამაში დავრწმუნებულიყავით. ისტორიული რევიზიონიზმი და შურისძიების წყურვილი თანაბრად მნიშვნელოვანია ამ სახელმწიფოსთვის, რომელიც დასაბამიდანვე დასავლეთთან ბრძოლაში ხედავს თავის თავს. პუტინის თვალით თუ შევხედავთ, ნებისმიერი სამხედრო ან პოლიტიკური წარმატება ახალ კონფლიქტს აძლევს დასაბამს. კონფლიქტს ჩვენს წინააღმდეგ. სამწუხაროდ, ჩვენმა მმართველებმა საკმარისად არ იკითხეს, არ შეისმინეს, ვერ დაიჯერეს. მათ ფსევდორეალიზმს საერთო არაფერი ჰქონდა რეალიზმთან, ის კომფორტისა და სტატუს-კვოსადმი ერთგულების რელიგიად იქცა. აი დღეს კი, მათ მართლაც მოუწევთ ისეთი გადაწყვეტილებების მიღება, რომლებსაც რეალიზმი -- და არა იდეალიზმი -- გვიკარნახებს. ამის გაკეთება დაუყოვნებლივაა საჭირო.

რუსულ გაზსა და ნავთობზე უარის თქმა ძვირი სიამოვნება იქნება ჩვენი ქვეყნებისთვის, მაგრამ ჩვენი მარაგები საკმარისია იმისათვის, რომ მეყსეული გათიშვები თავიდან ავიცილოთ, ხოლო თუ ევროკომისიის ანალიზს დავუჯერებთ, ამ კრიზისის გადალახვა შესაძლებელია. ევროპული სოლიდარობის დიდი გეგმა იქნება საჭირო იმისათვის, რომ შედარებით უსახსრო ოჯახებს არ მოუწიოთ ენერგიის გაზრდილი ფასების მხოლოდ საკუთარი ჯიბიდან გადახდა.

ენერგოგიგანტებმა, რომლებიც გაზრდილი ფასებით ხეირობენ, თავიანთი წილი უნდა გაიღონ. თუკი ვამბობდით, რომ პანდემიის საპასუხოდ გადავიხდიდით ნებისმიერ ფასს, ხელი ევროპაში მშვიდობისთვისაც უნდა გამოვიღოთ. საზოგადოებრივი აზრი ამისთვის მზადაა: საზოგადოებრივი მაუწყებლის, ZDF-ის ცნობით, გერმანელების 55% მოითხოვს რუსული გაზის იმპორტის სრულიად შეწყვეტას. გადაწყვეტილების მიმღებნი კი ყოყმანობენ. საკუთარ თავს დავეკითხოთ: როგორ ხდება, რომ ბალტიის ქვეყნების, ფინეთისა და პოლონეთის მთავრობები, რომელთა ქვეყნებიც 50-დან 100%-მდე არიან დამოკიდებული რუსულ გაზზე, უფრო ემხრობიან რუსული ენერგომატარებლების ბოიკოტს, ვიდრე გერმანიისა თუ იტალიის ხელისუფლები? პასუხი ნათელია: ბალტიაში, ფინეთსა თუ პოლონეთში იციან, რომ საკუთარი თავის გადარჩენისთვის აკეთებენ ამ არჩევანს და არა -- საკუთარი კომფორტის შესანარჩუნებლად.

## სისუსტისათვის განწირულნი არ ვართ

ჩვენს ყოველდღიურობაში ომის შემოჭრამ მხოლოდ გეოპოლიტიკური წონასწორობა როდი დაარღვია, ის ჩვენი საერთო სახლის სერიოზულ სახეცვლილებას მოიხოვს. საზოგადო ინტერესები პირად ინტერესებზე მაღლა უნდა დადგეს, საჯარო ძალაუფლებამ კერძოზე უპირატესობა უნდა მოიპოვოს. ამ თვალსაზრისით, კომპანია Total-ის ბედი ფრანგული მთავრობისათვის სერიოზული გამოცდაა. მათი კონკურენტების, BP-სა და Shell-ისაგან განსხვავებით, ფრანგული ენერგოგიგანტი უარს ამბობს რუსეთში სარფიანი ბიზნესის შეწყვეტაზე. მის აღმასრულებელ დირექტორს, პატრიკ პუიანს მჭიდრო კავშირები აქვს პუტინის ახლობელ ოლიგარქ გენადი ტიმჩენკოსთან და მათი კავშირების ქსელი ჩვენი მთავრობის უმაღლეს დონეზეა გაშლილი. ოღონდაც, თუკი ჩვენი რესპუბლიკის პრეზიდენტი „ისტორიის მდინარებაში ტრაგედიის ბრუტალურ შემობრუნებაზე“ საუბრობს, ამ ქსელის გავლენა ქარს უნდა გავატანოთ. თუ არა და, პრეზიდენტის სიტყვებს აღარანაირი ფასი აღარ ექნება.

> „ევროკავშირს მოუწევს რამდენიმე დღეში დაასრულოს ის გარდასახვა, რომელსაც ათწლეულების განმავლობაში ცდილობს: ბოლოსდაბოლოს, ზრდასრულად იქცეს“

დადგა წამი, როცა უნდა დავამტკიცოთ, რომ სისუსტისთვის არ ვართ განწირულნი, რომ მზად ვართ თავისუფლების ფასი გავიღოთ. თუკი ამაზე უარს ვიტყვით, ჩვენს კონტინენტზე მშვიდობას ვეღარ მოვესწრებით. ერთი რამ ცხადია: ჩვენს მაგივრად ამას არავინ გააკეთებს. შეერთებული შტატები არ გადაიხდის ამ საფასურს ჩვენს მაგივრად, აშშ ჩვენს ნაცვლად არ უზრუნველყოფს ჩვენს უსაფრთხოებას. ჩვენი კონტინენტების გამყოფი ოკეანე უეცრად ხელშესახები გახდა. ამ ვითარებაში, ევროკავშირს რამდენიმე დღეში მოუწევს იმ გარდასახვის ბოლომდე მიყვანა, რომელიც უკვე ათწლეულებია სტანჯავს -- ის ზრდასრულად უნდა გადაიქცეს.

თავისუფლებისთვის წამებული ერის პრეზიდენტმა, ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ბრიტანეთის თემთა პალატის წინაშე წარმოთქვა ჰამლეტის კითხვა „ყოფნა? არ ყოფნა? საკითხავი აი, ეს არის“. დაღლილი სახით, მაგრამ მშვიდი და მტკიცე ხმით მან დაგვარწმუნა, რომ უკრაინელებმა გადამწყვეტი პასუხი გასცეს ამ კითხვას. ახლა ჩვენი პასუხის ჯერია. არჩევანი მარტივია, ის ვეღარ აიტანს გადადებას ანდა ფაციფუცს.

უკრაინის ევროპულ მომავალზე ჭოჭმანის დრო წავიდა და გაქარწყლდა. კიევი უკვე ევროპის დედაქალაქია. მისი აკვანი ან მისი სამარე.

*ფრანგულიდან თარგმნა ჯაბა დევდარიანმა*
### ევროკავშირის სახელმწიფოთა და მთავრობათა მეთაურების განცხადება
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-a8-e1-83-98-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-ae-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-9b-e1-83-ac-e1-83-98-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:24.000Z
ვერსალი, 11 მარტი, 2022

1\. ორი კვირა გავიდა მას შემდეგ, რაც რუსეთმა ევროპაში ომი დააბრუნა. უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის არაპროვოცირებული და გაუმართლებელი სამხედრო აგრესია საერთაშორისო სამართლისა და გაეროს ქარტიის მძიმე დარღვევაა, ის ძირს უთხრის ევროპულ და გლობალურ უსაფრთხოებასა და სტაბილურობას. მას ენით აღუწერელი უბედურება მოაქვს უკრაინელი ხალხისათვის. რუსეთი და მისი თანამზრახველი ბელარუსი სრულად აგებენ პასუხს ამ აგრესიული ომისათვის და პასუხისმგებელი პირები განისჯებიან თავიანთი დანაშაულისათვის, მათ შორის სამოქალაქო მოსახლეობისა და ობიექტების მიზანში განურჩეველად ამოღებისთვის. ამ მხრივ, მივესალმებით სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს პროკურორის გადაწყვეტილებას, დაიწყოს გამოძიება. ჩვენ მოვუწოდებთ უკრაინის ატომური სადგურების დაცულობისა და უსაფრთხოების დაუყოვნებლივი უზრუნველყოფისაკენ ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს დახმარებით. მოვითხოვთ, რომ რუსეთმა შეწყვიტოს სამხედრო მოქმედებები და უკრაინის მთელი ტერიტორიიდან დაუყოვნებლივ და უპირობოდ გაიყვანოს ყველა შეიარაღებული ძალა და სამხედრო აღჭურვილობა, სრულად დაიცვას უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობა, სუვერენიტეტი და დამოუკიდებლობა მის საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში.

2\. ჩვენ მივესალმებით უკრაინელი ხალხის სიმამაცეს, რომელსაც ისინი საკუთარი სამშობლოს და ჩვენი საერთო ღირებულებების - თავისუფლებისა და დემოკრატიის დასაცავად იჩენენ. ჩვენ მათ არ მივატოვებთ. ევროკავშირი და მისი წევრი სახელმწიფოები კვლავაც გააგრძელებენ პოლიტიკურ, ფინანსურ, მატერიალურ და ჰუმანიტარულ მხარდაჭერას. ჩვენ პირობას ვდებთ, რომ რუსული შეტევის დასრულებისთანავე, დემოკრატიული უკრაინის აღსადგენად ყველაფერს ვიღონებთ. ჩვენ მზად ვართ, კიდევ უფრო გავზარდოთ ზეწოლა რუსეთსა და ბელარუსზე. ჩვენ უკვე მივიღეთ მნიშვნელოვანი სანქციები და მზად ვართ სწრაფადვე შემოვიღოთ ახალი სასანქციო ზომები.

3\. უთვალავი ადამიანი გაურბის ომს უკრაინიდან. ომისგან ლტოლვილებს ჩვენ დროებით დაცვას ვთავაზობთ. ჩვენ მივესალმებით ევროპულ ქვეყნებს, განსაკუთრებით უკრაინის მეზობლებს, რომლებმაც განუზომელი სოლიდარობა გამოიჩინეს და უკრაინელ ლტოლვილებს მასპინძლობენ. ევროკავშირი და მისი წევრი ქვეყნები კვლავაც სოლიდარულად გაუწევენ ჰუმანიტარულ, სამედიცინო და ფინანსურ დახმარებას ყველა ლტოლვილს და ყველა იმ ქვეყანას, ვინც მათ შეიფარებს. ჩვენ ვითხოვთ დაფინანსების ინსტრუმენტების გააქტიურებას "ევროპაში ლტოლვილებისთვის ერთიანი ქმედების" (CARE) წინადადების სასწრაფოდ დასაფინანსებლად და ასევე ReactEU ინსტრუმენტის ფარგლებში. მოვუწოდებთ რუსეთს სრულად შეასრულოს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლით დაკისრებული ვალდებულებები. მან უნდა უზრუნველყოს ომით დაზარალებულ და დევნილ მოსახლეობასთან უსაფრთხო და შეუზღუდავი წვდომა და მისცეს საშუალება მსურველებს, უსაფრთხოდ დატოვონ საბრძოლო მოქმედებების ადგილები.

4\. ევროკავშირის საბჭომ ასოცირების ხელშეკრულებით აღიარა უკრაინელი ხალხის ევროპული მისწრაფება და მისი ევროპული არჩევანი. 2022 წლის 28 თებერვალს, გამოიყენა რა უკრაინის მიერ საკუთარი მომავლის არჩევის სუვერენული უფლება, უკრაინის პრეზიდენტმა გააკეთა განაცხადი ევროკავშირის წევრობაზე. საბჭომ დაუყოვნებლივ სთხოვა ევროკომისიას, მოამზადოს თავისი დასკვნა ამ განაცხადის შესახებ, [ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესაბამისი პროცედურის](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%94%e1%83%95%e1%83%a0%e1%83%9d%e1%83%99%e1%83%90%e1%83%95%e1%83%a8%e1%83%98%e1%83%a0%e1%83%a8%e1%83%98-%e1%83%a8%e1%83%94%e1%83%a1%e1%83%95%e1%83%9a%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%9e%e1%83%a0%e1%83%9d/) თანახმად. ამ დასკვნის მომზადებამდე, დაუყოვნებლივ გავაძლიერებთ უკრაინასთან კავშირებს და გავაღრმავებთ პარტნიორობას, რათა უკრაინას ევროპული გზის გავლაში დავეხმაროთ. უკრაინის ადგილი ევროპულ ოჯახშია.

5 საბჭომ ასევე მიმართა ევროკომისიას, შეიმუშავოს შესაბამისი დასკვნები მოლდოვის რესპუბლიკისა და საქართველოს მიერ გაკეთებული წევრობის განაცხადების შესახებ.

https://evropis.moambe.eu/content/files/2026/04/477360.html
### შეხვედრა ვერსალში: ევროკავშირი უკრაინაზე მსჯელობს
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a8-e1-83-94-e1-83-ae-e1-83-95-e1-83-94-e1-83-93-e1-83-a0-e1-83-90--e1-83-95-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-a8-e1-83-98--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:24.000Z
## რა ხდება?

დღეს, ადგილობრივი დროით 16 საათზე, ვერსალის სასახლეში ევროკავშირის წევრი ქვეყნების ლიდერები ორდღიან არაფორმალურ სამიტზე შეიკრიბებიან. მთავარი განსახილველი თემა უკრაინაში მიმდინარე ომია.

## უკრაინას ევროკავშირში მიიღებენ?

არა, ეს ამ სამიტის გადასაწყვეტი თემა არაა.

არაფორმალურ სამიტზე ერთ-ერთი მთავარი საკითხი იქნება, როგორ უპასუხონ პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის თხოვნას, რომ უკრაინა "დაჩქარებული წესით" გაწევრიანდეს ევროკავშირში. ევროკავშირის ლიდერები მიუთითებენ, რომ ევროკავშირის საბჭომ ევროკომისიას უკვე სთხოვა ამ საკითხზე დასკვნის მომზადება, თანაც ერთ კვირაში და არა აქამდე ჩვეული რამდენიმე თვის განმავლობაში.

დაგეგმილია უკრაინაზე ცალკე მემორანდუმის მიღება. მის სამუშაო ვერსიაში ჯერჯერობით საუბარი მხოლოდ "კავშირების განმტკიცებასა და პარტნიორობის შემდგომ გაღრმავებაზეა".

თუმცა, რამდენიმე აღმოსავლეთ-ევროპული ქვეყანა ითხოვს, მემორანდუმში პირდაპირ ახსენონ ევროკავშირის ხელშეკრულების 49-ე მუხლი, რაც წევრობის პროცედურის დაწყებას გულისხმობს. ამას ჯერჯერობით გერმანია და ნიდერლანდები ეწინააღმდეგებიან. ასეა თუ ისე, საკითხი განსახილველ მაგიდაზეა. მოლდოვასა და საქართველოზე საუბარი, ჩანს, ვერსალში არ იქნება.

## ერთობლივი თავდაცვა

თუკი ომის დაწყებამდე ბევრი ქვეყანა სკეპტიკურად უყურებდა თავმჯდომარე ქვეყნის, საფრანგეთის მოთხოვნას ერთობლივი თავდაცვის გაძლიერებისა და "სტრატეგიული ავტონომიის" თაობაზე, ახლა ყველაფერი შეიცვალა.

შვედეთი და ფინეთი - ევროკავშირის ორი წევრი, რომლებიც ნატოში არ შედიან - აქტიურად ითხოვენ, რომ სამიტის დეკლარაციაში პირდაპირ ჩაიწეროს კავშირის მიზანი, განამტკიცოს ღონისძიებები ერთობლივი თავდაცვის უზრუნველსაყოფად.

> ევროკავშირის ხელშეკრულების 42.7 მუხლში წერია: "თუკი წევრი სახელმწიფო მის ტერიტორიაზე შეიარაღებული აგრესიის მსხვერპლად იქცევა, სხვა წევრი სახელმწიფოები ვალდებული არიან მას დახმარება გაუწიონ მათ ხელთ არსებული ყველა საშუალებით."

ვერსალში მთავარი საკითხი ის იქნება, საჭიროა თუ არა ახალი საერთო ვალის აღება თავდაცვის დაფინანსების გასაფართოვებლად. საფრანგეთი ამის მომხრეა, ნიდერლანდების აზრით, სანამ არსებული ფონდები სათანადოდ არაა ათვისებული, ახალი ვალების აღება ჯერ არ ღირს.

## ენერგეტიკული დამოუკიდებლობა

ლიდერები განიხილავენ ევროკომისიის წინადადებებს, 2030 წლამდე რუსეთის ენერგეტიკაზე დამოკიდებულების თითქმის მთლიანად მოხსნისა და ამ წლის ბოლომდე გაზზე დამოკიდებულების ორი მესამედით შემცირების შესახებ. ბევრი ქვეყანა ამბობს, რომ რუსეთის ენერგონედლეულზე დამოკიდებულება კიდევ უფრო სწრაფად, 2027 წლამდე უნდა დასრულდეს. საბოლოო გადაწყვეტილებები ნაკლებად მოსალოდნელია, მაგრამ ამ საკითხზე გამოწვლილვით ისაუბრებენ, ექსპერტების ჩართვით.

სამხრეთის სახელმწიფოები - ესპანეთი, იტალია და საბერძნეთი ითხოვენ, ენერგომატარებლების ფასების ზრდის კომპენსირების ღონისძიებები მაქსიმალურად სწრაფად გაიწეროს და ამოქმედდეს. ამ მოთხოვნისადმი, ჩანს, სიმპათიითაა განწყობილი საფრანგეთიც.
### რუსეთი-უკრაინა: დაზავების შანსი?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-a3-e1-83-a1-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-a3-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-90--e1-83-93-e1-83-90-e1-83-96-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-94-e1-83-91-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:24.000Z
## რა მოხდა?

გუშინ, 8 მარტს, უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ [შესაძლებლად მიიჩნია](https://www.president.gov.ua/ru/news/ukrayina-povinna-mati-kolektivnij-dogovir-bezpeki-zi-vsima-s-73433?ref=evropis.moambe.eu) ნატოში გაწევრიანებაზე უარის თქმა მეზობელი ქვეყნებისაგან (მათ შორის, რუსეთისაგან) უსაფრთხოების გარანტიების მიღების შემთხვევაში, რაც განმტკიცებული იქნება აშშ-ს, გერმანიის, საფრანგეთისა და თურქეთის ხელმოწერებით. ამ კონტექსტში, ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ასევე შესაძლებლად მიიჩნია დონბასის სტატუსზე საუბარი „იმ მაცხოვრებლებთან, რომლებიც თავის თავს რუსეთის მოქალაქეებად მიიჩნევენ“ და დაუშვა ყირიმზე შეთანხმების მიღწევის შესაძლებლობა მისი რუსეთის ნაწილად აღიარების გარეშე.

## რამ მოიტანა ეს?

უკრაინიდან მომავალ განცხადებებს წინ უძღოდა ისრაელიდან მომავალი ცნობები, რომ რუსეთსა და უკრაინას შორის დაზავების შესახებ შეთანხმება „კრიტიკულ ეტაპზეა“ მას შემდეგ, რაც ისრაელის პრემიერი ნაფთალი ბენეტი მოსკოვისა და კიევის ლიდერებს შორის იშუამავლა.

## რა ეიმედება ისრაელს?

ისრაელის პრესაში გაჟონილი ინფორმაციით, პრემიერი ბენეტი იმან შეაგულიანა, რომ პუტინს აღარ უსაუბრია უკრაინის „დენაციფიკაციის“, ანდა ზელენსკის გადადგომის - ანუ უკრაინისათვის სუვერენიტეტის ჩამორთმევის - აუცილებლობის შესახებ. მან თურმე ძირითად პირობად კიევის მიერ ყირიმის რუსეთის ნაწილად აღიარება და დონბასის დამოუკიდებლობის ცნობა დააყენა, უკრაინის სამხედრო ნეიტრალიტეტის (ანუ ნატოში შეუსვლელობის) გარანტიებთან ერთად. ისრაელს იმედი აქვს, რომ ამ პოზიციებიდან უკვე შესაძლებელია დიალოგის დაწყება.

## რას ამბობს უკრაინა?

პრეზიდენტმა ზელენსკიმ ამერიკულ ტელევიზია ABC-ს უთხრა, რომ მას „გული გაუცივდა“ ნატოს მიმართ, რადგან მასში გაწევრიანება მომავლის საქმეა, ხოლო მისი, როგორც ქვეყნის ლიდერის ამოცანა უკრაინელი ხალხის რუსული ბომბებისაგან გადარჩენაა. სწორედ ამიტომ, ის „უსაფრთხოების გარანტიების“ წინადადებით გამოვიდა, რომელიც შემდგომ მისივე [პარტიის გამოქვეყნებულ განცხადებებში](https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/03/8/7329485/?ref=evropis.moambe.eu) უფრო დაიხვეწა. მისი არსია:

- აშშ, თურქეთი, მეზობელი ქვეყნები და რუსეთი დებენ ხელშეკრულებას, რომლითაც ვალდებულებას იღებენ, აღიარონ უკრაინის სუვერენიტეტი და არ დაემუქრონ მის ხალხსა და მთავრობას. ამავე დროს, მოცემული უსაფრთხოების გარანტიები შეიძლება მიეცეს რუსეთსაც (ანუ საუბარია უკრაინის მიერ ნატოს წევრობაზე უარის თქმაზე).
- გაიწეროს კონკრეტული ნაბიჯები იმ ქვეყნის ან ქვეყნების წინააღმდეგ, ვინც არ შეასრულებს მოცემულ ვალდებულებას.
- უკრაინა არ დათმობს ტერიტორიას და არ მიიღებს მის ტერიტორიულ მთლიანობასთან დაკავშირებულ ულტიმატუმებს, თუმცა თანახმაა „ჩაერთოს დიალოგში“ ყირიმის და დონბასის მოსახლეობასთან.

## შესაძლებელია ეს კომპრომისი?

ისრაელის პრემიერის ოფისიდან გამოჟონილი ინფორმაციით, ან ამ პირობებზე საუბარი შედგება, ანდა რუსეთი „სასტიკი ესკალაციით“ იმუქრება, რაც, სავარაუდოდ, ქალაქების აქტიურ დაბომბვას გულისხმობს. მსგავსადვე ხედავენ ვითარებას ნატოშიც. როგორც ისრაელი, ისე დასავლეთის დედაქალაქები ირწმუნებიან, რომ გადაწყვეტილება პრეზიდენტ ზელენსკის მისაღებია და მასზე გავლენის მოხდენას არ შეეცდებიან.

მეორე მხრივ, რუსეთის შეტევა საგრძნობლად შეფერხდა და სამხედრო დამკვირვებლების თქმით, მოსკოვს დრო სჭირდება სამხედრო რეზერვების უკრაინის საზღვრებისკენ გადასასროლად. დასავლელი ლიდერები შიშობენ, რომ კრემლს მოლაპარაკებები სწორედ ამ ამოცანის შესასრულებლად გამოადგება.

აშშ ადმინისტრაციაში მიესალმებიან ისრაელის შუამავლობას, რადგან ქვეყანას კიევთანაც და მოსკოვთანაც პოზიტიური ურთიერთობა აქვს. თუმცა ვაშინტონში იციან, რომ თელ-ავივს მოსკოვთან სხვა თემებზეც აქვს სასაუბრო -- კერძოდ, სირიაზე -- და შიშობენ, სირიის ფრონტზე მოსკოვის თანამშრომლობის საფასურად, ნაფტალიმ უკრაინის ინტერესები ზედმეტად არ დათმოს.

## რას მივაქციოთ ყურადღება?

ხვალ, 10 მარტს, თურქეთში დაგეგმილია რუსეთისა და უკრაინის საგარეო მინისტრების, სერგეი ლავროვისა და დმიტრო კულებას შეხვედრა. ამ შეხვედრის შედეგებიდან გამოჩნდება, მიიღებენ თუ არა მხარეები ზემოთნახსენებ პირობებს მოლაპარაკებების საფუძვლად. მანამდე კი, ბრძოლის ველზე ვითარება კვლავაც იცვლება და მოლაპარაკებებზე გავლენას ახდენს.
### ევროკავშირში შესვლის პროცედურა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-a8-e1-83-98-e1-83-a0-e1-83-a8-e1-83-98--e1-83-a8-e1-83-94-e1-83-a1-e1-83-95-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9e-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:24.000Z
დღეს საქართველოს პრემიერმინისტრმა ევროკავშირში წევრობის შესახებ განაცხადი გააკეთა. ერთად შევხედოთ ევროკავშირში წევრობის პროცედურას.

პირველ რიგში უნდა ითქვას, რომ გაწევრება პოლიტიკური პროცესია, ანუ მისი კონკრეტული მიმდინარეობა და ნაბიჯები უფრო ტრადიციითაა განსაზღვრული, ვიდრე კანონით და საბოლოო სიტყვა მაინც წევრ ქვეყნებსა და ევროკავშირის საბჭოს (ანუ ქვეყნების ხელმძღვანელების კრებას) ეკუთვნის. ეს ნიშნავს, რომ განსაკუთრებულ შემთხევებში, ჩვეული პროცედურა შეიძლება შეიცვალოს. დაგვეთანხმებით, დღევანდელი ვითარება მართლაც ტრაგიკულად განსხვავებულია, ოღონდ ჩვენთვის ჯერ არაა ცნობილი, როგორ მიუდგებიან ევროკავშირის წევრები სამ ახალ განაცხადს - უკრაინიდან, საქართველოდან და ასევე მოლდოვადან.

ევროკავშირში ქვეყნის შესვლის პროცედურის ხანგრძლივობა განსხვავებულია - მაგალითად, თურქეთმა კანდიდატის სტატუსი 1987 წელს მიიღო, მაგრამ მის წევრობაზე ჯერ საუბარიც არაა. თუმცა აქამდე არსებული გამოცდილებით შეგვიძლია დავასახელოთ წევრობისათვის აუცილებელი რამდენიმე ნაბიჯი და მათი თანმიმდევრობა.

## 1\. განაცხადი წევრობაზე

წევრობაზე ოფიციალური განაცხადი ევროკავშირის ხელშეკრულების 49-ე მუხლის თანახმად ევროკავშირის საბჭოს უნდა გაეგზავნოს, ასლი კი ევროპარლამენტსა და ევროკავშირის ქვეყნების პარლამენტებს. როგორც წესი, ოფიციალური განაცხადის გაგზავნამდე ქვეყნები კავშირთან შეერთების სურვილის შესახებ ცალმხრივ განაცხადს გააკეთებენ ხოლმე და მხოლოდ მასზე ევროკომისიის პოზიტიური რეაგირების შემდეგ მიაყოლებენ ოფიციალურ განაცხადს. სავარაუდოდ, უკრაინის განაცხადის მიღებაზე თანხმობის შემდეგ, მსგავსი თანხმობა საქართველოსა და მოლდოვის მთავრობებმა უკვე მიიღეს და ოფიციალური განაცხადიც ამიტომ გააკეთეს.

სამივე ქვეყანას უკვე აქვს ევროპასთან ასოცირების ხელშეკრულება, რაც განაცხადის გაკეთების წინაპირობად შეგვიძლია მივიჩნიოთ. როგორც წესი, მომავალ კანდიდატებთან დადებულ ასოცირების ხელშეკრულებებში ადრე ერთმნიშვნელოვნად ჰქონდათ მითითებული, რომ მათ გააჩნდათ "წევრობის პერსპექტივა". უკრაინის, საქართველოსა და მოლდოვის შემთხვევაში ასეთი ჩანაწერი არ არსებობდა, რადგან არ არსებობდა კონსენსუსი ევროკავშირის წევრებს შორის შემდგომი გაფართოების თაობაზე. სამი ახალი აპლიკანტის ლიდერებს იმედი აქვთ, რომ ომმა უკრაინაში ეს ვითარება შეცვალა.

## 2\. კანდიდატის სტატუსის მინიჭება

აპლიკანტისათვის ევროკავშირის კანდიდატის სტატუსის მისანიჭებლად რაიმე განსაკუთრებული პროცედურა არ არსებობს. როგორც წესი, ევროკავშირის საბჭო ფორმალურად აღიარებს ამგვარ სტატუსს ევროკომისიის წარდგინებით.

კანდიდატად აღიარება არ ნიშნავს, რომ წევრობის შესახებ მოლაპარაკებები დაუყოვნებლივ დაიწყება, თუმცა ამით მართლაც ფორმალურად იხსნება გაწევრების პროცესი, ხოლო ევროკომისია ყოველწლიურად აჯამებს მიღწეულ წინსვლას და აქვეყნებს დასკვნას.

ევროკომისიის ამ დასკვნებს განიხილავს ევროპარლამენტის საგარეო ურთიერთობების კომიტეტი და მათ საფუძველზე პარლამენტი რეზოლუციას იღებს ამა თუ იმ ქვეყნის წინსვლის ხარისხის შესახებ.

სავარაუდოდ, საქართველოსთვის ამგვარი ანგარიშების საფუძვლად უკვე არსებული ასოცირების ხელშეკრულების შესრულებაში მიღწეული პროგრესი ან მისი არარსებობა შეიძლება იქცეს.

## 3\. წევრობის შესახებ მოლაპარაკებების გახსნა

ევროკავშირში წევრობის შესახებ მოლაპარაკებების გასახსნელად საჭიროა ევროკავშირის საბჭოზე ერთხმად მიიღონ შესაბამისი გადაწყვეტილება, რომელიც კომისიის დასკვნას დაეყრდნობა. კომისიამ უნდა დაადასტუროს, რომ კანდიდატი ქვეყანა აკმაყოფილებს ე.წ. "კოპენჰაგენის კრიტერიუმებს".

"კოპენჰაგენის კრიტერიუმები" 1993 წელს დამტკიცდა და მოიცავს პოლიტიკური და ინსტიტუციური მზადყოფნის შესახებ დასკვნებს (მაგ. კანონის უზენაესობა, სასამართლოების დამოუკიდებლობა, ადამიანის უფლებების დაცვა, დემოკრატიული მმართველობა), ისევე როგორც დასკვნას ევროპული კანონმდებლობის შესასრულებლად ამა თუ იმ ქვეყნის სამართლებრივი და სახელმწიფო ინსტიტუტების მზადყოფნის შესახებ.

## 4\. მოლაპარაკებები

წევრობის შესახებ მოლაპარაკებებს წინ უძღვის ევროკომისიასა და კანდიდატს შორის შეხვედრების სერია, რის დროსაც ფასდება კანდიდატი ქვეყნის თავსებადობა ევროპულ კანონმდებლობასთან და რეგულაციებთან (ე.წ. "აკი"(ფრ. acquis), რათა განისაზღვროს მოლაპარაკებებისას შესაძლო პრობლემატური საკითხები. ისლანდიის შემთხვევაში ამ პროცესმა შვიდი თვე გასტანა, ხორვატიის შემთხვევაში - ერთი წელი.

ამ შეხვედრების შედეგების კვალობაზე, ევროკავშირის საბჭო - კვლავაც ერთხმად - იწვევს ქვეყანას, რათა გაიხსნას მოლარაკებები ევროკავშირის კანონმდებლობის მთელს ერთობაზე, რომელიც ექვს თემატურ ჯგუფად და 35 თემატურ თავადაა დაჯგუფებული (მაგ.: სამართალი, თავისუფლება და უსაფრთხოება, ენერგეტიკა, ტრანსპორტი და ა.შ.). ამ მოლაპარაკებას ასოცირების კონფერენცია ეწოდება და მას ევროკავშირის საბჭოს პრეზიდენტი (ამჟამად, შარლ მიშელი) თავმჯდომარეობს.

თითოეული თავი ცალ-ცალკე განიხილება და მათი "დახურვა" (ანუ მათ შესახებ მოლაპარაკებების დასრულება) სხვადასხვა დროს მოითხოვს. თუკი ქვეყანა არსებითად შეესაბამება ევროკავშირის რეგულაციებს, ზოგიერთი თავი შეიძლება ერთ დღეშიც დაიხუროს. თითოეულ თავზე საბოლოო შეთანხმებას კვლავ ყველა წევრის კონსენსუსი სჭირდება, ამდენად, ეს პროცესი შეიძლება გაიწელოს, თუკი რომელიმე ქვეყანა ამა თუ იმ მიზეზით ბლოკავს მოლაპარაკებას. მაგალითად, იუგოსლავიის ყოფილი რესპუბლიკა მაკედონიის მოლაპარაკება წლების მანძილზე იყო ბლოკირებული საბერძნეთს მიერ, რომელსაც არ სურდა, ამ ქვეყანას "მაკედონია" რქმეოდა.

მოლაპარაკებებისას ევროკავშირის პოზიციას ევროკომისია აყალიბებს და ევროკავშირის საბჭო ერთხმად ამტკიცებს. კომისია წინასწარი შეხვედრების სერიის შედეგებზე დაყრდნობით ამზადებს ამ პოზიციას, მოლაპარაკებების მიმდინარეობისას კი კომისიავე ეხმარება კანდიდატ სახელმწიფოს არსებული პრობლემების აღმოფხვრაში - მაგალითად საექსპერტო, ფინანსური ანდა ინსტიტუციური დახმარების გზით.

მოლაპარაკებების პროცესს რეგულარულად იხილავს ევროპარლამენტის საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტი.

## 5\. წევრად მიღება

ქვეყნის წევრად მიღება გაწევრების შესახებ ხელშეკრულების ძალით ხდება, მას ევროკავშირის საბჭო ერთხმად იღებს, ევროკომისიის წარდგინებითა და ევროპარლამენტის დადებითი დასკვნის საფუძველზე.

ამგვარად მიღების შემდეგ, ხელშეკრულების რატიფიცირება ყოველმა წევრმა ქვეყანამ ცალ-ცალკე უნდა მოახდინოს, თითოეული ქვეყნის კანონთან შესაბამისად - ზოგან მთავრობის გადაწყვეტილება საკმარისია, ზოგან პარლამენტის რატიფიკაციაა საჭირო, ზოგან კი - რეფერენდუმი. ამ პროცედურის ხანგრძლივობა პოლიტიკური ვითარებიდან გამომდინარე იცვლება.
### პრეზიდენტ ემანუელ მაკრონის მიმართვა თანამემამულეებისადმი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9e-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-96-e1-83-98-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-a2--e1-83-94-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-a3-e1-83-94-e1-83-9a--e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-99-e1-83-a0-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:24.000Z
გუშინ საღამოს, 2 მარტს, პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა ტელევიზიით მიმართა თანამემამულეებს. გთავაზობთ გამოსვლის სრულ თარგმანს:

---

ჩემო ძვირფასო თანამოქალაქენო,

24 თებერვალს, უკრაინაზე პრეზიდენტ პუტინის სასტიკი თავდასხმის შემდეგ, რუსეთის ძალები ბომბავენ კიევს და ალყაში აქცევენ ქვეყნის უდიდეს ქალაქებს. მოკლეს ასობით უკრაინელი სამოქალაქო პირი. დღესაც, მოკლეს ქალები და ბავშვები. მომდევნო დღეები, ჩანს, სულ უფრო მძიმე იქნება.

ასობით ათასი ლტოლვილი გარბის მოლდოვის, პოლონეთის, რუმინეთის, უნგრეთის, სლოვაკეთის მიმართულებით და თანდათანობით ევროპის დანარჩენ ქვეყნებსაც აღწევს.

უკანასკნელი ათწლეულების განმავლობაში ამ უპრეცედენტო გამოწვევის წინაშე ჩვენ უკრაინის გვერდით ვიდგებით.

ამ საღამოს, ნება მომეცით პატივი მივაგო უკრაინელი ხალხის სიმამაცეს, რომელიც მტრის შეიარაღებულ თავდასხმას ეწინააღმდეგება. თქვენი სახელით, მინდა მივმართო პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის და საფრანგეთის ძმური მხარდაჭერა აღვუთქვა. დღეს, თავისი მამაცი ხალხის სათავეში ის ღირსების, თავისუფლების და სიმამაცის განსახიერებაა.

არც საფრანგეთს, არც ევროპას, არც უკრაინას, არც ატლანტიკურ ალიანსს არ სურდათ ეს ომი. პირიქით, ჩვენ ყოველი ღონე ვიხმარეთ მისი თავიდან ასაცილებლად.

მოგეხსენებათ, 2017 წლიდან მოყოლებული პრეზიდენტ პუტინთან მომთხოვნ, მუდმივ დიალოგში ვარ ჩართული. დაძაბულობის ზრდასთან ერთად ჯერ მოსკოვს, მერე კი კიევს ვეწვიე 7 და 8 თებერვალს, რათა შეიარაღებული კონფლიქტის არიდების გზები მეძებნა. მსგავსივე იყო სხვა ევროპელი ლიდერების ძალისხმევაც. აშშ პრეზიდენტმა ნათლად განაცხადა, რომ კვლავაც მზად იყო ახალი პირადი შეხვედრისათვის, მას შემდეგ რაც 2021 წლის ივნისში უკვე შეხვდა პრეზიდენტ პუტინს.

მაგრამ პრეზიდენტმა პუტინმა ერთპიროვნულად და განზრახ, ერთა თანამეგობრობის წინაშე აღებული თითოეული ვალდებულების უარყოფით, აირჩია ომის გზა.

ეს ომი არაა კონფლიქტი ერთის მხრივ ნატოს ანდა დასავლეთს და მეორეს მხრივ რუსეთს შორის, როგორც ზოგიერთს სურს ეს წარმოაჩინოს: უკრაინაში არც ნატოს ჯარებია და არც ნატოს ბაზები. ეს ყველაფერი ტყუილია. რუსეთს თავს არავინ დასხმია. სწორედ ისაა აგრესორი.

ეს ომი კიდევ უფრო ნაკლებადაა "ბრძოლა ნაციზმის წინააღმდეგ", როგორც აუტანელი პროპაგანდის ავტორებს სურთ, რომ დაგვაჯერონ. ესეც ტყუილია. ამის თქმა რუსეთისა და უკრაინის ისტორიის შეურაცხყოფაა, ჩენი წინაპრების შეურაცხყოფა, ვინც მხარდამხარ იბრძოდნენ ნაციზმის წინააღმდეგ. რუსეთის მმართველები თავს ესხმიან უკრაინაში ჰოლოკოსტის ხსოვნას, სწორედ ისევე, როგორც თავად რუსეთში უარყოფენ ისინი სტალინიზმის დანაშაულებს.

ეს ომი რევანშისტული სულისკვეთების ნაყოფია, რომელიც ევროპის ისტორიის რევიზიონისტული წაკითხვითაა ნაკვები, ხედვით, რომელსაც სურს იმპერიების, დამპყრობლური ომების, ადამიანების განადგურების ბნელ წლებში დაგვაბრუნოს.

საფრანგეთმა და მთელმა ევროპამ ევროპული ქვეყნის ერთიანობისა და სუვერენიტეტის შელახვას დაუყოვნებლივ, ერთსულოვნად, მტკიცედ ვუპასუხეთ. ჩვენ ეს ბრიტანელებთან, კანადელებთან, ამერიკელებთან და იაპონელებთან, სხვა ქვეყნებთან მჭიდრო თანამშრომლობით გავაკეთეთ.

უპირველესად, ჩვენი დახმარება უკრაინელი ხალხისათვის ჰუმანიტარულ დახმარებას და თავდაცვისათვის აუცილებელი აღჭურვილობას მოიცავდა.

ამასთან ერთად, ჩვენ ვიმოქმედეთ სხვა სახელმწიფოებთან ერთად, რათა რუსეთის მმართველებს შევაგნებინოთ, რომ ომის გზის არჩევით მათ საკუთარ ქვეყანას კაცობრიობისა და ისტორიის წყევლა მოუვლინეს.

გაეროს უშიშროების საბჭომ კენჭი უყარა რეზოლუციას, რომელიც მოსკოვის მიერ საერთაშორისო სამართლის დარღვევებს შეეხებოდა, ხოლო დღეს, ნაშუადღევს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ უდიდესი უმრავლესობით დაგმო ეს აგრესია.

ამგვარად, საერთაშორისო თანამეგობრობამ თავისი ერთიანობა გამოხატა. რუსეთის სპორტული გუნდები გარიცხულნი არიან დიდი საერთაშორისო შეჯიბრებებიდან, გაუქმდა სპორტული და კულტურული ღონისძიებები მათი მონაწილეობით.

ჩვენ ვაგრძელებთ და კვლავაც გავაგრძელებთ გულდასმით მუშაობას, რათა ყველა კონტინენტზე, ყოველმა ერმა დაგმოს ეს აგრესია, რათა მივაღწიოთ ცეცხლის შეწყვეტას და ჰუმანიტარული დახმარების გაგზავნას უკრაინის მიწაზე.

ჩვენ ასევე მყისვე ავამოქმედეთ რუსეთისა და მისი მმართველების წინააღმდეგ მიმართული პროპორციული სანქციები. ასობით რუსი ჩინოსანი და ძალაუფლებასთან დაახლოებული პირის ქონება გაყინულია საფრანგეთშიც და სხვა ქვეყნებშიც. რუსეთის რამდენიმე უდიდესი ბანკი გარიცხულია გადახდების საერთაშორისო სისტემებიდან, რაც მათთვის შეუძლებელს ხდის გადარიცხვების განხორციელებას და რამაც რუსული რუბლის კურსის სწრაფი დაცემა გამოიწვია. ევროპაში დადუმდა რუსული პროპაგანდის ორგანოები.

თავად უკრაინაში, ჩვენი ძალისხმევა ასევე იყო მიმართული ჩვენი თანამემამულეების დასაცავად, ჩვენი საელჩო უკრაინის სხვა ქალაქში გადავიდა და კოორდინირებას უწევს საქმიანობას იმისათვის, რომ საფრანგეთის მოქალაქეებმა ან ორმაგი მოქალაქეების პირებმა ვისაც სურთ ამის გაკეთება, დატოვონ ქვეყანა იმდენად სწრაფად, რამდენადაც ეს შესაძლებელია.

თქვენი სახელით, აქ მინდა მადლობა გადავუხადო ჩვენს დიპლომატებს, პოლიციელებს, სამხედროებს და სახელმწიფო მოხელეებს ვინც ამაზე მუშაობს და ვინც ჩვენს თანამოქალაქეებს ეგებება მოლდოვაში, ისევე, როგორც უკრაინიდან გამავალ სხვა სასაზღვრო პუნქტებში.

მინდა ასევე დიდი მადლობა გადავუხადო ჟურნალისტებს, რომლებიც ამ კონფლიქტს მამაცად აშუქებენ და ამით ინფორმაციის თავისუფალი გავრცელების მიზანს ემსახურებიან ჩვენშიც და სხვა ქვეყნებშიც.

და ბოლოს, ჩვენ ვმონაწილეობთ ნატოს ფარგლებში წარმართულ ღონისძიებებში, რომლებიც ჩვენი ევროპელი მოკავშირეების უსაფრთხოებისა და სუვერენიტეტის დაცვისკენაა მიმართული. ჩვენ გავზარდეთ სამხედრო კონტინგენტი, რომელიც უკვე გვყავდა ბალტიის ქვეყნებსა და მთლიანად რეგიონში. ასობით ფრანგი სამხედრო გუშინ რუმინეთის მიწაზე ჩავიდა.

დიპლომატიური ინიციატივები, რუსეთს პოლიტიკური და ეკონომიკური სისტემების მმართველების წინააღმდეგ მიმართული სანქციები, უკრაინელი ხალხის მხარდაჭერა კვლავაც გაგრძელდება და უფრო გაძლიერდება. მათი მიზანი საბრძოლო მოქმედებების შეწყვეტაა.

თუმცა ყველაფერი ეს არ ნიშნავს, რომ ჩვენ რუსეთთან საომარ მდგომარეობაში ვართ. ჩვენ ვიცით, რომ ამ დიდ, ევროპულ ერთან ბევრი რამ გვაკავშირებს, რომ ამ ერმა დიდი წვლილი შეიტანა მეორე მსოფლიო ომის დროს ევროპის უფსკრულში გადაჩეხვისგან გადასარჩენად. დღეს ჩვენ იმ რუსების გვერდით ვდგევართ, ვინც ხმამაღლა უარყოფს, რომ ეს ბინძური ომი მათი სახელით ხორციელდება, ვისაც აქვს პასუხისმგებლობის გრძნობა და სიმამაცე მშვიდობის მოსათხოვად და ვინც ამის შესახებ რუსეთსა და მთელს მსოფლიოს აუწყებენ.

სწორედ ამიტომ, მაშინ, როცა მუდმივ კომუნიკაციას ვინარჩუნებ პრეზიდენტ ზელენსკისთან, მე ასევე ვარჩიე, შემენარჩუნებინა სატელეფონო კავშირი - რამდენადაც ეს შესაძლებელია - პრეზიდენტ პუტინთან. მე ვცდილობ, განუწყვეტელი ძალისხმევით დავარწმუნო ის, შეწყვიტოს ომი და საფრანგეთის ყველა საშუალება გამოვიყენო, მიმდინარე მოლაპარაკებების დასახმარებლად და იმის უზრუნველსაყოფად, რომ ეს კონფლიქტი კიდევ უფრო არ გაფართოვდეს.

ჩვენს კონტინენტზე ჩვეული წონასწორობა და ჩვენი ყოველდღიურობისათვის ჩვეული ბევრი რამ უკვე შეიცვალა და კვლავაც შეიცვლება ამ ომის გამო. მომავალ თვეებში ღრმა ცვლილებებს უნდა ველოდოთ.

ჩვენი ევროპა უკვე იცვლება. ამ საკითხს ქვემოთაც დავუბრუნდები.

ასობით ათას უკრაინელ ლტოლვილს შევიფარებთ ჩვენს კონტინენტზე. საფრანგეთი თავის წილ საქმეს გააკეთებს. უკვე მინდა მადლობა გადავუხადო ჩვენს ქალაქებსა და სოფლებს, სადაც ხალხმა უკვე დაიწყო ამ მიზნისთვის მობილიზება. მადლობა მინდა ვუთხრა ჩვენს არასამთავრობო ასოციაციებს, რომლებიც ემზადებიან ლტოლვილების მიღებისათვის საუკეთესო პირობების შესაქმნელად.

ჩვენც ვემზადებით და მოვუვლით მათ, ვინც ჩვენს მიწაზე მოვა და მხარდაჭერა დასჭირდება. საფრანგეთი მიიღებს ბავშვებს, ვინც იძულებულნი იყვნენ ქვეყანა დაეტოვებინათ და ვინც მოწყვეტილნი არიან თავიანთ მშობლებს, რომლებიც ქვეყანას იცავენ. ამას არასამთავრობო ორგანიზაციებთან მჭიდრო თანამშრომლობით გავაკეთებთ, რომლებიც უკვე ემზადებიან.

ჩვენი სოფლის მეურნეობა, ჩვენი ინდუსტრია, ჩვენი ეკონომიკის ბევრი სექტორი უკვე განიცდის გარკვეულ სირთულეებს და ეს სირთულეები გაგრძელდება - ან იმიტომ, რომ ისინი დამოკიდებული არიან რუსეთიდან ან უკრაინიდან მომავალ ნედლეულზე, ან იმიტომ, რომ ისინი ამ ქვეყნებში ექსპორტს ახორციელებენ. ეკონომიკის ზრდა, რომელიც დღეს ფრიად მაღალ დონეზეა, დაუყოვნებლივ მოექცევა დარტყმის ქვეშ.

ბენზინის, გაზის და ნედლეულის ფასების ზრდას პირდაპირი გავლენა ექნება მსყიდველობითუნარიანობაზე: მომდევნო დღეებში, ავზის ავსება, გარკვეული საქონლის ფასი, გათბობის გადასახადი კიდევ უფრო გაძვირდება.

ამ ეკონომიკურ და სოციალურ სირთულეებთან გასამკლავებლად ჩემი ამოცანა ცხადია: თქვენი დაცვა. ჩვენ დავეხმარებით ყველაზე უფრო მოწყვლად ეკონომიკურ სექტორებს, რათა მოვიძიოთ ნედლეულის ახალი წყაროები და გასაღების ახალი ბაზრები. ამ მიზნით, უკვე ვესაუბრე ამერიკელ, ევროპელ, ახლო აღმოსავლელ ლიდერებს.

ჩვენ მოქნილად ვიმოქმედებთ საწარმოო ჯაჭვის მოქმედებაში შეფერხებების აღმოსაფხვრელად და ფასების ზრდის შესამსუბუქებლად. მე უკვე დავავალე პრემიერ-მინისტრს, უახლოეს დღეებში წარმოადგინოს ეკონომიკური და სოციალური მდგრადობის გეგმა, რომელიც ამ გამოწვევებზე პასუხის მიმართულებებს დასახავს.

თავს ნუ მოვიტყუებთ, ამ მოვლენებს მხოლოდ მეყსეული, რამდენიმე კვირის განმავლობაში არ მოჰყვება შედეგები. ეს მოვლენები ეპოქალური ცვლილების ნიშანია.

ომი ევროპაში უკვე არა მხოლოდ ჩვენს ისტორიისა და სასკოლო წიგნებშია, არამედ აქაა, ჩვენს თვალწინ. დემოკრატია უკვე აღარაა ერთადერთი სასურველი რეჟიმი, მისი უპირატესობები ეჭვქვეშაა, ასევე ჩვენს თვალწინ.

ჩვენს თავისუფლებას, ჩვენი შვილების თავისუფლებას უკვე ვეღარ ჩავთვლით ერთხელ და სამუდამოდ მოპოვებულად. მის დაცვას, ისე როგორც არასდროს, ყოველდღიური სიმამაცე, ყოველწუთიერი ბრძოლა სჭირდება.

ისტორიის დინებაში ამ სასტიკ და ტრაგიკულ დაბრუნებას ჩვენ ასევე ისტორიული გადაწყვეტილებებით უნდა შევეგებოთ.

ჩვენი ქვეყანა განაგრძობს თავდაცვის სფეროში ხარჯების ზრდას, რომლის შესახებაც ჯერ კიდევ 2017 წელს შევთანხმდით და დაადგება დამოუკიდებლობის ძიებისა და დამატებითი ინვესტირების გზას ეკონომიკის, კვლევის, ინოვაციის სფეროებში, რაც ისედაც დაწყებული იყო პანდემიის შედეგებთან გასამკლავებლად.

ჩვენი ევროპა ამ განსაცდელში ამტკიცებს - ისე, როგორც ეს უკანასკნელ დღეებში მოხდა - რომ ის ერთიანია. მას ამიერიდან მოუწევს მშვიდობის, თავისუფლების, დემოკრატიისათვის კიდევ უფრო მაღალი ფასი გადაიხადოს. მას მოუწევს ინვესტირება სხვა კონტინენტებისაგან დამოუკიდებლობის გაძლიერებაში, რათა თავად შეძლოს სათავისო გადაწყვეტილებების მიღება. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ევროპა უნდა გახდეს ძალა, უფრო დამოუკიდებელი, უფრო სუვერენული, ვიდრე ახლაა.

პირველ რიგში, ეკონომიკური ძალა. ჩვენ ვეღარ ვიქნებით დამოკიდებული სხვებზე საკუთარი თავის გამოსაკვებად, საკუთარ ჯანმრთელობაზე ზრუნვისათვის, ჩვენი ინფორმირებისათვის, ჩვენი დაფინანსებისთვის. სწორედ ამიტომ, პანდემიაზე შედეგების გასამკლავებლად დაგეგმილი ზომების კიდევ უფრო გაფართოება მოგვიწევს, რათა წავახალისოთ დამოუკიდებლობასა და პროგრესზე დამყარებული ახალი ეკონომიკური მოდელი.

მეორე - ენერგეტიკული ძალა. ჩვენი დამოკიდებულება სხვებზე, პირველ რიგში რუსულ გაზზე უნდა შემცირდეს, მათ ვეღარ დავეყრდნობით ჩვენი გადაადგილების, გათბობის, თუ ჩვენი ფაბრიკა-ქარხნების მუშაობის უზრუნველსაყოფად. სწორედ ამიტომ მივიღე გადაწყვეტილება საფრანგეთში განახლებადი ენერგიისა და ახალი ატომური სადგურების მშენებლობის შესახებ და ევროპის ენერგეტიკულ დამოუკიდებლობასაც დავიცავ.

და ბოლოს, მშვიდობის დამცველი ძალა. ჩვენ სხვაზე ვერ ვიქნებით დამოკიდებული თავდაცვის სფეროში, იქნება ეს მიწაზე, ჰაერში, კოსმოსში თუ კიბერსივრცეში. ამ მხრივ, ჩვენი ევროპული თავდაცვა სრულიად ახალ ეტაპზე უნდა გავიდეს.

10-11 მარტს ვერსალში შევკრებ ევროპული ქვეყნების მთავრობის მეთაურებს, რათა ამ საკითხებზე ვიმსჯელოთ და გადავწყვიტოთ. უკვე დღეს, ევროპა მსოფლიოს უჩვენებს საკუთარ მტკიცე ნებასა და მზადყოფნას. ის ახალ ერაში შევიდა და ჩვენც უნდა მივყვეთ.

ჩემო ძვირფასო თანამოქალაქენო,

ომი უკრაინაში გარდატეხაა ჩვენს კონტინენტზე და ჩვენი თაობისათვის.

მე ვიცი, რომ ეს ომი გაშფოთებთ, თქვენი შფოთვა გამართლებულია. კრიზისი გვაიძულებს უფრო მობილიზებული ვიყოთ და მივიღოთ გადაწყვეტილებები. მე თქვენ ანგარიშს ჩაგაბარებთ ამ გადაწვეტილებების შესახებ.

ეს ომი ასევე შეეხება ჩვენს დემოკრატიულ ცხოვრებას, რამდენადაც ის საარჩევნო კამპანიის პერიოდს ემთხვევა, რომელიც ოფიციალურად ამ კვირის ბოლოს გაიხსნება.

ეს კამპანია საშუალებას მოგვცემს, დემოკრატიული სულისკვეთებით ვიდავოთ ერისათვის მნიშვნელოვან საკითხებზე, მაგრამ ხელს არ შეგვიშლის, ერთად ვიდგეთ იმ საკითხებზე, რომლებიც სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.

მე ვიცი, რომ შეიძლება მქონდეს თქვენი იმედი. თავისუფლების, თანასწორობის, ძმობისადმი თქვენი ერთგულების იმედი, მსოფლიოში საფრანგეთის ადგილის თქვენეული შეგრძნების იმედი.

არასდროს შევწყვეტ ამ ღირებულებების დაცვას და ამაყად აღმართულს ვატარებ ამ დროშას, თქვენი სახელით.

დიდება რესპუბლიკას.

დიდება საფრანგეთს.
### ევროპა რუსული გაზის გარეშე - სცენარები
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-90--e1-83-a0-e1-83-a3-e1-83-a1-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-90-e1-83-96-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-92-e1-83-90-e1-83-a0-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:25.000Z
*ყოველ ოთხ წელიწადში, გაზის გადაცემათა სისტემის ოპერატორების ევროპულ ქსელს კატასტროფული სცენარების სიმულირებაში გავარჯიშება ევალება, გაზმომარაგების ევროპული სისტემის მდგრადობის შესამოწმებლად. ბოლო ასეთი სიმულაციური ვარჯიში გასულ წელს ჩატარდა. გაითვალისწინეს ოცამდე ავარიული სცენარი, რამაც დაადასტურა, რომ ევროპის გაზის ინფრასტრუქტურა საკმაოდ მოქნილია და შეუძლია გაზმომარაგების უსაფრთხოების უზრუნველყოფა.*

*რა შეიძლება მოხდეს თუ ვლადიმერ პუტინი უკრაინაში შეიჭრება, დასავლეთი რუსეთს მკაცრ სანქციებს დაუწესებს, კრემლის თავკაცი კი, საპასუხოდ ევროპას გაზს გადაუკეტავს?*

**ამ საკითხზე სტატია ბრიტანულმა The Economist-მა გამოაქვეყნა და მის უმნიშვნელოდ შეკვეცილ თარგმანს გთავაზობთ. გაითვალისწინეთ, რომ სტატია ომის დაწყებამდე გამოქვეყბდა, ანუ ის სანქციებით რუსეთისათვის მიყენებულ ზარალს არ იღებს მხედველობაში.**

## რამდენად შესაძლებელია ეს?

ევროპაში გაზის დაახლოებით მესამედი რუსეთიდან გაზსადენებით მოედინება. ზოგადად ითვლებოდა, რომ ევროპისთვის რუსული გაზის სრული გადაკეტვა წარმოუდგენელია: ცივი ომის ყველაზე მწვავე მომენტებშიც კი საბჭოთა კავშირს არ შეუწყვიტავს გაზის ექსპორტი. 2009 წელსაც, როდესაც რუსეთი და უკრაინა ერთმანეთს სერიოზულად წაეკიდნენ, უკრაინის გავლით გაზის მიწოდება შეფერხდა, მაგრამ მალევე აღდგა.

თუმცა ახლა სხვა დრო და ვითარებაა. თუ ციფრებს სათანადოდ ჩავუღრმავდებით, აღმოვაჩენთ, რომ რუსეთის პრეზიდენტს შეუძლია საკუთარ თავს უფლება მისცეს, ევროპას ხანმოკლე ენერგოშოკი ჩაუტაროს.

სხვადასხვა ავტორიტეტული დათვლებით, ჯარიმები რომ არ ვიანგარიშოთ და სახელმძღვანელოდ 2021 წლის მეოთხე კვარტლის გაზის ფასები ავიღოთ, ევროპისთვის გაზის სრული გადაკეტვით “გაზპრომი“ დღიურად 203–228 მილიონი აშშ დოლარის შემოსავალს დაკარგავს. თუ გაზის ემბარგო 3 თვეს გასტანს, “გაზპრომის“ საშემოსავლო დანაკარგები 20 მლილიარდ აშშ დოლარს მიაღწევს. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ გაზაფხულზე გაზზე მოთხოვნა მცირდება და ის იანვრის თვის მოთხოვნის მხოლოდ 60%-ს შეადგენს.

ამდენი ვალუტის დაკარგვა დამანგრეველი იქნებოდა საბჭოთა ეკონომიკისთვის, რომლის ფინანსური სტაბილურობა თითქმის მთლიანად იყო დამოკიდებული დასავლეთისთვის გაზის მიყიდვაზე. თუმცა დღეს \[უკრაინაში ინტერვენციის დაწყებამდე\] რუსეთის ცენტრალურ ბანკში 600 მილიარდი დოლარის რეზერვია მობილიზებული. ეს რეზერვი ვლადიმერ პუტინს საშუალებას აძლევს გაზისგან მოტანილ დანაკარგს განსაკუთრებული პრობლემების გარეშე გაუძლოს და მოკლევადიან პერსპექტივაში მოგებაზეც კი იფიქროს. უკრაინის ირგვლივ წარმოქმნილმა დაძაბულობამ მნიშვნელოვნად გაზარდა გაზის ფასები. JP Morgan-ის გათვლებით, ბოლო დროს გაზზე გაზრდილი ფასების გათვალისწინებით, “გაზპრომის“ წლევანდელი საერთო მოგება 90 მილიარდ აშშ დოლარს გადააჭარბებს, მაშინ, როცა 2019 წელს ის 20 მილიარდი იყო.

ანუ, რუსული გაზის გადაკეტვა შეუძლებელი და მითუმეტეს წარმოუდგენლი რამ ნამვილად არ არის*.*

## ვინ დაზარალდება ყველაზე მეტად?

თუ ვლადიმერ პუტინი მხოლოდ უკრაინაზე გამავალ გაზსადენს გადაკეტავს, დანარჩენი ევროპა ამას პრინციპში მშვენივრად გადაიტანს და განსაკუთრებულ დისკომფორტს არ იგრძნობს. საქმე ისაა, რომ “გაზპრომს“ ისედაც მნიშვნელოვნად შემცირებული აქვს უკრაინის გაზსადენით გატარებული ნაკადის მოცულობა. შარშანდელთან შედარებით, უკრაინის გავლით გაზის მოცულობა განახევრებულია, ხოლო 2019 წლის მდგომარეობასთან შედარებით, საერთოდ მეოთხედს შეადგენს.

მაგრამ რა განსაცდელის წინაშე დადგება ევროპა, თუ კრემლის ბატონი გაზს სრულიად შეუწყვიტავს? ამ შემთხვევაში, მყისიერი, საგრძნობი შეფერხებები ფაქტიურად გარდაუვალი იქნება. ყველაზე მეტად რუსული გაზის ნაკადის შეწყვეტას იგრძნობენ ლიეტუვაში, სლოვაკეთში, ავსტრიაში, ასევე პოლონეთსა და უნგრეთში.

ევროპის დიდი ეკონომიკებიდან რუსულ გაზზე მნიშვნელოვნად არიან დამოკიდებულები იტალია და გერმანია. ამ მხრივ, ევროპის უმსხვილესი ეკონომიკა - გერმანია ენერგეტიკულად ყველაზე მოწყვლადია. კლიმატის ცვლილების კონტექსტში, გერმანიამ უარი თქვა ქვანახშირის ელექტროსადგურებზე, ხოლო ფუკუშიმას ატომურ ელექტროსადგურზე მომხდარი კატასტროფის შემდეგ, ნაჩქარევად დახურა საკუთარი ატომური ელექტროსადგურები, ამ ყველაფერმა ის ბუნებრივ გაზზე, მნიშვნელოვანწილად კი, სწორედ “გაზპრომის“ გაზზე გახადა დამოკიდებული.

გასათვალისწინებელია, რომ ევროპაში გერმანია გაზის ყველაზე მსხვილი მომხმარებელია, მისი მოხმარებული ენერგიის მეოთხედი სწორედ ბუნებრივი აირია, რომლის ნახევარსაც რუსული გაზის იმპორტი შეადგენს.

## რუსული გაზის ალტერნატივები და ჩანაცვლების საშუალებები

თუმცაღა, ევროპის ენერგოსისტემა დღეს უფრო გამძლე და მდგრადია ვიდრე 2009 წლის კრიზისის დროს. კონკურენციის წამახალისებელმა ზომებმა მცირედით შეამცირა გაზპრომის გავლენა ევროპაზე. ამის გარდა, გაზის ურთიერთდამაკავშირებელ ქსელი დღეს მეტ, აქამდე იზოლირებულ ქვეყანას აერთიანებს და აკავშირებს.

### გათხევადებული ბუნებრივი გაზი

რუსული გაზის ჩანაცვლების ერთ-ერთ წყაროს წარმოადგენს გათხევადებული ბუნებრივი გაზი (LNG). ევროპამ საკმაოდ დიდი ინვესტიციები განახორციელა რეგაზიფიცირების სისტემებში და ამ მხრივ, საკმაოდ სერიოზული ინფრასტრუქტურა შექმნა, რომელიც დიდწილად ჯერაც აუთვისებელი რჩება.

ავტორიტეტული “Citigroup”-ის გათვლებით, რეგაზიფიცირების მოწყობილობებმა/სისტემებმა ნახევარი დატვირთვითაც, რომ იმუშაონ, მათ შეუძლიათ რუსული გაზის იმპორტის დაახლოებით ორი მესამედი ჩაანაცვლონ. თუმცა, აქ პრობლემურია არა რეგაზიფიცირების ინფრასტრუქტურა, არამედ თავად გათხევადებული გაზის მოწოდების მოცულობები.

ამ ეტაპზე, ევროპას რუსული გაზის იმპორტის ჩანაცვლებისთვის საკმარისი რაოდენობის გათხევადებული გაზი არ მიეწოდება. რუსული იმპორტის ჩასანაცვლებლად, ევროპას გათხევადებული გაზის ტანკერების დამატებითი არმადები დასჭირდება, როგორც აშშ-დან, ისე აზიიდან. ეს ყველაფერ კი, ახალ რელსებზე გადაწყობას, წამუშავებას და ახალი კონტრაქტების გაფორმებას მოითხოვს.

გათხევადებულ ბუნებრივ გაზზე ევროპის გაზრდილი მოთხოვნით შეიძლება მისმა მწარმოებლმა ჩინეთმაც ისარგებლოს და აშშ-მაც, რომელიც გეოპოლიტიკურად უფრო ახლოსაა ევროპასთან, ვიდრე აზიური გიგანტი. აშშ-მ ევროპისთვის განკუთვნილი გათხევადებული გაზის ექსპორტი 10%-ითაც, რომ გაზარდოს ეს რუსული გაზის სრულ შეწყვეტას დაახლოებით 15%-ით დააკომპენსირებს.

### გაზსაცავებში არსებული მარაგი

რუსული გაზის შეწყვეტის შემთხვევაში, ევროპული გამძლეობის ერთ-ერთ წყაროს გაზსაცავებში არსებული გაზის მარაგიც წარმოადგენს. შარშანდელმა ცივმა ზამთარმა და გაზპრომის მიერ ევროპული გაზსაცავების ფრიად მომჭირნედ შევსებამ, ევროპული გაზის მარაგები ბოლო 5 წლის განმავლობაში მინიმალურ ნიშნულზე დაიყვანა. მიუხედავად, ამისა, ექსპერტები თვლიან, რომ ნორმალური ზამთრის ამინდის პირობებში, გაზაფხულისთვის გაზსაცავებში მაინც იქნება საკმარისი რაოდენობის მარაგი, რათა რუსული გაზის დანაკარგები ორი თვის განმავლობაში აანაზღაუროს. ზოგიერთი უფრო ოპტიმისტური ვარაუდით, ევროპული გაზის მარაგები რუსული გაზის იმპორტის შეწყვეტის ოთხთვიან პერიოდსაც გაუძლებს, თუმცა გვიანი ზამთრის და ადრეული გაზაფხულის სუსხმა ეს პერიოდი თავისუფლად შეუძლია, საგრძნობლად შეკვეცოს.

### ბუფერული გაზი

ბუფერული გაზი ევროპის "საიდუმლო იარაღად" ითვლება, ის საჯარო სივრცეებში ნაკლებად ცნობილი და განხილვადი რამაა. მიწისქვეშა გაზსაცავებში როცა ბუნებრივი გაზია ჩაჭირხნული, ტექნიკური და უსაფრთხოების ევროპული ნორმებიდან გამომდინარე მისი გარკვეული რაოდენობის ბაზარზე გაყიდვა არ შეიძლება, რათა საცავები არ დაზიანდეს. თუმცაღა, ნორმები კრიზისულ სიტუაციაში შესაძლებელია დროებით გადაიხედოს ისე, რომ სტრუქტურული საფრთხე გაზსაცავებს არ მიადგეს. საკონსულტაციო კომპანია Wood Mackenzie-ის ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ ბუფერული გაზის მეათედი სავსებით უპრობლემოდ შეიძლება იქნას ათვისებული, რაც ევროპას დაახლოებით ერთი თვეზე მეტი რუსული გაზის დეფიციტს ამოუვსებს, რაც კრიტიკულ სიტუაციაში მცირე დრო როდია. 

## დასკვნის მაგიერ

მოკლედ რომ შევაჯამოთ, რუსული გაზის სრული შეწყვეტის შემთხვევაში, ევროპა დაზარალდება და მას მნიშვნელოვანი შეფერხებები შეექმნება, თუმცა ეს პრობლემები მეტწილად ევროპელ გადასახადების გადამხდელთა საფულეებს დაეტყობა - ხალხის ფიზიკურად გაყინვამდე ან/და შიმშილამდე საქმე ნამდვილად არ მივა.

სრული გადაკეტვის შემთხვევაში, ევროპას სავარაუდოდ ორიოდე კვარტლის მანძილზე ენერგეტიკული პრობლემები ექნება და მომხმარებლების ფინანსური ხარჯები საგრძნობლად გაეზრდება, თუმცა ერთი წლის პერსპექტივაში ის რუსული გაზის კრიზისს არსებითად დაძლევს.

ამის ვარაუდის საფუძველს ისტორიული გამოცდილებაც იძლევა. 1973 წელს, ნავთობის არაბმა ესპორტიერებმა ისრაელის მიერ ეგვიპტისა და სირიის დამარცხების გამო, კოლექტიური დასავლეთის დასჯა გადაწყვიტეს, ნავთობის მოპოვება მკვეთრად შეამცირეს და აშშ-სა და ნიდერლანდებს ნავთობის ბლოკადა დაუწესეს. მაშინ ევროპას და კერძოდ გერმანიას გარკვეული ფინანსური სირთულეები და სამომხმარებლო საწვავის დეფიციტის პრობლემაც შეექმნა, თუმცა საბოლოოდ ევროპამ კრიზისი ერთ წელიწადში დაძლია და გაკვეთილიც ისწავლა - ახლო აღმოსავლეთის ნავთობზე დამოკიდებულება მკვეთრად შეამცირა, ევროპაში ახალი ნავთობისა და გაზის საბადოების მოძიებას მიჰყო ხელი და საბჭოთა კავშირის ენერგო რესურსების მზარდ იმპორტზე გადაეწყო.

საქმე ისიცაა, რომ ევროპული ენერგეტიკული ორგანიზმი უკვე კარგა ხანია ეგუება რუსულ სირთულეებსა და ხელოვნურად გაზრდილ ფასებს. უკვე მიღებული ზომები მის სამომავლო იმუნიტეტს მხოლოდ აძლიერებს. სხვადასხვა გათვლით, წელს ევროპას დაახლოებით 1 ტრილიონი აშშ დოლარის ენერგეტიკული გადასახადის ქვითარი მიუვა. ეს გადასახადი 2019 წელს მხოლოდ 500 მილიარდს შეადგენდა. ამასთან, თუ რუსული გაზის გადაკეტვის გამო, ევროპა საკუთარ გაზის მარაგებს მოიხმარს, ის იძულებული გახდება ზაფხულშიც მეტი გაზი მიიღოს, რათა მარაგები აანაზღაუროს, რაც დამატებით ხარჯებთან იქნება დაკავშირებული.

თუ ზარალებს ვითვლით, “გაზპრომის“ ზარალსაც ნუ დავივიწყებთ - გრძელვადიან პერსპექტივაში, ისიც საგრძნობლად დაზარალდება. დარღვეული კონტრაქტებისთვის დაკისრებულ საკმაოდ მაღალ ჯარიმებზე რომ არაფერი ვთქვათ, რომლის გადახდაც მას მოუწევს ევროპელი გაზის მომხმარებლებისთვის, ამგვარი აგრესიული არასაიმედოობის გამო, სამომავლოდ "გაზპრომს" ძალიან გაუჭირდება გრძელვადიანი და მოცულობითი კონტრაქტების დადება. დაცარიელებული მილები კრემლში დოლარების უწყვეტ შედინებას შეაჩერებს. აგრესიული მოქმედება “გაზპრომს“ ევროპული ბაზრის წილის შეუქცევად დაკარგვას უქადის, რომელშიც ვლადიმერ პუტინს წლების ძალისხმევა და უამრავი თანხა აქვს გახარჯული. ამას დაემატება “ჩრდილოეთ ნაკადი 2“-ის გაუქმებისგან წყალში გადაყრილი ფული. რუსეთის ესეთი საქციელი სერიოზულად დააფიქრებს ჩინეთსაც, რომელიც რუსული გაზის იმპორტის მოცულობებს უფრო და უფრო ზრდის.

მოკლედ, რუსული გაზის გარეშე ევროპას გაუჭირდება, მაგრამ გაუძლებს და გადარჩება, სავარაუდოდ, გრძელვადიან პერსპექტივაში უფრო გაძლიერდება კიდეც. რაც შეეხება რუსეთს, ის მოკლევადიან “საჩვენებელ გამარჯვებას“ მოიპოვებს, მაგრამ ევროპის ენერგო შოკი კრემლს სამომავლოდ უფრო ღრმად და გამოუსწორებლად დააზიანებს, რასაც შესაძლოა არცთუ სახარბიელო პოლიტიკური და ეკონომიკური შედეგებიც მოჰყვეს.
### კანცლერ ოლაფ შოლცის მიმართვა უკრაინაში რუსეთის აგრესიის შესახებ
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-aa-e1-83-9a-e1-83-94-e1-83-a0--e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-a4--e1-83-a8-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-aa-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-9b-e/
Last updated: 2022-02-24T11:55:18.000Z
გერმანიის კანცლერის, ოლაფ შოლცის მიმართვა უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიან შეჭრაზე:

„24 თებერვალი უკრაინისა და ევროპისთვის საშინელი დღეა. რუსეთი ამ თავდასხმით საერთაშორისო სამართალს არღვევს.

პუტინს მისი მეზობელი ქვეყნისთვის ნგრევა და ტანჯვა მოაქვს. ის არღვევს უკრაინის სუვერენიტეტსა და საზღვრებს და ამით საფრთხეს უქმნის უამრავი უდანაშაულო ადამიანის სიცოცხლეს უკრაინაში, რუსეთის მოძმე ერში და ამასთანავე, კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს დანარჩენი ევროპის უსაფრთხოებას.

დღეს, სატელეფონო საუბრისას, უკვე ვუთხარი უკრაინის პრეზიდენტ ზელენსკის, რომ ამ მძიმე წუთებში ჩვენ სოლიდარობას ვუცხადებთ უკრაინასა და უკრაინელ ხალხს.

არსებული სიტუაციის გათვალისწინებით, დღეს მოვიწვიე უსაფრთხოების საბჭო, რათა ვიმსჯელოთ მომხდარზე და გადავწყვიტოთ სამომავლო ნაბიჯები.

გერმანიის ყველა მოქალაქეს, რომლებიც ახლა უკრაინაში არიან, ვთხოვ, დაუყოვნებლივ დატოვონ იქაურობა.

ჩვენს პარტნიორებთან ერთად ნატოსა და ევროკავშირში, დღეს ვიმსჯელებთ სამომავლო სანქციებზე, რომლებსაც რუსეთს დავუწესებთ.

სანქციების მიზანია, რუსეთი მმართველობას ვუთხრათ, რომ ამ აგრესიისთვის ბევრის გადახდა მოუწევთ და ვაჩვენოთ, რომ ამ ომის დაწყებით, პუტინმა დიდი შეცდომა დაუშვა“.
### ჩრდილოატლანტიკური საბჭოს განცხადება უკრაინაზე რუსეთის შეტევასთან დაკავშირებით
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a9-e1-83-a0-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-9a-e1-83-9d-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-a2-e1-83-98-e1-83-99-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-98--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-91-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:25.000Z
ჩვენ მტკიცედ ვგმობთ რუსეთის საზარელ შეტევას უკრაინის წინააღმდეგ, რომელიც სრულიად გაუმართლებელი და არაპროვოცირებული იყო. ჩვენ თანავუგრძნობთ მოკლულებსა და დაშავებულებს, მთელ უკრაინელ ხალხს. ჩვენ ვგმობთ ბელარუსის მიერ ამ შეტევის ხელშეწყობას.

განახლებული შეტევა საერთაშორისო სამართლის, მათ შორის, გაეროს ქარტიის მძიმე დარღვევაა და სრულიად ეწინააღმდეგება ჰელსინკის საბოლოო აქტის თანახმად რუსეთის მიერ აღებულ ვალდებულებებს, პარიზის ქარტიას, ბუდაპეშტის მემორანდუმსა და ნატო-რუსეთის დამფუძნებელ აქტს. ეს დამოუკიდებელი, მშვიდობიანი ქვეყნის წინაარმდეგ აგრესიის აქტია.

ჩვენ უკრაინელი ხალხისა და მისი ლეგიტიმური, დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტის, პარლამენტისა და მთავრობის გვერდით ვდგავართ. ჩვენ განუხრელად განვაგრძობთ უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობისა და სუვერენიტეტის სრულ მხარდაჭერას მის საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში, ტერიტორიული წყლების ჩათვლით.

ჩვენ მოვუწოდებთ რუსეთს, დაუყოვნებლივ შეაჩეროს სამხედრო მოქმედებები და გაიყვანოს შეიარაღებული ძალები უკრაინიდან და მის გარშემო, სრულად სცეს პატივი საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალს და უზრუნველყოს ჰუმანიტარული წვდომა და დახმარება ყველა ადამიანისათვის, ვისაც ეს შეიძლება დასჭირდეს.

ჩვენ მტკიცედ ვგმობთ რუსეთის გადაწყვეტილებას, აღიაროს აღმოსავლეთ უკრაინის სეპარატისტული რეგიონები. ეს უკრაინის სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობას ლახავს და ეწინააღმდეგება რუსეთის მიერ ხელმოწერილ მინსკის შეთანხმებებს. მოკავშირეები არასოდეს ცნობენ ამ უკანონო აღიარებას.

ჩვენ უმტკიცესად მოვუწოდებთ რუსეთს ზურგი აქციოს ძალადობისა და აგრესიის გზას, რომელიც მან აირჩია. რუსეთის ლიდერებს სრული პასუხისმგებლობა უნდა დაეკისროთ მათი ქმედების შედეგებზე. რუსეთი მძიმე ეკონომიკურ და პოლიტიკურ საფასურს გადაიხდის. ნატო განაგრძობს დაინტერესებულ მხარეებთან, მათ შორის, საერთაშორისო ორგანიზაციებთან, ევროკავშირის ჩათვლით, მჭიდრო კონსულტაციებს.

ამ კრიზისის მიმდინარეობისას, ნატომ, მოკავშირეებმა და ჩვენმა პარტნიორებმა ყოველი ღონე იხმარეს რუსეთთან დიპლომატიისა და დიალოგისათვის, მათ შორის, უმაღლეს დონეზე, ჩვენ მრავალი საგნობრივი წინადადება წარმოვადგინეთ ევრო-ატლანტიკურ რეგიონში ყველა სახელმწიფოს უსაფრთხოების განსამტკიცებლად. ჩვენ რამდენჯერმე მოვიწვიეთ რუსეთი ნატო-რუსეთის საბჭოს სხდომაზე. რუსეთს პასუხი არ გაუცია. რუსეთმა ერთპიროვნულად აირჩია ესკალაციის გზა.

რუსეთის ქმედება ევრო-ატლანტიკური უსაფრთხოებისათვის სერიოზულ საფრთხეს წამოადგენს და მას გეოსტრატეგიული შედეგები მოჰყვება. ნატო განაგრძობს ყველა აუცილებელი ზომის მიღებას ყველა მოკავშირის უსაფრთხოებისა და თავდაცვის უზრუნველსაყოფად. ჩვენ დამატებით თავდაცვით სახმელეთო, საჰაერო და საზღვაო ძალებს გადავტყორცნით ალიანსის აღმოსავლეთში. გავზარდეთ ჩვენი ძალების მზადყოფნის დონე, რათა მზად ვიყოთ ნებისმიერ გამოწვევაზე საპასუხოდ.

დღეს გაიმართა კონსულტაციები ვაშინგტონის ხელშეკრულების მეოთხე მუხლის შესაბამისად. ჩვენ გადავწყვიტეთ, რომ თავდაცვითი გეგმების შესაბამისად ვიმოქმედებთ მოკავშირეების დასაცავად და გადავდგამთ დამატებით ნაბიჯებს შეკავებისა და თავდაცვის გასაძლიერებლად ალიანსის მთელს ტერიტორიაზე. ჩვენი ქმედებები პრევენციული, პროპორციული და არაესკალაციური იქნება.

ჩვენი ერთგულება ვაშინგტონის ხელშეკრულების მეხუთე მუხლისადმი რკინასავით ურყევია. ჩვენ ერთად ვიდგებით ერთმანეთის დასაცავად.
### ევროკავშირის წამყვანი დიპლომატი უკრაინაში რუსეთის შეჭრის თაობაზე
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-a8-e1-83-98-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-92-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-9d--e1-83-a1-e1/
Last updated: 2022-02-24T10:07:55.000Z
ქართულ ენაზე გთავაზობთ ევროკავშირის დიპლომატიის შეფის, ჟუზებ ბორელის განცხადებას რუსეთის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ წამოწყებული ფართომასშტაბიანი სამხედრო აგრესიის შესახებ:

„ევროკავშირი მთელი სიმტკიცით გმობს რუსეთის ფედერაციის ძალების არაპროვოცირებულ შეჭრას უკრაინაში. ჩვენ ასევე ვგმობთ უკრაინის წინააღმდეგ აგრესიაში ბელარუსის მონაწილეობას და მოვუწოდებთ მას, შეასრულოს საერთაშორისო ვალდებულებები.

პრეზიდენტ პუტინისაგან მოვითხოვთ, დაუყოვნებლივ შეწყვიტოს სამხედრო ოპერაციები და უპირობოდ გაიყვანოს მთელი თავისი ძალები და სამხედრო აღჭურვილობა უკრაინის მთელი ტერიტორიიდან. რუსეთს აგრესიის ამ აქტზე, ისევე როგორც, იმ ნგრევასა და მსხვერპლზე, რომელსაც ის მოიტანს, სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება. ის პასუხს აგებს თავისი საქციელისთვის.

რუსეთის სამხედრო შეტევა დამოუკიდებელ და სუვერენულ სახელმწიფოზე -- უკრაინაზე -- საერთაშორისო სამართლის დაუფარავი დარღვევაა და ეწინააღმდეგება წესებზე დამყარებული საერთაშორისო წესრიგის ფუნდამენტურ პრინციპებს.

ევროკავშირი, ატლანტიკის გაღმელ და სხვა თანამოაზრე სახელმწიფოებთან ერთად ატარებდა რუსეთის მიერ გამოწვეული კრიზისის დიპლომატიური გადაწყვეტის ძიების უპრეცედენტო ღონისძიებებს. რუსეთმა არ უპასუხა ჩვენს ძალისხმევას და პირიქით, ცალმხრივად აირჩია მძიმე და წინასწარგანზრახული ესკალაციის გზა.

ევროკავშირმა თავიდანვე, უმაღლეს პოლიტიკურ დონეზე ნათლად განაცადა, რომ უკრაინის წინააღმდეგ დამატებით აგრესიას რუსეთისთვის მასშტაბური შედეგები მოყვება და რომ მას სასტიკი საფასურის გადახდა მოუწევს.

ევროკავშირის რეაქცია მოიცავს როგორც სექტორულ, ისევე ინდივიდუალურ შემზღუდველ ღონისძიებებს, რომლებიც სრულად იქნება შეთანხმებული ტრანსატლანტიკურ პარტნიორებთან და სხვა თანამოაზრე პარტნიორებთან.

რუსეთს ეჭვიც არ უნდა ეპარებოდეს, რომ ევროკავშირი შეინარჩუნებს მტკიცე ერთსულოვნებას და შემდგომ ნაბიჯებს პარტნიორებთან მჭირდო კოორდინაციით გადადგამს.

ევროკავშირი მოუწოდებს საერთაშორისო თანამეგობრობას, რუსეთისგან ამ აგრესიის დაუყოვენებლივი შეწყვეტა მოითხოვონ, რომელიც საფრთხის წინაშე აყენებს საერთაშორისო წესრიგსა და უსაფრთხოებას მსოფლიო მასშტაბით.

ჩვენ მოვუწოდებთ რუსეთს, სრულად სცეს პატივი საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალს, შესაძლებელი გახადოს უსაფრთხო და დაუბრკოლებელი ჰუმანიტარული წვდომა ყველა იმ ადამიანისათვის, ვისაც ეს შეიძლება დასჭირდეს. ჩვენ ასევე მოვუწოდებთ რუსეთს, უზრუნველყოს ეუთოს საგანგებო სადამკვირვებლო მისიის უსაფრთხოება.

ევროკავშირი კვლავაც ადასტურებს უკრაინის დამოუკიდებლობის, სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობისადმი ურყევ მხარდაჭერასა და მისდამი ერთგულებას. ევროკავშირი ასევე ადასტურებს უკრაინის ევროკავშირთან უკრაინის მჭიდრო პოლიტიკური ასოცირებისა და პოლიტიკური ინტეგრაციისადმი ერთგულებას. ჩვენ უკრაინელი ხალხისა და მათი დემოკრატიულად არჩეული ინსტიტუტებისა და წარმომადგენლების გვერდში ვდგავართ.

ჩვენ ასევე ვადასტურებთ მოლდოვისა და საქართველოს სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობისადმი ურყევს ერთგულებასა და მხარდაჭერას“.
### პრემიერ ბორის ჯონსონის გამოსვლა მიუნხენის კონფერენციაზე
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9e-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-94-e1-83-a0--e1-83-91-e1-83-9d-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-af-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-a1-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-a1--e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:25.000Z
*მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე* *გამოსვლა* *გაერთიანებული სამეფოს პრემიერმინისტრმა ბორის ჯონსონმა რუსეთის მიერ უკრაინაში შესაძლო შეჭრის საკითხს დაუთმო. 1994 წლის ბუდაპეშტის მემორანდუმით, უკრაინას -- რომელმაც ბირთვული იარაღზე უარი თქვა -- ტერიტორიული მთლიანობის გარანტიები სწორედ დიდმა ბრიტანეთმა, აშშ-მა და რუსეთმა მისცეს.* *„სამოქალაქო საქართველო“ (Civil.ge) გთავაზობთ ბორის ჯონსონის სიტყვის ქართულ თარგმანს:*

[ბატონო იშინგერ](https://en.wikipedia.org/wiki/Wolfgang%5FIschinger?ref=evropis.moambe.eu), თქვენო აღმატებულებავ, ბატონებო და ქალბატონებო,

ჩემთვის დიდი პატივია ამ ფრიად მნიშვნელოვან უსაფრთხოების კონფერენციაზე დაბრუნება, თუ არ ვცდები, ხუთწლიანი პაუზის შემდეგ; კონფერენციაზე, რომელმაც ეს ქალაქი დასავლეთის ერთობის, ატლანტიკური ალიანსის სიძლიერისა და თავისუფალი და განუყოფელი ევროპის სიმბოლოდ აქცია.

ჩვენი ერთიანობისა და სიმტკიცის შენარჩუნება იშვიათად თუ ყოფილა უფრო მნიშვნელოვანი, ვიდრე დღეს, როცა მსოფლიო უკიდურესი სარფთხის წინაშეა. სწორედ ეს იყო გუშინ ღამე ჩემი საუბრის საგანი კოლეგებთან, მათ შორის, პრეზიდენტ ბაიდენთან, პრეზიდენტ მაკრონთან, კანცლერ შოლცთან და პრემიერმინისტრ დრაგისთან, ისევე, როგორც ნატოსა და ევროკავშირის ხელმძღვანელებთან.

გავიმეორებ იმავეს, რაც პრეზიდენტ პუტინს ვუთხარი ჩვენი ბოლო საუბრისას -- ჩვენ, დიდ ბრიტანეთში კვლავაც იმედი გვაქვს, რომ დიპლომატია და დიალოგი შედეგს მოიტანს.

მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ დღეს არსებულ ვითარებას თვალი არ უნდა გავუსწოროთ.

როდესაც 130 ათას კაციანი რუსული ჯარი შეკრებილა უკრაინის საზღვრებზე, როდესაც ასზე მეტი ბატალიონ-ტაქტიკური ჯგუფი ემუქრება ამ ევროპულ ქვეყანას, ჩვენ ერთიანნი უნდა ვიყოთ ამ საფრთხის წინაშე, რადგან ეჭვიც კი არ უნდა შეგვეპაროს იმაში, თუ რა დევს დღეს სასწორის პინაზე:

თუკი უკრაინაში შეიჭრებიან, თუკი უკრაინა დაეცემა, ჩვენ დემოკრატიული სახელმწიფოს განადგურების მოწმენი გავხდებით, ქვეყნისა, რომელიც უკვე ერთი თაობაა თავისუფალია, რომელსაც არჩევნების ჩატარების სასიქადულო გამოცდილება გააჩნია.

ყოველთვის, როცა კი დასავლელი მინისტრები კიევში ჩავსულვართ, ჩვენ ვარწმუნებდით უკრაინელ ხალხს და მათ ლიდერებს, რომ მტკიცედ ვიდექით მათი დამოუკიდებლობისა და სუვერენიტეტის სადარაჯოზე.

რაოდენ ფუყე, რაოდენ უშინაარსო, რაოდენ შეურაცხმყოფელი გამოჩნდება ეს სიტყვები, თუკი მაშინ, როცა მათი სუვერენიტეტი და დამოუკიდებლობა საფრთხეშია, ჩვენ უკრაინას თვალს ავარიდებთ.

თუკი უკრაინაში შეიჭრებიან, ამ დარტყმის ექო მსოფლიოს შემოივლის. მას გაიგონებენ აღმოსავლეთ აზიაში, მას იგრძნობენ ტაივანში.

როდესაც მიმდინარე კვირის განმავლობაში იაპონიისა და ავსტრალიის პრემიერებს ვესაუბრე, ვნახე, რომ მათ ეჭვიც არ ეპარებათ, რომ ამ მოვლენით გამოწვეულ ეკონომიკურ და პოლიტიკურ შოკს დედამიწის მეორე მხარესაც შეიგრძნობენ.

ასე რომ, ნება მომეცით, ნათლად ვისაუბრო საფრთხის შესახებ.

საფრთხე ისაა, რომ ზოგიერთები დაასკვნიან, რომ აგრესიას შედეგები მოაქვს და რომ ძალა აღმართს ხნავს.

ჩვენ არ უნდა გავაბიაბრუოთ ამ ვითარების სიმძიმე და დაფაზე ჩამოსული ფსონების ზომა.

დღეს, როცა თქვენ გესაუბრებით, დარწმუნებით არ ვიცით, თუ რას აპირებს პრეზიდენტი პუტინი, მაგრამ ცუდის ნიშნები მრავლადაა. სწორედ ამიტომ, მტკიცედ უნდა დავდგეთ ერთად.

ბრიტანეთმა ევროკავშირთან და შეერთებულ შტატებთან თანამშრომლობით სანქციების უპრეცედენტოდ მძიმე და ძლიერი პაკეტი შეიმუშავა. ცოტა ხნის წინ პრეზიდენტ ურსულა ფონ დერ ლაიენსაც ვესაუბრე და განვიხილეთ ის ნაბიჯები, რომლებსაც ევროკავშირი გეგმავს და რომლებიც მჭიდროდაა კოორდინირებული ჩვენს ნაბიჯებთან.

და თუკი რუსეთი შეიჭრება მეზობელ სახელმწიფოში, ჩვენ სანქციებს დავადებთ რუსული სახელმწიფოსათვის სტრატგიული მნიშვნელობის ინდივიდებსა და კომპანიებს; ჩვენ შეუძლებელს გავხდით მათთვის, ფინანსები მოიზიდონ ლონდონის საფონდო ბაზრებზე; და ჩვენ დავშლით რუსული კომპანიების \[ანონიმურად ფლობისათვის\] შექმნილ „მატრიოშკებს“, რათა მათი მფლობელების ვინაობა გამოაშკარავდეს.

თუკი პრეზიდენტი პუტინი ფიქრობს, რომ ამგვარი მოქმედებით ნატოს უკან დაახევინებს ან შეაშინებს, ის მალე დაინახავს, რომ სრულიად საპირისპირო რამ მოხდება.

უკვე დღეს, დიდი ბრიტანეთი და მისი მოკავშირეები ნატოს აღმოსავლეთი ფლანგის დაცვას აძლიერებენ.

ჩვენ გავზარდეთ მონაწილეობის მასშტაბი წვრთნებში „ცივი პასუხი“ და იქ ჩვენი უახლესი ავიამზიდი HMS Prince of Wales და მესამე სპეცდანიშნულების ბრიგადა მივავლინეთ.

ჩვენ გავაორმაგეთ სამხედროების რიცხვი ესტონეთში 2 000 კაცამდე; ასევე 600 კაცამდე გავზარდეთ სამხედრო კონტინგენტი პოლონეთში, 45-ე სპეცდანიშნულების ბრიგადიდან 350 დამატებითი საზღვაო ფეხოსნის გაგზავნით; ჩვენ გავზარდეთ საჰაერო პატრულირება სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში - დამატებით ექვსი „ტაიფუნის“ ტიპის გზაგადამჭრელი ამ ოპერაციაში კვიპროსიდან ჩაერთვება; სამხედრო ხომალდებს ვაგზავნით აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და შავ ზღვაში; დამატებით, ათასი ჯარისკაცი სრულად მზადაა ჰუმანიტარული ოპერაციის შესასრულებლად, რომლის აუცილებლობაც, ვშიშობთ, სულ უფრო რეალისტური ხდება.

მართალია, ყველაზე დიდი და ყველაზე უფრო ხილვადი საფრთხე რუსული სახმელეთო ძალების კონცენტრაციაა უკრაინის საზღვრებთან, მაგრამ შეხედეთ მათი ძალების ზრდას შავ ზღვაში, რომელიც უკრაინას საზღვაო ბლოკადით ემუქრება; შეხედეთ კიბერშეტევების მასშტაბს და დეზინფორმაციის აღმავალ ტალღას.

მიმდინარე კრიზისი ყველა სფეროში მიმდინარეობს და სწორედ ამიტომ, დიდი ბრიტანეთი ნატოს შეაწევს სულ უფრო მეტ სახმელეთო, საზღვაო და საჰაერო ძალებს. ჩვენ ვშიშობდით, რომ ამგვარი კრიზისი მოხდებოდა და სწორედ ამიტომ ვახორციელებთ ჩვენი თაობისათვის უდიდეს ინვესტიციას თავდაცვის სფეროში, რომელიც მოიცავს როგორც ჩვეულებრივი შეიარაღების მხრივ შესაძლებლობების გაფართოებას, ისე ახალი ტექნოლოგიების დახვეწას, რაც სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება ჩვენი კოლექტიური თავდაცვისათვის.

სიამაყით შემიძლია ვთქვა, რომ მას შემდეგ, რაც რუსეთი უკრაინაში პირველად შეიჭრა და 2014 წელს ყირიმის ანექსია მოახდინა, ჩვენ მუდმივად ვეხმარებით უკრაინას - 22 ათასი სამხედრო გავწვრთენით და უკანასკნელი თვეების განმავლობაში, ახალი საფრთხის გამოჩენისას, ჩვენ იმ ქვეყანათა შორის ვართ, რომლებიც თავდაცვით იარაღს აწვდიან კიევს - მათ შორის, ორი ათასი ანტი-სატანკო რაკეტის სახით.

მე კმაყოფილი ვარ, რომ ამ საქმეში აშშ, პოლონეთი და ბალტიის სახელწიფოები შემოგვიერთდნენ და რომ ბევრი სხვა სახელმწიფო, ისევე როგორც ევროკავშირი, უკრაინას ეკონომიკის გაძლიერებაში ეხმარება.

ბრიტანეთი ყოველთვის იდგება თავისუფლებისა და დემოკრატიის სადარაჯოზე მთელ მსოფლიოში. როცა ჩვენ ვამბობთ, რომ ევროპული უსაფრთხოებისადმი ჩვენი მხარდაჭერა ურყევი და უპირობოა, ჩვენს სიტყვებს საქმითაც ვუმაგრებთ ზურგს.

ჩვენ ნატოში სხვა ევროპელ მოკავშირეებთან შედარებით უდიდესი წვლილი იმიტომ შეგვაქვს, რომ გვესმის კოლექტიური უსაფრთხოების მნიშვნელობა. სწორედ ისე, როგორც ჩვენი ევროპელი მეგობრები დაგვიდგნენ მხარში, როცა რუსეთის სახელმწიფომ ქიმიური იარაღი გამოიყენა სალისბერიში, ბრიტანეთიც მზადაა, მხარში ამოუდგეს ევროპას.

მაგრამ ჩვენ უნდა ვაღიაროთ, რომ ბრიტანეთისა და ჩვენი მოკავშირეების ძალისხმევამ - დრაკონული სანქციების მომზადებამ, ბინძური ფულის გამოაშკარავებამ, ნატოს თავდაცვითი პოტენციალის ზრდამ, უკრანელი მეგობრების გაძლიერებამ - შეიძლება მაინც ვერ შეაკავოს რუსული აგრესია.

სწორედ ამიტომ, 2014 წლის გამოცდილებიდან გაკვეთილები უნდა ვისწავლოთ.

რაც არ უნდა მოხდეს მომავალი დღეებისა და კვირების განმავლობაში, არ უნდა დავუშვათ რუსეთის მიერ ევროპული ქვეყნების შანტაჟი, არ უნდა დავუშვათ, რომ რუსულმა აგრესიამ ევროპის უსაფრთხოების არქიტექტურა შეცვალოს, არ უნდა დავუშვათ ახალი იალტა და ჩვენი კონტინენტის გავლენის სფეროებად ხელახალი დაყოფა.

ჩვენ უნდა დავასრულოთ პუტინის ნავთობსა და გაზზე დამოკიდებულება.

მესმის, რომ ეს ძალისხმევა ძვირი დაჯდება, რომ ამის გაკეთება სათქმელად ადვილია და განსახორციელებლად -- რთული. ამიტომაც, მადლობელი ვარ იმ პირობისა, რომელიც კანცლერმა შოლცმა *ჩრდილოეთ ნაკად-2-თან* დაკავშირებით გამოთქვა. აშკარაა, რომ შეუძლებელია გასული რამდენიმე წლის გამოცდილების უგულვებელყოფა, იმის უარყოფა, რომ გაზპრომის მხრიდან ევროპის გაზით მომარაგებით აშკარა მანიპულირება ხდება.

ჩვენ უნდა უზრუნველვყოთ ალტერნატიული მომწოდებლებისა და ალტერნატიული ტექნოლოგიების სრული მობილიზება იმისათვის, რომ რუსეთის \[ენერგეტიკული\] მუქარა ფუჭი აღმოჩნდეს.

ამაზე მუშაობა მომავალი თვეებისა და წლების განმავლობაში უნდა გაგრძელდეს. ბრიტანეთმა უნდა გადადგას ის აუცილებელი და ეგებ დაგვიანებული ნაბიჯებიც, რომლებიც ჩვენი ფინანსური სისტემის უკეთ დასაცავადაა საჭირო.

ჩვენ ასევე უნდა ვემზადოთ იმისათვის, რომ რუსეთი შეეცდება თავგზა აგვიბნიოს, რაც მათი ნებისმიერი ოპერაციის ნაწილია.

უკრაინის შესახებ ყალბი ცნობების კასკადი დაიწყება, რომლის მიზანიც დაბნეულობის შექმნა იქნება. უკვე ახლა იგეგმება და ხორციელდება დადგმული მოვლენები, სიყალბის ქსოვილი იკერება, რისი მიზანიც რუსული შეტევის \[უკრაინულ\] პროვოკაციაზე პასუხად წარმოჩენა იქნება.

ჩვენ უკვე ვიხილეთ ჯარების ყალბი დემობილიზაცია, უკვე ვნახეთ დადგმული ინციდენტები, რომლებიც შეიძლება ომის საბაბად იქცეს.

ჩვენ ვიცოდით, რომ ეს მოხდებოდა, ჩვენ ეს ადრეც გვინახავს -- ვეღარავინ გაგვასულელებს.

ჩვენ ასევე მზად უნდა ვიყოთ იმისათვის, რომ შესაძლებელია ეს ხანგრძლივი კრიზისი იყოს, რომ რუსეთი განაგრძობს ზეწოლას და შეეცდება მოიძიოს ჩვენი სუსტი ადგილები დიდი ხნის განმავლობაში. ერთად უნდა დავდგეთ და არ უნდა მივცეთ საშუალება დაგვღალონ.

ევროპას ახლა სტრატეგიული გამძლეობა სჭირდება, ჩვენი ენერგია ერთიანობის შენარჩუნებისა და ტრანს-ატლანტიკური თანამშრომლობის გაღრმავებისაკენ უნდა იყოს მიმართული.

ამან რომ შედეგი უნდა გამოიღოს, ჩვენ ასევე მზად უნდა ვიყოთ, რომ აუცილებელი რესურსები მოვახმაროთ ჩვენი კონტინენტის უსაფრთხოების დაცვას და იმის ჩვენებას, რომ ამის გაკეთებას გრძელვადიანად ვაპირებთ.

ამჟამად, ჩვენ ყველაფერი უნდა გავაკეთოთ რაც კი შესაძლებელია, რომ მშვიდობისა და დიალოგის გზას მივყვეთ.

თუკი პრეზიდენტი პუტინი ასე გადაწყვეტს, შეიძლება წინ წავიდეთ: ვისაუბროთ იმ საფრთხეებზე, რომლებსაც ის თითქოს ხედავს, იმისდა მიუხედავად, რომ ჩვენ ყველამ ვიცით, რომ ეს საფრთხე ილუზიაა.

ეს საფრთხე კრემლის ქრონიკული და მცდარი ხედვის შედგია, რომლის თანახმადაც თითქოს ნატო მათ ალყაში აქცევს და ემუქრება.

ეს სულაც არაა ნატოს ფუნქცია: ნატო მშვიდობიანი და თავდაცვითი ალიანსია და ჩვენ მზად ვართ პრეზიდენტ პუტინს ვაჩვენოთ, რომ ეს მართლაც ასეა და მას მივცეთ უსაფრთხოების გარანტიები.

ოღონდაც ჩვენ უნდა აღვნიშნოთ, რომ სანამ რუსეთი უკრაინაში შეიჭრებოდა 2014 წელს, ნატოს საკუთარი ძალები გერმანიიდან აღმოსავლეთით არ განულაგებია, და რომ ბრიტანეთმა, აშშ-მ და სხვა მოკავშირეებმა ბალტიის ქვეყნებისა და პოლონეთის დასაცავად ავანგარდის ძალები მხოლოდ 2017 წელს განათავსეს.

მას შემდეგაც კი, ამ ძალებში ხუთ ათას ნაკლები ჯარისკაცია ჩართული რაც შეუძლებელია, რუსეთს საფრთხეს უქმნიდეს. დამატებითი ძალები ნატოს აღმოსავლეთ ფლანგზე მხოლოდ უკანასკნელ კვირებში, რუსეთის მიერ წამოწყებული კრიზისზე საპასუხოდ გაიგზავნა და ისიც არა იმ ზომითა და რაოდენობით, რაც თავად რუსეთს შეიძლება დაემუქროს.

2014 წლამდე ევროპელი მოკავშირეები ამცირებდნენ თავის სამხედრო ბიუჯეტებსა და შეიარაღებულ ძალებს, ალბათ იმაზე სწრაფადაც, ვიდრე ეს უნდა გაეკეთებინათ, მათივე უსაფრთხოების ინტერესებიდან გამომდინარე.

თუკი ყოველივე ეს შეიცვალა, მხოლოდ პრეზიდენტ პუტინის საქციელისა და მის მიერ გამოწვეული დაძაბულების გამო.

თუკი დღეს ნატოს ძალები რუსეთის საზღვართან უფრო ახლოს არიან, ეს მხოლოდ მისი გადაწყვეტილებების საპასუხოდ ხდება, ხდება იმიტომ, რომ ჩვენს მოკავშირეებს მისი საქციელი გამართლებულად აშფოთებს.

ბევრი საუბარია იმის შესახებ, თუ რა ითქვა ან რა არ ითქვა დახურულ კარს მიღმა ოცდაათი წლის წინათ, როცა ბერლინის კედელი დაეცა და როცა გერმანია გაერთიანდა.

მაგრამ არანაირი ეჭვი არ არსებობს იმის შესახებ, რომ ჩვენ ყველანი შევთანხმდით, რომ ვალდებული ვართ დავიცვათ ნებისმიერი ევროპული ქვეყნის უსაფრთხოება.

იმ გასაოცარ წლებში რკინის ფარდა დაეშვა და ერთიანი, თავისუფალი ევროპის ხედვამ ხორცი შეისხა - ეს ჩემი ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე უფრო გასაოცარი ეპიზოდი გახლდათ.

ჩვენი კონტინენტის გულში არსებულმა ქვეყნებმა თავისუფლება, მათი მომავლის სუვერენული განკარგვის, სასურველი ალიანსების წევრობის არჩევის უფლება დაიბრუნეს.

ჩვენ აღარ დავთმობთ იმ იმედებსა და იმპულსს, რომელიც იმ ერაში შეიქმნა, რომელიც მილიონობით ჩვეულებრივი ევროპელის სიმამაცემ გახადა შესაძლებელი.

სწორედ ამიტომ, ნატომ კარი 14 ქვეყანას გაუხსნა 1999 წლის შემდეგ და ჩვენ არავის მივცემთ უფლებას, ეს კარი მიაჯახუნოს.

თუკი დიალოგი შედეგს არ მოიტანს, და თუკი რუსეთი აირჩევს ძალა გამოიყენოს უკრაინის უდანაშაულო და მშვიდობიანი მოქალაქეების წინააღმდეგ, უარყოს ქვეყნებს შორის ცივილიზებული ქცევის ნორმები, უარყოს გაეროს ქარტია, მაშინ ამ კონფერენციაზე დამსწრენი დარწმუნებულნი უნდა ვიყოთ, რომ ჩვენს კოლექტიურ ინტერესებშია, რომ რუსეთი დამარცხდეს და დამარცხდეს ისე, რომ ეს აშკარა გახდეს ყველასთვის.

მტკიცედ მწამს, რომ უკრაინაში შეჭრისათვის მზადება პრეზიდენტ პუტინისა და მისი გარემოცვის მწარე შეცდომაა -- უკრაინა ამაყი ქვეყანაა, რომლის სამხედრო ძალები 200 ათას კაცს აღემატება, რომელიც დღეს ბევრად უკეთაა მზად ბრძოლისათვის, ვიდრე 2014 წელს.

ვშიშობ, რომ ელვისებურ დარტმას შურისგებისა და შურისძიების, ჯანყის ხანგრძლივი და მძიმე პერიოდი მოჰყვება და რომ რუსი მშობლები თავის ახალგაზრდა ჯარისკაცებს დაიტირებენ - ჯარისკაცებს, რომლებიც გარკვეული გაგებით ისევე უდანაშაულონი არიან დღეს, როგორც უკრაინელები, რომლებიც დღეს მათი შეტევისთვის ემზადებიან.

თუკი უკრაინას შიშველი ძალით დაიმორჩილებენ, მე წარმოუდგენლად მიმაჩნია რომ მეოთხედი მილიონი კვადრატული მილის ფართობის ქვეყანა - ევროპის ფართობით უდიდესი ქვეყანა, თუკი რუსეთს არ ჩავთვლით - შეიძლება გრძელვადიანად დაიმონოს ვინმემ.

თავისუფლების თაობის ზეობის შემდეგ, დღეს სისხლისღვრისა და უბედურების თაობის ჩამოყალიბების საფრთხეს შევცქერით თვალებში.

მწამს, რომ რუსეთი ამ კატასტროფული ღონისძიებით ვერაფერს მოიგებს და ყველაფრის დაკარგვა კი შეუძლია. სანამ დრო ისევ გვაქვს, მოვუწოდებ კრემლს დეესკალაციისაგენ, გამოიყვანეთ ჯარები საზღვრებიდან და განაახლეთ დიალოგი.

ამ კონფერენციაზე დამსწრე ყოველი ქვეყანა იზიარებს უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობის პირობებში მცხოვრები სუვერენული ევროპული ქვეყნების ხედვას, ქვეყნებისა, რომლებიც თავად წყვეტენ საკუთარ ბედს, შიშისა და მუქარის გარეშე.

ბუნებრივია, ეს ხედვა რუსეთზეც ვრცედება, ქვეყანაზე, რომლის კულტურულ მემკვიდრეობასაც ყველანი ვეთაყვანებით და რომლის წვლილიც განუზომელია ფაშიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში.

რუსეთს მშვიდობიანი და უსაფრთხო ყოფის ისეთივე უფლება აქვს, როგორც ნებისმიერ სხვა ქვეყანას და ჩვენ კვლავაც აღვნიშნავთ, რომ ევროპული მომავლის ჩვენეულ ხედვაში მათთვის არაფერია საშიში, რომ მათთვის მუქარას და მათ გარიყვას არავინ ლამობს.

და მაშინ, როცა ჩვენ ერთად და მტკიცედ ვდავართ, ჩვენ გვევალება სიბრძნითა და ზომიერებით ვიმოქმედოთ, რადგანაც სწორედ ერთად დგომით შეგვიძლია ახლა, როცა ომის საფრთხე კარზეა მომდგარი, თავიდან ავირიდოთ კატასტროფა და უზრუნველვყოთ კეთილი ნების გამარჯვება.

სწორედ ერთობის ეს გზავნილი მინდა, რომ ამ კონფერენციიდან გაისმას დღეს.

მიუნხენი, 17 თებერვალი 2022.
### პრეზიდენტ ზელენსკის მიმართვა უკრაინელი ერისადმი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9e-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-96-e1-83-98-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-a2--e1-83-96-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-a1-e1-83-99-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a1-e1-83-98-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:25.000Z
*14 თებერვლის საღამოს, მოსკოვის სავარაუდო სამხედრო ინტერვენციის ფონზე, უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ უკრაინელი ერისადმი ვიდეომიმართვა გაავრცელა.ორიგინალ, უკრაინულ ენაზე გამოსვლა [იხილეთ აქ](https://www.president.gov.ua/news/zvernennya-prezidenta-ukrayini-shodo-yednosti-ukrayinskogo-s-72893?ref=evropis.moambe.eu), [რუსულად -- აქ](https://www.president.gov.ua/ru/news/zvernennya-prezidenta-ukrayini-shodo-yednosti-ukrayinskogo-s-72893?ref=evropis.moambe.eu), [ინგლისურად ოფიციალური თარგმანი -- აქ](https://www.president.gov.ua/en/news/zvernennya-prezidenta-ukrayini-shodo-yednosti-ukrayinskogo-s-72893?ref=evropis.moambe.eu). „სამოქალაქო საქართველო“ გთავაზობთ პრეზიდენტ ზელენსკის მიმართვის სრულ ქართულ თარგმანს:*

**„დიდებული ქვეყნის დიდებულო ხალხო!**

მოგმართავთ ამ დაძაბულ მომენტში.

ჩვენი სახელმწიფო სერიოზული საგარეო და საშინაო გამოწვევების წინაშეა, რომლებიც ყველა ჩვენგანისაგან, მათ შორის ჩემგანაც, პასუხისმგებლიანობას, ნდობასა და კონკრეტულ მოქმედებებს მოითხოვს.

ჩვენ გვაშინებენ დიდი ომით და კვლავაც ასახელებენ სამხედრო შემოსევის თარიღს. ეს პირველად არ ხდება.

ჩვენს წინააღმდეგ ომი სისტემატურად მიმდინარეობს ყველა ფრონტზე. სამხედრო ფრონტზე, ისინი ჩვენი საზღვრების გარშემო კონტიგენტს ზრდიან. დიპლომატიურ ასპარეზზე ისინი ცდილობენ წაგვართვან უფლება, თავად გადავწყვიტოთ საგარეო პოლიტიკური კურსი. ენერგეტიკულ ფრონტზე ცდილობენ შეგვიზღუდონ ბუნებრივი აირი, ელექტროენერგია და ქვანახშირი. საინფორმაციო კუთხით კი, ისინი ცდილობენ მედიით დათესონ პანიკა მოქალაქეებსა და ინვესტორებში.

მაგრამ დღეს ჩვენი სახელმწიფო ისე ძლიერია, როგორც არასდროს.

ეს არაა პირველი საშიშროება, რომელიც დაგვმუქრებია. ორი წლის წინ, ჩვენც, ისე, როგორც დანარჩენი მსოფლიო, დაბნეულნი ვუყურებდით პანდემიას. თუმცა ჩვენ გავერთიანდით და მკვეთრი,სისტემური ნაბიჯებით პრაქტიკულად დავამარცხეთ იგი. ამ რთულ ჟამს, ძლიერმა უკრაინელმა ხალხმა თავისი საუკეთესო თვისებები წარმოაჩინა -- ერთიანობა და ნება გამარჯვების.

განსხვავებით ორი წლის წინ დაწყებული პანდემიისა, დღეს კარგად ვიაზრებთ ყველა გამოწვევას, რომლის წინაშეც ვდგავართ და იმას, როგორ უნდა ვუპასუხოთ მათ. ჩვენ ვართ თავდაჯერებულნი, მაგრამ არ ვართ თვითდაჯერებულნი. ვიაზრებთ ყველა რისკს. ჩვენ განუწყვეტლივ ვაკვირდებით სიტუაციას, ვმუშაობთ სხვადასხვა სცენარზე, ვამზადებთ ღირსეულ პასუხს ყველა შესაძლო აგრესიულ ქმედებაზე.

ჩვენ ზუსტად ვიცით, სად არის უცხო ჯარი ჩვენს საზღვრებთან, ვიცით მათი რიცხვი, მდებარეობა, მათი შეიარაღება და მათი გეგმები.

ჩვენ ვიცით როგორ ვუპასუხოთ მათ. ჩვენ მშვენიერი არმია გვყავს. ჩვენს ბიჭებს უნიკალური საბრძოლო გამოცდილება და თანამედროვე იარაღი აქვთ. ეს ჯარი ბევრად უფრო ძლიერია იმაზე, რაც რვა წლის წინ გვყავდა.

არმიასთან ერთად, უკრაინული დიპლომატია ფრონტის წინა ხაზზეა ჩვენს ინტერესთა დასაცავად. ჩვენ მოვახერხეთ, მოგვეპოვებინა დიპლომატიური მხარდაჭერა ცივილიზებული მსოფლიოს თითქმის ყველა ლიდერისაგან. მათი უმეტესობა ან უკვე ეწვია უკრაინას და მხარი დაუჭირა მას, ან უახლოეს მომავალში იზამს ამას. დღეს ყველა აცნობიერებს, რომ ევროპისა და მთელი კონტიტენტის უსაფრთხოება უკრაინასა და მის არმიაზეა დამოკიდებული.

ჩვენ გვინდა მშვიდობა და გვინდა, ყველა საკითხი ექსკლუზიურად მოლაპარაკებების გზით გადავწყვიტოთ. დონბასიცა და ყირიმიც დაუბრუნდება უკრაინას. მხოლოდ და მხოლოდ დიპლომატიის გზით. ჩვენ სხვას იმაში არ შევეცილებით, რაც ჩვენი არაა, მაგრამ არ დავთმობთ ჩვენს მიწას.

ჩვენ გვჯერა ჩვენი სამხედრო ძალების, თუმცა ჩვენმა მხედრობამ უნდა იგრძნოს ჩვენი მხარდაჭერა, ჩვენი შეკრულობა, ჩვენი ერთობა. ჩვენი არმიის მთავარი საყრდენი საკუთარი ხალხის ნდობა და ძლიერი ეკონომიკაა.

ჩვენ შევქმენით საჭირო რეზერვები, რათა გრივნას გაცვლით კურსსა და ფინანსურ სისტემაზე დარტყმები მოვიგერიოთ. ჩვენ არ დავივიწყებთ არცერთ დარგს, რომელსაც მთავრობის დახმარება დასჭირდება. ისევე როგორც ავიაკომპანიების შემთხვევაში მოხდა წინა დღეებში. ამის მოწმე გრივნას მყარი გაცვლითი კურსი და კვლავაც გახსნილი საჰაერო სივრცეა.

თავდაცვის მნიშვნელოვანი ფრონტი შინაურ მედიასაშუალებათა მიერ ვითარების ობიექტურად გაშუქებაზე გადის. და ახლა მინდა, უკრაინელ ჟურნალისტებს მივმართო. ზოგიერთ თქვენგანს ზოგჯერ თქვენი მედიის მფლობელთა დავალებების შესრულება გიწევთ. მათი უმეტესობა უკვე გაიქცა საკუთარი ქვეყნიდან.

იშრომეთ უკრაინისათვის და არა იმათთვის -- ვინც გაიქცა. ქვეყნის ბედი დღეს თქვენს პატიოსან პოზიციაზე ჰკიდია.

ახლა კი მივმართო მინდა არა იმათ, რომლებიც უკრაინაში და უკრაინის გვერდით დარჩნენ, არამედ მათ, ვინც ამ გადამწყვეტ დროს გაიქცნენ. თქვენი სიძლიერე არა ფული და თვითმფრინავები, არამედ თქვენი ის სამოქალაქო პოზიციაა, რომლის ჩვენებაც შეგიძლიათ. დაუბრუნდით საკუთარ ქვეყანასა და ხალხს, რომელთა წყალობითაც ფლობთ მაგ ქარხნებსა და სიმდიდრეს. დღეს ყველა აბარებს ტესტს უკრაინის მოქალაქეობისა. ღირსეულად უნდა ჩააბაროთ იგი. დაე ყველამ გაიგოს, ვისთვისაა უკრაინა სამშობლო ჭეშმარიტად და ვისთვისაა იქი მხოლოდ ფულის საჭრელი მანქანა.

ცალკე მივმართავ სახელმწიფო აპარატის წარმომადგენელთ: საჯარო მოხელეებს, დეპუტატებს ყველა დონეზე, რომელნიც უკვე გაიქცნენ ქვეყნიდან ან ამისი გეგმა აქვთ. უკრაინელი ხალხი გენდოთ არამხოლოდ იმისათვის, რომ სახელმწიფო გემართათ, არამედ იმისათვისაც, რომ დაგეცვათ იგი. ამ ვითარებაში, თქვენი პირდაპირი მოვალეობააჩვენთან ერთად იყოთ, უკრაინელ ხალხთან ერთად. დაჟინებით მოგიწოდებთ, უახლოესი 24 საათის განმავლობაში დაუბრუნდეთ სამშობლოს და დაუდგეთ გვერდით უკრაინულ არმიას, დიპლომატიასა და ხალხს!

ჩვენ გვეუბნებიან, რომ თებერვლის 16 თავდასხმის დღე იქნება. ჩვენ ამ დღეს ერთობის დღედ ვაქცევთ. შესაბამისი ბრძანება უკვე ხელმოწერილია. ამ დღეს, ჩვენ გამოვფენთ ეროვნულ ალმებს, გავიკეთებთ ლურჯ-ყვითელ ლენტებს და მთელ მსოფლიოს ვაჩვენებთ ჩვენს ერთიანობას.

ჩვენ ერთი დიდებული ევროპული მისწრაფება გვაქვს. ჩვენ თავისუფლება გვწადია და მზად ვართ ვიბრძოლოთ მისთვის. ამ ომს შეწირული 14 000 სამხედრო და სამოქალაქო პირი დაგვცქერის ზეციდან. ჩვენ მათ ხსოვნას არ ვუღალატებთ.

ჩვენ გვსურს ბედნიერად ვიცხოვროთ, ბედნიერებას კი ძლიერები უყვარს. ჩვენ არასდროს გვცოდნია რა იყო დანებება და არც მომავალში გავიგებთ რა არის იგი.

დღეს უბრალოდ ვალენტინობის დღე არაა. ესაა დღე მათი, რომელთაც უკრაინა უყვართ. ჩვენ გვჯერა საკუთარი სიძლიერისა და კვლავაც გავაგრძელებთ საერთო მომავლის შენებას. ჩვენ უკრაინის სიყვარული გვაერთიანებს, უკრაინის, ერთიანისა და განუმეორებლის. და სიყვარული გაიმარჯვებს. დიახ, ახლა შეიძლება ფიქრობდეთ, რომ წყვდიადია გარშემო. მაგრამ გათენდება ხვალ და მზე კვლავაც იბრწყინებს ჩვენს მშიდობიან ცაზე.

**გიყვარდეთ უკრაინა!**

**ჩვენ მშვიდად ვართ! ჩვენ ძლიერები ვართ! ჩვენ ერთად ვართ!**

**დიდებული ქვეყნის დიდებული ხალხი!“**
### "სახალხო პრაიმერი": ფრანგი სოციალისტების ექსპერიმენტი დეპოლარიზაციისათვის
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-ae-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-ae-e1-83-9d--e1-83-9e-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-98--e1-83-a4-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-92-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:26.000Z
ფრანგი სოციალისტები საარჩევნო კატასტროფის წინაშე დგანან. ყველა მემარცხენე პარტია კარგავს მხარდაჭერას. თუკი მათგან ისტორიულად ყველაზე ძალმოსილ, საფრანგეთის სოციალისტურ პარტიას 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში 10.3 მილიონმა ფრანგმა მისცა ხმა, 2017 წლის არჩევნებისთვის პარტიამ 8 მილიონი ხმა დაკარგა. მემარცხენე ფლანგი დაქუცმაცდა და ფრანგულ საარჩევნო სისტემაში პატარა პარტიებს წარმატების შანსები თითქმის არა აქვთ. ვითარებიდან გამოსავლის ძიებაში, ფრანგმა სოციალისტებმა ახალი იდეა გამოსცადეს - სახალხო პრაიმერი.

## რა არის "სახალხო პრაიმერი"?

იდეა 2020 წელის ოქტომბერში საინიციატივო ჯგუფში დაიბადა, რომელშიც "სოციალური ანტრეპრენიორები" და აქტივისტები შედიოდნენ. მათი იდეა ის იყო, რომ რაკი საფრანგეთში ორი ძირითადი ბლოკი ჩამოყალიბდა - "იდენტობის პოლიტიკისა" (ლე პენი, ზემური...) და "ნეოლობერალურიო" (მაკრონი და მემარჯვენე ცენტრისტები), საჭიროა მესამე "სამართლიანობის ბლოკის" კონსოლიდაცია, რომელიც ადამიანის უფლებებსა და სოციალურ სამართლიანობაზე ისაუბრებსო.

2021 წლის თებერვალში შეიქმნა საინიციატივო ჯგუფი "2022-ში ან არასდროს", რომელმაც საზოგადოების შემოწირულობებით 30 ათასი ევრო შეაგროვა, ექვსი შტატიანი თანამშრომელი იქირავა და ზეპარტიული სამოქალაქო პლატფორმის შექმნაზე დაიწყო მუშაობა. საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვების შემძლე კანდიდატის შესარჩევად დაიგეგმა "სახალხო პრაიმერი", რომელსაც რამდენიმე ეტაპი ჰქონდა:

**პირველ ეტაპზე**, მაისიდან ივლისამდე, პარტიული ჯგუფებისა და მოქალაქეების ჩართულობით ის საკითხები შეჯერდა, რომლებიც ერთიანი დღის წესრიგის საფუძვლად უნდა ქცეულიყო. ეს საკითხები 2021 წლის ივლისისათვის ათ ძირითად წინადადებამდე დავიდა, რომელზეც ყველა მოწინავე მემარცხენე მოძრაობა თანხმდება.

**მეორე ეტაპზე,** 2021 წლის 11 ივლისიდან მოყოლებული მოქალაქეებს სთხოვეს ონლაინ პლატფორმის საშუალებით მხარი დაეჭირათ მათთვის სასურველი კანდიდატების ნომინირებისათვის - ან არსებული და ცნობილი მემარცხენე ლიდერების სახით, ანდა თავიანთი სურვილით, ახალი კანდიდატების დასახელებით. ეს პროცესი 11 ოქტომბრამდე გაგრძელდა.

**მესამე ეტაპზე,** 27-30 იანვარს, ონლაინ გაიმართა კენჭისყრა იმ შვიდ კანდიდატს შორის, ვინც ყველაზე მეტი მხარდაჭერი აღმოაჩნდათ მეორე ეტაპზე. კენჭისყრაში მონაწილეობის უფლება 16 წელზე უფრო საფრანგეთის იმ მოქალაქეებს ჰქონდათ, ვინც დაადასტურებდნენ, რომ ათ ძირითად წინადადებას ეთანხმებოდნენ.

## რა პრინციპით გაიმართა კენჭისყრა?

"სახალხო პრაიმერი" ინოვაციური სისტემით გაიმართა. მას "უმრავლესობის შეფასების" (Majority Judgement, MJ) სისტემა ეწოდება და 2007 წელს შეიმუშავეს მიშელ ბალინსკიმ და რიდა ლარაკიმ.

სისტემის არსი ისაა, რომ ამომრჩეველი აფასებს ყველა მონაწილე კანდიდატის კვალიფიკაციას თანამდებობისათვის შემდეგ სკალაზე: ფრიადი, კარგი, საკმაოდ კარგი, შესაძლებელი, არასაკმარისი. ერთი და იგივე შეფასება შეიძლება ერთზე მეტ კანდიდატს მიენიჭოს.

საბოლოო შედეგი შეფასებების მედიანური მაჩვენებელია - საშუალო არითმეტიკულისაგან განსხვავებით, "მედიანური" ის მაჩვენებელია, რომელიც შეფასებების რიგის "შუაშია". ამგვარი შეფასების გამოყენება, მეცნიერების აზრით, ამცირებს პოლარიზაციას და კანდიდატებს ამომრჩევლის მიერ მათი ღირსების შეფასების ნიშნით ახარისხებს.

## რა დაჯდა ეს სიამოვნება?

ჯგუფმა "2022-ში ან არასდროს" განაცხადა, რომ დონაციების სახით 730 ათასი ევრო მიიღო და კიდევ 175 ათასი კი ისესხა. ეს ფული სამუშაოს ორგანიზებას, შტატის დაქირავებასა და გაწვრთნას, ვებ პლატფორმის შექმნას მოხმარდა.

## რამდენად წარმატებული იყო პროცესი?

თავდაპირველად ისე ჩანდა, რომ ინიციატივა ჩაფლავდა, რადგან ყველა მემარცხენე პარტიამ თავისი კანდიდატი დამოუკიდებლად დააყენა არჩევნებში და ზოგმა ღიადაც განაცხადა, რომ "სახალხო პრაიმერის" შედეგებს მხედველობაში არ მიიღებდა. თუმცა, იმის გათვალისწინებით, რომ დღეისათვის მემარცხენე კანდიდატების რეიტინგები ფრიად სავალაოა, გამართულმა პრაიმერიმ პრესის და პოლიტიკოსების დიდი ყურადღება მიიპყრო იმ იმედით, რომ ერთიანი კანდიდატის შერჩევა მოხერხდება.

## შედეგები

პრაიმერიში ყოფილმა იუსტიციის მინისტრმა, კრისტიან ტუბირამ იმარჯვა, რაც მოსალოდნელი იყო - სწორედ მას ჰყავდა თავიდანვე ყველაზე მეტი მხარდამჭერი და თავად პრაიმერის იდეასაც სწორედ ის უჭერდა ყველაზე აქტიურად მხარს. მხოლოდ მან განაცხადა, რომ თუკი პრაიმერიში დამარცხდებოდა, საპრეზიდენტო არჩევნებიდან კანდიდატურას მოხსნიდა. მემარცხენეების ზოგადი უიმედობის ფონზე ამ წარმატებამ ტუბირას კარგი ფონი შეუქმნა. ზომიერი ნაბიჯების მომხრე, ტუბირა ცეცხლოვანი პოლიტიკოსი არაა, მაგრამ ბევრს ესიმპატიურება.

ნავარაუდევზე ბევრად უარესი გამოდგა სოციალისტური პარტიის კანდიდატის, ანნ იდალგოს შედეგი. ამას გამოკითხვებში მისი დაბალი პოპულარობაც ემატება, რაც ზრდის შანსებს, რომ პარიზის საკმაოდ პოპულარული მერი იძულებული იქნება, მოხსნას საპრეზიდენტო კანდიდატურა.

|  | კანდიდატი                                                                                                               | ფრიადი | კარგი   | საკმაოდ კარგი | შესაძლებელი | არასაკმარისი |  | შედეგი         |  |
|  | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------ | ------- | ------------- | ----------- | ------------ |  | -------------- |  |
|  | კრისტიან ტუბირა ([Christiane Taubira](https://en.wikipedia.org/wiki/Christiane%5FTaubira?ref=evropis.moambe.eu))        | 49.41% | 18.01%  | 11.68%        | 7.91%       | 12.99%       |  | კარგი+         |  |
|  | იანიკ ჟადო ([Yannick Jadot](https://en.wikipedia.org/wiki/Yannick%5FJadot?ref=evropis.moambe.eu))                       | 21.57% | 23.11%  | 20.57%        | 15.54%      | 19.21%       |  | საკმაოდ კარგი+ |  |
|  | ჟან-ლუკ მელანშონი ([Jean-Luc Mélenchon](https://en.wikipedia.org/wiki/Jean-Luc%5FM%C3%A9lenchon?ref=evropis.moambe.eu)) | 20.49% | 15.33%  | 16.73%        | 18.29%      | 29.16%       |  | საკმაოდ კარგი- |  |
|  | პიერ ლარუტრუ ([Pierre Larrouturou](https://en.wikipedia.org/wiki/Pierre%5FLarrouturou?ref=evropis.moambe.eu))           | 13.37% | 14.53%  | 19.42%        | 18.11%      | 34.58%       |  | შესაძლო+       |  |
|  | ანნ იდალგო ([Anne Hidalgo](https://en.wikipedia.org/wiki/Anne%5FHidalgo?ref=evropis.moambe.eu))                         | 6.33%  | 13.35%  | 20.70%        | 23.80%      | 35.81%       |  | შესაძლო+       |  |
|  | შარლოტ მერშანდიზი (Charlotte Merchandise)                                                                               | 3.41%  | 8.93%   | 19.59%        | 21.87%      | 46.20%       |  | შესაძლო-       |  |
|  | ანა აგებ-პოტრი (Anna Agueb-Poterie)                                                                                     | 2.86%  | 7.34%   | 18.19%        | 21.05%      | 50.56%       |  | არასაკმარისი   |  |
|  | **მონაწილე**                                                                                                            |        | 392,738 |               |             |              |  |                |  |
|  | **რეგისტრირებული**                                                                                                      |        | 466,895 |               |             |              |  |                |  |
### როდის დაამტკიცებს გერმანია "ჩრდილოეთის ნაკადი 2"-ს?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-92-e1-83-90-e1-83-96-e1-83-9e-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-90-e1-83-a8-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-90-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:26.000Z
**რუსეთმა „ჩრდილოეთ ნაკადი 2“-ის სერტიფიცირებისთვის გერმანიის ფორმალური მოთხოვნა შეასრულა, თუმცა ამ საკითხზე საბოლოო გადაწყვეტილება ყველაზე ადრე ივნისშია მოსალოდნელი.**

## რა მოხდა?

26 იანვარს, „გაზპრომის“ შვილობილმა, სააქციო საზოგადოება “ჩრდილოეთ ნაკადი-2“-მა, გერმანიის ქალაქ შვერინში კომპანია „Gas for Europe“ (G4E) დააფუძნა.

სწორედ G4E-მ უნდა მართოს “ჩრდილოეთ ნაკადი 2“-ის გაზსადენის 54 კილომეტრიანი მონაკვეთი გერმანიის ტერიტორიულ წყლებში და ქალაქ ლუბმინში განლაგებული მიმღებ-გამანაწილებელი ტერმინალი.

„გაზპრომის“ აზრით, ამ ნაბიჯის გადადგმის შემდეგ, გერმანიას მოუწევს განაახლოს „ჩრდილოეთ ნაკადი-2“-ის სერტიფიცირების პროცესი.

## რატომ ფიქრობს „გაზპრომი“ ასე?

გაზსადენის მმართველი კომპანიის გერმანიაში რეგისტრაციით, რუსულმა მხარემ შეასრულა ბონში მდებარე ქსელების მართვის ფედერალური სააგენტოს ფორმალური მოთხოვნა. გასული წლის 16 ნოემბერს, სააგენტომ სწორედ იმ საბაბით შეაჩერა გაზსადენის სერტიფიცირება, რომ მისი ოპერატორი კომპანია დამოუკიდებელი არ იყო. მეორე მოთხოვნა ის იყო, რომ ევროპული კანონებით, მომპოვებელი და მიმწოდებელი კომპანია ერთი არ უნდა იყოს. G4E-ს ფორმალურად გაზის მოპოვებასთან არაფერი აქვს საერთო და მხოლოდ ტრანსპორტირებაზე მუშაობს.

## რას ამბობს სააგენტო ახლა?

- ქსელების მართვის ფედერალური სააგენტოს უფროსმა, იოჰენ ჰომანმა [ჟურნალისტებს უთხრა](https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/netzagentur-zulassung-von-nord-stream-2-wohl-nicht-bis-juni-17765285.html?ref=evropis.moambe.eu), რომ მართალია კომპანია დარეგისტრირებულია, მაგრამ სხვა ნაბიჯებს ვერ ვხედავთ, რომლითაც ამ კომპანიის დამოუკიდებლობა დადასტურდებოდაო.
- ესეც რომ არ იყოს, ჰომანის თქმით, აუცილებელი დამატებითი შემოწმებების განრიგიდან გამომდინარე, სერტიფიცირების საკითხი 2022 წლის პირველ ნახევარში მაინც ვერ გადაწყდება.
- ჰომანი სააგენტოს თავმჯდომარის პოსტს 1 მარტს გეგმიურად დატოვებს. მის ადგილს კლაუს მიულერი დაიკავებს, რომელიც რუსეთის გაზსადენისადმი კრიტიკულად განწყობილი მწვანეთა პარტიიდანაა.

## გერმანიაში „გაზპრომის“ ქცევის მოდელი

G4E-ს დაფუძნება კარგად ასახავს გერმანიაში თავისი ინტერესების გასატარებლად „გაზპრომის“ მოქმედების სქემას.

- პირველ რიგში, კომპანიის მისამართად შვერინი აირჩიეს, ფედერალური მიწის მეკლენბურგ-წინა პომერანიის დედაქალაქი. “ჩრდილოეთ ნაკადის“ ტერმინალები და შესაბამისად ახლადშექმნილი სამუშაო ადგილები ამავე რეგიონში, ქალაქ ლიუბმინშია. ფედერალური მიწის პრემიერი, მანუელა შვეზიგი, მმართველი სოციალურ-დემოკრატიული პარტიის გავლენიანი წევრია და აქტიურად უჭერს მხარს რუსეთთან თანამშრომლობას. 2021 წლის სექტემბერში მან რეგიონულ არჩევნებში დამაჯერებლად გაიმარჯვა. ამასთან, შვეზიგს კარგი ურთიერთობა აკავშირებს “ჩრდლოეთ ნაკადი 2“-ის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარესთან, გერმანიის ყოფილ კანცლერთან, გერჰარდ შროდერთან.
- G4U-ს სათავეში ჩაუყენეს გამოცდილი ტექნოკრატი, იურისტი, რეინხარდ ონტიდი. 2014 წლიდან ის გაზპრომშია დასაქმებული და ჩრდილოეთ ნაკადის გაზსადენის ორივე პროექტში აქვს ნამუშევარი, მათ შორის კომერციული დირექტორის თანამდებობაზე. ასეთი კომპანიისთვის უჩვეულოდ, კომპანიას სამეთვალყურეო საბჭო ჰყავს. მისი თავმჯდომარეობა თურმე 68 წლის კარიერულ დიპლომატს, დიტერ ვალტერ ჰალერს შეთავაზეს. ჰალერი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში და ორჯერ საუდის არაბეთში იყო ელჩი, 2018 წლიდან პენსიაზე გავიდა და არაბული კომპანიების ლობიზმით დაკავებული Haller Consult-ი დააარსა.

ამგვარად, G4U-ს სტრუქტურა იმეორებს „ჩრდილოეთ ნაკადი-2“-ს ქარგას, სადაც უშუალო მმართველი გამოცდილი ტექნოკრატია, ხოლო ლობისტი - გერმანიის მმართველ წრეებში გარეული ვეტერანი. ოღონდაც, თურმე გერმანიის საგარეო სამინისტრომ ჰალერს „გაზპრომის“ შეთავაზებაზე დათანხმება აუკრძალა „სამსახურებრივ ინტერესებთან შეუთავსებლობის“ გამო.

## შემდგომი ნაბიჯები

სერტიფიცირების პროცესის გასაახლებლად გათვალისწინებული ოთხი თვიდან არასრული ორი თვეღა დარჩა. G4E-ს შექმნის შემდეგ ეს პროცესი ალბათ განახლდება, თუმცა მარეგულირებელი სააგენტოს შეფის პორტფელის გადაბარების გამო, ეს პროცესი ალბათ გაიწელება.

ქსელების მართვის სააგენტო თავის გადაწყვეტილებას ევროკომისიას წარუდგენს, რომელსაც თავისი დასკვნის მოსამზადებლად ორთვიანი ვადა აქვს, თუმცა, საჭიროების შემთხვევაში, შეუძლია ეს ვადა კიდევ ორი თვით გაახანგრძლივოს. ამის შემდეგ, გერმანულ რეგულატორს, ევროკომისიის დასკვნის მიღებიდან, კიდევ ორი თვე აქვს საბოლოო გადაწყვეტილების გამოსაცხადებლად.

აქაც, თუ გერმანიის საბოლოო გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება ევროკომისიის რეკომენდაციებს, ამ უკანასკნელს უფლება აქვს გაასაჩივროს გერმანიის ქსელების ფედერალური სააგენტოს გადაწყვეტილება.

ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, “გაზპრომისთვის“ ყველაზე უკეთეს შემთხვევაში, “ჩრდილოეთ ნაკადი 2“ თავის საქმიანობას ზაფხულის ბოლომდე ვერ შეუდგება. რეალურად კი ბიუროკრატიული პროცედურა შეიძლება წლის ბოლომდეც გაიწელოს.
### თურქეთს ნატოსა და რუსეთს შორის ბალანსირება გაუჭირდება
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-97-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-a5-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-a1--e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-9d-e1-83-a1-e1-83-90--e1-83-a0-e1-83-a3-e1-83-a1-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-a1--e1-83-a8-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:26.000Z
ავტორი: **მარკ პიერინი** კარნეგის ბრიუსელის ცენტრის უფროსი მკვლევარია

---

თურქეთის სამხედრო მრეწველობა ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად განვითარდა და ყველა სახის აღჭურვილობას აწარმოებს. ქვეყანა ცდილობს, საკუთარი მოთხოვნილებები რაც შეიძლება მალე თავად დააკმაყოფილოს და ეს იარაღი საერთაშორისო არენაზე გავლენის განსამტკიცებლადაც გამოიყენოს - გინდ მისი გამოყენებით, გინდაც ექსპორტზე გატანით. ამგვარი პოლიტიკის ლოგიკა გასაგებია, მაგრამ მისი განხორციელება სულ უფრო რთულდება.

ანკარას ქცევას ყურადღებით აკვირდებიან მოსკოვში, ვაშინგტონსა და ბრიუსელში. მართალია, თურქეთი ნატოს წევრია, მაგრამ მოსკოვი 2016 წლიდან გულდასმით აშენებს სტრატეგიულ ურთიერთობას ანკარასთან, ნატოს რაკეტსაწინააღმდეგო გეგმებთან დასაპირისპირებლად. თუკი უკრაინა-რუსეთის კრიზისის ესკალაცია გაგრძელდება, თურქეთის გადაწყვეტილებები სულაც გამადიდებელი შუშის ქვეშ მოექცევა და აი, რატომ:

ჯერ ერთი, უკრაინამ თურქული წარმოების Bayraktar TB2 დრონები მრავლად შეიძინა და უკვე გამოიყენა კიდეც დონბასში, პრორუსული სეპარატისტული ძალების წინააღმდეგ. ამას მოსკოვის მწვავე რეაქცია მოჰყვა. ასეთი გაყიდვების გაგრძელება, მათ შორის დრონებისთვის საბრძოლო მასალების მიყიდვა და მათი ტექნიკური მომსახურება, ქმნის საფრთხეს, რომ დრონების ბაზირების აეროპორტები რუსული დარტყმის ქვეშ მოხვდება. მეორე მხრივ, თურქეთის მხრიდან უკრაინის ამგვარი მხარდაჭერა (რაც რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიის დაგმობასთან ერთად ხორციელდება), ნატოში თურქეთის პოზიციებს ამყარებს.

მეორე, ანკარას სავარაუდო მონაწილეობა ნატოს მასშტაბით მოსალოდნელ სანქციებში რუსეთის წინააღმდეგ ღრმად შეცვლის კრემლის მიერ თურქეთის როლის აღქმას. რა თქმა უნდა, არსებობს პრეცედენტები, როცა ნატოს წევრებს მხოლოდ ნაწილობრივ გაუზიარებიათ ალიანსის მხრიდან დაწესებული სანქციების რეჟიმი, ანდა სულაც უარი უთქვამთ მათ განხორციელებაზე. მაგრამ როგორც მონაწილეობის, ისე უარის თქმის შემთხვევაში თურქეთის რეპუტაციას დიდი ზიანი მიადგება - ან ვაშინგტონში, ანაც მოსკოვში.

მესამე, დაძაბულობის ფონზე აშშ და ნატო უფრო აქტიურად მოქმედებენ შავ ზღვასა და უკრაინაში, განსაკუთრებით დაზვერვისა და შეკავების მიზნებისთვის. დღის წესრიგში დგება თურქეთის მონაწილეობის საკითხი, მაგალითად, ნატოს კომბინირებულ ოპერაციებში ზღვაზე ან საჰაერო სივრცეში. დაუშვებს თუ არა ანკარა, რომ მისმა სამხედრო ხომალდებმა ანდა საჰაერო ტანკერებმა მონაწილეობა მიიღონ ასეთ ოპერაციებში?

ყოველი ეს კითხვა იმ მრავალწახნაგოვან ურთიერთობას ეხება, რაც თურქეთსა და რუსეთს შორის არსებობს და რომელიც მრავალმხრივ შეიძლება დაზიანდეს უკრაინა-რუსეთის კრიზისის გაუარესების შემთხვევაში.

მოსკოვს აქვს მტკიცე რეაქციის ვარიანტები: შეუძლია თურქული წარმოების ის სამხედრო ტექნიკა გაანადგუროს, რომელსაც უკრაინა იყენებს; ან ეკონომიკური კონტრსანქციები დაუწესოს თურქეთს (წინა კრიზისების დროს, მოსკოვმა უკვე შეზღუდა რუსული ტურიზმი და შეაჩერა თურქული სოფლის მეურნეობის ნაწარმის იმპორტი); ასევე, მოსკოვს შეუძლია უფრო აგრესიულად იმოქმედოს ჩრდილოეთ სირიაში თურქეთის ჯარების ანდა იძულებით გადაადგილებული სირიელების წინააღმდეგ თურქეთის საზღვართან.

კრემლთან, თეთრ სახლთან და ნატოსთან ურთიერთობებით ჟონგლირება ერდოღანის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი გამოწვევაა. ამიტომაც ერდოღანმა უკვე რამდენჯერმე შესთავაზა შუამავლობა ამ კონფლიქტში ჩართულ მხარეებს.

მაგრამ მიმდინარე საზრუნავის გარდა, თურქეთის ლიდერი უფრო ფართოდაც ხედავს პრობლემას.

ანკარამ აირჩია ისეთი პოლიტიკა, რომელიც ახლებური წონასწორობის წერტილის პოვნას გულისხმობს ჩრდილოატლანტიკურ ალიანსში მის სამოცდაათწლიან წევრობასა და მოსკოვთან ჩამოყალიბებულ ახალი სტრატეგიულ კავშირებს შორის. რუსეთსა და უკრაინას შორის ღია დაპირისპირება აუცილებლად კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენებს გაწონასწორების ამ პოლიტიკას. ფსონზე ანკარას დაგეგმილი დიპლომატიური როლია: რატომ უნდა დაეთანხმოს მოსკოვი დასავლეთთან თურქეთის შუამავლობას, თუკი თურქეთის ნატოს ოპერაციებს შეუწყობს ხელს შავ ზღვაში?

ეს ეჭვქვეშ დააყენებს რუსეთის სამხედრო-დიპლომატიურ სტრატეგიასაც. მოსკოვმა წარმატებით გამოიყენა თურქეთი 2019-21 წლებში ნატოს წინააღმდეგ ქულების ჩასაწერად, როცა ანკარას რუსული S-400 საჰაერო თავდაცვის სისტემა მიჰყიდა. ამით რუსეთმა თურქეთში ამერიკული „პეტრიოტის“ სისტემების განთავსებაც დაბლოკა და, რადგან განრისხებულმა აშშ-მ ანკარას სანქციები დაუწესა, თურქეთისათვის სულ მცირე ასი F-35 სტელსის სისტემის გამანადგურებლის მიყიდვაც გამოირიცხა.

კრემლისთვის ეს მნიშვნელოვანი წარმატება იყო მის სამხრეთ ფლანგზე ატლანტიკური ალიანსის წინააღმდეგ. ოღონდაც ახლა ვითარება იცვლება - თურქული წარმოების დრონები დონბასში მის მოკავშირეებს ბომბავს, ხოლო თავად თურქეთი კი მზადაა, ნატოს სანქციებსა და რუსეთის წინააღმდეგ მიმართულ ოპერაციებში ჩაერთოს.

მოსკოვი, ალბათ, პირველ რიგში მხოლოდ ნატოს კონტექსტში გაუწევს წინააღმდეგობას ანკარას: მაგალითად, შავ ზღვაში თურქეთის მზარდ საზღვაო კონტინგენტზე გაზრდილი ზეწოლით.

რუსეთს ძალიან სურს რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვის მხრივ თანამშრომლობის გაგრძელება. ზეწოლის ნაცვლად (ან მასთან ერთად) მოსკოვს ასევე შეუძლია თურქეთს უფრო მჭიდრო თანამშრომლობას დაპირდეს ისეთ რეგიონებში, სადაც ორი ქვეყანა პოტენციური კონკურენტია - ლიბიაში და მალიში - და ამით თურქეთი ანტიდასავლურ ტრაექტორიაზე დააყენოს, იქ სადაც კი ეს შესაძლებელი იქნება.

ნატოელი მოკავშირეების თვალში თურქეთს ჯერ გამოსასყიდი აქვს რუსული S-400-ის ყიდვით მოტანილი კრიზისი. თუკი ის უკრაინის გარშემო მიმდინარე დაპირისპირებაში საიმედო პარტნიორად გამოიჩენს თავს, ამით ეგებ ვაშინგტონთან არეული ურთიერთობებიც გამოასწოროს.

დრონების წარმოებაში მიღწეული უზარმაზარი პროგრესი თურქეთისთვის პოლიტიკურად საშურიცაა და სავალალოც: ლიბიაში, სირიაში, აზერბაიჯანსა და უკრაინაში თურქული დრონების წარმატება მის საერთაშორისო პრესტიჟს ზრდის, თუმცა, მეორე მხრივ, ამით უკმაყოფილო ძალების რიცხვიც იმატებს, რაც ფილიგრანულ დიპლომატიას მოითხოვს.

თურქეთის პრეზიდენტი რეჯებ ტაიპ ერდოღანი უკრაინა-რუსეთის კრიზისს ალბათ საკუთარი სამხედრო ინდუსტრიის საკეთილდღეოდ გამოიყენებს და თანაც შეეცდება დასავლეთსა და რუსეთს შორის დანის პირზე გაიაროს ისე, რომ ორივე მხარისთვის საიმედო შუამავლად წარმოაჩინოს თავი. საშინაო პოლიტიკაში, სადაც ეკონომიკური და პოლიტიკური კრიზისი სახეზეა, ამგვარად მოქმედება ერდოღანისთვის ფრიად მომგებიანი უნდა იყოს, თუმცა საერთაშორისო პოლიტიკის თვალსაზრისით - რისკები ფრიად მაღალია.
### ევროკავშირის საგარეო მინისტრთა საბჭოს დასკვნა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-a8-e1-83-98-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-92-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-9d--e1-83-9b-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:26.000Z
დღეს, ევროკავშირის საგარეო მინისტრების საბჭოს შეხვედრაზე მიიღეს ერთობლივი "დასკვნა ევროპული უსაფრთხოების მხრივ არსებული ვითარების შესახებ." გთავაზობთ ამ დოკუმენტის სრულ არაოფიციალურ თარგმანს:

## საბჭოს დასკვნა ევროპული უსაფრთხოების მხრივ არსებული ვითარების შესახებ

ევროპული უსაფრთხოება განუყოფელია. ევროპული უსაფრთხოების წესრიგის წინააღმდეგ მიმართული ნებისმიერი საფრთხე გავლენას ახდენს ევროკავშირსა და მის წევრებზე.

აქედან გამომდინარე:

1. საბჭო გმობს რუსეთის აგრესიულ მოქმედებებს და მუქარას უკრაინის წინააღმდეგ, და მოუწოდებს რუსეთს მოახდინოს დეესკალაცია, დაემორჩილოს საერთაშორისო სამართალს და კონსტრუქციულად ჩაერთოს დიალოგში არსებული საერთაშორისო მექანიზმების გამოყენებით.
2. ევროპული უსაფრთხოების ფუძემდებლურ პრინციპებზე დაფუძნებული დიალოგი უსაფრთხოების მხრივ არსებული ვითარების გაუმჯობესებისა და ჩვენს კონტინენტზე მშვიდობისა და უსაფრთხოების დამკვიდრების წინაპირობაა. "გავლენის სფეროების" ადგილი ოცდამეერთე საუკუნეში აღარაა. ჩვენ აქტიურად განვაგრძობთ ჩვენი პოზიციების კოორდინირბას და საგნობრივად ჩავერთვებით დისკუსიებში არსებული ფორმატების ფარგლებში, მათ შორის რუსეთის მონაწილეობით, იმ საკითხებზე რომლებიც ეხება ჩვენს საერთო უსაფრთხოებას და სტრატეგიულ ინტერესებს.
3. ვეყრდნობით რა ევროპული საბჭოს 2021 წლის დეკემბრის დასკვნას, კიდევ ერთხელ აღვნიშნავთ, რომ რუსეთის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ ნებისმიერ დამატებით აგრესიას მისთვის მასშტაბური შედეგები მოჰყვება და მძიმე საფასურის გადახდა მოუწევს. მათ შორის, გათვალისწინებულია სექტორული და პიროვნული შეზღუდვების ფართო სპექტრი, რომლებიც პარტნიორებთან კოორდინაციით იქნება შემოღებული. ევროკავშირმა დააჩქარა ამ მხრივ მუშაობა მისი უმაღლესი წარმომადგენლისა და ევროკომისიის ხელმძღვანელობით.
4. საბჭო ადასტურებს ევროკავშირის მხარდაჭერას უკრაინის მედეგობის შემდგომი განვითარებისადმი, მათ შორის კიბერ- და ჰიბრიდული საფრთხეების, ასევე დეზინფორმაციის წინააღმდეგ მუშაობს მხრივ. ევროკავშირი ასევე განიხილავს უკრაინისადმი დახმარებას პროფესიული სამხედრო განათლების კუთხით. საბჭო ხაზგასმით აღნიშნავს უკრაინაში რეფორმების მნიშვნელობას, რომელიც ჩვენს საერთო ღირებეულებებს ეფუძნება, რაც ევროკავშირ-უკრაინის 23-ე სამიტის დასკვნებში დავადასტურეთ. ეს რეფორმები უკრაინის საშინაო და საგარეო საფრთხეებისადმი მედეგობის საწინდარია და საბჭო ადასტურებს ამ ამოცანების განხორციელებაში უკრაინისადმი ევროკავშირის გრძელვადიან და მტკიცე მხარდაჭერას.
5. საბჭო ხაზს უსვამს, რომ ეუთო წარმოადგენს უსაფრთხოების შესახებ ყველა მხარეს არსებული ჩივილების განხილვისათვის სათანადო ფორუმს. საბჭო მიესალმება ეუთოს თავმჯდომარე ქვეყნის მზადყოფნას, სასწრაფოდ წამოიწყოს საგნობრივი დიალოგი ევროპული უსაფრთხოების შესახებ.
6. საბჭო ადასტურებს ევროკავშირის ერთიან მიდგომას ამ საკითხებისადმი და მიმდინარე მჭიდრო თანამშრომლობასა და კოორდინაციას ევროკავშირისა და მისი წევრების მხრიდან აშშ-სთან, ნატოსთან, უკრაინასთან და სხვა პარტნიორ ქვეყნებთან. საბჭო ადასტურებს ევროკავშირის ერთგულებას ტრანსატლანტიკური ერთობისადმი. საბჭო სთხოვს მის უმაღლეს წარმომადგენელს, განაგრძოს ევროკავშირის პოზიციის შეჯერების კოორდინირება და ამაზე დაყრდნობით, აქტიურად ჩაერთოს დისკუსიებში ეუთოს ფარგლებში, ისევე როგორც ჩვენს პარტნიორებთან, განსაკუთრებით აშშ-სთან და ნატოსთან.
7. წევრი ქვეყნები მზად არიან ჩაერთონ სამხედრო საქმეებში გამჭვირვალობისა და განჭვრეტადობის არსებული მექანიზმების განმტკივებაში, და მხარს უჭერენ შეიარაღებაზე კონტროლის მხრივ ძალისხმევას, განსაკუთრებით ეუთოს ფარგლებში. ამ მხრივ, საბჭო რუსეთს მოუწოდებს კონსტრუქციულად იმოქმედოს.
8. საბჭო ასევე ადასტურებს ევროკავშირისა და მისი ახლო პარტნიორების მედეგობისა და გამოწვევებზე რეაგირების შესაძლებლობების შემდგომი განმტკიცების აუცილებლობას კიბერ- და ჰიბრიდული შეტევების, გარეშე ქვეყნების მხრიდან საინფორმაციო მანიპულაციებისა და ჩარევის, მათ შორის დეზინფორმაციის მხრივ. საბჭო მოუწოდებს უმაღლეს წარმომადგენელსა და კომისიას, გააღრმავონ მუშაობა ამ მიმართულებით.
9. ევროკავშირი კვლავაც უერთგულებს ერთიან, გრძელვადიან, სტრატეგიულ ევროპულ მიდგომას ევროკავშირ-რუსეთის ურთიერთობების მიმართ, ხუთ სახელმძღვანელო პრინციპზე დაყრდნობით.\*

\* *)2016 წელს ევროკავშირის წევრები შეთანხმდნენ რუსეთთან ურთერთობის ხუთ სახელმძღვანელო პრინციპზე. ესენია: მინსკის შეთანხმების სრული იმპლემენტაცია; მჭირდო კავშირების მშენებლობა რუსეთის მეზობლებთან; რუსეთიდან მომავალი საფრთხეებისამი ევროკავშირის მდგრადობის გაზრდა; რუსეთთან შერჩევითი თანამშრომლობა გარკვეულ საკითხებზე, მაგალითად, ანტი-ტერორიზმზე და მოქალაქეებს შორის კონტაქტების მხარდაჭერა.*
### ვინ არის რობერტა მეცოლა, ევროპარლამენტის ახალი კონსერვატორი პრეზიდენტი?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-95-e1-83-98-e1-83-9c--e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-91-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-a2-e1-83-90--e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-aa-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-90--/
Last updated: 2026-04-21T18:16:26.000Z
სამშაბათს, 18 იანვარს, ევროპარლამენტმა პრეზიდენტად რობერტა მეცოლა (Roberta Metsola), მალტელი კონსერვატორი პოლიტიკოსი აირჩია.

458 ხმით ხმით არჩეული მეცოლა ამ თანამდებობაზე იტალიელ დავიდ სასოლის შეცვლის, რომელიც ამ რამდენიმე დღის წინ, საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვამდე სულ რამდენიმე დღით ადრე გარდაიცვალა.

მეცოლას ახალ პრეზიდენტად სასოლის გადარჩენის შემთხვევაშიც აირჩევდნენ. საქმე ისაა, რომ 2019 წელს, ევროპარლამენტის ყველაზე მრავალრიცხოვანი ჯგუფები -- სოციალისტები და ევროპის სახალხო პარტია (კონსერვატორები) -- მორიგდნენ, რომ თავდაპირველ 2,5 წლიან ვადას სოციალისტი **[სასოლი](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%95%e1%83%98%e1%83%9c-%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%93%e1%83%90%e1%83%95%e1%83%98%e1%83%93-%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%a1%e1%83%9d%e1%83%9a%e1%83%98-%e1%83%94%e1%83%95%e1%83%a0/)** იმსახურებდა პრეზიდენტად, მომდევნო 2,5 წელიწადს კი კონსერვატორების შერჩეული პარლამენტარი.

ამდენად, გასაკვირი არაა, რომ დღევანდელ კენჭისყრაზე მეცოლამ -- რომელსაც სახალხო პარტიისა და სოციალისტების მხარდაჭერა ჰქონდა -- კონკურენტებს დამაჯერებლად აჯობა. შვედმა „მწვანემ“ ალის კუნკემ 101 ხმა მიიღო, ხოლო ესპანელმა სირა რეხომ მემარცხენეებიდან -- 57.

აღსანიშნავია, რომ მეცოლა ევროპარლამენტის რიგით მესამე ქალი პრეზიდენტი იქნება. ევროპარლამენტის პირველი ქალი პრეზიდენტი ფრანგი სიმონა ვეილი იყო, 1979-1982 წლებში ნიკოლ ფონტენი (Nicole Fontaine) პრეზიდენტად 1999-2002 წლებში მსახურობდა.

ისიც აღსანიშნავია, რომ მეცოლა პირველი პოლიტიკოსია მალტიდან, რომელსაც ევროკავშირში ამხელა თანამდებობისათვის ოდესმე მიუღწევია. არ დაგვავიწყდეს, მალტა 27 წევრიანი გაერთიანების ყველაზე პატარა ქვეყანაა, იქნება ეს ტერიტორიით, მოსახლეობის სიდიდით თუ მთლიანი შიდა პროდუქტით.

ახლადარჩეულ ქალბატონ პრეზიდენტს უთქვამს „ჩვენი ინსტიტუცია უნიკალურია მსოფლიოშიო“ და დაუყოლებია, „საჭიროა გავაძლიეროთ იგიო“.

მეცოლა, რომელიც, სხვათა შორის, დღეს 43 წლისა გახდა, მალტის „ნაციონალისტური პარტიის“ წევრია. პარტია ქრისტიან-დემოკრატიულ, ლიბერალური კონსერვატიული მიმართულების, პრო-ევროპული პარტიაა.

ახლადარჩეულ პრეზიდენტს განათლება მალტის უნვერსიტეტსა და ბელგიაში, ქ. ბრიუგეში მდებარე პრესტიჟულ ევროპის კოლეჯში აქვს მიღებული. სტუდენტობის წლებიდანვე აქტიურად იყო დაინტერესებული პოლიტიკით. 2003 წელს ჩაბმული იყო მალტის ევროკავშირში შესვლის შესახებ რეფერენდუმის კამპანიაში, გაწევრების მომხრეთა მხარეს.

2004-2012 წლებში მეცოლა ევროკავშირში მალტის წარმომადგენლობაში მუშაობდა, რის შემდეგაც ევროკავშირის საგარეო საქმეთა შეფის, ქართველთათვის ერთ დროს კარგად ნაცნობი ქეთრინ ეშტონის იურიდიულ მრჩევლად გადაინაცვლა.

ამის შემდეგ იწყება მისი კარიერა ევროპარლამენტში, რომლის წევრადაც მეცოლა პირველად 2013 წელს აირჩიეს. პარლამენტში თუ მის გარეთ, ქალბატონ მეცოლას აბორტის საწინააღმდეგო განწყობებით იცნობენ. წლების განმავლობაში, იგი გააფთრებით ეწინააღმდეგებოდა ან თავს იკავებდა იმ რეზოლუციებისათვის ხმის მიცემისას, რომლებიც ხაზს უსვამდა ქალის უფლებას უსაფრთხო აბორტზე.

აქვე, უპრიანი იქნება ვახსენოთ, რომ მალტა ევროკავშირის ერთადერთი ქვეყანაა, სადაც აბორტი კვლავაც აკრძალულია, რასაც კათოლიკე უმრავლესობის სახელმწიფოში ბევრი მხარდამჭერი ჰყავს.

ამ საკითხს თუ არ ჩავთვლით, მეცოლა ზოგადად ქალთა უფლებების მხარდამჭერად ითვლება. ევროპარლამენტარობის ისტორიიდან აღნიშვნას იმსახურებს ის ამბავიც, რომ მეცოლა 2014 წელს მუშაობდა „ევროკავშირის გზამკვლევზე ჰომოფობიისა და სექსუალური ორიენტაციის ნიშნით დისკრიმინაციის წინააღმდეგ“.

წლების წინ მეცოლა დევნილთა/მიგრანტთა კრიზისის დროს მიგრაციის თემებზეც მუშაობდა. იგი მხარს უჭერდა ევროკომისიის გეგმას 120 000 დევნილის კვოტების სისტემით წევრ სახელმწიფოებზე გადანაწილებაზე, რასაც აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების დიდი წინააღმდეგობა შეხვდა. მისთვის საინტერესო თემათა შორისაა ასევე კორუფციის, კანონის უზენაესობისა და პრესის თავისუფლების საკითხებიც.

ქალბატონი მეცოლა ფინელ პოლიტიკოსზე, უკო მეცოლაზეა დაქორწინებული. წყვილი ოთხ ვაჟს -- ლუკას, ალეკს, მარკსა და კრისტიანს -- ზრდის. უფროსი ვაჟი 14-ისაა, უმცროსი -- 4-ის. პრეზიდენტს მზარეულობა და ცხობა ჰყვარებია. ეს სიყვარული ბაბუაჩემისაგან გამომყვა, რომელიც ფლოტში მზარეულად მსახურობდაო, უთქვამს მას პრესისთვის.

პრეზიდენტად არჩევის შემდგომ მალტურ, იტალიურ და ინგლისურ ენებზე წარმოთქმულ სიტყვაში მეცოლას განუცხადებია, „ევროპა ისევ აქაა, ევროპა მომავალია, გაუმარჯოს ევროპასო“.

გაუმარჯოს ჭეშმარიტად!

*მომზადებულია Politico-ზე, Times of Malta-ზე, ევროპარლამენტის გაზეთზე, the Malta Independent Online-ზე, ევრონიუსზე, Deutsche Welle-ზე, ტვიტერსა და საკუთარ თავზე დაყრდნობით.*
### კატალინ ნოვაკი: მოკლედ უნგრეთის მომავალ პირველ ქალ პრეზიდენტზე
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-9c--e1-83-9c-e1-83-9d-e1-83-95-e1-83-90-e1-83-99-e1-83-98--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-9a-e1-83-94-e1-83-93--e1-83-a3-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:27.000Z
ამ რამდენიმე კვირის წინ უნგრეთის პრემიერმინისტრმა ვიქტორ ორბანმა პრეზიდენტობის კანდიდატად ერთგული მოკავშირე, ოჯახის საქმეთა აწ უკვე ყოფილი მინისტრი კატალინ ნოვაკი დაასახელა. 44 წლის ნოვაკი, რომელსაც დასავლეთის თუ რუსეთის ულტრამემარჯვენე ძალებთან მჭიდრო კონტაქტები აქვს, უნგრეთის პირველი ქალი პრეზიდენტი იქნება.

### ვინ არის კატალინ ნოვაკი?

სამხრეთ უნგრეთის ქალაქ სეგედში დაბადებულ ნოვაკს ეკონომისტისა და იურისტის განათლება აქვს მიღებული. სწავლობდა ბუდაპეშტის კორვინუსის, სეგედისა და საფრანგეთის პარიზის ნანტერის უნივერსიტეტებში. მშობლიური უნგრულის გარდა, თავისუფლად ფლობს ფრანგულ, ინგლისურ და გერმანულ ენებს, საშუალოდ იცის ესპანური ენა. ნოვაკმა, რომელსაც უცხოურ პრესაში მშრომელ, ჭკვიან და ამბიციურ ქალად მოიხენიებენ, კარიერა უნგრეთის საგარეო სამინისტროში 2001 წელს დაიწყო. თავბრუდამხვევი აღმასვლის გზას იგი ორბანის პარტია „ფიდესის“ 2010 წელს ხელისუფლებაში ხელმეორედ მოსვლის შემდეგ დაადგა: 2014-2020 წლებში ნოვაკი ოჯახის საქმეთა და ახალგაზრდობის საკითხებში სახელმწიფო მდივნის პოზიციაზე მუშაობდა, ხოლო 2020-2021 წლებში ოჯახის საკითხთა მინისტრის პოზიცია ეჭირა პრემიერის ადმინისტრაციაში. ქალბატონი ნოვაკი დაოჯახებულია და სამი შვილი ჰყავს.

### პრეზიდენტის პოსტი და მნიშვნელობა

უნგრეთში პრეზიდენტს დიდწილად ცერემონიული, თუმცა მაინც მნიშვნელოვანი როლი აკისრია. ახალ პრეზიდენტს გაზაფხულზე პარლამენტი აირჩევს, სადაც „ფიდესს“ 2/3 უმრავლესობა აქვს. სანდომიანი ღიმილის მქონე ნოვაკი ამ პოზიციაზე საფირმო ულვაშით ცნობილ იანოშ ადერს შეცვლის, რომელიც პრეზიდენტად 2012 წლიდან „ფიდესის“ ერთგულად მსახურობდა. პრეზიდენტის უფლებამოსილებები მოიცავს არჩევნების შემდეგ პრემიერმინისტის კანდიდატის წარდგენას, კანონთა რატიფიცირებასა და ვეტოს დადებას, მოსამართლეთა და მთავარი პროკურორის დასახელებას.

მართალია, „ფიდესი“ ნოვაკის არჩევას მიმდინარე მოწვევის პარლამენტში მოასწრებს, თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ აპრილის დასაწყისში ქვეყანაში მნიშვნელოვანი საპარლამენტო არჩევნები იმართება. ოპოზიციის არჩევნების მოგების შემთხვევაშიც კი ორბანს პრეზიდენტის სასახლეში თავისი კადრი ეყოლება. ცოტა ხნის წინ, „ფიდესმა“ თავი დაიზღვია და კანონი მიიღო, რომლითაც პარლამენტს მთავარი პროკურორის დათხოვნა მხოლოდ 2/3 უმრავლესობით შეეძლება. „ფიდესს“ ერთგული კადრები ჰყავს გამწესებული სხვა საკვანძო პოზიციებზეც, მათ შორის, უზენაეს სასამართლოში, მედიის მარეგულირებელ ორგანოსა და ბირთვული ენერგიის სააგენტოში.

### ნოვაკის შეხედულებები და გეგმები

ნოვაკს მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდა ოჯახის და ე.წ. ტრადიციულ ღირებულებათა საფარქვეშ ორბანის მთავრობის ლგბტ უფლებების საწინააღმდეგო პოლიტიკის შემუშავება-მხარდაჭერაში. მთავრობისადმი კრიტიკულად განწყობილი მედია წერდა, რომ იგი წლების განმავლობაში აღრმავებდა კავშირებს ულტრამემარჯვენე, ჰომოფობიურად განწყობილ ჯგუფებთან, მათ შორის, რუსეთში იმ პირებთან, რომლებიც მოსკოვის ჯაშუშურ-სადაზვერვო ოპერაციებში არიან შემჩნეულნი. სხვათა შორის, ოჯახის საკითხთა მინისტრად მუშაობისას, ერთ-ერთ ვიდეოში გამოსვლისას, ნოვაკს უთქვამს, ქალები კმაყოფილნი უნდა იყვნენ კაცებთან შედარებით დაბალი ხელფასებით, უფრო დაბალ პოზიციებზე მუშაობითა და კაცებზე მეტი პასუხისმგებლობის ქონითო.

თუმცა, საპრეზიდენტო კანდიდატად დასახელებიდან მალევე, ერთ-ერთ ინტერვიუში მომავალ ქალ პრეზიდენტს განუცხადებია, ჩემი პრეზიდენტობის კანდიდატად დასახელება ყველა ქალისა თუ კაცისთვის მნიშვნელოვანი გზავნილია, რომ ქალებს ყველა შესაძლებლობისაკენ გზა ხსნილი აქვთო.

ნოვაკს უთქვამს, რომ მისი პრეზიდენტობის ერთგვარი რეფრენი კვლავაც ბავშვები და ოჯახის საკითხი იქნება და რომ იგი ყველა უნგრელის პრეზიდენტი იქნება. დაუყოლებია, ჩვენი საერთო უნგრული მომავლის ნაწილი საზღვარგარეთ მცხოვრები თანამემამულეები, მარტოხელა მშობლებისა და ავადმყოფი ბავშვების მქონე ოჯახები, ასევე ბოშათა თემიც არიანო. კრიტიკოსების პასუხად კი ისიც განუცხადებია, ვისაც ჰგონია, რომ პარტიის თოჯინა ვიქნები პრეეზიდენტად ყოფნისას, არათუ მე, საერთოდ ქალებს არ იცნობენო.

როგორც იტყვიან, „აღდგომა და ხვალეო“.

*მასალა მომზადებულია Bloomberg-ზე, Balkan Insight-ზე, VSquare-ზე, Index.hu-ზე, ტვიტერსა და საკუთარ თავზე დაყრდნობით.*
### რას მოელის აშშ გერმანიის ახალი კოალიციისაგან?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-a1--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-94-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-90-e1-83-a8-e1-83-a8--e1-83-92-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-98-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:27.000Z
გერმანიაში, რვაკვირიანი, ინტენსიური მუშაობის შემდეგ, კოალიციის სამი პარტიისგან შემდგარმა 22 სამუშაო ჯგუფმა შექმნა პროგრამა, რომელზეც გერმანიის მომდევნო ოთხი წლის პოლიტიკა სრულად იქნება დაფუძნებული.

გარდა გერმანიის მოსახლეობისა, ამ პროგრამის გამოქვეყნებას მთელი მსოფლიო ელოდა, მათ შორის ამერიკის შეერთებული შტატებიც. ამერიკა ყურადღებით აკვირდება ევროპის ერთ-ერთი მთავარი მოთამაშის, გერმანიის შიდა პოლიტიკას და იმ იმედით შეჰყურებს ქვეყნის ახალ მთავრობას, რომ მათ შორის ურთიერთობები კიდევ უფრო გაუმჯობესდება.

კოალიციის საგარეო ხედვებთან დაკავშირებით, გერმანიის ინფორადიომ საინტერესო [ინტერვიუ გამოაქვეყნა ](https://www.inforadio.de/programm/schema/sendungen/zwoelfzweiundzwanzig/202111/27/614280.html?ref=evropis.moambe.eu)მარშალის ფონდის ბერლინის ოფისის ხელმძღვანელთან, თომას კლაინ-ბროკჰოფთან, იმის შესახებ თუ რა მოლოდინები აქვს აშშ-ს გერმანიაში სამთავრობო კოალიციისა და კანცლერის ცვლილებების შემდეგ.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/thomas-kleine-brockhoff-1-jpeg.jpg)

თომას კლაინ-ბროკჰოფი (Thomas Kleine-Brockhoff) მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე გამოსვლისას

ამ ინტერვიუდან ყველაზე საინტერესო ამბები ამოვკრიფეთ და ქვემოთ გთავაზობთ:

## წარმავალი ანგელა მერკელი

ანგელა მერკელის როლი გერმანულ პოლიტიკაში აუწონავია. მისი მოლაპარაკებების უნარი, სტაბილურობა, ევროპის გაძლიერებისთვის გადადგმული ნაბიჯები, კარგი დამოკიდებულება დასავლეთთან - უმნიშვნელოვანესია, მაგრამ მნიშვნელოვანია ოლაფ შოლცის გერმანიამ გააკეთოს ის, რასაც ანგელა მერკელი არ აკეთებდა - უფრო მეტად ჩაერიოს მსოფლიოში მიმდინარე კონფლიქტებში და იფიქროს უფრო სტრატეგიულად. აქამდე გერმანია ხშირად იკავებდა თავს თავს მკვეთრი განცხადებების გაკეთებისგან.

## ამერიკის მოლოდინიები

ამერიკა ახალი კოალიციისგან უპირველეს ყოვლისა ნატოს ერთგულ წევრად დარჩენას და ალიანსის გაძლიერებისთვის ზრუნვას ელის.

მეორე და მნიშვნელოვანი მოლოდინი, რაც ვაშინგტონს ბერლინისგან აქვს, რუსეთისადმი პრინციპული და მკაცრი დამოკიდებულებაა. აშშ პრეზიდენტად ბაიდენის მოსვლის შემდეგ განსაკუთრებულად იგრძნობა „ჩრდილოეთის ნაკადი 2“-ის მიმართ ამერიკის კრიტიკული დამოკიდებულება და ვაშინგტონი მოელის, რომ გერმანია სულ მცირე, შეაყოვნებს ამ პროექტის მიმდინარეობას.

ამის იმედს ვაშინგტონს მწვანეების პოზიცია აძლევს, რომელიც არჩევნებამდეც საკმაოდ პრინციპული იყო, რუსეთის მიმართ. რუსეთისადმი პოლიტიკურ დამოკიდებულებასაც რომ თავი დავანებოთ, "ჩრდილოეთის ნაკადის" მშენებლობა გარემოზე საკმაოდ დიდ უარყოფით გავლენას მოახდენს და მწვანეების სამოქმედო პროგრამის საკვანძო ელემენტი კი სწორედ კლიმატის ცვლილებების შეჩერებაა.

## ოლაფ შოლცი და ანნალენა ბერბოკი

ამერიკის დამოკიდებულება ოლაფ შოლცის მიმართ, საკმაოდ დადებითია. შოლცს ამერიკის პოლიტიკური წრეები არა გერმანიის შიდა პოლიტიკიდან არამედ საერთაშორისო სავალუტო ფონდიდან იცნობენ. ფინანსთა მინისტრად ყოფნისას, შოლცი ფონდის შტაბ-ბინაში, ვაშინგტონში, ისე ხშირად მონაწილეობდა სხვადასხვა შეხვედრებში.

განსხვავებით შოლცისგან, ამერიკა ნაკლებად იცნობს გერმანიის მომავალ საგარეო საქმეთა მინისტრს, ანნალენა ბერბოკს, მაგრამ მასზე დიდ იმედებს კი ამყარებენ. მისი საგარეო პოლიტიკის დემოკრატიულ-ლიბერალური ხედვები, ადამიანების უფლებზე აპელირება, რუსეთის ავტოკრატიულ სახელმწიფოდ მოხსენიება, ამერიკას იმედს აძლევს, რომ ბერბოკის თანამშრომლობა ბაიდენის ადმინისტრაციასთან წარმატებული იქნება.

მერკელს აზრი, საგარეო პოლიტიკასთან დაკავშირებით, ხშირ შემთხვევაში, საგარეო საქმეთა მინისტრზე მეტადაც კი იყო საინტერესო. ეს უპირველეს ყოვლისა იმით იყო გამოწვეული, რომ მერკელს კანცლერობის მრავალწლიანი გამოცდილება ჰქონდა და გავლენიან ფიგურად ჩამოყალიბდა, მის სიტყვას დიდი წონა ჰქონდა.

მარშალის ფონდის ბერლინის ბიუროს ხელმძღვანელის თქმით, ანნალენა ბერბოკის შემთხვევაში აშშ-ში იმედი აქვთ, რომ როგორც საგარეო საქმეთა მინისტრი, ის ბევრად უფრო დამოუკიდებელი იქნება და რიგ საკითხებში არც კანცლერის წინააღმდეგ წასვლისა მოერიდება.

## ღირებულებებზე დაფუძნებული პოლიტიკა

ამერიკა დარწმუნებულია იმაში, რომ გერმანიის სამომავლო დამოკიდებულებას სხვა ქვეყნების მიმართ, მისი პოლიტიკის ძირითადი შეხედულებები და ღირებულებები განაპირობებს. ასე მაგალითად, კოალიციის შეხედულებები კლიმატის ცვლილებებისა და პოლიტიკის მიმართულებით განაპირობებს ისეთ ქვეყნებთან უარყოფით დამოკიდებულებას, რომლებიც არ ერიდებიან გარემოს დაბინძურებას, ამის მაგალითად ჩინეთი შეიძლება მოვიყვანოთ.

რადგან გერმანია დემოკრატიულ ღირებულებებს, მათ შორის, ადამიანის უფლებებს მაღალ საფეხურზე აყენებს, ბუნებრივია, პოლიტიკური ურთიერთგაგება ნაკლებად ექნება ისეთ ქვეყნებთან, რომელთათვისაც დემოკრატია ნაკლებადაა ღირებული, ასეთები მსოფლიო მასშტაბით რუსეთი, ჩინეთი, ევროკავშირის შემადგენლობაში კი პოლონეთი და უნგრეთი არიან.

## "ჩრდილოეთის ნაკადი-2"

ამერიკის შეერთებული შტატები წინააღმდეგია "ჩრდილოეთის ნაკადი 2-ის" ექსპლუატაციაში შესვლისა, გერმანიის მომავალი მმართველი კოალიცია კი ამ დრომდე ვერ შეთანხმებულა საერთო პოზიციაზე. მწვანეები და FDP-ს წარმომადგენლები მწვავედ აკრიტიკებდნენ გაზსადენის მშენებლობას, მაშინ როცა ოლაფ შოლცი და მისი პარტია მისი გაშვებისკენ უფრო იხრებიან. ამერიკა გერმანიისგან ელის „ჩრდილოეთის ნაკადი 2“-ის მიმართ პოზიციის გადახედვას - მისი ამოქმედების შეყოვნებას ანდა, საუკეთესო შემთხვევაში, მასზე სულაც უარის თქმას.

## საგარეო გამოწვევები

ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევა გერმანიისთვის იმ ქვეყნების დემოკრატიის გზაზე დაყენებაა, სადაც ჯერ კიდევ ნაკლებად სცემენ პატივს დემოკრატიულ ღირებულებებს. გარდა ამისა, გერმანიის გამოწვევაა ავტორიტარული სუპერ-სახელმწიფოების, განსაკუთრებით რუსეთის და ჩინეთის გავლენის, მათი მხრიდან მუქარის თუ აგრესიის ისე შეკავება, რომ ამ ძალისხმევამ დამატებითი კონფლიქტები არ წარმოშვას. სწორედ გერმანიის ამ მცდელობაზეა დამოკიდებული, თუ რამდენად გააგრძელებს ამერიკა ევროპით დაინტერესებას და ევროპაში დემოკრატიის კიდევ უფრო მეტად ხელშეწყობას.

## დამოკიდებულება ჩინეთისადმი

ჩინეთისა და ამერიკის ურთიერთობები საკმაოდ დაძაბულია. წარმოუდგენელია, გერმანია ამ კონფლიქტს ნეიტრალურად გარედან აკვირდებოდეს, რისი მცდელობაც აქამდე ჰქონდა. ვაშინგტონის აზრით, გერმანიას მალე მოუწევს გადაწყვიტოს, ვის მხარესაა, ამერიკის თუ ჩინეთის.

*ინტერვიუს მოუსმინა და თქვენთვის შეაჯამა სალომე სალაძემ*
### სახიფათო თამაშები უკრაინის გარშემო
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-ae-e1-83-98-e1-83-a4-e1-83-90-e1-83-97-e1-83-9d--e1-83-97-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-a8-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98--e1-83-a3-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-90-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:27.000Z
## რა ხდება:

აშშ-ის უშიშროების სამსახურები [მოკავშირეებს აფრთხილებენ](https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-11-21/u-s-intel-shows-russian-plans-for-potential-ukraine-invasion?ref=evropis.moambe.eu), რუსეთს უკრაინაში შესაჭრელად 114 ათასი სამხედრო ჰყავს შეკრებილი და მოქმედების დაწყებას იანვრის ბოლოსთვის აპირებსო. ამასობაში კრემლი ამბობს, აშშ უკრაინის ხელით ვითარებას ხელოვნურად ძაბავს, ჩვენ კი ვლადიმირ პუტინისა და ჯო ბაიდენის [სამიტზე ვმუშაობთ](https://www.kommersant.ru/doc/5087741?ref=evropis.moambe.eu), სადაც რუსეთისთვის უსაფრთხოების მყარ გარანტიებს მოვითხოვთო.

### ზამბარის მოჭიმვა

ამ ბოლო დროს, დასავლეთის მხარდაჭერამ უკრაინის მიმართ ხორცი შეისხა:

- ხელი მოეწერა უკრაინა-აშშ-ს [სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტიას.](https://www.state.gov/u-s-ukraine-charter-on-strategic-partnership/?ref=evropis.moambe.eu)
- აშშ-მ [დამატებითი შეიარაღება მიაწოდა უკრაინას](https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3337593-third-batch-of-us-defense-aid-arrives-in-ukraine.html?ref=evropis.moambe.eu), მათ შორის, *„*ჯაველინის*“* ტიპის ტანკსაწინააღმდეგო დანადგარები.
- უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის ხელშეუხებლობაზე განახადეს [საფრანგეთმა ](https://www.i24news.tv/en/news/international/europe/1637003193-macron-tells-putin-france-ready-to-defend-ukraine-s-territorial-integrity,%20https:/www.dw.com/en/ukraine-us-top-diplomat-warns-russia-over-military-buildup/a-59783594?ref=evropis.moambe.eu)და გერმანიამ. პარიზმა ისიც თქვა, რომ „ყველაფრით დაეხმარება“ უკრაინას, თუკი მას თავს დაესხმებიან.
- დიდმა ბრიტანეთმა და შვედეთმა არ გამორიცხეს სამხედროების გაგზავნა უკრაინაში, ერთობლივი წვრთნისა და სამხედრო რჩევების მისაცემად.
- ბრიტანელებმა [სტრატეგიული თანამშრომლობის პაქტი დადეს ](https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjgtLTkqbP0AhVHyaQKHRyKAYoQFnoECCkQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.atlanticcouncil.org%2Fblogs%2Fukrainealert%2Fbritain-and-ukraine-unveil-new-strategic-partnership%2F&usg=AOvVaw0fijsSXuNjklwsOvAxVg2K)კიევთან და აპირებენ სამხედრო თანამშრომლობის პროექტის დაწყებას კიევთან, რაც სამხედრო გემების ერთობლივ წარმოებას გულისხმობს.
- დიდი ბრიტანეთის სამხედრო გემმა დემონსტრაციულად [უარყო რუსეთის პრეტენზიები ](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%91%e1%83%a0%e1%83%98%e1%83%a2%e1%83%90%e1%83%9c%e1%83%a3%e1%83%9a%e1%83%98-%e1%83%ae%e1%83%9d%e1%83%9b%e1%83%90%e1%83%9a%e1%83%93%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%98%e1%83%a1/)ყირიმზე.
- რუსეთის თავდაცვის მინისტრ სერგეი [შოიგუს განცხადებით, ](https://www.reuters.com/world/russia-notes-significant-increase-us-bomber-activity-east-minister-2021-11-23/?ref=evropis.moambe.eu)აშშ-მ სტრატეგიული ავიაციის წვრთნები გამართა რუსეთის აღმოსავლეთ და დასავლეთ საზღვრებთან (იგივეს რუსეთი თვითონ ყოველწლიურად აკეთებს, ამერიკელებისგან კი სიახლე იყო).

ამ ფონზე რუსეთიდან გაძლიერდა სამხედრო, პოლიტიკური და პროპაგანდისტული ზეწოლა უკრაინაზე და ზოგადად, ევროპის აღმოსავლეთზე:

- პუტინმა [ვრცელი სტატია გამოაქვეყნა ](https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181?ref=evropis.moambe.eu)ჯერ კიდევ ზაფხულში, რომელშიც უკრაინის ისტორიის გადაწერას შეეცადა და მისი სახელმწიფოებრიობა უარყო.
- რუსეთმა ევროპას გაზის მიწოდება შეუმცირა და ამით [დედაქალაქებზე წნეხი გაზარდა](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%a0%e1%83%98%e1%83%a1%e1%83%98-%e1%83%91%e1%83%a0%e1%83%90%e1%83%9a%e1%83%98%e1%83%90-%e1%83%94%e1%83%95%e1%83%a0%e1%83%9d%e1%83%9e%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%94%e1%83%9c%e1%83%94%e1%83%a0/), რათა „ჩრდილოეთ ნაკადი-2“ დროზე აემოქმედებინა. თუმცა გერმანიამ, უკრაინაში გამწვავების ფონზე, ლიცენზიის გაცემა მაინც შეაჩერა.
- რუსეთმა თითქმის მთლიანად დაიქვემდებარა ბელარუსის უსაფრთხოების აპარატი. მინსკის მიერ წამოწყებული [მიგრანტების კრიზისის ](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%9a%e1%83%a3%e1%83%99%e1%83%90%e1%83%a8%e1%83%94%e1%83%9c%e1%83%99%e1%83%9d-%e1%83%90%e1%83%9c%e1%83%a2%e1%83%94-%e1%83%9e%e1%83%9d%e1%83%a0%e1%83%a2%e1%83%90%e1%83%a1/)პასიური თუ აქტიური ხელშეწყობით, კრემლმა ჯერ პოლონეთისა და ლიტვის საზღვრებთან შექმნა დაძაბულობა, მერე კი საზღვართან ახლოს თავისი მედესანტეებიც გადასხა.
- გააქტიურდა უკრაინის საზღვართან და მის შიგნით მოქმედი რუსული დაჯგუფება, იმატა შეხების ხაზზე შეტაკებების რიცხვმა. აშშ დაზვერვის ცნობით, რუსეთმა დაიწყო სარაკეტო დანადგარების შეხების ხაზთან მიახლოება, დონბასში კი გააქტიურდნენ რუსეთის არმიის სპეცდანიშნულების დანაყოფები.
- ამასობაში, რუსეთის საგარეო დაზვერვის სამსახურმა პირდაპირ განაცხადა, რომ უკრაინაში მოვლენები საქართველო-რუსეთის [2008 წლის ომის სცენარით ვითარდება](https://svr.gov.ru/smi/2021/11/ssha-provotsiruyut-obostrenie-na-vostoke-ukrainy.htm?ref=evropis.moambe.eu), ამავე სამსახურის უფროსი ნიკოლაი პატრუშევმა კი უკრაინას [ავღანეთის ბედი უწინასწარმეტყველა.](https://svr.gov.ru/smi/2021/11/ssha-provotsiruyut-obostrenie-na-vostoke-ukrainy.htm?ref=evropis.moambe.eu)

### მეგობრობის ხელი რკინის ხელთათმანით

სიტუაციის დაძაბვას წინ უძღოდა ვაშინგტონში რუსეთისა და მოსკოვში აშშ-ის დიპლომატიური წარმომადგენლობების მინიმუმამდე შემცირება. ეს მას შემდეგ, რაც კრემლმა ვაშინგტონიდან დიპლომატიურ საფარქვეშ მომუშავე მზვერავების გაძევებას მოსკოვში აშშ-ს საელჩოსთვის ადგილობრივი პერსონალის დაქირავებაზე უარის თქმით უპასუხა. შედეგად, მოსკოვში ვაშინგტონს [1200-ს ნაცვლად 120-კაციანი საელჩოღა შერჩა.](https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-27/u-s-works-to-keep-russia-mission-running-with-staff-down-90?ref=evropis.moambe.eu)

დაძაბულობის პარალელურად, მოსკოვმა გამოკვეთა ვაშინგტონთან დიალოგის პერსპექტიული მიმართულებები, რომლებზეც ბაიდენმა და პუტინმა ჟენევაში, [ამა წლის ივნისში შეხვედრისას ](https://www.bbc.com/news/world-europe-57504755?ref=evropis.moambe.eu)ისაუბრეს და შემდეგ უკვე სამუშაო დონეზე დიპლომატებმა გააგრძელეს. ეს მოიცავს აშშ ადმინისტრაციისთვის საკვანძო გლობალურ თემებს: სტრატეგიული შეიარაღებების თუ კოსმოსში შეიარაღების შეზღუდვას, კლიმატის ცვლილების საკითხებსა და კიბერუსაფრთხოებაზე თანამშრომლობას. ყველა ეს თემა ვაშინგტონში ჩინეთთან სტრატეგიული შეჯიბრის კონტექსტში განიხილება, ანუ აშშ ცდილობს, არ დაუშვას ამ თემატიკაზე რუსეთ-ჩინეთის სტრატეგიული ღერძის შექმნა.

კრემლმა კიდევ ერთხელ მიუთითა, რომ ამ მხრივ რუსეთს პრობლემების შექმნა შეუძლია. რუსული[ ანტი-სატელიტური რაკეტის გამოცდით](https://www.rferl.org/a/russia-satellite-weapon-test/31564747.html?ref=evropis.moambe.eu),15 ნოემბერს მოსკოვმა საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე მყოფი პერსონალის (მათ შორის, საკუთარი ორი კოსმონავტის) სიცოცხლეს სერიოზული საფრთხე შეუქმნა.

## რატომ ხდება: ჩათრევა ან ჩაყოლა

როგორც [კრემლის მიერ გაჟონილი ](https://www.kommersant.ru/doc/5087741?ref=evropis.moambe.eu)და ასევე, ოფიციალურად გაჟღერებული ცნობებიდან იკვეთება, მოსკოვი ცდილობს პრეზიდენტ ბაიდენთან კიდევ ერთი შეხვედრა გამართოს - ან ონლაინ რეჟიმში, ან პირადად, რომლის დროსაც კიბერუსაფრთხოების, გლობალური დათბობის, სტრატეგიული შეიარაღების შეზღუდვის თემებზე პროგრესის ფასად, აშშ-ს მოსთხოვენ უკრაინის (და ზოგადად, რუსეთის სამეზობლოს) მხარდაჭერის შეწყვეტას.

რუსეთის დიპლომატიური კორპუსისადმი [მიმართვაში](https://www.mid.ru/en/foreign%5Fpolicy/news/-/asset%5Fpublisher/cKNonkJE02Bw/content/id/4946550?p%5Fp%5Fid=101%5FINSTANCE%5FcKNonkJE02Bw&%5F101%5FINSTANCE%5FcKNonkJE02Bw%5FlanguageId=ru%5FRU&ref=evropis.moambe.eu), პრეზიდენტმა პუტინმა სწორედ უკრაინისა და ბელარუსის კონტექსტში საუბრისას მოსთხოვა საგარეო მინისტრ ლავროვს,

„

უნდა მოვაღწიოთ რუსეთისათვის სერიოზული, გრძელვადიანი უსაფრთხოების გარანტიების მიღებას ამ მიმართულებაზე, რადგან ასე არსებობა, მუდმივად ფიქრი იმაზე, თუ რა მოხდება იქ, რუსეთს არ შეუძლია

“

.

ჩანს, ვაშინგტონშიც არსებობს წრეები, რომლებიც ამ ხედვას იზიარებენ. ცნობილი კვლევითი ორგანიზაციის, RAND Corporation-ის მკვლევარის, სემუელ ჩარაპის [სტატიამ](https://www.politico.com/news/magazine/2021/11/19/ukraine-russia-putin-border-522989?ref=evropis.moambe.eu), რომელიც ძირითადად პუტინისეულ ლოგიკას იზიარებს და ვაშინგტონს უკრაინაზე ზეწოლას ურჩევს, დიდი მითქმა-მოთქმა გამოიწვია. მსგავსი შინაარსის სარედაქციო სტატია [კიდევ ერთხელ გამოქვეყნდა ](https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/?ref=evropis.moambe.eu)იმავე გაზეთში, პრესტიჟულ

„

პოლიტიკოში

“

. მსგავსივე [გზავნილები გააჟღერა ](https://carnegiemoscow.org/commentary/85827?ref=evropis.moambe.eu)და რუსეთის აგრესიული განზრახვების სერიოზულობას ხაზი გაუსვა კარნეგის მოსკოვიც ცენტრის გავლენიანმა დირექტორმა, დმიტრი ტრენინმა.

## რას ველოდოთ:

ვაშინგტონში, ჯერჯერობით, სამიტისათვის მზადყოფნას არ ადასტურებენ. კრემლი აცნობიერებს, რომ გლობალური სტრატეგიული საკითხები ვაშინგტონისთვის უფრო მნიშვნელოვანია და ცდილობს, მათზე თანამშრომლობის იმიტირებით, საკუთარ სამეზობლოში მოქმედებისთვის ხელები გაიხსნას.

მოსკოვის ჩვეული სტილია სხვადასხვა მიმართულებით და სხვადასხვა ხარისხის შეტევების ერთ ზოგად, აბურდულ პრობლემად ქცევა, "გადამწყვეტი ბრძოლის" სახით მათი წარმოდგენა და ამ არეულობაში დასავლეთის თავისთვის სასარგებლო დათმობებზე დაყოლიება. მოსკოვისთვის ყველა თემა მაგიდაზე ერთდროულადაა და ნებისმიერი საკითხი (მაგალითად, ამერიკის დახმარება უკრაინისადმი), ნებისმიერ სხვა საკითხში (მაგალითად, რუსი დაქირავებულების ჩართულობა აფრიკაში) შეიძლება გაიცვალოს. დასავლეთის დიპლომატიური კულტურისთვის ამგვარი მიდგომა უცხო და მიუღებელია, ისინი საკითხების ერთმანეთისგან გამოყოფას და მათზე ცალ-ცალკე მსჯელობას ამჯობინებენ.

უკრაინასა და პოლონეთში სასაზღვრო კონფლიქტის შესაძლო ესკალაცია კოვიდის, ეკონომიკური და ენერგეტიკის კრიზისების ფონზე ევროკავშირის ქვეყნებისთვის განსაკუთრებით არასასურველია. არც აშშ-ს აწყობს ამ, მისთვის უკვე მეორად, ფრონტზე თავისტკივილი. ამიტომაც, მოსკოვისთვის ტაქტიკური დათმობისა და ვითარების შემდგომი გადათამაშების ცდუნება არსებობს. თუმცა, რუსულ თამაშში ჩათრევას აშშ-ში, ბევრი სერიოზული მოწინააღმდეგე ჰყავს.

გადამწყვეტ როლს თავად უკრაინის ნების სიმტკიცე და აშშ-ის ანალიტიკური და დიპლომატიური კორპუსის შორსმჭვრეტელობა ითამაშებს. პუტინმა კი კარგად იცის, რომ უკრაინის გარშემო სახიფათო თამაშებში დრო უკვე მოსკოვის საწინააღმდეგოდ მუშაობს.

*მასალა მომზადებულია ატლანტიკური საბჭოს, ევროპული პოლიტიკის შემსწავლელი ცენტრის (CEPA), კარნეგის მოსკოვის ფონდის, პოლიტიკოს, რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის, რუსეთის საგარეო დაზვერვის, უკრაინის სამხედრო დაზვერვის მასალებსა და საკუთარ თავზე დაყრდნობით.*
### სომხეთ-აზერბაიჯანი: დიპლომატია სხვა ხერხებით
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-ae-e1-83-94-e1-83-97--e1-83-90-e1-83-96-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-91-e1-83-90-e1-83-98-e1-83-af-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-93-e1-83-98-e1-83-9e-e1/
Last updated: 2021-11-19T09:18:39.000Z
16 ნოემბერს, აზერბაიჯანსა და სომხეთს შეიარაღებულ ძალებს შორის სრულმასშტაბიანი კონფლიქტი განახლდა, მათ შორის, არტილერიის და მძიმე ტექნიკის გამოყენებით. 2020 წლის მთიანი ყარაბაღის ომის შემდეგ, ეს ყველაზე მასშტაბური ესკალაცია, არა მთიან ყარაბაღში ან მიმდებარედ, არამედ სომხეთის სიუნიქის რეგიონში მოხდა. ცეცხლი რუსეთს შუამავლობით, დაწყებიდან ერთ დღეში კი შეწყდა, თუმცა მისი ეკონომიკური და სტრატეგიული მიზეზი -- სავაჭრო კორიდორების კონტროლი -- ჯერაც არ აღმოფხვრილა.

## რა მოხდა:

16 ნოემბერს, სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვრის აღმოსავლეთ მონაკვეთზე, მხარეები არტილერიის, ჯავშანტექნიკისა და სხვადასხვა კალიბრის ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებით დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს, რასაც ორივე მხარეს მსხვერპლი და დანაკარგები მოჰყვა.

17 ნოემბერს, სომხეთის თავდაცვის სამინისტროს [ცნობით](https://mil.am/hy/news/10127?ref=evropis.moambe.eu), საომარი მოქმედებებისას დაიღუპა ექვსი სომეხი სამხედრო მოსამსახურე, 13 ტყვედ ჩავარდა, 24 სამხედროსთან კი კავშირი დაიკარგა. ოფიციალური ბაქო 7 გარდაცვლილი და 10 დაჭრილი სამხედროს შესახებ [იუწყება](https://mod.gov.az/ru/news/voennosluzhashie-azerbajdzhanskoj-armii-stali-shehidami-v-boyah-38432.html?ref=evropis.moambe.eu). სომხეთის თავდაცვის სამინისტროს მტკიცებით, მოწინააღმდეგეს დიდი ტექნიკურ-მატერიალური ზიანი მიადგა, ხოლო დაჭრილი და დაღუპული აზერბაიჯანელი ჯარისკაცების რაოდენობამ 70-ს მიაღწია.

ვითარება რუსეთის უშუალო შუამავლობთ განიმუხტა: ჯერ რუსეთის თავდაცვის მინისტრ სერგეი შოიგუსა და მის სომეხ და აზერბაიჯანელ კოლეგებს შორის შედგა სატელეფონო საუბრები. მოგვიანებით კი, რუსეთის პრეზიდენტმა, ვლადიმერ პუტინმა და სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა, ნიკოლ ფაშინიანმა ტელეფონით განიხილეს არსებული ვითარება. თავის მხრივ, აზერბაიჯანისა და თურქეთის თავდაცვის მინისტრებმაც ისაუბრეს სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვარზე არსებული დაძაბულობის შესახებ. საბოლოოდ, კონფლიქტის მხარეებმა კრემლის შუამავლობით, ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებას მიაღწიეს.

საბრძოლო მოქმედებების შედეგად, სომხურმა მხარემ ორ საგუშაგოზე კონტროლი დაკარგა.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი:

- დადასტურდა, რომ 2020 წლის ნოემბერში, მთიანი ყარაბაღის ომის შემდეგ დაზავებით კონფლიქტი არ ამოწურულა. პირიქით, იმ ომის დასრულებით უთანხმოების ახალი მიზეზები გაჩნდა, განსაკუთრებით საზღვრების დემარკაცია-დელიმიტაციისა და ზანგეზურის სატრანსპორტო დერეფნის საკითხის გარშემო;
- გამოიკვეთა აზერბაიჯანის ნება, განაგრძოს სამხედრო ძალის გამოყენება, რათა აიძულოს სომხეთი, ბაქოს ნახიჭევანთან დამაკავშირებელი სიუნიქის რეგიონის გავლით გზა გაუხსნას. ერევანი შიშობს, რომ აზერბაიჯანი შეეცდება აღნიშნულ რეგიონზე დე ფაქტო კონტროლი დაამყაროს;
- ყარაბაღის გარშემო კონფლიქტისაგან განსხვავებით, ახლადდადგენილი საზღვრის გასწვრივ, მაგისტრალურ გზებზე დამატებითი ცხელი წერტილები და ლაჩინის/ზანგეზურის გარშემო დაპირისპირება უშუალოდ სომხურ და აზერბაიჯანურ ძალებს შორის ხდება, რასაც შესაძლოა რუსეთისა და თურქეთის ჩართვა მოჰყვეს, რაც საფრთხეს უქმნის რეგიონულ სტაბილურობას;
- ზავის დადებაში შუამავლობით, კრემლმა კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ ბაქოსა და ერევანს შორის კონფლიქტში უალტერნატივო მედიატორია, თუმცა ესკალაციის ფაქტმა მისი პოზიციის სიმყიფეც აჩვენა.

## ანალიზი:

ბოლოდროინდელი ესკალაციის საკვანძო მიზეზი სატრანსპორტო კორიდორები და მათზე კონტროლია. ყარაბაღში ომის დასრულების შესახებ შეთანხმებაში ნათქვამია, რომ მხარეები ვალდებულებას იღებენ, ხელი შეუწყონ სამხრეთ კავკასიაში სატრანსპორტო კომუნიკაციების აღდგენას .

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2021/11/image-2.png)

- აზერბაიჯანისათვის, ამ მხრივ, მთავარია ე.წ. „ზანგეზურის დერეფანი“, რომელიც ბაქოს მიერ ხელახლა დაკავებულ შუშას, სომხეთის ტერიტორიის - გორისისა და სისიანის - გავლით, აზერბაიჯანის ნახიჭევანს და მისი გავლით თურქეთს დაუკავშირებს. ბაქოს სურს ეს „კორიდორი“ სომხეთის სუვერენული კონტროლის ქვეშ არ იყოს და მას რუსი მშვიდობისმყოფელები აკონტროლებდნენ.
- სომხეთისათვის, თავის მხრივ, უმნიშვნელოვანესია საბჭოთა პერიოდში აშენებული გორისი-კაპანის გზატკეცილი, რომელიც სიუნიქის რეგიონს ერევანთან აკავშირებს. ეს გზა სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვარზე გადის და რეგიონის რთული, მთიანი გეოგრაფიის გამო, აზერბაიჯანის ტერიტორიას ორ მონაკვეთში კვეთს (იხ. რუქა). აღნიშნულ გზას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სომხეთის ეკონომიკისთვის, რადგან ის უზრუნველყოფს სახმელეთო კავშირს ირანთან, მის მთავარ სტრატეგიულ პარტნიორთან.

სომხეთი ყოველნაირად ცდილობს, ფეხი აითრიოს ზანგეზურის გზის გახსნაზე, განსაკუთრებით მაშინ, თუკი შედეგად ეს გზა სომხეთის სუვერენული კონტროლის გარეთ აღმოჩნდება.

თავის მხრივ, აზერბაიჯანმა რამდენჯერმე განაცხადა, რომ თუკი მოლაპარაკება არაფერს მოიტანს, ის მზადაა, კორიდორი ძალით გაჭრას. ბაქო გორისი-კაპანის გზის აზერბაიჯანზე გამავალ მონაკვეთს ერევანზე ზეწოლის ბერკეტად იყენებს.

### ყარაბაღის ომის ექო

სომხეთის სიუნიქის რეგიონის თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ მოწინააღმდეგე მხარეების სამხედრო პოზიციები იქ მხოლოდ ყარაბაღის მეორე ომის შემდეგ გამოჩნდა. მანამდე რეგიონში საზღვარი ფორმალური იყო, ვინაიდან მისგან აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიას არაღიარებული მთიანი ყარაბაღი აკონტროლებდა. ომის ბაქოს სახეიროდ დასრულებამ, სურათი შეცვალა.

გასულ კვირას, აზერბაიჯანმა გორისი-კაპანის საავტომობილო გზის კაპანი-ჩაკატენის მონაკვეთზე, რომლის 20კმ აზერბაიჯანის კონტროლის ქვეშაა, საბაჟო პუნქტები განათავსა. აზერბაიჯანი სომხეთის ხელისუფლებას დაჰპირდა, რომ სომხეთის მოქალაქეებს პრობლემები არ შეექმნებოდათ მაგისტრალის იმ მონაკვეთებით სარგებლობისას, რომელიც სომხეთმა აზერბაიჯანს 2020 წლის დეკემბრის შუა რიცხვებში გადასცა. თუმცა, აზერბაიჯანმა ამ გზატკეცილზე საბაჟო კონტროლის დაწესებით, ფაქტობრივად, გზა დაკეტა სომხებისთვის.

აღსანიშნავია, რომ საბაჟო პოსტები ზუსტად იმ პერიოდში განთავსდა, როდესაც ერევანმა გაავრცელა ინფორმაცია ტატევის გავლით, ალტერნატიული გზის შეკეთების დასრულების შესახებ, რომელიც აზერბაიჯანის ტერიტორიას აღარ გადაკვეთს. თუმცა, შემოვლითი გზა რთულ, მთიან რელიეფზე გადის.

### შეტაკების პრელუდია

სასაზღვრო ესკალაციას წინ უძღვოდა ყარაბაღსა და სიუნიქის რაიონში მზარდი დაძაბულობა. მხარეები რეგულარულად ავრცელებდნენ ურთიერთგამომრიცხავ ინფორმაციას შეიარაღებული ინციდენტების შესახებ. სიტუაცია განსაკუთრებით 14 ნოემბრიდან გამწვავდა, როცა ფაშინიანმა განაცხადა, რომ აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალები სომხეთის სუვერენულ ტერიტორიაზე შეიჭრნენ აღმოსავლეთ მიმართულებით. შედეგად, სომხეთის შეიარაღებული ძალების ოთხი საბრძოლო პოზიცია ბლოკადაში აღმოჩნდა. რუსული მხარის შუამავლობით გამართული მოლაპარაკებების შედეგად, აზერბაიჯანელი სამხედრო მოსამსახურეები და ჯავშანტექნიკა სომხეთის ტერიტორიიდან გავიდა. თუმცა, სომხურმა ქვედანაყოფებმაც დატოვეს ოთხივე პოზიცია.

ამის შემდეგ, ნიკოლ ფაშინიანმა, აზერბაიჯანის საზღვართან შექმნილი რთული ოპერატიული ვითარების გამო, ქვეყნის თავდაცვის მინისტრი, არშაკ კარაპეტიანი თანამდებობიდან გადააყენა და მის ნაცვლად ამ პოსტზე ვიცე-პრემიერი სურენ პაპიკიანი დანიშნა, რომელსაც სამხედრო სფეროში გამოცდილება არ აქვს.

### შეტაკების შედეგი

ტაქტიკური თვალსაზრისით, როგორც დაპირისპირებული მხარეების ანგარიშებიდან ირკვევა, შეტაკებას დიდი ცვლილებები არ მოჰყოლია. თუმცა, სომხეთის თავდაცვის სამინისტროს ცნობით, მათ დაკარგეს კონტროლი ორ სიმაღლეზე. ზოგიერთი აზერბაიჯანული წყარო იუწყება, რომ ეს სიმაღლეები აზერბაიჯანს ზანგეზურის დერეფნის კონტროლს გაუადვილებს, თუმცა ჯერაც არაა ცხადი, რამდენად შეეფერება ეს განცხადება სინამდვილეს. სომხეთის პრემიერ-მინისტრის თქმით, ყარაბაღის ომის დამთავრების შემდეგ, აზერბაიჯანმა სომხეთის 41 კვადრატული კილომეტრი მიითვისა, რაც, მისი თქმით, ბაქოს აგრესიულ გეგმებს მოწმობს.

### სადავო საზღვრები

კიდევ ერთი სადავო საკითხი, რომელზეც ექსპერტები საუბრობენ, ომის შემდეგ სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის საზღვრების დელიმიტაციაა. ბაქო ამას ესწრაფვის, სომხეთი კი თავს არიდებს - რადგან საზღვრების დელიმიტაციის სავარაუდო შედეგი მთიანი ყარაბაღის აზერბაიჯანის ტერიტორიად აღიარება იქნება. ორაზროვან ვითარებაში, ბაქო სამხედრო უპირატესობას თავის სასარგებლოდ იყენებს და ნელ-ნელა მიიწევს წინ. ერთი მიზანია, სომხეთსა და მთიან ყარაბაღს შორის საგზაო კომუნიკაციის გადაჭრა, რაც სტრატეგიული სიმაღლეების დაკავებით შეიძლება მოხდეს. გარდა ზანგეზურის კორიდორის მიმდებარე სტრატეგიული რაიონებისა, ბაქოს ინტერესის საგანია აზერბაიჯანული შვიდი აზერბაიჯანული სოფელი, რომლებიც ექსკლავის სახით სომხეთის ჩრდილოეთ ნაწილშია მოქცეული. ერთ-ერთი ასეთი ექსკლავის კონტროლი საშუალებას მისცემს ბაქოს ერევნიდან თბილისისაკენ მიმავალი გზაც გააკონტროლოს. ზოგიერთი აზერბაიჯანელი ექსპერტი შეიარაღებული კონფლიქტის ესკალაციას უკავშირებს მოსკოვში არშემდგარ შეხვედრას, მთიანი ყარაბაღის ომიდან ერთი წლის თავზე, სადაც ვითომდა იგეგმებოდა დამატებითი დოკუმენტების ხელმოწერა საზღვრების დელიმიტაციის თაობაზე. მათი თქმით, სომხურმა მხარემ დოკუმენტების ხელმოწერაზე ბოლო მომენტში უკან დაიხია, ბაქომ კი ერევნის დასაყოლიებლად სამხედრო ძალას მიმართა. ამ ამბავს სომხური წყაროები უარყოფენ.

## საერთაშორისო რეაქცია

ოფიციალურმა ერევანმა კონფლიქტი თავის სუვერენულ ტერიტორიაზე მიტანილ იერიშად შეაფასა და რუსეთს სომხეთის ტერიტორიული მთლიანობის დაცვის თხოვნით მიმართა, რაც 1997 წლის ორმხრივი ხელშეკრულებითაა გათვალისწინებული. ამჯერად, რუსეთმა შეძლო პირდაპირი სამხედრო ჩარევის გარეშე მიეღწია ცეცხლის შეწყვეტისათვის.

კონფლიქტის მხარეებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და დეესკალაციისკენ მოუწოდეს ეუთოს მინსკის ჯგუფის თანათავმჯდომარეებმა. ევროპული საბჭოს ხელმძღვანელმა, შარლ მიშელმა აზერბაიჯანის პრეზიდენტსა და სომხეთის პრემიერ-მინისტრთან მოლაპარაკებები გამართა. კონსტრუქციული დიალოგისა და გადაუჭრელი საკითხების მოგვარებისკენ მხარეებს აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა, ენტონი ბლინკენმაც მოუხმო.

საერთაშორისო აქტორების გავლენა ყარაბაღის ომის შემდეგ მკვეთრადაა შემცირებული, თუმცა როგორც სომხეთის უშიშროების საბჭოს მდივანმა, არმენ გრიგორიანმა განაცხადა, „სომხეთი მიიჩნევს, რომ კრიზისის მოგვარება შესაძლებელია რუსეთისა და კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციის (ОДКБ) უშუალო დახმარებით. მაგრამ თუ ისინი ამას ვერ გააკეთებენ, მაშინ ერევანს მოუწევს მიმართოს სხვა საერთაშორისო პარტნიორებს“. ეს რიტორიკული მუქარა მოსკოვისთვის ერევნის გამაფრთხილებელ გზავნილად შეიძლება მივიჩნიოთ, თუმცა საეჭვოა, რამდენად სურთ და აქვთ საშუალება დასავლელ აქტორებს, ამ კონფლიქტში ჩაერიონ.

## რას უნდა მოველოდეთ:

- სასაზღვრო კონფლიქტზე ზავი დროებითი იქნება. თუკი დიპლომატიური გარღვევა არ მოხდა, ან რუსეთმა ღიად და სამხედრო ძალით არ დაუჭირა მხარი სომხეთს, აზერბაიჯანი შეეცდება ტაქტიკურ ამოცანებს სამხედრო ძალით ან მისი მუქარით მიაღწიოს.
- სანამ საზღვრები საბოლოოდ დადგენილი არაა, რუსეთის მშვიდობისმყოფელიების პოზიცია მყიფეა. კრემლის რეგიონულ ინტერესებზე, მათ შორის, ანკარასთან და ბაქოსთან გარიგებაზეა დამოკიდებული, რამდენად დააჩქარებს ის საზღვრების დელიმიტაცია-დემარკაციას.
- საზღვრების დელიმიტაცია-დემარკაციის პროცესის დაჩქარებამ სომხეთში შიდა არეულობა შეიძლება მოიტანოს. მოსახლეობა ამ საკითხს განსაკუთრებით მტკივნეულად აღიქვამს. ხელისუფლების მიმართ ქვეყნის შიგნით პოლიტიკური უკმაყოფილება გაიზრდება. მას შემდეგ, რაც საპარლამენტო უმრავლესობამ დღის წესრიგში აზერბაიჯანის საზღვართან მომხდარი ინციდენტის შესახებ მოსმენის შეტანაზე უარი განაცხადა, სომხეთის ორმა ოპოზიციურმა საპარლამენტო პარტიამ, პროტესტის ნიშნად, საპარლამენტო სხდომებში მონაწილეობაზე უარი თქვა.
- თუკი დადასტურდა, რომ აზერბაიჯანმა სიუნიქის რაიონში ავტომაგისტრალის თავზე სტრატეგიული სიმაღლეები დაიკავა, სომხეთის შიდა კომუნიკაციებს იმდენად სერიოზული საფრთხე დაემუქრება, რომ მოუწევს ზანგეზურის დერეფნის გახსნას დათანხმდეს, ოღონდ რუსეთის კონტროლქვეშ.

## დასკვნის სახით

სავარაუდოდ, რეგიონში დაძაბული ატმოსფერო კიდევ ხანგრძლივად შენარჩუნდება. მთიანი ყარაბაღის ომი დასრულდა, მაგრამ რუსეთის მიერ მართული მშვიდობა კვლავაც ფეთქებადსაშიშია. აზერბაიჯანს და სომხეთს სადავო საკითხების გადაჭრამდე გრძელი და მტკივნეული გზის გავლა მოუწევთ . მათი კონფლიქტის დინამიკა გადამწყვეტი იქნება რეგიონული ძალთა ბალანსის ჩამოყალიბებაში და საქართველოზეც მოახდენს როგორც პოლიტიკურ, ისე ეკონომიკურ გავლენას.
### ლუკაშენკო ანტე პორტას
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9a-e1-83-a3-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-a8-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-99-e1-83-9d--e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-a2-e1-83-94--e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-a0-e1-83-a2-e1-83-90-e1-83-a1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:28.000Z
მინსკის მიერ ათასობით ახლო აღმოსავლელის გადმოსხმამ ევროკავშირის საზღვრებთან ვითარება უკიდურესად დაძაბა. 10-11 ნოემბერს ბელარუსში რუსეთმა სტრატეგიული ბომბდამშენებით პატრულირება დაიწყო. 12 ნოემბერს ლიეტუვის საზღვართან რუსი და ბელარუსი მედესანტეები ჰაერიდან გადასხეს და დააბანაკეს. პოლონეთმა ნატოს საბჭოს აცნობა არსებული კრიზისის შესახებ და ევროკავშირის საგანგებო შეხვედრის მოწყობას ითხოვს. ლიეტუვამ საზღვარზე საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა. ამასობაში, ორ ცეცლხშუა მოყოლილი ადამიანების მდგომარეობა რთულდება - გუშინ 14 წლის მოზარდი დაიღუპა შიმშილისა და სიცივისაგან.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

პოლონეთსა და ლიეტუვის საზღვრებზე - ანუ ევროკავშირის გარე პერიმეტრზე - ალექსანდრე ლუკაშენკოს ასიმეტრიული შეტევა სულ უფრო ემსგავსება ჰიბრიდულ ომს, რომელიც რუსეთის მონაწილეობით მიმდინარეობს. საზღვრის ორივე მხარეს სამხედრო ძალების კონცენტრაცია, მით უფრო სამოქალაქო პირების იქ ყოფნის ფონზე, მკვეთრად ზრდის გინდ განზრახ და გინდაც შემთხვევითი ესკალაციის საშიშროებას. ამავე დროს, ზამთრის დადგომასთან ერთად იზრდება საზღვართან მძაფრი და უკონტროლო ჰუმანიტარული კრიზისის განვითარების შესაძლებლობაც.

## რას უნდა მოველოდეთ?

- უახლოეს ხანებში ნატოსა და ევროკავშირის სულ უფრო მაღალი დონის ორგანოების დღის წესრიგში დადგება სასაზღვრო კრიზისის განმუხტვის საკითხი. ერთობლივი მოქმედების შესაძლებლობა დიდწილად იქნება დამოკიდებული საფრანგეთისა და გერმანიის ერთობლივ პოზიციაზე. სამწუხაროდ, გერმანიის ახალი მთავრობა ჯერ კიდევ ფორმირების პროცესშია, ამიტომ გარკვეული დაყოვნება გარდაუვალია.
- ერთობლივი პოზიციის არარსებობის პირობებში, გაიზრდება მოსკოვთან ორმხრივი დისკუსიების ცდუნება, რასაც კრემლი ევროპის შიგნით განხეთქილების ჩამოსაგდებად და დათმობების მისაღებად გამოიყენებს. საფრანგეთი უკვე გეგმავს მოსკოვთან კონსულტაციას თავდაცვისა და საგარეო მინისტრების დონეზე. პარალელურად, რუსეთი ცდილობს ცენტრალურ და დასავლეთ ევროპაში გაზის მიწოდების ორმხრივი კონტრაქტები გაჩარხოს და ამით კიდევ უფრო დათიშოს ევროპული ერთიანობა.
- აშშ-სათვის მიმდინარე კრიზისი საკვანძო გამოწვევაა. სადაზვერვო სამმართველოს უფროსის უილიამ ბერნსის ამასწინანდელი ვიზიტი მოსკოვში ადასტურებს, რომ ვაშინგტონი გრძნობს ვითარების სირთულეს და ცდილობს განმუხტოს ვითარება, თუმცა ჯერჯერობით არაა ნათელი, რამდენადაა მზად ბაიდენის ადმინისტრაცია ევროკავშირის საზღვართან მრავალგანზომილებიანი კონფლიქტის ეფექტურად მოსაგვარებლად.
- გრძელვადიან პერსპექტივაში ამ კონფლიქტის მიმდინარეობა, ევროკავშირისა და ნატოს რეაგირების ფორმა, სიმძაფრე და ეფექტურობა დიდი ხნის განმავლობაში განსაზღვრავს რუსეთთან და მის პერიფერიასთან უსაფრთხოების სფეროში დასავლეთის დამოკიდებულების ხასიათს.

## ანალიზი

კრიზისის საწყისი ალექსანდრე ლუკაშენკოს მიერ 2020 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების ტოტალური გაყალბება და საპროტესტო მოძრაობის სისხლში და რეპრესიებში ჩახშობაა. ამან დაარღვია მოსკოვსა და ბრიუსელს შორის მინსკის რეჟიმისათვის როგორც პოლიტიკურად, ისე ფინანსურად მომგებიანი ბალანსირების პოლიტიკა. ბელარუსი ოპოზიციონერები ევროპამ - ლიტვამ და პოლონეთმა - შეიფარეს. ლუკაშენკომ საპოლიციო და სამხედრო დახმარება ვლადიმირ პუტინისაგან მიიღო და ტახტი გადაირჩინა, სამაგიეროდ კი შეურიგდა რუსული უსაფრთხოებისა და სამხედრო კადრების გავლენის მკვეთრ ზრდას ბელარუსში.

### მიგრანტების კრიზისი

ევროკავშირის სულ უფრო მკაცრი სანქციების ფონზე, ლუკაშენკოს რეჟიმმა ბრიუსელზე ზეწოლის მოსახდენად და მისდამი ზე-კრიტიკულ ვილნიუსსა და ვარშავაზე შურისძიების მიზნითაც, ახლო აღმოსავლეთიდან მიგრანტების შემოყვანა დაიწყო. ამ ამბავზე პირველი განგაშის ზარი ლიეტუვამ ჯერ კიდევ 9 ივლისს შემოჰკრა და საზღვრის გამაგრებას შეუდგა.

ზაფხულის განმავლობაში ვითარება დამძიმდა. მინსკმა ე.წ. "ტურისტული კომპანიებისა" და ავიაკომპანია "ბელავიას" გამოყენებით ერაყიდან, თურქეთიდან და სირიიდან მასობრივად დაიწყო ომით გაუბედურებული დევნილების, მათ შორის ქურთების, ერაყელების, სირიელების ბელარუსში გადაყვანა. თავიდან ბელარუსი უსაფრთხოების აგენტები და მესაზღვრეები უბრალოდ თვალს ხუჭავდნენ მიგრანტების მოძრაობაზე პოლონეთის ან ლიეტუვის მიმართულებით. შემდეგ საზღვართან მათი მიცილება დაიწყეს. როცა პოლონეთმა და ლიეტუვამ თავიანთ მხარეს სასაზღვრო რეჟიმი გაამკაცრეს, ბელარუსმა მესაზღვრეებმა აქტიურად დაიწყეს საზღვრის დამრღვევების ხელშეწყობა.

შემოდგომისთვის უკვე რამდენიმე შემთხვევა დაფიქსირდა, რომ ბელარუსები იარაღის ძალით ირეკავდნენ წინ ამ ადამიანებს ანდა პოლონელი მესაზღვრეების მიერ უკან გამობრუნებულებს უღერებდნენ იარაღს. შედეგად, ორ ქვეყანას შორის საზღვრებს შორის, ე.წ. "გაუცხოების ზონაში" 4 ათასამდე სასოწარკვეთილი ადამიანია გაჭედილი. ათი მათგანი უკვე დადასტურებულად დაიღუპა სიცივისა და შიმშილისაგან.

პოლონეთმა საზღვრებისაკენ 12 ათასი სამხედრო გადაისროლა, ლიეტუვამ - რვა, უკრაინამ - რვანახევარი. პოლონეთმა და ლიეტუვამ ევროკავშირს მიმართეს დახმარებისთვის, თუმცა ბრიუსელმა სასაზღვრო ბარიერების დაფინანსებაზე უარი თქვა. ამისდა მიუხედვავად, ღობეებისა და მავთულხლართების მშენებლობა ადგილობრივი ძალებით მიმდინარეობს. დევნილი ადამიანების ბედზე მაინცდამაინც არავინ იწუხებს თავს. ჰუმანიტარული ორგანიზაციების თქმით, სიცივეების გამძაფრებასთან ერთად დამძიმდება მათი მდგომარეობაც.

### მძიმე გამოცდა ევროპისათვის

ეს ვითარება მრავალმხრივი გამოცდაა ევროპისათვის:

- ერთი მხრივ, ეჭვქვეშ დგას კოლექტიური უსაფრთხოების სისტემის მედეგობა ასეთი არასტანდარტული გამოწვევის მიმართ. ევროკავშირს უკვე ძალიან გაუჭირდა ჩრდილო აფრიკიდან წამოსული ლტოვლვილების ნაკადის მართვა. ამ პრობლემის მოსაგვარებლად, თურქეთის რეჯებ ერდოღანთან მძიმე გარიგებაზე წასვლა გახდა საჭირო, რომ დევნილები თავისთან დაეტოვებინა. ლუკაშენკოს ბელარუსი და, განსაკუთრებით, პუტინის რუსეთი სულ სხვა ტიპის დათმობებს მოითხოვენ.
- მეორე მხრივ, დარტყმის ქვეშაა ევროპული ღირებულებების სისტემა: საზღვარზე გაჭედილ ათასობით ადამიანს, მათ შორის ქალებსა და ბავშვებს, შიმშილითა და სიცივით სიკვდილი ემუქრებათ. კრემლის ელჩმა გუშინ გაეროს უშიშროების საბჭოზე განაცხადა, ევროპა ცივილიზებულ სამყაროს თვალში ნაცარს აყრის, ესკალაციას ჩვენ გვაბრალებს და ამ დროს, ვარშავა საზღვარზე ბავშვებს ხოცავსო.
- აშკარა და უშუალო საგარეო საფრთხე ასევე გავლენას ახდენს პოლონეთისა და ლიეტუვის შიდა პოლიტკიაზე და აღმოსავლეთ და დასავლეთ ევროპას შორის განხეთქილების კიდევ ერთ შესაძლო კერას ქმნის: აღმოსავლელები დასავლელებს უსაფრთხოების პრობლემებზე არასაკმარისად გულიან რეაგირებას აბრალებენ. დასავლელები აღმოსავლელებს - ადამიანის უფლებების უგულვებელყოფას. ვარშავას ის აცოფებს, რომ ბერლინი ყოველ ზომას ხმარობს, რომ პოლონეთიდან გადასული მიგრანტები არ მიიღოს (სულ 9 ათასი კაცი გადასულა საზღვარს ბოლო 9 თვის განმავლობაში), არადა ვარშავას დიდად არაფრით ეხმარება.
- ბელარუსისა და რუსეთს სამხედრო ძალების კონცენტრაცია უკრაინის უშუალო სიახლოვეს ხდება, სადაც, აშშ დაზვერვის სამმართველოს ცნობით, მის მიერ ოკუპირებულ დონბასის რეგიონში რუსეთმა დამატებითი ძალების შეგროვება ჯერ კიდევ ოქტომბერში დაიწყო და ამ დროისათვის რუსული კონტინგენტი შეიძლება ას ათასამდე ჯარისკაცს მოიცავდეს. ამავე დროს, მოსკოვმა არარეალისტური მოთხოვნების დაყენებით განზრახ ჩააგდო "მინსკის ჯგუფის" (რუსეთი, უკრაინა, გერმანია, საფრანგეთი) შეხვედრა დონბასის თემაზე.
- ესკალაცია ევროპაში ენერგომატარებლების [ფასის მატების ფონზე მიმდინარეობს,](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%a0%e1%83%98%e1%83%a1%e1%83%98-%e1%83%91%e1%83%a0%e1%83%90%e1%83%9a%e1%83%98%e1%83%90-%e1%83%94%e1%83%95%e1%83%a0%e1%83%9d%e1%83%9e%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%94%e1%83%9c%e1%83%94%e1%83%a0/) რაც ძირითადად ბუნებრივი გაზის ფასების ზრდამ გამოიწვია. ლუკაშენკო უკვე დაემუქრა ევროპას თავისი გაზსადენის ჩაკეტვით და თუმცა გაზპრომი იფიცება, ჩვენთან ეს არ შეუთანხმებიაო, მათი სიტყვა ნაკლებად ინდობა.

***კონკრეტული ნაბიჯები***

ევროკავშირი მხოლოდ განცხადებებით აღარ იფარგლება და კონკრეტულ ნაბიჯებს დგამს კრიზისის მოკლევადიანი საბაბის მოსაგვარებლად:

- ევროკავშირის უმაღლესი დონის ოფიციალური პირები, შარლ მიშელი და ჟუზებ ბორელი აქტიურად მუშაობენ იმისთვის, რომ მიგრანტების ტალღა სათავიდან დაწრიტონ. ბორელი ერაყელებს შეუთანხმდა, რომ იქედან მინსკში ფრენები შეწყდებოდა. ევროპული აეროპორტების ჩაკეტვით დაემუქრნენ "თურქიშ ეირლაინსს" და "აეროფლოტს" - ორ ავიაკომპანიას, ვისაც მინსკისკენ მიგრანტების გადაყვანა ბრალდება ერაყიდან და თურქეთიდან მას შემდეგ, რაც ბელარუსული "ბელავია" სანციებს ქვეშ მოხვდა; უკანასკნელი ცნობებით, თურქეთის ავიახაზები ე.წ. კოდების გაზიარების (ანუ მათი საცალო გაყიდვების ქსელით სარგებლობის უფლების) ხელშეკრულებას გაუუქმებს "ბელავიას". თურქეთი ასევე შეწყვეტს მინსკისკენ ერთი მიმართულებით ბილეთების გაყიდვას. ევროკავშირის მიგრაციის კომისარი შეხვედრებს მართავს არაბთა გაერთიანებული საემიროების წარმომადგენლებთან, რათა იქაური "ეტიჰადი" და "ემირატების" ავიაკომპანიები "თურქიშ ეირლაინსის" მსგავსად მოიქცნენ.
- პირადი სანქციების გამკაცრება იგეგმება ლუკაშენკოს და მისი უახლოესი გარემოცვის წინააღმდეგ. ევროკავშირს ბელარუსისთვის რამდენიმე სახის სანქცია აქვს შემუშავებული: მაგალითად, ევროკავშირში მოსახვედრად ვიზის აღების გართულება და მოსაკრებლის გაძვირება.
- ბალტიის სამი ქვეყანა და პოლონეთი მჭიდრო თანამშრომლობაზე შეთანხმდნენ ბელარუსთან საზღვარზე მოქმედების კოორდინირებისთვის.

ამასობაში ევროპა მოსკოვთან დიპლომატიურ კონტაქტებსაც არ ივიწყებს:

- 2 ნოემბერს, აშშ ცენტრალური სადაზვერვო სამსახურის თავკაცი, უილიამ ბერნსი მოსკოვს ეწვია და თავის კოლეგას, ნიკოლაი პატრუშევს ესაუბრა. გამოჟონილი ინფორმაციით, ბერნსის ერთ-ერთი მიზანი იყო რუსეთისთვის უკრაინაში ესკალაციისაგან თავშეკავება მოეთხოვა.
- 11 და 12 ნოემბერს, ანგელა მერკელმა ორ დღეში ორჯერ დაურეკა ვლადიმირ პუტინს და ბელარუსის დაშოშმინება მოსთხოვა, შედეგად ორივე მხარემ განაცხადა, რომ ვითარების დეესკალაციის შესახებ ნაბიჯებზე შეთანხმდნენო.
- 12 ნოემბერს, საფრანგეთში რუსეთის საგარეო მინისტრ სერგეი ლავროვს და თავდაცვის მინისტრს, სერგეი შოიგუს თავიანთმა კოლეგებმა უმასპინძლეს. განხილვის ერთ-ერთი თემა უკრაინაც იყო.

ამ კონტაქტებს აღმოსავლეთ ევროპელები ეჭვის თვალით უყურებენ, განსაკუთრებით პოლონეთი შიშობს, რომ შეთანხმებები მათი ინტერესების გვერდის ავლით მოხდება,

## მომავლის ხედვა

ტაქტიკური კრიზისების სერიის წახალისებით სტრატეგიული ამოცანებისკენ გადაწყვეტისკენ მოძრაობა კრემლის საგარეო პოლიტიკის სახასიათო ნიშანია. ამ მიდგომის ამოსავალი წერტილი ისაა, რომ აშშ და, განსაკუთრებით, ევროკავშირი მათთვის და მათი ამომრჩევლისთის კომფორტული სტატუს-კვოს შესანარჩუნებლად რუსეთთან დათმობებზე წავლენ.

ლოგიკას თუ მივყვებით, ლუკაშენკოს შეეძლო თავადაც მოეფიქრებინა და მოეხერხებინა მიგრანტების პოლონეთისა და ლიეტუვის საზღვარზე გაყვანით ბრიუსელზე ზეწოლა, მაგრამ ამ კრიზისის მიმდინარე მასშტაბებამდე გაფართოება მოსკოვის უცოდინარად და მისი წახალისების გარეშე ვერ მოხდებოდა. ამავე დროს, ზოგი ბელარუსი ექსპერტი იმასაც ამბობს, რომ პუტინის ტროას ცხენის როლის მორგებით, ლუკაშენკო კრემლსაც აშანტაჟებს - დაძაბულობა ისე მატულობს, რომ სასაზღვრო პროვოკაციამ შეიძლება რუსეთი მისთვის არასასურველ კონფლიქტში ჩაითრიოს.

რუსეთისთვის სტრატეგიული ამოცანა ევროკავშირის და ევრო-ატლანტიკური სოლიდარობის შესუსტებაა. ამ მიზანს მრავალი ტაქტიკური წარმატება შეიძლება ემსახურებოდეს: ჩრდილოეთ ნაკად-2-ის გაზსადენის ექსპლუატაციაში გაშვება, ევროპის ენერგობაზრის საბოლოო მოშლა და ევროპული დედაქალაქების გაზპრომთან ორმხრივ კონტაქტებზე დაყოლიება, აშშ-სა და გერმანიის ადმინისტრაციებისადმი ნდობის შემცირება პოლონეთში, ბალტიის ქვეყნებსა და უკრაინაში... როგორც ყოველთვის, კრემლისთვის ყველა საკითხი ერთმანეთთანაა გადაჯაჭვული და ერთ დიდი თამაშის ნაწილია მაშინ, როცა ევროპა პირიქით, საკითხების ერთმანეთისაგან გამიჯვნას ლამობს.

არის ნიშნები, რომ აშშ მოსკოვის ფანდებს ხვდება და მსგავსადვე იწყებს პასუხს - უკანასკნელ ხანებში უკრაინისადმი დახმარების ზრდა და შავ ზღვაში სამხედრო გააქტიურება ამის ნიშნად შეიძლება ჩაითვალოს. რამდენად მოახერხებს ევროკავშირი, გადალახოს შიდაპოლიტიკური საკითხებისთვის უპირატესობის მინიჭების ცდუნება და ერთად დაუდგეს ბელარუსულ-რუსულ საფრთხეს, უახლოეს თვეებში გამოჩნდება.

*მომზადებულია დოიჩე ველეს, ლე მონდის, ეკონომისტის, ნიუ-იორკ ტაიმსის სტატიების, ლიეტუვის, პოლონეთსა და რუსეთის საგარეო სამინისტროების განცხადებებზე და საკუთარ თავზე დაყრდნობით.*
### მოლდოვა რუსული გაზის ალტერნატივის ძიებაში
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-93-e1-83-9d-e1-83-95-e1-83-90--e1-83-a0-e1-83-a3-e1-83-a1-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-90-e1-83-96-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-90-e1-83-9a-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:28.000Z
ევროპაში ენერგოკრიზისის ფონზე გაუჭირდათ მოლდოვაშიც, სადაც გაზს მხოლოდ რუსეთიდან იღებენ. რამდენიმე კვირიანი ენერგოკრიზისის შემდეგ მოლდოვამ და რუსეთმა გაზის მიწოდებაზე შეთანხმება მოახერხეს. მოლდოვამ ამ ეტაპზე შეძლო გაზის არსებულ საბაზრო ფასზე ორჯერ იაფად შესყიდვა და, როგორც ჩანს, ამ ზამთარს სიცივეში დარჩენა აღარ ემუქრება. პარალელურად, კიშინიოვი ალტერნატივების მოძიებას ცდილობს.

## რა მოხდა:

29 ოქტომბერს, სანქტ-პეტერბურგში, მოლდოვის მთავრობა და რუსული ენერგოგიგანტი - „გაზპრომი“ გაზის მიწოდების კონტრაქტის ხუთი წლით გახანგრძლივებაზე შეთანხმდნენ. „გაზპრომის“ ხელმძღვანელმა ალექსეი მილერმა ახალი შეთანხმების პირობებს „ურთიერმომგებიანი“ უწოდა. მოლდოვის ინფრასტრუქტურის მინისტრის ანდრეი სპინუს თქმით კი, მოლაპარაკებების დროს მხარეები შეთანხმდნენ მოლდოვური დელეგაციის მიერ შეთავაზებულ ფასის ფორმულაზე, რომელიც გაზსა და ნავთობზე არსებული საბაზრო ფასის საფუძველზე გამოიანგარიშება.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი:

მოლდოვას რუსული გაზის სრულად ჩანაცვლება ამ ეტაპზე არ შეუძლია. ჩანასახოვან ეტაპზეა გაზსადენების შესაბამისი ინფრასტრუქტურა და მოლდოვის ენერგოსექტორიც რუსეთზე მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული. ამიტომაც, ახალი კონტრაქტის ხელმოწერა, თუნდაც გაზრდილი ფასის პირობით, მოლდოვის პროდასავლური პრეზიდენტის მაია სანდუს ხელისუფლებას ზამთრის გადაგორების საშუალებას მისცემს. თუმცა, სანდუს მთავრობისთვის ეს ჭკუის სასწავლებელი უნდა იყოს, რომ მხოლოდ ერთ წყაროზე და ისიც რუსეთზე დამოკიდებულება, ენერგოუსაფრთხოების კუთხით ვერ იქნება საიმედო.

## რას უნდა მოველოდეთ:

- რუსულ გაზსა და ენერგოინფრასტრუქტურაზე დამოკიდებულების მაღალი ხარისხის გამო, მოკლევადიან პერსპექტივაში მოლდოვას გაუჭირდება რუსული გაზის ალტერნატიული გაზით სრულყოფილად ჩანაცვლება. შედეგად, სანდუს პროდასავლურ ხელისუფლებას გაზის იმპორტის საკითხში რუსეთთან თანამშრომლობა კვლავაც მოუწევს.
- რუსეთი გაზზე დავალიანების მოთხოვნისა და გაზის ფასით მანიპულირებით შეეცდება სანდუს ხელისუფლებას საგარეო-პოლიტიკური გადაწყვეტილებების ცვლილება რუსეთის სასარგებლოდ აიძულოს.
- გრძელვადიან პერსპექტივაში, რუსულ ენერგორესურსებზე დამოკიდებულების შემცირება სანდუს ხელისუფლებისთვის პრიორიტეტული საკითხი იქნება, რაშიც გადამწყვეტი როლის შესრულება, ფინანსების გამოყოფისა თუ ინფრასტრუქტურის განვითარების კუთხით, ევროკავშირს მოუწევს.

## ანალიზი

ორ ქვეყანას შორის გაზის მიწოდებაზე გრძელვადიანი კონტრაქტი ჯერ კიდევ 2006 წელს დაიდო, რომელიც პერიოდულად ახლდებოდა, სანამ მოლდოვის პრეზიდენტი პრორუსი იგორ დოდონი იყო. დოდონი გასული წლის დეკემბერში არჩევნების მეორე ტურში პროდასავლურ სანდუსთან დამარცხდა. სანდუს პარტიამ - „მოქმედება და სოლიდარობა“ საპარლამენტო არჩევნებშიც უმრავლესობა მოიპოვა და შედეგად სრულად პროდასავლური მთავრობა ჩამოყალიბდა. მოლდოვის განახლებული პრო-დასავლური კურსის კონტექსტში, როცა 30 სექტემბერს გაზის კონტრაქტს ვადა ამოეწურა, მოსკოვთან ახალ პირობებზე შეთანხმების პრობლემაც წარმოიშვა.

კონტრაქტის გაგრძელებაზე მხარეებს შორის მოლაპარაკებები წარუმატებლად მიმდინარეობდა. მოსკოვი 709 მლნ აშშ დოლარის ვალის გადახდის სანაცვლოდ კიშინიოვს გაზზე 25%-იან ფასდაკლებას პირდებოდა. მოლდოვა, თავის მხრივ, ჯიუტობდა და მოსკოვის პირობებზე უარს ამბობდა. 1 ოქტომბერს კონტრაქტი ერთი თვით გაგრძელდა, თუმცა ფასი ათას კუბურ მეტრზე 550 აშშ დოლარიდან 790 აშშ დოლარამდე გაიზარდა. კიშინიოვი გაზის დეფიციტის გამო იძულებული გახდა 22 ოქტომბრიდან 20 ნოემბრამდე საგანგებო მდგომარეობა გამოეცხადებინა. მთავრობამ მოსახლეობას და ბიზნესს ეკონომიურობისკენ მოუწოდა.

### რუსებთან მოლაპარაკება

კრიზისულ პერიოდში მოლაპარაკებებში აქტიურად ჩაერთო რუსეთის პოლიტიკის მძიმეწონოსანი დიმიტრი კოზაკი, რომელიც პრეზიდენტის ადინისტრაციის უფროსის მოადგილე და პოსტსაბჭოთა ქვეყნების კურატორია. იგი განსაკუთრებით კარგად იცნობს მოლდოვის პოლიტიკას. მოსკოვში კოზაკთან სასაუბროდ გაზის საკითხზე პასუხისმგებელი ვიცე-პრემიერი ანდრეი სპინუ ჩავიდა. კოზაკთან მოლაპარაკებები უშედეგოდ დასრულდა, რის შემდეგადაც, 23 ოქტომბერს „გაზპრომი“ მოლდოვას გაზის შემდგომი მიწოდების შეწყვეტით დაემუქრა, თუკი ახალ ფასზე და ვალის გადახდაზე ვერ შეთანხმდებოდნენ. 27 ოქტომბერს ალექსეი მილერთან შეხვედრაც უშედეგოდ დასრულდა.

### ახალი შეთანხმების პირობები

საბოლოოდ რუსეთსა და მოლდოვას შორის შეთანხმება 29 ოქტომბერს შედგა. მის გაფორმებას წინ უძღოდა კოზაკისა და სანდუს სატელეფონო საუბარიც. მოლდოვაში გაზის ახალი ფასით მიწოდება 1 ნოემბერს დაიწყო და ამ თვეში ათასი კუბური მეტრის ფასად 450 აშშ დოლარი განისაზღვრა. შემდეგში ფასი საბაზრო ფასზე იქნება დამოკიდებული. სპინუს განცხადებით, ნებისმიერი სპეკულაციების გამორიცხვის მიზნით, ხელმოწერილი პროტოკოლი არ ითვალისწინებს არანაირ პოლიტიკურ პირობებს და არ ახსენებს დნესტრისპირეთის მხარეს. შეთანხმება „მოლდოვაგაზის“ დაგროვილ დავალიანებასაც ეხება, მისი დამოუკიდებელი აუდიტი 2022 წელს ჩატარდება, რის საფუძველზეც განისაზღვრება ვალის ოდენობა, რომლის გადახდის მეთოდებსა და ვადებზე მოლაპარაკებები გაიმართება.

### დასავლეთის სიტყვა და საქმე

დასავლური მედიის ცნობით, „გაზპრომი“ მოლდოვას რუსულ გაზზე ფასდაკლების სანაცვლოდ ევროკავშირთან თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმების ცვლილებას და ევროკავშირთან შეთანხმებული ენერგობაზრის რეფორმის შეჩერებას სთხოვდა. რეფორმა გაზის ბაზრის ლიბერალიზაციას და კონკურენციის ხელშეწყობას ითვალისწინებს, რაც „გაზპრომს“ მოლდოვის ბაზარზე გავლენის შესუსტებით ემუქრება. ასევე იყო ინფორმაცია, რომ რუსეთი მოლდოვის ევრაზიის ეკონომიკურ კავშირში გაწევრიანებას აიძულებს, სადაც მოლდოვას უკვე აქვს დამკვირვებლის სტატუსი, რომელიც პრორუსი დოდონის პრეზიდენტობის დროს მიიღეს.

მთავარმა ევროპელმა დიპლომატმა, ჟოზეფ ბორელმა, მოლდოვის პრემიერ-მინისტრთან ნატალია გავრილიცესთან შეხვედრაზე განაცხადა, რომ „გაზპრომი“ პოლიტიკურ ზეწოლას ახორციელებს კიშინიოვზე. ბორელმა გაზის, როგორც გეოპოლიტიკური იარაღის გამოყენება დაუშვებლად ცნო. ბორელმა კიშინიოვს შექმნილ კრიზისში გრანტები და სხვა სახის დახმარება დაჰპირდა. უკვე 27 ოქტომბერს გავრილეცესთან შეხვედრაზე ევროკომისიის თავმჯდომარემ ურსულა ფონ დერ ლიაიენმა გაზის კრიზისის დასაძლევად 60 მლნ ევროს დახმარების შესახებ განაცხადა.

ამავე დროს, თავის ისტორიაში პირველად, მოლდოვამ გაზი არა „გაზპრომისგან“, არამედ ევროკავშირიდან შეიძინა: 1 მლნ კუბური მეტრი გაზი პოლონური კომპანიისგან, ამდენივე - ნიდერლანდურისგან, 1.5 მლნ კუბური მეტრი კი - შვეიცარიული და პოლონური კომპანიისგან. ეს ფასი, რუსულ გაზზე ბევრად მაღალია, თუმცა ამ ნაბიჯს სიმბოლური მნიშვნელობა ჰქონდა.

### რუსული გაზის „ალტერნატივა“

5 ოქტომბერს ამოქმედდა რუმინეთსა და მოლდოვის დამაკავშირებელი იასი-უნგენ-კიშინიოვის მილსადენი, რომელიც მოლდოვას ევროპის გაზის სატრანსპორტო სისტემასთან აკავშირებს. 120 კილომეტრი სიგრძის მილსადენით მოლდოვა წლიურად 1.5 მლრდ კუბური მეტრი გაზის მიღებას შეძლებს. თუმცა, მილსადენის რუმინეთის მონაკვეთზე ჯერ კიდევ არსებული ტექნიკური ხარვეზების გამო მილსადენის სრულყოფილად ამოქმედებას 2022 წლისთვის ვარაუდობენ. გარდა ამისა, მიიჩნევა, რომ ეს არ იქნება საკმარისი მთელი მოლდოვის დასაკმაყოფილებლად და არც გაზი იქნება იაფი. მითუმეტეს, რომ მოლდოვაში გაზის იმპორტის მსურველებმა ხშირ შემთხვევაში ისევ რუსული გაზის რეექსპორტი უნდა განახორციელონ, რაც ბუნებრივია პირველწყაროდან შესყიდვასთან შედარებით ფასს გაზრდის.

## დასკვნის სახით

მოლდოვის ენერგოსექტორის რუსეთზე დამოკიდებულება კვლავაც მაღალია არა მხოლოდ სუფთა ენერგეტიკული, არამედ პოლიტიკური თვალსაზრისითაც. რუსეთ-მოლდოვის მოლაპარაკებებში ჩართული იყო „მოლდოვგაზი“, რომელიც „გაზპრომის“ შვილობილი კომპანიაა, სადაც „გაზპრომს“ ეკუთვნის 50% პლიუს ერთი აქცია, მოლდოვის მთავრობას 35% და დნესტრისპირეთის დე ფაქტო რესპუბლიკის მრეწველობის სამინისტროს - 13%.

2020 წელს „გაზპრომმა“ მოლდოვას 3.05 მლრდ კუბური მეტრი გაზი მიაწოდა, 2019 წელს კი - 2.89 მლრდ. მნიშვნელოვანია, რომ მოლდოვის მიერ მიღებული 3 მლრდ კუბური მეტრის გაზიდან, მოლდოვის ხელისუფლების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე 1.1 მლრდ მოიხმარეს, დანარჩენი კი - სეპარატისტულ დნესტრისპირეთში, სადაც ენერგოტევადი მრეწველობა მუშაობს. დნესტრისპირეთის მიერ მიღებული გაზის დიდ ნაწილს „მოლდოვის ელექტროსადგური“ მოიხმარს, რომელიც ასევე რუსული „ინტერ რაოს“ შვილობილია. ელექტროსადგური ამარაგებს მოლდოვის ტერიტორიას ელექტროენერგიით. საყურადღებოა, რომ თავად დნესტრისპირეთი არ იხდის გაზის დავალიანებას, რომელიც უკვე მილიარდებს აღწევს.

მიმდინარე კრიზისი მოლდოვის პროდასავლური ხელისუფლებისთვის კიდევ ერთხელ იმის დემონსტრირებაა, თუ რამდენად არის ქვეყნის ენერგოუსაფრთხოება - და შესაბამისად მისი ეკონომიკა - მიჯაჭვული რუსეთზე. მოსკოვი არ მალავს, რომ გაზი პოსტსაბჭოთა ქვეყნების პროდასავლური მთავრობების წინააღმდეგ პოლიტიკური ბრძოლის ინსტრუმენტია. მიუხედავად იმისა, რომ მოკლევადიან პერსპექტივაში შეუძლებელია რუსული გაზის სრულყოფილი ალტერნატივით ჩანაცვლება, მიმდინარე კრიზისი კიდევ ერთი სტიმულია სანდუს მთავრობისთვის, რომ ენერგოუსაფრთხოებაში რუსეთის ალტერნატიული მარშრუტების განვითარებაზე იფიქროს. ამ საქმეში კი მას მხოლოდ ევროკავშირის იმედი შეიძლება ჰქონდეს.
### პოლიტიკური გაურკვევლობა ავსტრიაში
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-a2-e1-83-98-e1-83-99-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-90-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-99-e1-83-95-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-9a-e1-83-9d-e1-/
Last updated: 2021-11-05T11:25:40.000Z
ავსტრიის პოლიტიკას არეულობა არ აკლია. ჯერ იყო და, 2019 წელს, პოლიტიკაში რუსული ფულის გავლენის გამო ატეხილმა იბიცას სკანდალმა მთელი მთავრობა გადაიყოლა, რამდენიმე კვირის წინ კი ქვეყნის პოლიტიკური ყოფა კიდევ ერთხელ დადგა თავდაყირა. ამჯერად სამთავრობო კოალიციაში შემავალი სახალხო პარტიის (ÖVP) ლიდერებს მიადგათ კორუფციის ჩრდილი. აგერ უკვე რამდენიმე თვეა, ყოფილი თუ მოქმედი მინისტრების წინააღმდეგ გამოძიება მიმდინარეობს. მოქალაქეთა აღშფოთებამ კანცლერი სებასტიან კურცი 9 ოქტომბერს აიძულა, გადამდგარიყო, იმ იმედით, რომ მმართველი კოალიცია ძალაუფლებას შეინარჩუნებდა.

## რა მოხდა ასეთი?

2017 წელს, ავსტრიის რამდენიმე გაზეთში საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვა გამოქვეყნდა, რომელიც კურცს წარმატებას უქადდა. იმ დროს, სებასტიან კურცი ჯერ კიდევ საგარეო საქმეთა მინისტრი იყო და არ აპირებდა, ამით დაკმაყოფილებულიყო. კანცლერობისთვის, შიდაპარტიული ბრძოლის მოგება იყო საჭირო. ბრალდების აზრით, კურცმა და მისმა ახლო გარემოცვამ შემდეგი რამ მოიფიქრეს - პრესაში ავსტრიის სახალხო პარტიის შესახებ უარყოფითი სტატიები უნდა გამოქვეყნებულიყო, ხოლო დაბალი რეიტინგის მიზეზად მაშინდელი ხელმძღვანელი, რაინოლდ მითერლენერი უნდა დასახელებულიყო. ამასთან მხსნელად სებასტიან კურცი უნდა წარმოეჩინათ.

საკვანძო თანამოაზრე სწრაფადვე იპოვეს: მაშინდელი მინისტრი, სოფი კარმაზინი, რომელსაც მოსახლეობის აზრის კვლევის ინსტიტუტი ჰქონდა. ეკონომიკის სამინისტროს ხარჯით სწორედ მასთან დაუკვეთეს ხალხის აზრის გამოკითხვა. ბრალმდებლების თქმით, ამ "გამოკითხვებს" კარმაზინის დიდი ხნის კომპანიონი და მეგობარი, საბინე ბანშაიბი ქმნიდა და პროცენტებსაც იქ ამატებდა, სადაც პარტიული მეგობრები ურჩევდნენ.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2021/11/image.png)

როგორც გამოირკვა, კურცი თავის განმადიდებელ კვლევებს აყალბებდა.

გამოძიების მიხედვით, სულ, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან 14 მსგავსი გამოკითხვა დაფინანსდა, რაც რამდენიმე მილიონი ევრო დაჯდა.

ეს გაყალბებული გამოკითხვები ქვეყნდებოდა ავსტრიის რამდენიმე გაზეთში, მათ შორის „Österreich“-ში, რომელსაც ამისთვის ჯამში, 1.2 მილიონამდე ევრო გადაუხადეს ბიუჯეტიდან. ზემოთ, ფოტოზე ერთ-ერთ მათგანს ხედავთ, სადაც ისე ჩანს, რომ სებასტიან კურცი, პარტიის თავი და მომავალი კანცლერი, პროცენტულად ლიდერობს და პარტიის ძველ ხელმძღვანეზე ერთი თავით მაღლა დგას. ბრალდება იმასაც ამბობს, რომ ამ გაზეთის მფობელს, ვოლფგანგ ფელნერს, ადრევე გაურიგდნენ და მან იცოდა, რომ გამოკვლევები ყალბი იყო.

### რა დააშავა კურცმა?

ავსტრიის ანტიკორუფციული სააგენტოს მიერ დაწყებული გამოძიება, ერთი თვის წინათ, სებასტიან კურცსაც მიადგა, რომელიც უარობს, რომ კორუფციულ გარიგებაზე რამე იცოდა. გამოძიება ცდილობს, უტყუარი სამხილები მოიპოვოს. ჯერჯერობით, არსებობს მოკლე ტექსტური შეტყობინებები, რომლებიც იმაზე მიუთითებს, რომ კურცმა იცოდა გამოკითხვების შესახებ.

სულ რაღაც ორ კვირაში, ყოფილ კანცლერს ოფიციალურად მოეხსნება სადეპუტატო იმუნიტეტი, რაც გამოძიებას მეტ შესაძლებლობას მისცემს, გაერკვეს საქმეში და კარგად მოიკვლიოს ყოფილი კანცლერის ბრალეულობა.

ავსტრიის სახალხო პარტია სკანდალისაგან შორს გადგომას ცდილობს და განაცხადა, კურცს ხელს არ დავაფარებთ და მისთვის იმუნიტეტის მოხსნას მხარს ვუჭერთო. იმუნიტეტის მოხსნას კურციც დაეთანხმა და მიესალმა: ეს ჩემი სიმართლის დამტკიცებას გამომარტივებსო. გადადგომის მიუხედავად, ის პარტიის ხელმძღვანელის თანამდებობას ინარჩუნებს და ავსტრიის პარლამენტის წევრიცაა. პრესა ამბობს, კურცი რის კურცია, ოლიმპოზე დაბრუნებაზე ხელი აიღოსო.

## დაბრუნება?

იმის დასადგენად, თუ რა შანსი აქვს სებასტიან კურცს, მესამე ვადით გახდეს კანცლერი, თვალი შვევლოთ ავსტრიელების პოლიტიკურ განწყობას.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2021/11/image-1.png)

2019 წლის არჩევნებში ავსტრიის სახალხო პარტიამ (ÖVP) ხმების 37,5 პროცენტის აღება მოახერხა. ბოლო დღეებში ჩატარებული გამოკითხვებით კი კორუფციის სკანდალმა პარტიის მხარდამჭერთა რაოდენობა სულ მცირე, 13-14 პროცენტით შეამცირა. ახლა ქვეყნის სამი მთავარი პარტია - ავსტრიის სახალხო პარტია (ÖVP), სოციალ-დემოკრატები (SPÖ) და თავისუფლების პარტია (FPÖ), მხარდამჭერთა რაოდენობით, თითქმის ერთ დონეზე დგანან. მწვანეებსა (Grünen) და "ახალ ავსტრია, ლიბერალურ ფორუმს" (NEOS) გვარიანად მოემატათ მომხრეები.

თუ გავითვალისწინებთ, რომ სახალხო პარტიის მხარდამჭერთა წილი კვლავაც იკლებს, რთული წარმოსადგენია, ძირეული ცვლილების გარეშე არჩევნებზე პირველ ადგილზე გავიდნენ. პირადად სებასტიან კურცს კი ახლა ყველაზე ნაკლებად აქვს ხალხის მხარდაჭერა. ავსტრიული საზოგადოებრივი განწყობის ინსტიტუტის გამოკითხვით, ამ ორიოდ დღის წინათ გამოკითხულთა 73 პროცენტი არ ისურვებდა კურცის კანცლერად მობრუნებას.

## კანცლერობის შანსი სოციალ-დემოკრატებისთვის?

კურცის გადადგომის შემდეგ, სამთავრობო კოალიცია დაშლას გადაურჩა და მისი ადგილი თანაპარტიელმა, ალექსანდერ შალენბერგმა დაიკავა. ბოლო ორი კვირის მონაცემებით, კოალიციაში შემავალი ორივე პარტიის მხარდაჭერის ნიშნული მცირდება, სახალხო პარტიისა, მისი წევრების კორუფციაში დადანაშაულების გამო, ხოლო მათი უმცროსი პარტნიორის, მწვანეებისა კი იმის გამო, რომ კოალიციის დაშლაზე უარი განაცხადეს.

![71,4 Prozent für Rendi-Wagner: „Damit ist die Diskussion über den  SPÖ-Vorsitz beendet.“ | vorwärts](https://www.vorwaerts.de/system/files/styles/small_30x_node_full/private/images/imago0100274589h.jpg?itok=4Hbs7Ae5)

პამელა რენდი-ვაგნერი, სოციალისტების ახლანდელი ლიდერი, კანცლერობისთვის საბრძოლველად მზადაა. ფოტო:

ამის ფონზე, მხარდამჭერები ემატებათ სოციალ-დემოკრატებს, ავსტრიული პოლიტიკის მეორე დიდ მოთამაშეს. სამომავლოდ, ექსპერტების შეფასებით, ყველაზე კარგი შანსი, არჩევნებში გამარჯვებისა სწორედ მათ აქვთ, კანცლერობის სამომავლო კანდიდატი კი მისი თავქალი, პამელა რენდი-ვაგნერი შეიძლება გახდეს.
### რისი ბრალია ევროპის ენერგოკრიზისი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-98--e1-83-91-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-90--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-94-e/
Last updated: 2021-10-27T08:31:49.000Z
ევროპის საბითუმო ენერგობაზარზე გაზის ფასები გაათმაგდა, რამაც მრავალ ქვეყანაში მომხმარებლებისთვის ელექტროენერგია მნიშვნელოვნად გააძვირა. ევროპული დედაქალაქები ამ ზამთრისათვის ვითარებიდან გამოსავალს ეძებენ. საფრანგეთმა, ესპანეთმა და პორტუგალიამ სუბსიდიები დაუწესეს მრეწველობის განსაკუთრებით დაზარალებულ დარგებს, ზოგი მთავრობა კი მოქალაქეებსაც აპირებს შეეხიდოს და გაძვირებული დენის საფასურის ნაწილი გადაუხადოს. ამ კრიზისს მრავალი მიზეზი აქვს, მათგან ზოგი დროებითია, ზოგი კი უფრო გრძელვადიანი, სისტემური ხასიათისაა.

## რა მოხდა

2021 წლის დასაწყისში ევროპის გაზის საცავებში რეზერვები სარეკორდოდ მაღალ ნიშნულზე იყო. თუმცა, მოვიდა ზამთარი და აღმოჩნდა, რომ საცავები მხოლოდ 89%-ითაა შევსებული, ენერგობაზარზე კი მიწოდების ნაკლებობაა. ამან ენერგომატარებლებზე ფასები ნახტომისებურად გაზარდა.

![](https://civil.ge/wp-content/uploads/2021/10/image-4.png)

ევროპული ქვეყნების რუსულ გაზზე დამოკიდებულების ხარისხი. წყარო: The Economist

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

ენერგომატარებლების ფასების ზრდა კოვიდისაგან დაზარალებული ევროპული ეკონომიკის გამოცოცხლებას აფერხებს, ხოლო მოსახლეობის შესაძლო უკმაყოფილება ბევრ ქვეყანაში ისედაც მყიფე პოლიტიკურ სტაბილურობას ემუქრება. გაზის ნაკლებობა ზრდის რუსეთის პოლიტიკურ გავლენას, რომელსაც ეს რესურსი ჭარბად გააჩნია და რთულ მდგომარეობაში აყენებს რუსულ გაზზე განსაკუთრებით დამოკიდებულ ევროპულ ქვეყნებს, პირველ რიგში კი გერმანიას.

## რას უნდა მოველოდეთ:

- მოკლევადიან პერსპექტივაში, რუსეთი სავარაუდოდ მოახერხეს ჩრდილოეთის ნაკადის მეორე გაზსადენის ასამუშავებლად საჭირო ევროპული ნებართვების მიღებას;
- არსებობს რისკი, რომ უგაზობით შეწუხებული ევროპული ქვეყნების ნაწილი რუსეთთან პირდაპირ მიწოდებაზე დადებს კონტრაქტებს, რითაც „გაზპრომზე“ და მოსკოვზე მათი დამოკიდებულება გაიზრდება;
- რუსეთის მეზობელი ქვეყნები, მათ შორის უკრაინა და მოლდოვა, სულ უფრო გააღრმავებენ ენერგეტიკულ თანამშრომლობას მეზობლებთან, რათა გაზის მიწოდების დივერსიფიკაცია მოახდინონ. ევროკავშირის დახმარების წყალობით ჩრდილოელი მიმწოდებლებს - მაგალითად ნორვეგია - უფრო აქტიურად ჩაერთვებიან აღმოსავლეთ ევროპის ბაზარზე;
- გერმანიას მოუწევს გადახედოს „მწვანე ენერგეტიკისკენ ტრანზიციის“ გეგმას. სავარაუდოდ, მცირე ატომური ელექტროსადგურები გარემოსათვის უსაფრთხო წყაროდ ჩაითვლება.

## ანალიზი

ევროპის ენერგოკრიზისის დაწყებისთანავე პრესაში შეიქმნა განცდა, რომ ვითარების გაუარესების მთავარი მიზეზი რუსეთის აგრესიული განზრახვა იყო. ამგვარი მსჯელობისათვის სერიოზული საფუძველი არსებობს. რუსეთი მართლაც ცდილობს, შეძლებისდაგვარად ხელი შეუწყოს და სათავისოდ გამოიყენოს შექმნილი ვითარება, თუმცა, ექსპერტების თქმით, გართულება მხოლოდ რუსეთს ვერ დაბრალდება.

### გარემოებების დამთხვევა

- **ევროპული მომწოდებლების შეფერხება**: ამ წლის დასაწყისში ევროპის გაზის საცავებში სარეკორდო მარაგი იყო დაგროვილი, ოღონდაც ზამთრის სუსხმა დიდი ხანი გასტანა და მოხმარება აპრილ-მაისამდე დიდად არ შემცირებულა. ამას ემატება სინოპტიკოსების მოლოდინიც, რომ წლევანდელი ზამთარიც ცივი იქნება. შეფერხებები აქვთ გაზის ევროპელ მომწოდებლებსაც: ნაწილობრივ კოვიდის პანდემიის გამო აუცილებელი სარემონტო სამუშაოები გადაიდო და აქამდე გრძელდება ნორვეგიისა და შოტლანდიის გაზსადენებზე, რომლებიც კონტინენტურ ევროპას ამარაგებს.
- **ევროპული ენერგობაზრის თავისებურებები**: ევროკავშირმა ენერგომატარებლების კონკურენტულ გარემოში შესასყიდად უარი თქვა გაზის მოწოდებაზე პირდაპირი კონტრაქტების დადებაზე და ენერგომატარებლების საბითუმო ბაზარი დააფუძნა, სადაც გამყიდველები და მყიდველები მეყსეულად, ყოველდღიურად აწესებენ ფასს (ე.წ. spot market). ამ ბაზარზე ენერგიის საბითუმო ფასს ყველაზე ძვირი კომპონენტი განსაზღვრავს, ეს კი - ამ ეტაპზე - ბუნებრივი გაზია. ევროპელი მწარმოებლების მხრივ შეფერხების გამო, რუსეთი თითქმის მონოპოლიურ ვითარებაში აღმოჩნდა და ბაზარზე მისი როლი არაპროპორციულად გაიზარდა.
- **მსოფლიო ბაზრის ფაქტორი**: გაზის დეფიციტს ევროპული ბაზარი, ჩვეულებრივ, თხევადი გაზით აბალანსებს, ძირითადად აშშ-დან და ნორვეგიიდან. თუმცა, რადგან აზიაში გაზის ფასები ევროპაზე კიდევ უფრო მაღალია, თხევადი გაზის მათთვის მიწოდება კი გრძელვადიანი კონტრაქტებით ხდება, კომპანიებმა იქაურ მომხმარებლებს მიანიჭეს უპირატესობა.
- **რუსეთის როლი**: რუსეთს ევროპული ენერგობაზარი, რომელიც მის გავლენას ზღუდავს, არ ეპიტნავება, ამიტომაც ხელოვნურად შეზღუდა და შემდეგ კი სულაც შეაჩერა გაყიდვები ამ ბაზარზე. მოსკოვი ცდილობს, ევროპული ქვეყნები აიძულოს, პირდაპირი კონტრაქტები გააფორმონ "გაზპრომთან", რითაც გაიზრდება კრემლთან დაახლოებული კომპანიის პოლიტიკური გავლენაც. პრეზიდენტმა ვლადიმირ პუტინმა პირადად აღნიშნა, რომ "გაზპრომი" სრულად ასრულებს ვალდებულებებს იმ ქვეყნების მიმართ, რომლებიც პირდაპირ არიან გადაჯაჭვული რუსულ ენერგოგიგანტთან. ექსპერტების ვარაუდით, მოსკოვი სპოტ-ბაზრის მოხრჩობას ცდილობს.
  - **ენერგოიარაღის გამოყენება**: „გაზპრომმა“ თითქმის სრულიად შეაჩერა ევროპისათვის გაზის მიწოდება უკრაინის გავლით, რითაც კიევზე ახდენს გეოპოლიტიკურ ზეწოლას. მოსკოვი ცდილობს შეაჩეროს კიევის დაახლოება ევროპის ეკონომიკურ ბაზართან და უკრაინელებს აჩვენოს, რომ მოსკოვს იქეთ გზა არ აქვთ. მსგავსი ზეწოლა ევროპისკენ გადახრილ მოლდოვაზეც ხდება - „გაზპრომმა“ მკვეთრად დააგდო წნევა მოლდოვის სისტემაში, მიზეზად კი ვალები მოიყვანა.
  - **„ჩრდილოეთის ნაკადის“ ფაქტორი**: „ჩრდილოეთს ნაკადი-2“, რომლის მშენებლობაც დასრულებულია, მზადაა ექსპლუატაციაში შესასვლელად, მაგრამ ჯერ ევროკავშირისაგან და მთავრობებისგან საბოლოო ნებართვა სჭირდება. გერმანიაში სამომავლო სამთავრობო კოალიციის პოტენციური ორი უმცროსი წევრი - მწვანეები და თავისუფალი დემოკრატები - ამას ეწინააღმდეგებიან, ხოლო წამყვანი ძალა - სოციალ-დემოკრატები - კი ემხრობა. ამდენად, მიწოდების შეფერხებით, რუსეთი გერმანულ პოლიტიკაზეც ახდენს გავლენას.
- **ნაჩქარევი „მწვანე ტრანზიცია“:** ევროპელი მიმომხილველების მნიშვნელოვანი ნაწილი თანხმდება, რომ დღევანდელი კრიზისის მთავარი მიზეზი ევროპულ ქვეყნებში „მწვანე ენერგეტიკისკენ ტრანზიციის“ მიმართულებით გადადგმული ნაჩქარევი ნაბიჯებია. თავად პოლიტიკის აუცილებლობა ეჭვს არ იწვევს, თუმცა, მაგალითად, გერმანიაში ქვანახშირის თბოსადგურებისა და ატომური ელექტროსადგურების ერთდროულმა დახურვამ არაპროპორციულად გაზარდა რუსეთის გაზის წილი მოხმარებაში. შედარებით უკეთაა საქმე ბრიტანეთში, სადაც დროებით კონსერვირებული ქვანახშირის თბოსადგურების კრიზისის დროს ჩართვა შედარებით ადვილია და საფრანგეთში, სადაც ატომური სადგურები ქვეყნის ელექტროწარმოების 70%-ზე მეტს უზრუნველყოფს. აშკარა გახდა ისიც, რომ განახლებადი ქარისა და ჰიდროენერგეტიკის სიმძლავრეები ჯერჯერობით არაა საკმარისი საბაზო დატვირთვის უზრუნველსაყოფად.

### დროებითი კრიზისი

გარემოებების ანალიზი ცხადყოფს, რომ ფასების დღევანდელი ზრდა ენერგეტიკული ტრანზიციის შედეგად დამდგარი პირველი ენერგოკრიზისია. მისი სერიოზულობისდა მიუხედავად, ნაკლებ სავარაუდოა, რომ ევროპელები ამ ზამთარს გათბობის გარეშე დარჩებიან. უკვე მიმდინარე პროექტები კი, სავარაუდოდ, გაანეიტრალებს ზოგიერთ მავნე ფაქტორს:

- ნორვეგიასა და შოტლანდიაში სარემონტო სამუშაოები უსასრულო არაა, ევროპა მათი წყალობით მალე გაიუმჯობესებს მიწოდებას.
- მოლდოვისა და რუმინეთის გაზსადენები ევროკავშირის დახმარებითა და დაფინანსებით წელს ერთმანეთს დაუკავშირდა. შედეგად, მოლდოვამ პირველად მიიღო გაზი ევროპის ქსელიდან: რუმინეთმა გაზსადენში წნევა დაუბალანსა, ზამთარში კი პოლონეთიდან და ნიდერლანდებიდან გაზის მიწოდებაზე დაიდო კონტრაქტები. ეს „გაზპრომის“ პოზიციებს მოლდოვაში სერიოზულად შეარყევს. მსგავსადვე გაიზრდება უკრაინის ჩართულობა ევროპულ ენერგობაზარზე.
- თხევად გაზზე მოთხოვნის გზა ზრდის „გაზპრომის“ კონკურენტების გავლენას: მათ შორისაა კომპანია „ნოვატეკი“, რომელიც იამალის ნახევარკუნძულიდან აწოდებს თხევად გაზს ევროპას, ტანკერებით.
- ევროკავშირი ენერგობაზრის სისტემის ადაპტაციას გეგმავს, რითაც სპოტ-ბაზარი ვაჭრობის უფრო საიმედო მექანიზმებით შეიძლება ჩანაცვლდეს.
- იზრდება მცირე ატომური სადგურების მიმზიდველობა.
- სულ უფრო იზრდება თხევადი გაზის მნიშვნელობა და ევროპის პორტებში გრძელდება შესაბამისი ტერმინალების მშენებლობა, რაც საშუალებას მისცემს აშშ-ს, ევროპულ ენერგობაზარზე სერიოზული მოთამაშე გახდეს.

ბუნებრივია, ფუნდამენტურ ცვლილებებს დრო - დაახლოებით 5-10 წელი - სჭირდება.

## სამომავლო ხედვა

ევროპისათვის მთავარ ენერგეტიკულ გამოწვევად საბაზისო სიმძლავრეების სისუსტე რჩება, განსაკუთრებით გერმანიასა და ცენტრალურ ევროპაში. სულ უფრო იზრდება ზეწოლა - განსაკუთრებით ამ საქმეში ლიდერის, საფრანგეთის მხრიდან - რომ ატომური ენერგეტიკა, განსაკუთრებით მცირე ატომური სადგურები, „მწვანე ენერგეტიკის“ ნაწილად ჩაითვალოს და ქვეყნებმა ასეთი სადგურების ასაშენებლად შესაბამისი დახმარება ევროკავშირისგანაც მიიღონ. თუკი დაფინანსება იქნება, აღმოსავლეთ ევროპის ბევრი ქვეყანა მზადაა ამგვარი სადგურები ააშენოს და რუსეთზე დამოკიდებულებას ამგვარად მოწყდეს.

გერმანიის ახალი მთავრობის მიდგომა ამ საკითხისადმი საკვანძო მნიშვნელობისაა. მწვანეები, ტრადიციისამებრ, ალმაცერად უცქერენ ატომურ ენერგეტიკას და მათი მიდგომის შეცვლა მარტივი არ იქნება, თუმცა თავისუფალი დემოკრატებისა და სოციალ-დემოკრატების დარწმუნება შეიძლება უფრო ადვილი აღმოჩნდეს. მთავარი გერმანელი ამომრჩევლის პოზიცია იქნება.

მთავარი რისკი ისაა, რომ მყიფე პოლიტიკურ ვითარებაში მყოფი ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის მთავრობები ვერ გარისკავენ ცივ ზამთარს და რუსეთთან პირდაპირი კონტრაქტების სერიის დადებით ევროპის ენერგეტიკულ ბაზარსაც მოშლიან და მოსკოვს ევროპულ პოლიტიკაზე გავლენას 2030-იანი წლებისთვისაც შეუნარჩუნებენ.

*სტატია მომზადდა The Economist, DW, Financial Times მასალებზე და საკუთარ თავზე დაყრდნობით*
### ევროკომისიამ პოლონეთს დრო მისცა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-98-e1-83-90-e1-83-9b--e1-83-9e-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-a1--e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:29.000Z
## რა მოხდა?

ევროკომისიის სხდომის „ოფიციალურ დასკვნაში“, რომელიც პარასკევს გამოქვეყნდა, პოლონეთის წინააღმდეგ კანონიერების დაცვის მექანიზმის ამოქმედება ნახსენები არაა.

## რაზეა საუბარი?

პოლონეთის „კანონიერებისა და სამართლიანობის“ პარტიას სასამართლო ხელისუფლების მისაკუთრების გამო ევროკავშირთან კარგა ხანია უთანხმოება აქვს. ვითარება მას შემდეგ გაუარესდა, რაც პარტიის გავლენის ქვეშ მყოფმა კონსტიტუციურმა სასამართლომ დაასკვნა, მართლმსაჯულების ევროპული სასამართლოს (ECJ) გადაწყვეტილებებს პოლონეთის კონსტიტუციაზე უპირატესი ძალა არა აქვსო.

ევროპარლამენტარები და რამდენიმე სახელმწიფო, ნიდერლანდის თამადობით, პოლონეთის წინააღმდეგ „კანონიერების დაცვის მექანიზმის“ ამოქმედებას მოითხოვდნენ, რასაც შესაძლოა სანქციები და ევროპულ გადაწყვეტილებებში ხმის დაკარგვა მოჰყოლოდა. ევროკომისია კოვიდის შედეგების სალიკვიდაციო პაკეტის - 25 მილიარდი ევროს - პოლონეთისთვის გადაცემაზე უარს ამბობდა, სანამ კანონიერების პრობლემები არ მოგვარდებოდა.

პოლონეთმა და უნგრეთმა მართლმსაჯულების ევროპულ სასამართლოშივე იჩივლეს, ამ საკითხების ერთმანეთზე გადაჯაჭვა უკანონოაო.

### მერკელის ენდშპილი

გერმანიის კანცლერის როლში ევრკავშირის საკითხებში ალბათ ბოლო ჩარევით, მერკელმა მხარეებს სიმშვიდისკენ მოუწოდა და ევროკომისია დაარიგა, კონფრონტაციას მორიგება ამჯობინეთო. ამავე აზრზე დადგა საფრანგეთიც.

### რთული გადაწყვეტილება

ევროკომისიის თავმჯდომარემ, ურსულა ფონ დერ ლაიენმა განაცხადა, რომ პოლონეთზე გადაწყვეტილების მისაღებად მართლმსაჯულების ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებას დაელოდებიან. თავისი თანამემამულისა და მენტორის, მერკელის ჭკუაზე სიარულს ევროკომიის პრეზიდენტს ევროპარლამენტარები ჩანს ძვირად დაუჯენენ. ისინიც სასამართლო სარჩელით იმუქრებიან, ევროკომისიის წინააღმდეგ.

სანამ დაფინანსებისა და კანონიერების გადაჯაჭვის კანონიერების საკითხი სასამართლოში ირჩევა, ფონ დერ ლაიენს გაუჭირდება ვარშავისთვის ფულის გამოყოფა შეაყოვნოს, რითაც კიდევ უფრო აღაშფოთებს ევროპარლამენტარებს.

ამასობაში, პოლონეთს პრემიერმა, მათეუშ მორავიეცკიმ თქვა, ბრიუსელი ცდილობს გადაწყვეტილებები „შუბლზე მობჯენილი პისტოლეტის“ ზეწოლით მივიღოთო და დაიქადნა, „მესამე მსოფლიო ომს“ არ დავაწყებინებთო.

## რა დევს სასწორზე?

პოლონეთი ევროპისთვის ხელწამოსაკრავი ქვეყანა არაა: მისი სამხედრო-პოლიტიკური, ეკონომიკური და გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა აშკარაა. თუმცა, პოლონეთს მთავრობის მიერ დემოკრატიული კანონიერების სისტემასთან დაპირისპირება ევროკავშირისთვის ასევე ღირებულებების და სისტემური კრიზისის ნიშანია. ვარშავის ერთგული მოკავშირეა თავისი არსით კიდევ უფრო ანტი-ევროპული ვიქტორ ორბანის მთავრობა უნგრეთში. ვარშავა და ბუდაპეშტი ერთმანეთს ბრიუსელისაგან იცავენ და ამით - შფოთავენ ოპონენტები - ევროპის ღირებულებით საძირკველს წყალს უყენებენ.

## მომავლის ხედვა

ბრიუსელში, ტრადიციულად, იმედოვნებენ, რომ დროის გაწელვით პრობლემას თავისით მოევლება. ორბანსაც და მორავიეცკისაც სამშობლოში რთული არჩევნები ელედებათ. პოლონეთს მთავარ ოპოზიციურ პარტიას სათავეში კვლავ ევროპული საბჭოს ყოფილი თავკაცი, დონალდ ტუსკი ჩაუდგა და ევროკომიის გადაწყვეტილებაც სათავისოდ გამოიყენა: ბრიუსელი „კანონისა და სამართლიანობის“ რეჟიმის გადაცდომების გამო პოლონელი ხალხის დასჯას (ანუ ფულის შეყოვნებას) არ აპირებსო.
### გერგეი კარაჩონიმ უნგრული ოპოზიციის ლიდერობა  დათმო
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-92-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-92-e1-83-94-e1-83-98--e1-83-99-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-a9-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-9b--e1-83-a3-e1-83-9c-e1-83-92-e1-83-a0-e1-83-a3-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:29.000Z
## რა მოხდა?

ვიქტორ ორბანის მმართველობის შესარყევად ოპოზიციის ფალავნის შესარჩევ კონკურსს გამოეთიშა ბუდაპეშტის მერი გერგეი კარაჩონი, რომელსაც წარმატებას უწინასწარმეტყველებდნენ.

## რა უძღოდა ამას წინ?

ოპოზიციის შიდა კონკურსის პირველი ტურის შედეგად, ლიდერობა დემოკრატიული კოალიციის ლიდერმა, მემარცხენე კლარა დობრევმა მოიპოვა, მეორეზე კარაჩონი გავიდა, ხოლო მესამეზე - სამხრეთ უნგრეთის პატარა ქალაქ ჰედმეზოვაშარჰეის მერი, მემარჯვენე პეტერ მარკი-ზაი. სწორედ ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ მოხსნა კანდიდატურა კარაჩონიმ მეორე ტურის წინ.

## მოტივები?

8 ოქტომბერს, ბუდაპეშტში, პარლამენტთან მოწყობილ პრეს-კონფერენციაზე კარაჩონის უთქვამს, მარკი-ზაის მემარჯვენე ორბანის წინააღმდეგ როგორც მემარცხენე, ასევე მემარჯვენე ამომრჩევლების თავმოყრა ჩემზე უკეთ შეუძლიაო. იგულისხმებოდა, რომ ქალბატონი კლარა დობრევი ორბანის მოწინააღმდეგეების გაერთიანებას ვერ შეძლებდა.

საქმე ისაა, რომ ქალბატონი დობრევი წარსულში სოციალისტური პარტიის და ამჟამად დემოკრატიული კოალიციის ლიდერის, ფერენც გიურჩანის თანამეცხედრეა. სწორედ გიურჩანმა დაკარგა პოპულარობა 2004-09 წლებში პრემიერობისას, რითაც ორბანს გაუხსნა გზა. ექსპერტების თქმით, ამიტომაც არ სურს კარაჩონის, ბატონ ორბანს ოპოზიციიდან დობრევი შეერკინოს.

\[toggle title="ლირიკული გადახვევა" state="close"\] გიურჩანი ბევრ უნგრელს ახსოვს ცუდად, ჯერ კიდევ 2006 წელს, სოციალისტური პარტიის კონგრესზე სკაბრეზული გამოსვლის გამო. ამ კონგრესზე, რომელიც წესით დახურული უნდა ყოფილიყო, გიურჩანის უკიდურესად ვულგარული და შეურაცხყოფელი სიტყვებით აღსავსე გამოსვლა ჰქონდა: უნგრეთს „დედააფეთქებული ქვეყანა“ და ალალად აღიარა, ჩვენი პარტია ამომრჩეველს ატყუებდა და ვერც ვერაფერს მივაღწიეთ ეს წლებიო. ამ გამოსვლამ მედიაში გაჟონა, რასაც მაშინ ბუდაპეშტში დიდი არეულობა და პოლიტიკური კრიზისი, 2010 წელს კი გიურჩანის მემარცხენეების მწარე მარცხი და ორბანის ტრიუმფალური გამარჯვება მოჰყვა.\[/toggle\]

## რა მოხდება ახლა?

ოპოზიციის კონკურსის მეორე ტური 10-16 ოქტომბერს გაიმართება. საპარლამენტო არჩევნები კი გაისად. უცნობია, რამდენად ენდობა ამომრჩეველი მარკი-ზაის.

თუკი ოპოზიციის მედროშე მართლაც მარკი-ზაი გახდა, ორბანის პარტია ფიდესს გაისად თავსატკივარი ელის: მას მარჯვნიდან ისეთი მეტოქე გამოუჩნდებათ, რომელმაც მცირე ქალაქებისა და სოფლების სატკივარი კარგად უწყის, არადა ფიდესის მთვარი სიძლიერეც აქაა. ვარაუდობენ, რომ ორბანის პარტია, რომელსაც ხელისუფლების შესანარჩუნებლად იდეოლოგიური ფლანგების შეცვლას არ ერიდება, ლიბერალების და მემარცხენეების ხმების მომხრობას, ან, სულმცირე, მათ თვალში მარკი-ზაის შერცხვენას შეეცდება.
### არჩევნები გერმანიაში - ცოცხლად
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a9-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-90-e1-83-a8-e1-69e7bea19dbb7f001c182430/
Last updated: 2026-04-21T18:16:29.000Z
![⬇️](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/ta7/1.5/16/2b07.png)

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

20:44

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

ანნალენა ბერბოკმა, მწვანეების თავქალმა და ქრისტიან ლინდნერმა თქვეს, სოციალ-დემოკრატებთანაც შეგვიძლია თანამშრომლობა და ქრისტიან-დემოკრატებთანაცო. ბერბოკმა ხაზი გაუსვა, რომ მათი პარტიის მზარდი მხარდაჭერა მომავალი მთავრობის გარემოსდაცვით დღის წესრიგში უნდა აისახოს. ლინდნერმა დასძინა, რადგან ჩვენსა და მწვანეებზე ჰკიდია ახლა კანცლერის ვინაობა, ეგებ ჯერ ჩვენ შევხვდეთ ერთმანეთს და ერთიანი პოზიცია შევათანხმოთო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

20:30

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

იმავე გადაცემაში, არმინ ლაშეტმა იხტიბარი არ გაიტეხა - მეორე ადგილზე რომც გავიდეთ, მთავრობის შექმნას მაინც ჩვენ შევეცდებით, ყოველთვის როდი ყოფილა კანცლერი გამარჯვებული პარტიიდანო. ისიც დაამატა, მწვანეები და თავისუფალ დემოკრატები ჩვენთან უფრო კომფორტულად იგრძნობენ თავს, ვიდრე სოციალ-დემოკრატებთანო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

20:27

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

ოლაფ შოლცმა ეროვნულ მაუწყებლებს, ARD-სა და ZDF-ს უთხრა, ხალხმა მართვისათვის "ნათელი მანდატი" სოციალ-დემოკრატებს გადმოგვცაო. აქვე დასძინა, როცა კოალიციაზე ვსაუბრობთ, იდეოლოგიური თვალსაზრისით მწვანეებთან ყველაზე დიდი თანხვედრა გვაქვს, მაგრამ მესამე პარტნიორი რომ გვჭირდება, ეს საქმეს ართულებსო. ისიც თქვა, კოალიციის შესაქმნელი მოლაპარაკებების გაწელვა არ ღირს, ხალხი ცვლილებებს ელისო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

19:51

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

ამ დროისათვის, როგორც სოციალ-დემოკრატების ლიდერმა, ოლაფ შოლცმა, ისე ქრისტიან-დემოკრატების მეთაურმა არმინ ლაშეტმა თქვეს, რომ კანცლერობისთვის ბრძოლას აპირებენ. ეს ნიშნავს, რომ ორივე ლიდერი შეეცდება მწვანეები და თავისუფალი დემოკრატები (FDP) გადაიბიროს. მწვანეებმა ჯერჯერობით ის თქვეს, რომ ორივე ლიდერთან საუბრისათვის მზად არიან.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

19:40

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

ტელეარხ ZDF-ის გათვლით, იმ პროგნოზებით, რომელიც ამ მომენტამდე ქვეყნდება, შესაძლებელია შემდეგი მმართველი კოალიციები: 1\. "შუქნიშანი" (SPD, FDP, მწვანეები): 428 მანდატი (უმრავლესობისთვის საჭიროა 379)2\. დიდი კოალიცია (SPD, CSU/CDU): 4133\. "იამაიკა" (CDU/CSU, მწვანეები, FDP): 419მემარცხენე კოალიციას (SPD, მწვანეები, ლინკე) ჯერჯერობით ექვსი მანდატი აკლდება იმისთვის, რომ შესაძლებელი გახდეს...

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

18:34

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

ეგზიტ პოლების შედეგებით მოწინავე ორ პარტიას შორის გამარჯვებულის გამოვლენა ჯერ ვერ ხერხდება. სოციალ-დემოკრატები იმედოვნებენ, რომ ZDF-ის პროგნოზი გამართლდება და მათი პარტია 26%-თ გავა პირველ ადგილზე, რაც მთავრობის შექმნისთვის პირველი მცდელობის საშუალებას მისცემთ. ქრისტიან-დემოკრატებს უხარიათ, რომ SPD-ს, მწვანეებს, და ლინკეს არა აქვთ საკმარისი ხმები პარლამენტში უმრავლესობის მოსაპოვებლად.

![⏱](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

18:07

![?](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

პირველადი შედეგები (ეგზიტპოლები) უკვე ცნობილია. პირველი ექვსეული ხმების მიხედვით, შემდეგნაირად გადანაწილდა:1\. SPD - 25%2\. CDU/CSU - 25%3\. Grünen - 15 %4\. AFD - 11%5\. FDP - 11%5\. Linke y 5%

![⏱](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

18:00

![??](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/taf/1.5/16/1f1e9_1f1ea.png)

გერმანიის დროით 18:00 საათია, რაც იმას ნიშნავს, რომ დილის 8 საათზე გაღებული საარჩევნო უბნები დაიხურა და ხმების დათვლა დაიწყო.

![?](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/taa/1.5/16/1f449.png)

გამონაკლისს წარმოადგენს ბერლინი, სადაც დიდი რიგის, ქალაქში გამართული მარათონის და საარჩევნო ფურცლების არევის გამო ხმის მიცემა გაჭიანურდა. ამიტომ, ყველა ის ბერლინელი ამომრჩეველი, რომელიც 18:00 საათამდე ხმის მისაცემად რიგში ჩადგება, შეძლებს თავისი არჩევანის დაფიქსირებას, მიუხედავად იმისა, თუ რამდენი ადამიანი იდგება ამ რიგში.

![?](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/t43/1.5/16/1f4ec.png)

ამის პარალელურად, რამდენიმე წუთში უნდა გამოქვეყნდეს არჩევნების პირველადი შედეგები (ეგზიტპოლები), რომელსაც მთელი მსოფლიო ელოდება, მათ შორის ჩვენც.

![⏱](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

17:39

![?](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

პარტია "თავისუფალი ამომრჩევლების" ხელმძღვანელს და ბავარიის პრემიერ-მინისტრის მოადგილეს, ჰუბერტ აივანგერს, ხელი წასცდენია და ცოტა ხნის წინ არჩევნების პირველადი შედეგები თავისსავე თვითერის გვერდზე გამუქვეყნებია, კრიტიკის შემდეგ კი ისევ წაუშლია.

![?](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/tc8/1.5/16/1f6ab.png)

საქმე იმაშია, რომ გერმანული საარჩევნო კანონმდებლობა კრძალავს, საარჩევნო უბნების დახურვამდე (18:00 საათი) პირველადი შედეგების გამოქვეყნებას. კანონის დამრღვევს კი ჯარიმის სახით 50 000 ევროს გადახდა ეკისრება.

![?](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/taa/1.5/16/1f449.png)

აივანგერის პარტია პარლამენტში შესვლისთვის იბრძვის. ბოლო გამოკითხვებით, მისთვის მოსახლეობის 3 პროცენტი აპირებდა ხმის მიცემას.

![⏱](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

16:18

![?](https://www.facebook.com/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

წლევანდელ არჩევნებზე განსაკუთრებით ბევრი გერმანელი გამოცხადდა. გამონაკლისს ბერლინი წარმოადგენდა, 12 საათამდე ბერლინის მოსახლეობის მხოლოდ 27 პროცენტს ჰქონდა მოხდილი თავისი მოქალაქეობრივი ვალი, რაც 2017 წელთან შედარებით 4 პროცენტით ნაკლებია. ბერლინისგან განსხვავებით, 11 საათისთვის ეს რიცხვი ჰამბურგში 50,2 პროცენტს შეადგენდა, მათ შორის დიდი ნაწილი ფოსტით მიცემული ხმებია. მაგალითისთვის, 4 წლის წინ, ამავე დროს აქტივობა თითქმის ნახევარი, 25 პროცენტი იყო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

15:40

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

უცხოეთში დაახლოებით 3,4 მილიონი გერმანელი ცხოვრობს, რომელსაც არჩევნებში შეუძლია მონაწილეობის მიღება - აქედან 80 პროცენტი ევროკავშირის სხვადასხვა ქვეყანაში.თუმცა, მათგან, მხოლოდ 126 500 ადამიანმა გამოხატა სურვილი მიეცა ხმა და დარეგისტრირდა არჩევნებზე.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

15:20

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

ანნალენა ბერბოკი იმედოვნებს რომ მწვანეთა პარტია იმაზე ბევრად მეტ ხმას მიიღებს, რასაც ბოლო გამოკითხვები აჩვენებს. იმისა, რომ ამ მდგომარეობით მწვანეთა პარტია მესამე ადგილზეა, ანნალენა ძალიან თავდაჯერებული ჩანდა კამერების წინ.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

14:52

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/taa/1.5/16/1f449.png)

რიგები დამდგარა ბერლინში, რამდენიმე საარჩევნო უბანზე. ზოგიერთს, ერთ საათზე მეტხანსაც კი უწევს თურმე ლოდინი. მათ შორის, რიგში დგომა მოუწია ანნალენა ბერბოკსაც.

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

კანცლერობის კანდიდატი მწვანეთა პარტიიდან, შუადღის 2 საათისთვის გამოცხადდა საარჩევნო უბანზე და თავისი მოქალაქეობრივი მოვალეობა მოიხადა. ბერბოკი ჯერ კიდევ გუშინ ჩამოვიდა პოტსდამში და როგორც მწვანეთა კანდიდატს შეეფერება, ველოსიპედით გამოცხადდა მომხრეებთან შეხვედრაზე. ხმის მიცემის შემდეგ ბერბოკმა განაცხადა, მთელი მსოფლიოს ყურადღება გერმანიისკენ არის მოპყრობილი და ეს ძალიან ამაღელვებელიაო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

12:09

![☕](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t18/1.5/16/2615.png)

კანცლერობის კანდიდატმა, არმინ ლაშეტმა დილით თაფლიანი ტოსტითა და ყავით ისაუზმა და მეუღლესთან ერთად, ხმის მისაცემად ქალაქ აახენისკენ გაემართა. ხმა იმ სკოლაში მისცა, სადაც მისი სამი შვილი სწავლობს. დიდი ამბები მოჰყვა მის მიერ ხმის მიცემას.

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tc8/1.5/16/1f6ab.png)

საქმე იმაშია, რომ ლაშეტმა სასურველი პარტიის შემოხაზვის შემდეგ, ფურცელი ისე დაკეცა, რომ მშვენივრად ჩანდა, თუ ვის მისცა ხმა. გერმანული საარჩევნო კანონმდებლობის მიხედვით, სასურველი კანდიდატის შემოხაზვის შემდეგ, ფურცელი ისე უნდა გადაკეცოთ, რომ არ ჩანდეს თქვენი არჩევანი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეიძლება ხმის მიცემის უფლება არც კი მოგცენ. არმინ ლაშეტისთვის შენიშვნა არავის მიუცია!

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

11:51

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

"დემოკრატიაში ცხოვრება ნიშნავს, რომ თქვენ ხმის მიცემის უფლება გაქვთ. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი რამ არის და აუცილებელია, რომ აღნიშნული შესაძლებლობა ყველამ გამოვიყენოთ. საუბარია თითოეული ჩვენგანის მომავალზე! ვისაც კლიმატის პრობლემებზე მოფიქრალი მთავრობა უნდა, ხმა მწვანეთა პარტიას უნდა მისცეს" - ამავე პარტიის კანცლერობის კანდიდატი, ანნალენა ბერბოკი თვითერზე.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

11:35

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენელი და კანცლერობის კანდიდატი, ოლაფ შოლცი ახლახან, მის მეუღლესთან ერთად იმყოფებოდა მაქს დორთუს სახელობის სკოლაში, სადაც ხმა მისცა. გარეთ გამოსულმა მცირე კომენტარიც გააკეთა, დღეს გერმანიაში მზიანი ამინდია და ეს კარგის ნიშანიაო. არჩევნებზე უკვე იმყოფებოდა ბავარიის პრემიერ-მინისტრი, ქრისტიან-სოციალისტური პარტიის წარმომადგენელი მარკუს ზოდერიც, რომელიც, აქტიურად უჭერს მხარს არმინ ლაშეტის კანცლერობას. ურნაში კონვერტის ჩაგდების შემდეგ ზოდერმა ღიმილით თქვა, ახლა ყველაფერი კარგად იქნებაო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

10:59

![❓](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/td3/1.5/16/2753.png)

ბოლო გამოკითხვის თანახმად, გერმანიას სამომავლოდ, სავარაუდოდ, სამი პარტიისგან შემდგარი კოალიცია წარმართავს. ესენი შეიძლება გახდნენ: 1\. SPD+Grünen+FDP2\. SPD+Grünen+Linke3\. CDU+Grünen+FDP. ასევე სავარაუდოდ, იმის მიხედვით, თუ რამდენად მრავალფეროვან არჩევანს გააკეთებენ მოქალაქეები, შეიძლება წელს გერმანიის პარლამენტში რეკორდული, 900-მდე მანდატი იქნეს წარმოდგენილი, განსხვავებით წინა წლისგან, როცა ეს რიცხვი 709 იყო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

09:56

![❓](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/td3/1.5/16/2753.png)

გამოკითხვებს თუ დავუჯერებთ, ამ არჩევნებზე რეკორდულად დიდია იმ ადამიანების რაოდენობა, ვინც არ იცის, თუ ვის მისცეს ხმა.

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/taa/1.5/16/1f449.png)

ასეთებისთვის არსებობს ერთი ძალიან საინტერესო გვერდი wahl-o-mat, სადაც ამომრჩეველს საშუალება აქვს პარტიების იდეოლოგიურ ხედვებს გადაავლოს თვალი და სპეციალური ტესტი შეავსოს, რომელიც ბოლოს აჩვენებს, თუ რომელი პოლიტიკური პარტიის პროგრამას ემთხვევა ამომრჩევლის აზრები ყველაზე მეტად.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

09:47

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t97/1.5/16/1f4a3.png)

ქალაქ ვუპერტალში, მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი ბომბის ამ დილით აღმოჩენამ საარჩევნო პროცესი შეაფერხა. აღმოჩენილი ბომბიდან 500 მეტრის რადიუსში 5 საარჩევნო უბანია განთავსებული. 1500-მდე ადამიანი მიმდებარე ტერიტორიიდან უკვე ევაკუირებულია.ქალაქის მერია ბომბის გაუნებელყოფამდე მოსახლეობას სახლში დარჩენისკენ მოუწოდებს.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

09:40გერმანიის პრეზიდენტი, ფრანკ, ვალტერ შტაინმაიერი ახლახან იმყოფებოდა საარჩევნო უბანზე, ბერლინში, სადაც ხმა მისცა.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

09:24უკანასკნელი გამოკითხვების მიხედვით, ხმები ასე ნაწილდება:

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

სოციალ-დემოკრატიული პარტია (SPD) -25%

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

ქრისტიან-დემოკრატიული პარტია (CDU) -24%

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

მწვანეები ( Die Grünen) - 16%

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

თავისუფალი დემოკრატიული პარტია (FDP) - 10,5%

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

ალტერნატივა გერმანიისთვის (AFD) - 10%

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

ლინკე (Linke) - 5%

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

08:57

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t54/1.5/16/1f5e3.png)

გერმანიის პრეზიდენტმა, ვალტერ შტაინმაიერმა მოსახლეობას არჩევნებში ხმის მიცემისკენ მოუწოდა.დემოკრატია მხოლოდ ხალხის ჩართულობით ყალიბდება და ვინც საარჩევნო ურნებთან მიხვალთ, ჩათვალეთ, რომ თქვენი როლი შეიტანეთ გერმანიის დემოკრატიულობის გაძლიერებაშიო.ვინც არჩევნებზე არ გამოცხადდებით, თქვენ ნაცვლად სხვა აირჩევს, თავად ვინც უნდა იმასო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

08:32

![✉](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tbe/1.5/16/2709.png)

ვარაუდობენ, რომ წელს რეკორდულად ბევრი გერმანელი ხმას არა საარჩევნო უბნებზე, არამედ ფოსტით მისცემს - მოსახლეობის დაახლოებით 40 პროცენტი. გერმანიაში მსგავსი სახით არჩევნებში ხმის მიცემა 1957 წლიდანაა შესაძლებელი.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

08:00

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

60 000-მდე საარჩევნო უბანი უკვე გახსნილია. სულ 60 მილიონზე მეტ გერმანელს შეუძლია დღეს ხმის მიცემა. მათი ნაწილი ამას საფოსტო გზავნილის საშუალებით გააკეთებს. არჩევნებში სულ 47 პარტია მონაწილეობს. პირველადი შედეგები კი 18:00 საათზე გახდება ცნობილი.
### არჩევნები გერმანიაში - ცოცხლად
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a9-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-90-e1-83-a8-e1-83-98--e1-83-aa-e1/
Last updated: 2021-09-26T14:26:03.000Z
![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

15:40

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

უცხოეთში დაახლოებით 3,4 მილიონი გერმანელი ცხოვრობს, რომელსაც არჩევნებში შეუძლია მონაწილეობის მიღება - აქედან 80 პროცენტი ევროკავშირის სხვადასხვა ქვეყანაში.თუმცა, მათგან, მხოლოდ 126 500 ადამიანმა გამოხატა სურვილი მიეცა ხმა და დარეგისტრირდა არჩევნებზე.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

15:20

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

ანნალენა ბერბოკი იმედოვნებს რომ მწვანეთა პარტია იმაზე ბევრად მეტ ხმას მიიღებს, რასაც ბოლო გამოკითხვები აჩვენებს. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მდგომარეობით მწვანეთა პარტია მესამე ადგილზეა, ანნალენა ძალიან თავდაჯერებული ჩანდა კამერების წინ.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

14:52

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/taa/1.5/16/1f449.png)

რიგები დამდგარა ბერლინში, რამდენიმე საარჩევნო უბანზე. ზოგიერთს, ერთ საათზე მეტხანსაც კი უწევს თურმე ლოდინი. მათ შორის, რიგში დგომა მოუწია ანნალენა ბერბოკსაც.

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

კანცლერობის კანდიდატი მწვანეთა პარტიიდან, შეადღის 2 საათისთვის გამოცხადდა საარჩევნო უბანზე და თავისი მოქალაქეობრივი მოვალეობა მოიხადა. ბერბოკი ჯერ კიდევ გუშინ ჩამოვიდა პოტსდამში და როგორც მწვანეთა კანდიდატს შეეფერება, ველოსიპედით გამოცხადდა მომხრეებთან შეხვედრაზე. ხმის მიცემის შემდეგ ბერბოკმა განაცხადა, მთელი მსოფლიოს ყურადღება გერმანიისკენ არის მოპყრობილი და ეს ძალიან ამაღელვებელიაო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

12:09

![☕](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t18/1.5/16/2615.png)

კანცლერობის კანდიდატმა, არმინ ლაშეტმა დილით თაფლიანი ტოსტის პურითა და ყავით ისაუზმა და მეუღლესთან ერთად, ხმის მისაცემად ქალაქ აახენისკენ გაემართა. ხმა იმ სკოლაში მისცა, სადაც მისი სამი შვილი სწავლობს. დიდი ამბები მოჰყვა მის მიერ ხმის მიცემას.

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tc8/1.5/16/1f6ab.png)

საქმე იმაშია, რომ ლაშეტმა სასურველი პარტიის შემოხაზვის შემდეგ, ფურცელი ისე დაკეცა, რომ მშვენივრად ჩანდა, თუ ვის მისცა ხმა. გერმანული საარჩევნო კანონმდებლობის მიხედვით, სასურველი კანდიდატის შემოხაზვის შემდეგ, ფურცელი ისე უნდა გადაკეცოთ, რომ არ ჩანდეს თქვენი არჩევანი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეიძლება ხმის მიცემის უფლება არც კი მოგცენ. არმინ ლაშეტისთვის შენიშვნა არავის მიუცია!

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

11:51

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

"დემოკრატიაში ცხოვრება ნიშნავს, რომ თქვენ ხმის მიცემის უფლება გაქვთ. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი რამ არის და აუცილებელია, რომ აღნიშნული შესაძლებლობა ყველამ გამოვიყენოთ. საუბარია თითოეული ჩვენგანის მომავალზე! ვისაც კლიმატის პრობლემებზე მოფიქრალი მთავრობა უნდა, ხმა მწვანეთა პარტიას უნდა მისცეს" - ამავე პარტიის კანცლერობის კანდიდატი, ანნალენა ბერბოკი თვითერზე.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

11:35

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენელი და კანცლერობის კანდიდატი, ოლაფ შოლცი ახლახან, მის მეუღლესთან ერთად იმყოფებოდა მაქს დორთუს სახელობის სკოლაში, სადაც ხმა მისცა. გარეთ გამოსულმა მცირე კომენტარიც გააკეთა, დღეს გერმანიაში მზიანი ამინდია და ეს კარგის ნიშანიაო. არჩევნებზე უკვე იმყოფებოდა ბავარიის პრემიერ-მინისტრი, ქრისტიან-სოციალისტური პარტიის წარმომადგენელი მარკუს ზოდერიც, რომელიც, აქტიურად უჭერს მხარს არმინ ლაშეტის კანცლერობას. ურნაში კონვერტის ჩაგდების შემდეგ ზოდერმა ღიმილით თქვა, ახლა ყველაფერი კარგად იქნებაო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

10:59

![❓](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/td3/1.5/16/2753.png)

ბოლო გამოკითხვის თანახმად, გერმანიას სამომავლოდ, სავარაუდოდ, სამი პარტიისგან შემდგარი კოალიცია წარმართავს. ესენი შეიძლება გახდნენ: 1\. SPD+Grünen+FDP2\. SPD+Grünen+Linke3\. CDU+Grünen+FDPასევე სავარაუდოდ, იმის მიხედვით, თუ რამდენად მრავალფეროვან არჩევანს გააკეთებენ მოქალაქეები, შეიძლება წელს გერმანიის პარლამენტში რეკორდული, 900-მდე მანდატი იქნეს წარმოდგენილი, განსხვავებით წინა წლისგან, როცა ეს რიცხვი 709 იყო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

09:56

![❓](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/td3/1.5/16/2753.png)

გამოკითხვებს თუ დავუჯერებთ, ამ არჩევნებზე რეკორდულად დიდია იმ ადამიანების რაოდენობა, ვინც არ იცის, თუ ვის მისცეს ხმა.

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/taa/1.5/16/1f449.png)

ასეთებისთვის არსებობს ერთი ძალიან საინტერესო გვერდი wahl-o-mat, სადაც ამომრჩეველს საშუალება აქვს პარტიების იდეოლოგიურ ხედვებს გადაავლოს თვალი და სპეციალური ტესტი შეავსოს, რომელიც ბოლოს აჩვენებს, თუ რომელი პოლიტიკური პარტიის პროგრამას ემთხვევა ამომრჩევლის აზრები ყველაზე მეტად.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

09:47

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t97/1.5/16/1f4a3.png)

ქალაქ ვუპერტალში, მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი ბომბის ამ დილით აღმოჩენამ საარჩევნო პროცესი შეაფერხა. აღმოჩენილი ბომბიდან 500 მეტრის რადიუსში 5 საარჩევნო უბანია განთავსებული. 1500-მდე ადამიანი მიმდებარე ტერიტორიიდან უკვე ევაკუირებულია.ქალაქის მერია ბომბის გაუნებელყოფამდე მოსახლეობას სახლში დარჩენისკენ მოუწოდებს.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

09:40გერმანიის პრეზიდენტი, ფრანკ, ვალტერ შტაინმაიერი ახლახან იმყოფებოდა საარჩევნო უბანზე, ბერლინში, სადაც ხმა მისცა.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

09:24უკანასკნელი გამოკითხვების მიხედვით, ხმები ასე ნაწილდება:

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

სოციალ-დემოკრატიული პარტია (SPD) -25%

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

ქრისტიან-დემოკრატიული პარტია (CDU) -24%

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

მწვანეები ( Die Grünen) - 16%

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

თავისუფალი დემოკრატიული პარტია (FDP) - 10,5%

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

ალტერნატივა გერმანიისთვის (AFD) - 10%

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t55/1.5/16/1f7e2.png)

ლინკე (Linke) - 5%

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

08:57

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t54/1.5/16/1f5e3.png)

გერმანიის პრეზიდენტმა, ვალტერ შტაინმაიერმა მოსახლეობას არჩევნებში ხმის მიცემისკენ მოუწოდა.დემოკრატია მხოლოდ ხალხის ჩართულობით ყალიბდება და ვინც საარჩევნო ურნებთან მიხვალთ, ჩათვალეთ, რომ თქვენი როლი შეიტანეთ გერმანიის დემოკრატიულობის გაძლიერებაშიო.ვინც არჩევნებზე არ გამოცხადდებით, თქვენ ნაცვლად სხვა აირჩევს, თავად ვინც უნდა იმასო.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

08:32

![✉](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tbe/1.5/16/2709.png)

ვარაუდობენ, რომ წელს რეკორდულად ბევრი გერმანელი ხმას არა საარჩევნო უბნებზე, არამედ ფოსტით მისცემს - მოსახლეობის დაახლოებით 40 პროცენტი. გერმანიაში ასე ხმის მიცემა 1957 წლიდანაა დაშვებული.

![⏱](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t3c/1.5/16/23f1.png)

08:00

![?](https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/tf3/1.5/16/1f5f3.png)

60 000-მდე საარჩევნო უბანი უკვე გახსნილია. სულ 60 მილიონზე მეტ გერმანელს შეუძლია დღეს ხმის მიცემა. მათი ნაწილი ამას საფოსტო გზავნილის საშუალებით გააკეთებს. არჩევნებში სულ 47 პარტია მონაწილეობს. პირველადი შედეგები კი 18:00 საათზე გახდება ცნობილი.
### ამნისტია ირლანდიისთვის
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-a2-e1-83-98-e1-83-90--e1-83-98-e1-83-a0-e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-97-e1-83-95-e1-83-98-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:30.000Z
**ჭრილობების მოშუშება თუ დაუსჯელობის ზეიმი**

*ჩრდილოეთ ირლანდიაში 1968-1998 წლების კონფლიქტმა კათოლიკე ირლანდიელებსა და პროტესტანტ ბრიტანელებს შორის, რომელიც ისტორიამ „არეულობებად“ მონათლა, 3 500-მდე ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა და რეგიონის ორად გაყოფილ საზოგადოებას უმძიმესი დაღი დაასვა. 1998 წლის ბელფასტის „დიდი პარასკევის“ შეთანხმებამ კონფლიქტი დაასრულა, მაგრამ მის მემკვიდრეობასთან გამკლავება რთული საქმეა. როგორც ნაციონალისტებმა, ისე ბრიტანეთის შეიარაღებული ძალებმა და მათმა მოკავშირე ლოიალისტმა დაჯგუფებებმა მრავალი დანაშაული ჩაიდინეს, თუმცა „დიდი პარასკევის“ შეთანხმების წყალობით, მრავალი დამნაშავე თემიდას გადაურჩა. ნაციონალისტების უმძიმეს ცოდვად ორგანიზაცია „ირლანდიური რესპუბლიკური არმიის“ (IRA) ტერორისტული* *საქმიანობაა მიჩნეული, ხოლო ბრიტანეთის შეიარაღებული ძალების მთავარ დანაშაულად აღიარებულია „სისხლიან კვირად“ შერაცხული 1972 წლის 30 იანვრის მოვლენები, რომლებსაც ჯამში 14 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.*

## რა ხდება:

14 ივლისს ბრიტანეთის მთავრობამ ახალი გეგმა წარადგინა, რომლის თანახმად, გასული საუკუნის მეორე ნახევარში ჩრდილოეთ ირლანდიაში მომხდარი კონფლიქტის პერიოდში ჩადენილი დანაშაულების მიმართ გამოძიების ყველა მიმდინარე პროცესი უნდა შეწყდეს.

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი:

"დიდი პარასკევის" შეთანხმებით პირადი პასუხისმგებლობისგან ბევრი გათავისუფლდა, თუმცა საქმეების გამოძიება - ჭეშმარიტების დადგენის მიზნით - არ შეწყვეტილა. ბრიტანეთის მთავრობის გეგმამ, რომელიც საზოგადოების ნაწილის მხრიდან სრულ ამნისტიად არის მიჩნეული, ჩრდილოეთ ირლანდიის პოლიტიკური წრეებისა და კონფლიქტის დროს დაღუპულთა ოჯახების უკმაყოფილება გამოიწვია, რამაც შესაძლოა რეგიონში ვითარება კვლავ დაძაბოს. მეორე მხრივ, ლონდონის ნაბიჯი საინტერესია, როგორც რთული კონფლიქტის შემდგომი შერიგების პოტენციური პრეცედენტი.

## რას უნდა მოველოდეთ:

- ჩრდილოეთ ირლანდიელი პოლიტიკოსების, ირლანდიის მთავრობის, ოპოზიციისა და საზოგადოების ნაწილის წინააღმდეგობის მიუხედავად, ბრიტანეთის პარლამენტი შესაბამის კანონს მაინც მიიღებს.
- კანონის მიღება ჩრდილოეთ ირლანდიაში ვითარებას კვლავ დაძაბავს, თუმცა დროებით და მცირე მასშტაბებში.
- კონფლიქტის დროს დაღუპულთა ოჯახების ნაწილი კანონს სასამართლოში გაასაჩივრებს, ზოგმა შესაძლოა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოსაც მიმართოს.

## ანალიზი:

14 ივლისს ჩრდილოეთ ირლანდიის საკითხებში ბრიტანეთის სახელმწიფო მდივანმა ბრენდონ ლიუისმა გაერთიანებული სამეფოს პარლამენტის თემთა პალატას მისი უდიდებულესობის მთავრობის ახალი გეგმა წარუდგინა, რომელმაც მათი ხედვით, „არეულობების“ მტკივნეულ მემკვიდრეობას წერტილი უნდა დაუსვას. კერძოდ, გეგმის თანახმად, გასული საუკუნის მეორე ნახევარში ჩრდილოეთ ირლანდიაში მომხდარი კონფლიქტის პერიოდში ჩადენილი დანაშაულების მიმართ ხანდაზმულობის ვადა ამოქმედდება და გამოძიების ყველა მიმდინარე პროცესი შეწყდება.

### მთავრობის ხედვა

მისი უდიდებულესობის მთავრობა მიიჩნევს, რომ „არეულობების“ დროს ჩადენილი დანაშაულების მიმართ ხანდაზმულობის ვადის ამოქმედება, რომელიც კონფლიქტის ყველა მხარეს შეეხება, ჩრდილოეთ ირლანდიაში შერიგებას აუცილებლად შეუწყობს ხელს. მთავრობის ხედვით, სისხლისსამართლებრივი მართლმსაჯულების გზით ჭეშმარიტების დადგენის მცდელობას შედეგი არავისთვის მოაქვს, დრო კი მიდის და მასთან ერთად - რაიმე შედეგის მიღწევის შანსიც. ბრენდონ ლიუისის განმარტებით, მტკიცებულებების სიმცირისა და მოწმეთა არარსებობის გამო გახსნილი საქმეები ვერასოდეს დაიხურება და ამიტომ ამ მიმართულებით სვლა უნდა შეწყდეს. მთავრობა ამბობს, ეს არ უნდა იყოს აღქმული ისე, თითქოს ლონდონს სახელმწიფოს დანაშაულების მიჩქმალვა ან ტერორისტების ამნისტია აქვს განზრახულიო.

ამის დასასაბუთებლად მთავრობა ახალი, დამოუკიდებელი ორგანოს შექმნასაც ითვალისწინებს, რომელსაც სისხლისსამართლებრივი დევნის დასრულების ფონზე ექნება იმგვარი უფლებამოსილებები და რესურსები, რაც „არეულობების“ მსხვერპლთათვის „ჭეშმარიტების დადგენისთვისაა საჭირო“. კერძოდ, ამ ორგანომ კონფლიქტის მსხვერპლთა შესახებ მაქსიმალური ინფორმაცია უნდა მოიძიოს და დაღუპულთა ოჯახებს გადასცეს, რაშიც მთავრობას დანაშაულის იმ ჩამდენთა ჩართულობის იმედი აქვს, რომლებსაც მათ მიმართ დევნის შიში აღარ ექნებათ. ბრენდონ ლიუისი საზოგადოებას არწმუნებს, სწორედ ეს არის საუკეთესო გზა ჩრდილოეთ ირლანდიაში შერიგების მიღწევისკენ.

თუმცა, ლონდონს სხვა მიზნებიც აქვს. ბრენდონ ლიუისის სიტყვებით, სახელმწიფომ კონფლიქტის დროინდელი მასალები არქივებში შემოინახა, ხოლო ირლანდიელმა ტერორისტებმა - არა. შესაბამისად, არსებული მასალების საფუძველზე „არეულობების“ დროს ჩადენილი დანაშაულების გამოძიების ობიექტები ძირითადად ყოფილი ბრიტანელი სამხედროები არიან და არა ირლანდიელი ნაციონალისტები. ამასთან, ხანდაზმულობის ვადის ამოქმედება მხოლოდ ბრიტანელი ვეტერანების მიმართ შეუძლებელია, კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპის გათვალისწინებით. შესაბამისად, ბრიტანეთის მთავრობა სისხლისსამართლებრივ დევნას ყველას მიმართ შეწყვეტს. თუმცა ჩრდილოეთ ირლანდიის მდივნის მტკიცებით, ეს იმგვარად არ უნდა გაიგოთ, რომ სამშობლოს წინაშე მოვალეობის - შესრულებისას ჩადენილი დანაშაული და ტერორისტულ საქმიანობაში ჩართულობა ერთი და იგივეაო.

### „სთორმონთის“ უკმაყოფილება

ჩრდილოეთ ირლანდიის საკანონმდებლო ასამბლეა რეგიონში არსებული უთანხმოებებისა და სიმწრით მოპოვებული მშვიდობის მუდმივი სიმყიფის სიმბოლოა. პარტიათაშორისი თანხმობა აქ ჰალეის კომეტასავით იშვიათი მოვლენაა. თუმცა, „არეულობების ამნისტიის“ თაობაზე ბრიტანეთის მთავრობის გეგმა „სთორმონთში“, როგორც რეგიონის მთავრობას უწოდებენ, უჩვეულო ერთსულოვნების მიზეზად იქცა: მისით ყველა უკმაყოფილოა, როგორც ნაციონალისტები, ისე ლოიალისტები, თუმცა სხვადასხვა მიზეზებით.

ლონდონის მიერ გეგმის წარდგენას ბელფასტმა ადგილობრივი ასამბლეის რიგგარეშე სხდომის ჩატარებით უპასუხა. საზაფხულო არდადეგებისთვის მომზადებულ ასამბლეის წევრებს „სთორმონთში“ მისვლა 20 ივლისს მოუწიათ. აღსანიშნავია, რომ მანამდე გეგმის განსახილველად ბრენდონ ლიუისს ჩრდილოეთ ირლანდიის ხუთივე წამყვანი პარტიის ლიდერები შეხვდნენ, თუმცა უშედეგოდ. 20 ივლისის სხდომაზე ასამბლეის წევრებმა მემარცხენე-ნაციონალისტური „სოციალ-დემოკრატიული და ლეიბორისტული პარტიის“ (SDLP) მიერ წარდგენილი წინადადება განიხილეს, რომელიც „უაითჰოლის“ გეგმის უარყოფას ისახავდა მიზნად. დოკუმენტი ისე მიიღეს, წინააღმდეგ ხმა არავის მიუცია.

SDLP-ის ლიდერის მოადგილე ნიკოლა მელონის თქმით, „ამნისტია“ ბრიტანეთის მთავრობის ცალმხრივი ნაბიჯია და ამით ბრიტანეთის კონსერვატიული პარტია მის მიერვე შექმნილი პრობლემის მოგვარებას ცდილობს. მსგავს პოზიციაზეა აგრეთვე ნაციონალისტური პარტია „შინ ფეინის“ თავმჯდომარე და რეგიონის პირველი მინისტრის მოადგილე მიშელ ო’ნილიც, რომელიც მიიჩევს, რომ კონფლიქტის მსხვერპლთა ოჯახებს უფლებებს ართმევენ, ხოლო ბრიტანეთის პოლიტიკური სისტემა სიმართლეს ვერ ეგუება.

ლოიალისტური პარტიების უკმაყოფილება ძირითადად დაუსჯელობის მიუღებლობას უკავშირდება. „დემოკრატიული უნიონისტური პარტიის“ წევრი მერვინ სთორის განცხადებით, „არეულობების“ დროს ჩადენილი დანაშაულებების უკან ძირითადად IRA იდგა და ამნისტია სწორედ მათი ხელით დაღუპულების ბედის იგნორირებაა. დამნაშავეთა დასჯას მოითხოვს „ოლსტერის უნიონისტური პარტიის“ თავმჯდომარე დუგ ბითიც, რომლის თქმით, პასუხისგებაში უნდა მიეცეს ყველა, ჯარისკაციც, პოლიციელიც, ტერორისტიც, პოლიტიკოსიც და საზოგადოების სხვა წევრიც. „ალიანსის პარტიის“ ლიდერი ნაომი ლონგი კი მიიჩევს, რომ ლონდონის გეგმა „მსხვერპლზე ფოკუსირებული“ არ არის.

## ირლანდიის რესპუბლიკის პოზიცია

ლოგიკურია, რომ „ამნისტიის“ გეგმის გარშემო შექმნილმა დაძაბულობამ „დიდი პარასკევის“ შეთანხმების კიდევ ერთი მხარე - მეზობელი დუბლინიც შეძრა. ირლანდიის თიშეხი (მთავრობის მეთაური) მიჰოლ მარტინი გეგმას მალევე გამოეხმაურა. მან ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი ბორის ჯონსონი გააფრთხილა, რომ ბრიტანელი ვეტერანების დაცვისკენ მიმართული „არეულობების“ ცალმხრივი ამნისტია „დიდი პარასკევის“ შეთანხმებისთვის რისკებს წარმოშობს.

დუბლინის პოზიციით, ლონდონის გეგმაში ძირითადი წინაღმდეგობრივი საკითხი „კონსენსუსზე დაფუძნებული მიდგომის“ არარსებობაა, რამაც შესაძლოა ჩრდილოეთ ირლანდიაში მშვიდობას ავნოს. „ჩვენი მყარი ხედვა ისაა, რომ ცალმხრივობა \[„დიდი პარასკევის“ შეთანხმების\] შესრულების მხრივ არ მუშაობს. სახეზე უნდა იყოს ჩართულობა და კონსენსუსის ჩამოყალიბება,“ - განაცხადა ირლანდიის თიშეხმა. 20 ივლისს, „სთორმონთში“ მიმდინარე განხილვების პარალელურად ბორის ჯონსონმა და მიჰოლ მარტინმა სატელეფონო საუბრისას გეგმასთან დაკავშირებით საკუთარი მოსაზრებები გაცვალეს.

მიჰოლ მარტინზე უფრო შორს ირლანდიის საგარეო საქმეთა მინისტრი, საიმონ ქოვენი წავიდა, რომლის მოსაზრებით, „ამნისტიის“ გეგმის განხორციელება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპულ კონვენციას ეწინააღმდეგება და აღნიშნული ნაბიჯი სასამართლოში აუცილებლად გასაჩივრდება. გავრცელებული ცნობებით, სტრასბურგში შესაძლო ჩივილის თაობაზე სამართლებრივი მოსაზრებები მთავრობის მრჩევლებმა ბრენდონ ლიუისს ჯერ კიდევ პარლამენტში გეგმის წარდგენამდე გაუზიარეს.

## „დანაშაული და სასჯელი“

ამ საქმეში მთავარი სიტყვა, ალბათ, მაინც „არეულობების“ დროს დაღუპულთა ოჯახის წევრებს ეთქმით. „უაითჰოლის“ გეგმით იმედგაცრუებულია ინგლისის ქ. ბირმინგემში მცხოვრები ჯული ჰამბლთონი, რომელმაც 1974 წელს ქალაქის ერთ-ერთ პაბში IRA-ს მიერ განხორციელებული ტერაქტის შედეგად და დაკარგა. „ის, რასაც ეს წინადადება უშვებს, მკვლელებისთვის მოკვლის ლიცენზიის მიცემაა. ეს კანონი ისტორიიდან შლის იმას, რომ ჩვენი საყვარელი ადამიანები ოდესღაც არსებობდნენ“. - განაცხადა „ბრაზისგან გავარვარებულმა“ ჯული ჰამბლთონმა, რომლის ეს სიტყვებიც ბრიტანეთის ლეიბორისტული პარტიის ლიდერმა კირ სთარმერმა ბორის ჯონსონს პარლამენტში წაუკითხა.

იმედგაცრუებულები არიან „სისხლიანი კვირის“ მსხვერპლთა ახლობლებიც. ერთ-ერთი დაღუპულის ძმის თქმით, ამნისტია მხოლოდ ზრდის იმ ტრაგიკული დღით მიყენებულ ტკივილს. საგულისხმოა, რომ 1972 წლის 30 იანვრის მოვლენების საქმეზე მხოლოდ ერთი ბრიტანელი სამხედროა ბრალდებული და მასაც პატიება მოელის. ამასთან, საზოგადოების ნაწილის აზრით, არც ბრიტანელ ვეტერანებს ენდომებათ, რომ მათთან ერთად ამნისტია შეეხოთ იმ ტერორისტებს, ვისი ხელებიც მათი ამხანაგების სისხლშია გასვრილი.

## დასკვნის სახით

ბორის ჯონსონის თქმით, „ამნისტიის“ გეგმამ „არეულობების“ მავნე მემკვიდრეობას „წერტილი უნდა დაუსვას“, რათა კონფლიქტთან დაკავშირებული საკითხებით თაობების მოწამვლა დასრულდეს. მაღალი ალბათობით, „სთორმონთის“ წინააღმდეგობის მიუხედავად, ლონდონის გეგმა კანონმდებლობად მაინც გადაიქცევა, რასაც შესაძლოა ჩრდილოეთ ირლანდიაში მორიგი, თუმცა არამასშტაბური დაძაბულობა მოჰყვეს. სავარაუდოდ, ხორცს შეისხამს ირლანდიის საგარეო საქმეთა მინისტრი საიმონ ქოვენის მუქარაც და კონფლიქტის მსხვერპლთა ახლობლების ნაწილი მაინც მიღებულ კანონს გაასაჩივრებს, შესაძლოა სტრასბურგშიც. ბრიტანეთის მთავრობის მიზანი კონფლიქტით მიყენებული ჭრილობების მოშუშებაა, თუმცა „ამნისტიის“ გეგმის აღსრულების შედეგად გაჩენილმა დაუსჯელობის განცდამ შესაძლოა საპირისპირო შედეგი გამოიღოს.

ოცდაათწლიანი „არეულობები“ ჩრდილოეთ ირლანდიისა და მთლიანად ბრიტანეთის კუნძულების უმძიმესი ტრაგედიაა და ცალსახა შავი ლაქაა ბრიტანეთის, როგორც დასავლური ცივილიზაციისა და დემოკრატიის ერთ-ერთი ბურჯის უახლეს ისტორიაში. ლოგიკურია, რომ მისი უდიდებულესობის მთავრობა ქვეყნის მატიანის ამ უარყოფითი ფურცლის გადაშლას ასე ესწრაფვის. რთულია, „უაითჰოლს“ არ დაეთანხმო იმაში, რომ „არეულობების“ დროს ჩადენილი დანაშაულების გამოძიებამ ჩრდილოეთ ირლანდიაში შერიგების ხელშეწყობის მხრივ არსებით შედეგებს ვერ მიაღწია, თუმცა საეჭვოა ისიც, თუ რამდენად წარმტებული იქნება ამ მხრივ „ამნისტიის“ გეგმა.
### ისუნთქე, ბრიტანია!
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-98-e1-83-a1-e1-83-a3-e1-83-9c-e1-83-97-e1-83-a5-e1-83-94--e1-83-91-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a2-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-90/
Last updated: 2026-04-21T18:16:30.000Z
*19 ივლისს ინგლისში შეზღუდვები იხსნება მაშინ, როცა "დელტა ვარიანტი" ძალებს იკრებს. გასული წლის მარტიდან მოყოლებული „ნისლიანი ალბიონი“ ამა თუ იმ ფორმითა და რეჟიმით ფაქტობრივად მუდმივად საყოველთაო შეზღუდვების (ე. წ. „ლოქდაუნი“) პირობებშია.* *წელიწადნახევრიანი „ჟამიანობა“, როგორც ადამიანური კუთხით, ისე ეკონომიკურად, უაღრესად საზიანო გამოდგა ბრიტანეთისთვის. ქვეყნის მთავრობამ მტკიცედ გადაწყვიტა, რომ ბოლო „ლოქდაუნი“, რომელიც 5 იანვრიდან გამოცხადდა, სამუდამოდ უნდა დასრულებულიყო.*

## რა ხდება:

19 ივლისს ბრიტანეთის მთავრობამ 5 იანვარს შემოღებული „ლოქდაუნიდან“ გამოსვლის მეოთხე ეტაპი დაიწყო, თუმცა მხოლოდ ინგლისში. ახალი ეტაპი ფაქტობრივად ყველა სახის სავალდებულო წესის გაუქმებას, შესაბამისად საყოველთაო შეზღუდვების დასრულებას გულისხმობს და ამიტომ ქვეყნის მოსახლეობამ აღნიშნული თარიღი შეაფასა როგორც „თავისუფლების დღე“.

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი:

ბრიტანეთის მთავრობა ინგლისში „ლოქდაუნს“ გაუარესებული ეპიდემიოლოგიური ვითარების ფონზე ასრულებს. ქვეყანაში ე. წ. „დელტა“ (ინდური) შტამია გავრცელებული. თუმცა, მისი უდიდებულესობის მთავრობა ფსონს საყოველთაო ვაქცინაციის წარმატებაზე ჩამოდის: პოლიტიკოსებს და ექიმებს იმედი აქვთ, რომ ინფიცირების ზრდა ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილიანობის მაჩვენებლების მკვეთრ ზრდას არ მოიტანს.

საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილი ხელისუფალთა ამ მიდგომას იზიარებს და „ლოქდაუნის“ დასრულებას ზარ-ზეიმით შეხვდა, მაგრამ ბევრისთვისაც ეს ნაბიჯი „დანაშაულებრივად“ არამართლზომიერი რისკია, რასაც ქვეყნისთვის შესაძლოა უმძიმესი შედეგები ჰქონდეს. ნებისმიერ შემთხვევაში, წილი ნაყარია. ბრიტანეთი კვლავაც ან დადებითი პრეცედენტი იქნება ანდა უარყოფითი მაგალითი სხვებისთვის, მათ შორის საქართველოსთვის.

## რას უნდა მოველოდეთ:

- ინგლისში „ლოქდაუნის“ დასრულება ინფიცირების მაჩვენებელს კიდევ უფრო გაზრდის. ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილიანობის სტატისტიკაც მოიმატებს, თუმცა საყოველთაო ვაქცინაციის პირობებში ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემა გამოწვევას უნდა გაუმკლავდეს.
- კერძო და საჯარო კომპანიები (მაგ.: ტრანსპორტის სფეროს წარმომადგენლები) და რიგი დაწესებულებები მომხმარებელს მაინც მოსთხოვენ ისეთი საბაზისო წესების დაცვას, როგორიცაა პირბადის ტარება და სოციალური დისტანცია.
- ინფიცირების მაჩვენებლის ზრდისა და გრიპის სეზონის მოახლოების ფონზე, მაღალი ალბათობით, შემდგომის ბოლოსთვის მთავრობა შეზღუდვების კვლავ გაამკაცრებს.

## ანალიზი:

ინგლისში ბოლო „ლოქდაუნი“ 5 იანვარს კორონავირუსის ახალი, ე. წ. „ალფა“ (ბრიტანული) შტამის გავრცელების გამო გამოცხადდა. „ალფა“ შტამი მთელ ქვეყანას ცეცხლივით მოედო და ჯანდაცვის სისტემას უმძიმეს ტვირთად დააწვა. თუმცა, წარმატებული ვაქცინაციისა და უმკაცრესი შეზღუდვების დამსახურებით, გაზაფხულისთვის ეპიდემიამ უკან დახევა დაიწყო. ვითარების გაუმჯობესებამ ბრიტანეთის მთავრობა შეაგულიანა და „დაუნინგ სთრითმა“ „ლოქდაუნის“ კლანჭებიდან ხალხისა და ეკონომიკის ეტაპობრივი, თუმცა „საბოლოო და შეუქცევადი“ გამოთავისუფლება გადაწყვიტა.

შეზღუდვების შემსუბუქება 8 მარტს დაიწყო და ოთხ ეტაპად განხორციელდა. ყოველ მომდევნო ეტაპზე გადასვლისთვის მთავრობამ ხალხს და საკუთარ თავს აგრეთვე ოთხი პირობა წაუყენა: ვაქცინაციის წარმატებით გაგრძელება; ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილიანობის შემცირების მხრივ ვაქცინაციის ეფექტიანობა; ჯანდაცვის სისტემაზე მძიმე წნეხის თავიდან აცილება; და ახალი შტამების გავრცელების მიუხედავად ვითარების არსებითი უცვლელობა. „ლოქდაუნიდან“ გამოსვლის ფინალური ეტაპი 21 ივნისს უნდა დაწყებულიყო, თუმცა ქვეყანაში „დელტა“ შტამის გავრცელების გამო „თავისუფლების დღე“ 19 ივლისამდე გადავადდა. 14 ივლისისათვის, ჯანდაცვის დეპარტამენტის ოფიციალური მონაცემებით, ინგლისში მოსახლეობის 87%-ს ვაქცინის ერთი დოზა აქვს მიღებული, 67%-ს კი - ორი.

### ასე ნანატრი თავისუფლება

19 ივლისს ინგლისში „ლოქდაუნის“ ფაქტობრივი დასრულება ბრიტანეთის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სახელმწიფო მდივანმა საჯიდ ჯავიდმა ქვეყნის პარლამენტში 12 ივლისს დაადასტურა. სასიხარულო ამბით აღტკინებულმა ბრიტანელმა პარლამენტარებმა ჯანდაცვის მდივანს სიტყვა შეძახილებით „ალილუია“ გააწყვეტინეს. მოგვიანებით, ბრიტანელ ხალხს შეზღუდვების გაუქმება პირადად ბორის ჯონსონმა ტელე-მიმართვით ახარა.

მეოთხე ეტაპზე გადასვლით გაუქმდა სოციალურ დისტანციასთან დაკავშირებული ყველა სავალდებულო წესი. კერძოდ, მოიხსნა რაოდენობრივი შეზღუდვა შეკრებებზე, ასევე გაუქმდა დახურულ სივრცეში ერთზე მეტი მეტრის დისტანციის დაცვისა და პირბადის ტარების ვალდებულება. გაიხსნა ღამის კლუბები, რომლებიც მთელი პანდემიის მანძილზე დახურული იყო. პაბებსა და რესტორნებს მოეხსნათ მხოლოდ მაგიდის სერვისით მომსახურების ვალდებულება. გაუქმდა რაოდენობრივი შეზღუდვები სხვადასხვა ცერემონიებზე მიწვეული სტუმრებისა და ღონისძიებებზე დამსწრე პირთა მიმართ.

ერთი შეხედვით, ქვეყანა თითქოს პანდემიამდელ ცხოვრების წესს დაუბრუნდა, თუმცა ეს მთლად ასე არ აღმოჩნდა. მთავრობის მხრიდან გაკეთებული განცხადებებით გამოწვეულ ეიფორიას ცივი წყალი მალევე გადაასხა ლონდონის ლეიბორისტმა მერმა სადიქ ხანმა, რომელმაც ქალაქის სატრანსპორტო ქსელში პირბადის ტარების სავალდებულო წესი ძალაში დატოვა. ამასთან, ჯანდაცვის მდივანმა საჯიდ ჯავიდმა განმარტა, რომ 19 ივლისიდან ქვეყანა „სიფრთხილის ახალ ეტაპზე გადადის“ და მთავრობა მოსახლეობისგან „პირბადის ტარებისა და სოციალური დისტანციის დაცვის გაგრძელებას მოელის“, რაც „ლოქდაუნის“ დასრულებისა და „ცხოვრების ნორმალურ წესზე დაბრუნებისგან“ არსობრივად განსხვავებული რიტორიკაა. ბორის ჯონსონს თუ დავესესხებით, „სახელმწიფოს მიერ შემოღებული სავალდებულო წესები“ მოსახლეობის „საღმა აზრმა და გაცნობიერებულმა არჩევანმა“ უნდა ჩაანაცვლოს.

### „ჯონსონის შტამი“

ინგლისი და მთლიანად გაერთიანებული სამეფო ალბათ მართლაც დაუბრუნდებოდა ცხოვრების ჩვეულებრივ წესს, ქვეყანაში ვირუსის „დელტა“ შტამი რომ არ გავრცელებულიყო, რომელმაც გაზაფხულზე თავისი წარმოშობის ქვეყანაში, ინდოეთში აპოკალიფტური მასშტაბების კატასტროფა გამოიწვია.

„დაუნინგ სთრითის“ გეგმით, ივნისისთვის ინფიცირების დღიური მაჩვენებელი რამდენიმე ასეული უნდა ყოფილიყო. რა თქმა უნდა, მთავრობა ქვეყანაში ახალი შტამების გამოვლენას არ გამორიცხავდა, თუმცა „უაითჰოლზე“ წარმატებული ვაქცინაციისა და მასობრივი ლოკალური ტესტირების ეიმედებოდათ. ასე მაგალითად, ბრიტანეთში თავდაპირველად ბრაზილიასა და სამხრეთ აფრიკაში გამოვლენილი შტამებით ინფიცირებაც დაფიქსირდა, თუმცა მათი შეკავება მოხერხდა, ინდური შტამისგან განსხვავებით.

ინგლისში „დელტა“ შტამით ინფიცირების ერთეული შემთხვევები აპრილის შუა რიცხვებში გამოვლინდა, თუმცა უკვე მაისში შტამმა ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში სწრაფი გავრცელება დაიწყო, ხოლო ზაფხულისთვის მთელ ბრიტანეთში დომინანტად იქცა და მანამდე არსებული ყველა სხვა შტამი ფაქტობრივად სრულად ჩაანაცვლა. „დელტა“ შტამის გავრცელებამ მთელ ბრიტანეთში ეპიდემიის მკვეთრი ზრდა გამოიწვია. ივლისის შუა რიცხვებში ქვეყანაში ინფიცირების დღიურმა მაჩვენებელმა 40 ათასს გადააჭარბა და ექსპერტები ზრდის ტენდენციის შენარჩუნებას ვარაუდობენ.

კრიტიკოსები ქვეყანაში „დელტა“ შტამის გავრცელებას მთავრობასა და პირადად ბორის ჯონსონს აბრალებენ. საქმე ის არის, რომ საგარეო პოლიტიკის მხრივ „ბრექსიტის“ შემდგომი ახალი, „გლობალური“ ბრიტანეთისთვის პრიორიტეტულ რეგიონად ინდო-ოკეანეთია დასახელებული და ამიტომ „დაუნინგ სთრითისთვის“ კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ინდოეთთან სტრატეგიული ურთიერთობების სწრაფი განვითარება. ამ მიზნით, გაზაფხულზე ბორის ჯონსონი ინდოეთში ვიზიტს გეგმავდა, რის გამოც ქვეყანა ბრიტანეთის საერთაშორისო მიმოსვლის „წითელ სიაში“ არ შეიყვანეს. საბოლოოდ, ინდოეთში ეპიდემიოლოგიური ვითარების გაუარესების გამო ვიზიტი გაუქმდა, ქვეყანა „წითელ სიაში“ გადავიდა, თუმცა ამ ნაბიჯის დაყოვნების შედეგად „დაუნინგ სთრითს“ ბრიტანეთში „დელტა“ შტამი „შემოეპარა“. სწორედ ამიტომ ბრიტანეთის ოპოზიციამ „დელტა“ შტამი „ჯონსონის შტამად“ შერაცხა.

### მხოლოდ ინგლისი?

ჯანდაცვის საკითხები უმეტესწილად ადგილობრივი ხელისუფლებების კომპეტენციაში შედის, რის გამოც პანდემიის განმავლობაში ცენტრალური ხელისუფლების მიერ გამოცხადებული ესა თუ ის ზომა თუ რეჟიმი ძირითადად ინგლისზე ვრცელდებოდა, ხოლო დანარჩენი სამი ქვეყანა მოგვიანებით ან მსგავს ზომებს იღებდა ან სხვაგვარ რეჟიმს აწესებდა. არსებითი განსხვავებები ხშირ შემთხვევაში იგრძნობოდა შოტლანდიის მიმართ, სადაც როგორც წესი ინგლისზე უფრო მკაცრი შეზღუდვები მოქმედებდა. გამორჩეულად რთულ მდგომარეობაში ვარდებოდნენ უელსისა და ინგლისის სიმბოლური საზღვრის მიმდებარედ მცხოვრები ვალიელები, რომლებმაც არ იცოდნენ, კონკრეტულ შემთხვევაში ლონდონისთვის დაეჯერებინათ თუ კარდიფისთვის.

ადგილობრივ მთავრობებს ლონდონისგან განსხვავებული მიდგომები აქვთ „ლოქდაუნის“ დასრულების მხრივაც. უელსი, სადაც მოსახლეობის 90%-ი ერთხელ, 74% კი - ორჯერაა აცრილი, შეზღუდვების შემსუბუქების შემდეგ ეტაპზე 17 ივლისს გადავიდა. კერძოდ, დასაშვები გახდა დახურულ სივრცეში არაუმეტეს 6 პირის შეკრება, ხოლო საჯარო სივრცეების მიმართ რაოდენობრივი ზღვარი მოიხსნა. ადგილობრივი მთავრობა იმედოვნებს, რომ ქვეყანა შეზღუდვების საბოლოო გაუქმებას 7 აგვისტოს შეძლებს, თუმცა პირბადის ტარების წესი ძალაში მაინც დარჩება.

პირბადის ტარება სულ მცირე შობამდე სავალდებულო იქნება შოტლანდიაშიც, სადაც შეზღუდვები ინგლისის მსგავსად 19 ივლისს გამარტივდა. აქ 89%-ია ერთხელ აცრილი, 66% კი - ორჯერ. ქვეყანაში გაიზარდა რაოდენობრივი ზღვარი ღია და დახურულ სივრცეში შეკრების მიმართ, ასევე შემსუბუქდა სოციალური დისტანციის წესებიც. „ჰოლირუდში“ ყველა დარჩენილი სავალდებულო წესის გაუქმებას, გარდა პირბადის ტარებისა, 9 აგვისტოს გეგმავენ. 26 ივლისს შეზღუდვები გამარტივდება ჩრდილოეთ ირლანდიაში (82% ერთხელ აცრილი, 66% - ორჯერ), სადაც ასევე შეკრებებზე რაოდენობრივი ზღვრის გაზრდასა და სოციალური დისტანციის წესების შერბილებას გეგმავენ.

## დასკვნის სახით

ბორის ჯონსონი ბრიტანელ ხალხს დაჰპირდა, რომ მიმდინარე „ლოქდაუნი“ უკანასკნელი იქნებოდა, ამიტომაც შეზღუდვების შემსუბუქება პოლიტიკურ აუცილებლობად იქცა. პრემიერ-მინისტრი ასევე ირწმუნებოდა, რომ წარმატებული ვაქცინაციის შედეგად ზაფხულში ქვეყანა ცხოვრების ჩვეულ წესს დაუბრუნდებოდა. თუმცა, „დელტა“ შტამის მძვინვარებამ ოპტიმიზმი საფუძვლიანად შეარყია. სწორედ შეზღუდვების მოხსნის კვირაძალს, გაერთიანებული სამეფოს ორივე დოზით აცრილი ჯანდაცვის მინისტრი, საჯიდ ჯავიდი კორონავირუსით დაინფიცირდა. მასთან კონტაქტის გამო, თვითიზოლაცაში გადავიდა და დაუნინგ სტრიტის 10 ნომერში გამოიკეტა პრემიერი ჯონსონიც.

ჯავიდი ამბობდა, რომ ინფიცირების დღიურმა მაჩვენებელმა შესაძლოა 100 ათასს მიაღწიოსო, თუმცა ვაქცინაციის იმედი ჰქონდა. ახლა მას საკუთარ თავზე მოუწევს ვაქცინის წარმატებულობის დემონსტრირება. ჯერჯერობით, სტატისტიკა საიმედოა.

გაუარესებული ეპიდვითარების ფონზე შეზღუდვების გაუქმება სარისკო ექსპერიმენტია. როგორც ოპოზიცია, ისე ექიმების ნაწილი მთავრობის ამ ნაბიჯს აკრიტიკებენ და თუ მათი ეჭვები გამართლდა, ჯონსონის კაბინეტს კარგი დღე არ დაადგება. მეორე მხრივ, საზოგადოების გარკვეულ ნაწილს არ მოსწონს ის, „კოვიდ-პასპორტების“ გამოყენების რეკომენდაციები და წუწუნებს, ეს შეპირებული „თავისუფლება“ არ არისო. ჩანს, კოვიდის ანაბეჭდი არა მხოლოდ ჯანდაცვას, არამედ პოლიტიკასაც კიდევ დიდი ხანი გაჰყვება.
### 1789: კაცთა და მოქალაქეთა უფლებების დეკლარაცია
URL: https://evropis.moambe.eu/declaration-des-droits-1789/
Last updated: 2026-07-14T07:46:24.000Z
შევიკრიბეთ რა დამფუძნებელ კრებად, ფრანგი ხალხის წარმომადგენლებმა ჩავთვალეთ, რომ კაცთა უფლებების არსის შესახებ უმეცრება, მათი დავიწყება და უგულვებელყოფაა საჯარო სიავისა და მთავრობათა გარყვნის (კორუფციის) უპირველესი წყარო. ამადაც გადავწყვიტეთ, საზეიმოდ განგვეცხადებინა კაცთა ბუნებრივი, განუყოფელი და წმინდა უფლებების შესახებ, რათა ეს დეკლარაცია, ჩვენი საჯარო სხეულის ყველა წევრის თვალსაწიერში მარად არსებობით, მუდმივად შეახსენებდეს მათ საკუთარ უფლებებსა და მოვალეობებს; რათა ნებისმიერ წამს იყოს შესაძლებელი საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების აქტების შედარება ყოველი პოლიტიკური ინსტიტუტისათვის უზენაეს ამ მიზანთან, და ამრიგად დაივანოს მათ მიმართ უპირატესმა პატივისცემამ; რათა მოქალაქეთა მოთხოვნები, დაფუძნებული ამ მარტივ და უდავო პრინციპებზე, მარად ბრუნავდნენ კონსტიტუციის დაცვის გარშემო და ამით მიზნად ისახავდნენ საყოველთაო კეთილდღეობას.

შესაბამისად, უზენაესი არსების თანდასწრებითა და მისი ეგიდის ქვეშ, ეროვნული კრება აღიარებს და აცხადებს კაცისა და მოქალაქის შემდეგ უფლებებს:

**მუხლი პირველი:** ყოველი კაცი თავისუფალი და უფლებებით თანასწორი იბადება და ამგვარად რჩება. ნებისმიერი წარჩინება მხოლოდ საზოგადო სიკეთისათვის გაღებულ წვლილს უნდა ეფუძნებოდეს.

**მუხლი მეორე:** ნებისმიერი პოლიტიკური ერთობის ამოცანა კაცთა ბუნებრივი და განუყოფელი უფლებების დაცვაა. ეს უფლებებია თავისუფლება, საკუთრება, უსაფრთხოება და წინააღმდეგობა ჩაგვრისადმი.

**მუხლი მესამე:** სუვერენობის პრინციპის პირველადი სავანე ერია. არც ერთ ერთობას, ან პიროვნებას, არ გააჩნია უფლება ისარგებლოს ძალაუფლებით, თუკი ის ამ წყაროდან პირდაპირ არ მომდინარეობს.

**მუხლი მეოთხე:** თავისუფლება წარმოადგენს შესაძლებლობას, გააკეთო ყველაფერი, რაც არ ზღუდავს სხვას: ამდენად, კაცთა ბუნებრივი უფლებების გამოყენების საზღვრად მხოლოდ საზოგადოების სხვა წევრების მიერ ამავე უფლებების განხორციელების თავისუფალი შესაძლებლობა შეიძლება დაისახოს. ეს საზღვრები მხოლოდ კანონით შეიძლება დაწესდეს.

**მუხლი მეხუთე:** კანონი მხოლოდ საზოგადოებისთვის საზიანო მოქმედებებს შეიძლება კრძალავდეს. ყოველი ქმედება, რაც არაა აკრძალული კანონით, არ შეიძლება შეიზღუდოს და არავის აქვს უფლება, დაავალდებულოს ვინმე ის აღასრულოს, რასაც კანონი არ მოითხოვს.

**მუხლი მეექვსე**: კანონი საჯარო ნების გამოხატულებაა. ყველა მოქალაქეს აქვს უფლება, მონაწილეობა მიიღოს კანონების შექმნაში პირდაპირ, ანდა მათი წარმომადგენლების სახით. კანონი ერთი უნდა იყოს ყველასათვის: მაშინ, როცა ის იცავს, გინდ მაშინ, როცა სჯის. ვინაიდან ყველა მოქალაქე თანასწორია კანონის თვალში, ყოველს აქვს თანასწორი ღირსება, უფლება დაიკავონ საჯარო თანამდებობა მათი შესაძლებლობების შესაბამისად, ყოველივე მახასიათებლის განურჩევლად, გარდა მათივე სიქველისა და ნიჭისა.

**მუხლი მეშვიდე:** არავინ შეიძლება ბრალდებული, დაკავებული ან დაპატიმრებული იქნეს გარდა კანონით განსაზღვრული შემთხვევებისა და კანონით დადგენილი წესით. ყოველი, ვინც მოითხოვს, ხელს შეუწყობს, განახორციელებს ან სხვას დაავალებს უკანონო ბრძანების შესრულებას, უნდა დაისაჯოს; ოღონდაც, ყოველი მოქალაქე, რომელიც კანონის ძალით იქნება მოწოდებული გამოცხადდეს, ან დაკავებულ იქნეს, მეყსეულად უნდა დაემორჩილოს კანონს: დაუმორჩილებლობით ის დანაშაულს ჩაიდენს.

**მუხლი მერვე:** კანონით მხოლოდ აშკარად აუცილებელი სასჯელი შეიძლება დაწესდეს; არავინ შეიძლება დაისაჯოს თუ არა კანონით, რომელიც დაწესდა და ძალაში შევიდა დასჯადი ქმედების განხორციელებამდე, და გამოყენებულ იქნა კანონიერი წესით.

**მუხლი მეცხრე:** ყოველი კაცი უდანაშაულოდ ითვლება მანამ, სანამ ის დამნაშავედ არ გამოცხადებულა; და თუკი მისი დაკავება აუცილებლად ჩაითვლება, მისი პიროვნების დასწრების უზრუნველსაყოფად საჭიროზე მეტი ძალის გამოყენება მკაცრად უნდა იყოს დასჯილი კანონით.

**მუხლი მეათე:** არავინ უნდა შეავიწროვონ მისი მოსაზრებების, თუნდაც რელიგიურის, გამო, თუკი ამ აზრის გამოხატვა არ არღვევს კანონით დადგენილ საჯარო წესრიგს.

**მუხლი მეთერთმეტე:** საკუთარი აზრებისა და ფიქრების თავისუფლად გამოხატვა კაცის ერთ-ერთი ყველაზე ფასეული უფლებაა: ამრიგად, ნებისმიერ მოქალაქეს შეუძლია ისაუბროს, წეროს, ბეჭდოს თავისუფლად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა კანონითაა დადგენილი ამ თავისუფლების ბოროტად გამოყენების გარემოებები.

**მუხლი მეთორმეტე:** კაცისა და მოქალაქის უფლებების დასაცავად საზოგადოებრივი ძალების გამოყენებაა საჭირო: ამგვარი ძალები დაფუძნებულად ცხადდება ყველას საკეთილდღეოდ და არა იმათთვის რაიმე უპირატესობის მისანიჭებლად, ვისაც ამ მოვალეობის განხორციელება დაევალება.

**მუხლი მეცამეტე**: საზოგადოებრივი ძალების შესანახად და ადმინისტრაციული ხარჯების დასაფარად აუცილებელია საჯარო გადასახადების შემოღება, რომელიც თანასწორად უნდა გადანაწილდეს ყველა მოქალაქეს შორის, მათი შესაძლებლობების შესაბამისად.

**მუხლი მეთოთხმეტე:** ყველა მოქალაქეს აქვს უფლება თავად ან მათი წარმომადგენლების სახელით დაადგინონ საზოგადოებრივი გადასახადის აუცილებლობა, ნებით დაეთანხმონ შენატანის გადახდას, თვალყური ადევნონ ხარჯვას, დაადგინონ მისი ოდენობა, გადამხდელთა რაოდენობა თუ ვინაობა, დაფარვის წესი და ხანგრძლივობა.

**მუხლი მეთხუთმეტე:** საზოგადოებას აქვს უფლება ნებისმიერ საჯარო მოხელეს ანგარიში მოსთხოვოს.

**მუხლი მეთექვსმეტე:** საზოგადოება, რომელშიც უფლებების გარანტია არაა დაცული და ხელისუფლების დანაწილება არაა განსაზღვრული, არ შეიძლება ითვლებოდეს კონსტიტუციურად.

**მუხლი მეჩვიდმეტე:** რამდენადაც საკუთრების უფლება ხელშეუვალი და წმინდაა, ის არავის შეიძლება ჩამოერთვას, გარდა შემთხვევებისა, როცა იურიდიულად დასაბუთებულია საზოგადოებრივი აუცილებლობა, ხოლო საკუთრების დათმობა მოთხოვნილია ღიად, წინასწარი და სამართლიანი ანაზღაურების საფასურად.

*ფრანგულიდან თარგმნა ჯაბა დევდარიანმა*
### მოლდოვა: პროდასავლური უმრავლესობა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-9a-e1-83-93-e1-83-9d-e1-83-95-e1-83-90--e1-83-9e-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-93-e1-83-90-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-9a-e1-83-a3-e1-83-a0-e1-83-98--e1-83-a3-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:31.000Z
მოლდოვაში ვადამდელ საპარლამენტო არჩევნებში დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა პროდასავლურმა პარტიამ „მოქმედება და სოლიდარობა“, რომლის არაფორმალური ლიდერიც პრეზიდენტი მაია სანდუა. მოლდოვის ისტორიაში ერთმა პროდასავლურმა პარტიამ ამომრჩეველთა მსგავსი მხარდაჭერა პირველად მიიღო. პროდასავლურ კოალიციებსა და კომპარტია/სოციალისტების ალიანსს შორის პოლიტიკური გახლეჩილობის ხანგრძლივი პერიოდი დასრულდა. ამ არჩევნების შედეგად ყველა სახელისუფლო შტო პროდასავლური ძალების გავლენის ქვეშ აღმოჩნდება.

## რა მოხდა

2021 წლის 11 ივლისს მოლდოვაში ვადამდელი საპარლამენტო არჩევნები ჩატარდა, რომელშიც არჩევნებში პროდასავლური პრეზიდენტის, მაია სანდუს პარტიამ „მოქმედება და სოლიდარობა“ გაიმარჯვა. ცენტრალური საარჩევნო კომისიის მონაცემებით, საარჩევნო ბარიერი ასევე გადალახა: ყოფილი პრეზიდენტების - ვლადიმირ ვორონინისა (2001-2009) და იგორ დოდონის (2016-2020) „კომუნისტებისა და სოციალისტების“ ბლოკმა და ნაციონალურ-კონსერვატიული იდეოლოგიის პარტია „შორმა“, რომლის ლიდერის, ბიზნესმენ ილან შორის სახელი 2014 წელს სამი მოლდოვური ბანკიდან ერთი მლრდ აშშ დოლარის მოპარვას უკავშირდება.

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი

საპარლამენტო არჩევნებში პარტია „მოქმედება და სოლიდარობის“ გამარჯვების შედეგად ძალაუფლების ყველა შტო: პრეზიდენტი, პარლამენტი, მთავრობა, და საკონსტიტუციო სასამართლო, პროდასავლური ძალების ხელში აღმოჩნდება. დამაჯერებელი უმრავლესობა მოქმედ პრეზიდენტს, მაია სანდუს საშუალებას მისცემს სტაბილური კაბინეტი შექმნას დაპირებული რეფორმების განსახორციელებლად და დასავლური საგარეო-პოლიტიკური ვექტორის გასაძლიერებლად.

## რას უნდა მოველოდეთ:

- პარტია „მოქმედება და სოლიდარობის“ გამარჯვების შედეგად გადაწყვეტილების მიღების პროცესში პრეზიდენტ სანდუს გავლენა გაიზრდება.
- პრეზიდენტ სანდუს კორუფციასთან ბრძოლაში, რეფორმების გატარებასა და დასავლეთთან დაახლოებაში პრორუსული ძალები ძველებურად ვერ დაბლოკავენ. უკეთესობისკენ ცვლილებები ამჯერად სრულად სანდუზე, მის კაბინეტსა და პოლიტიკურ გუნდზე იქნება დამოკიდებული.
- ბოლო ორი ათეული წლის განმავლობაში პირველად პრორუსული ძალები ხელისუფლების ვერცერთ შტოს ვერ გააკონტროლებენ და მათი გავლენა პოლიტიკური გადაწყვეტილების მიღების პროცესში შესუსტდება.
- პარტია „მოქმედება და სოლიდარობის“ გამარჯვების შედეგად გაიზრდება დასავლეთის მხრიდან მოლდოვის პოლიტიკური და ეკონომიკური მხარდაჭერა.
- მოსალოდნელია რუსეთთან ურთიერთობის გაუარესება, რადგან სანდუს ზოგიერთი წინასაარჩევნო დაპირება რუსეთისათვის არასასურველი ნაბიჯების გადადგმას ითვალისწინებს.

## ანალიზი

### წარმავალი პარლამენტი

2019 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე პოსტსაბჭოთა სივრცეში ყველაზე პრორუსი პრეზიდენტის, იგორ დოდონის სოციალისტურმა პარტიამ ამომრჩეველთა ხმების ყველაზე მეტი რაოდენობა (31.35%) მიიღო, რაც არასაკმარისი იყო მთავრობის დამოუკიდებლად ჩამოსაყალიბებლად. მეორე ადგილზე სანდუს „მოქმედება და სოლიდარობისა“ და პლატფორმა „ღირსება და სიმართლის“ გაერთიანება გავიდა 26.39%-ით, მესამე ადგილი კი ოლიგარქ ვლად პლახოტნიუკის დემოკრატიულმა პარტიამ მიიღო. მანდატების მცირე რაოდენობა კი პარტია „შორ“-ს ერგო.

დოდონისა და სანდუს მოულოდნელი პოლიტიკური გარიგების შედეგად, მთავრობის მეთაური სანდუ გახდა. ახალი ალიანსის ფორმირება ერთდროულად მოიწონეს მოსკოვში, ბრიუსელსა და ვაშინგტონშიც. ამ გაერთიანების შედეგად, ქვეყნის დატოვება მოუწია პლახოტნიუკს, რომელიც მანამდე ქვეყნის არაფორმალური მმართველი იყო. სანდუს პრემიერობამ დიდხანს არ გასტანა და მისი ჩამოშორების მიზნით, დოდონი უკვე პლახოტნიუკს გაურიგდა, რომლის მხარდაჭერის შედეგად სანდუს მთავრობა დაიშალა. სანდუმ პოლიტიკური რევანშისთვის მზადება დაიწყო.

### რატომ ვადამდელი არჩევნები?

2020 წელს მოლდოვაში საპრეზიდენტო არჩევნები ჩატარდა, სადაც არჩევნების მეორე ტურში სანდუმ დოდონი დაამარცხა. სანდუმ ხმების 57.71% მიიღო და ქვეყნის პირველი ქალი პრეზიდენტი გახდა.

სანდუს გამარჯვების მიუხედავად, პროდასავლურმა ძალებმა სრული ძალაუფლების აღება ვერ შეძლეს. მოლდოვა საპარლამენტო რესპუბლიკაა, 101 დეპუტატით. სანდუს პარტიას პარლამენტში უმნიშვნელო წარმომადგენლობა, სულ 15 დეპუტატი ჰქონდა. პარლამენტში მთავარი ძალა დამარცხებული პრეზიდენტის - დოდონის სოციალისტური პარტია იყო 37 დეპუტატით, რომელიც მოკავშირეებთან ერთად მანდატების უმრავლესობას - 54 დეპუტატს აკონტროლებდა. შედეგად, სახელმწიფოს სხვადასხვა ინსტიტუტები - ნაწილი პრეზიდენტის მიერ დანიშნული, ნაწილი კი ოპოზიციური პარლამენტისა - ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ და სანდუს რეფორმების გასატარებლად გასაქანი არ მიეცა.

დოდონმა სანდუს პრეზიდენტობის პირველი თვეებშივე შეუქმნა პრობლემები, არ მისცა პრემიერ-მინისტრის მისაღები კანდიდატის დანიშვნის შესაძლებლობა, საპარლამენტო ზედამხედველობის ქვეშ მომუშავე უწყებებში კი საკუთარი ხალხის დაწინაურება დაიწყო.

შექმნილ ვითარებაში სანდუსთვის გამოსავალი ვადამდელი საპარლამენტო არჩევნების დანიშვნა იყო. ეს მისი წინაასაარჩევნო დაპირებაც იყო. მრავალთვიანი პოლიტიკური დაპირისპირების შედეგად მან არჩევნების დანიშვნის გადაწყვეტილების მიღება 28 აპრილს შეძლო.

### წინასაარჩევნო პროგნოზები

წინაასაარჩევნო გამოკითხვები სანდუს პარტიის უპირატესობაზე მიუთითებდა. პესიმისტურად იყვნენ განწყობილნი დოდონის მომხრე მედია საშუალებებიც, რომლებიც სანდუს პარტიის გამარჯვების შემთხვევაში, მოსახლეობას სრული დესტაბილიზაციით, „უკრაინული სცენარის“ განვითარებით, ნატოს „მოსვლითა“ და მართლმადიდებელი მოლდოვისთვის უცხო ღირებულებების თავსმოხვევით აფრთხობდნენ.

#### წინაასაარჩევნო ალიანსი სანდუს წინააღმდეგ

დოდონმა საარჩევნო ბლოკი კომუნისტებთან შეკრა. კომუნისტები დოდონზე მაღალი წარმოდგენის არ არიან, მაგრამ მათთან გაერთიანებას „ქვეყნის გადარჩენის“ მიზნით დასთანხმდნენ.

წინასაარჩევნოდ, დოდონი რუსეთის მხარდაჭერის მოპოვებასაც შეეცადა. აპრილში ის მოსკოვში ჩავიდა და რუსეთის ხელისუფლებისგან ჰუმანიტარული დახმარების სახით კორონავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინის - „სპუტნიკ V“ 142 ათასი დოზა ჩამოიტანა. მაისში კი მინსკში ალექსანდრ ლუკაშენკოსაც ეწვია, რომელსაც ქვეყნის შიდა საქმეებში დასავლური ძალების ჩარევაზე ესაუბრა. „დასავლეთის ხელზე“ ისაუბრეს მოსკოვშიც. რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ, 9 ივლისს, აშშ-სა და ევროკავშირს მოლდოვის არჩევნებში ჩარევაში დასდო ბრალი.

#### ვინ რამდენი ხმა და მანდატი მიიღო?

სულ არჩევნებში 22 პარტია, ორი ბლოკი და ერთი დამოუკიდებელი კანდიდატი მონაწილეობდა. პარტიას 5-%-იანი ბარიერი უნდა გადაელახა, ბლოკს - 7%, დამოუკიდებელ კანდიდატს -2%. სრულად პროპორციულ არჩევნებში პარტია „მოქმედება და სოლიდარობამ“ ამომრჩეველთა ხმების 52.8% მიიღო, „კომუნისტებმა და სოციალისტებმა“ – 27.17%, „შორმა“ – 5.74%. სხვა პოლიტიკურმა პარტიებმა 5%-იანი საარჩევნო ბარიერი ვერ გადალახეს, მათ შორის პარლამენტს მიღმა დარჩნენ ცნობილი ბიზნესმენის რენატო უსატის საარჩევნო ბლოკი (4.11%), რომელზეც რუსეთში რამდენიმე სისხლის სამართლის საქმეა აღძრული, დემოკრატიული პარტია (1.82%), სანდუს ყოფილი მოკავშირე პლატფორმა „ღირსება და სიმართლე“ – 2.34%.

![](https://storage.ghost.io/c/da/10/da101211-6600-4663-b05e-b9947e15de3d/content/images/2026/04/moldova-parliament-results.jpg)

„მოქმედება და სოლიდარობა“ 101 ადგილიან პარლამენტში 51 მანდანტზე მეტს მიიღებს, რაც მას მთავრობის დამოუკიდებლად ფორმირების შესაძლებლობას მისცემს. ეს ჯამში სულ 63 მანდატი იქნება. „კომუნისტებისა და სოციალისტების“ ბლოკი 32 მანდატს მიიღებს, „შორი“ – 6 მანდატს

#### დიასპორის მხარდაჭერა

არჩევნებში ამჯერადაც დიდი როლი შეასრულეს მოლდოველმა ემიგრანტებმა. უკვე დიდი ხანია, რაც ქვეყნიდან ხალხი გარბის და სამუშაოს ევროპაში და რუსეთში ეძიებს. საპრეზიდენტო არჩევნებისგან განსხვავებით, რომელშიც 263 ათასი ემიგრანტი მონაწილეობდა, საპარლამენტო არჩევნებზე ნაკლები, 210 ათასი მივიდა. თუმცა, საზღვარგარეთ მცხოვრები მოლდოველების ხმების 85%-ზე მეტი სანდუს „მოქმედება და სოლიდარობამ“ მიიღო. 2020 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებზეც სანდუმ გამარჯვება დიასპორის ხმების მობილიზაციით შეძლო.

ნიშანდობლივია, რომ ევროპაში მყოფმა მოლდოველებმა იაქტიურეს: იტალიაში 66 ათასზე მეტი ამომრჩეველი მივიდა, გერმანიაში - 26 ათასი, საფრანგეთში- 23 ათასი, რუმინეთში - 15 ათასი. ბევრად ნაკლები მოლდოველი მივიდა რუსეთში - სულ 6 ათასი, რამაც დოდონს მხარდამჭერა მოაკლო. მისი ამომრჩეველი ძირითადად პრორუსულად განწყობილ გაგაუზიის ავტონომიურ რესპუბლიკაში და სეპარატისტულ დნესტრისპირეთში გამოვიდა, სადაც პრორუსული პარტიების სასარგებლოდ საგანგებოდ ხდება ხმების მობილიზება.

### რა მოხდება არჩევნების შემდეგ?

დოდონმა უკვე აღიარა მარცხი და აღნიშნა, რომ უკეთეს შედეგებს ელოდა. მან ოპოზიციაში გადასასვლელად მზადყოფნა გამოთქვა. ახალი პარლამენტი 27 აგვისტოს უნდა შეიკრიბოს. ბოლო ათწლეულში ეს ის იშვიათი შემთხვევაა, როდესაც მთავრობის ფორმირება ერთ პარტიას შეუძლია.

არჩევნების შედეგების გამოქვეყნებისთანავე სანდუმ ფეისბუქის გვერდზე დაწერა, რომ „ვიმედოვნებ, რომ მოლდოვა დღეს დაასრულებს რთულ პერიოდს, ქურდების მმართველობის ერას მოლდოვაში. ჩვენმა მოქალაქეებმა უნდა იგრძნონ და სარგებელი მიიღონ სუფთა პარლამენტისა და მთავრობისგან, რომლებიც ხალხის პრობლემებზე ზრუნავენ“. კორუფციის დამარცხება სანდუს ერთ-ერთი მთავარი დაპირებაც არის.

პირველ ეტაპზე სანდუს პანდემიასთან გამკვლავება და პანდემიის შედეგად გამოწვეული ეკონომიკური გამოწვევების დაძლევაც მოუწევს. ორივე ამ საკითხში მას დასავლეთის დახმარების იმედი აქვს, რომელიც ოპტიმისტურად უყურებს სანდუს მოღვაწეობას.

რაც შეეხება რუსეთთან ურთიერთობებს, კრემლში სანდუს საგარეო-პოლიტიკური ხედვები არ მოსწონთ. მაშინ როდესაც დოდონის დროს მოლდოვამ ევრაზიის ეკონომიკურ კავშირში დამკვირვებლის სტატუსიც კი მიიღო, სანდუს მმართველობის დრო რუსეთთან დაშორებაა მოსალოდნელი. მითუმეტეს, რომ სანდუს ერთ-ერთი წინასაარჩევნო დაპირება დნესტრისპირეთის სეპარატისტული რესპუბლიკიდან რუსეთის სამხედრო ძალების გაყვანის მოთხოვნაა. სანდუს პროდასავლური მთავრობის ფორმირების შემდეგ გადადგმული საგარეო-პოლიტიკური ნაბიჯები კიშინიოვსა და მოსკოვს შორის დაპირისპირებას გაამწვავებს, რასაც მოსკოვის მხრიდან შესაძლოა პოლიტიკური ზეწოლა, დნესტრისპირეთსა და გაგაუზიაში არასტაბილურობის ხელშეწყობა, გაზის ფასით მანიპულირება და/ან რუსეთში აგროპროდუქტების ექსპორტზე ემბარგოს დაწესება მოჰყვეს.

## დასკვნის მაგივრად

საპარლამენტო არჩევნების შედეგად მოლდოვაში პრორუსული ძალების გავლენა შესუსტდება. ძალაუფლება სრულად გადავა პროდასავლური ძალების ხელში, რაც პრეზიდენტ სანდუს ძირეული რეფორმების განხორციელებისა და დასავლური საგარეო-პოლიტიკური ვექტორის გაძლიერების შესაძლებლობას მისცემს. მოლდოვაში დიდი ხანია დაიკარგა ნდობა პოლიტიკური კლასის მიმართ, რომელსაც უზნეო პოლიტიკურ გარიგებებსა და კორუფციაში სდებენ ბრალს. ამ ფონზე, პროდასავლური სანდუსთვის მსგავსი უპრეცედენტო მხარდაჭერა ერთგვარი შანსია მოლდოვას ევროინტეგრაცია შეუქცევადი გახადოს. მეორეს მხრივ, სანდუს მთავრობის წარუმატებლობა კიდევ უფრო გააღრმავებს ისედაც ფართოდ გავრცელებულ უიმედობას. ამის მიზეზად შეიძლება იქცეს როგორც საჯარო სამსახურის სრული დემორალიზაცია უკანასკნელი წლების პოლიტიკური გაურკვევლობის შედეგად და კვალიფიციური მმართველობითი კადრების ქვეყნიდან მასიური გადინება. ბუნებრივია, მოსალოდნელია რეფორმების ამა თუ იმ ფორმით საბოტაჟი პრო-რუსული ძალების მიერაც.
### "მშვიდობიანი გავლა": რას ამბობს საზღვაო სამართალი ყირიმის ინციდენტზე?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9b-e1-83-a8-e1-83-95-e1-83-98-e1-83-93-e1-83-9d-e1-83-91-e1-83-98-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-9a-e1-83-90--e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-a1--e1-83-90-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:31.000Z
23 ივნისს, რუსულმა საინფორმაციო სამსახურებმა [გაავრცელეს ცნობები](https://www.interfax.ru/russia/773545?ref=evropis.moambe.eu), რომ რუსეთის სანაპირო დაცვამ გამაფრთხილებელი ცეცხლი გაუხსნა ბრიტანულ საესკადრონო ნაღმოსან HMS Defender-ს და ყირიმის აკვატორიიდან განდევნა. ბრიტანეთის თავდაცვის სამინისტრომ ცეცხლის გახსნა [უარყო](https://twitter.com/DefenceHQPress/status/1407670812262518785?ref=evropis.moambe.eu), თუმცა, რუსული სანაპირო დაცვის კატარღების მიერ დევნა და რუსული სამხედრო ავიაციის გადაფრენა დაადასტურა, როგორც ბრიტანეთის თავდაცვის სამინისტრომ, ასევე გემის ბორტზე მყოფმა ბი-ბი-სის ჟურნალისტმა. ეს რამდენიმე დღეა, ამბავი პრესის ყურადღებას იპყრობს: რუსეთი მუქარით საუბრობს, ბრიტანეთი კი ამბობს, რომ საერთაშორისო სამართალთან სრული შესაბამისობით მოქმედებდა. ვინაა მართალი?

## "მშვიდობიანი გავლა"

ბრიტანეთის თავდაცვის სამინისტრომ თავის პირველსავე [**ტვიტერ-განცხადებაში** ](https://twitter.com/DefenceHQPress/status/1407670812262518785?ref=evropis.moambe.eu)ხაზი გაუსვა, რომ HMS Defender მშვიდობიანი გავლის უფლებას იყენებდა. ზუსტად [**იგივე განაცხადა**](https://hansard.parliament.uk/commons/2021-06-24/debates/21062452000011/ExercisesInTheBlackSea?ref=evropis.moambe.eu) თავდაცვის სამინისტროს სახელმწიფო მდივანმა, ბენ უოლესმა თემთა პალატაში განხილვისას. რას გულისხმობდნენ ისინი?

"მშვიდობიანი გავლის" უფლება ჯერ კიდევ მეცხრამეტე საუკუნის საზღვაო წესებში დადგინდა და დღეს უკვე გაეროს საზღვაო სამართლის კონვენციის (UNCLOS, 1982) ძალითაა დაცული.

### გავლის კურსი

ის გულისხმობს რომ, **ნებისმიერი ქვეყნის გემს უფლება აქვს სხვა ქვეყნის ტერიტორიულ წლებში მშვიდობიანად გაიაროს, წინასწარი გაფრთხილების გაერშე,** თუკი გემი არ შედის არც ერთ პორტში და მოძრაობს "მუდმივად და სწრაფად", ღუზის ჩაშვების, ანდა შეჩერების გარეშე, გარდა იმ შემთხვევებისა, თუკი ტექნიკური პრობლემა შეიქმნა, ანდა გასაჭირში ჩავარდნილ სხვა გემს უწევს დახმარებას.

ამ თვალსაზრისით, HMS Defender მართლაც უმოკლესი გზით მიდიოდა ოდესიდან ბათუმის მიმართულებით, არც შეჩერებულა და არც გზიდან გადაუხვევია.

მეტიც, ბრიტანეთი ამტკიცებს (და ეს რუკებზეც ჩანს), რომ გემი იყენებდა ნავიგაციისათვის გამოყოფილ კორიდორს - ხატოვნად რომ ვთქვათ, ერთგვარ "საგზაო ავტობანს" - რომელიც საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის [რუკაზეა მონიშნული. ](https://www.imo.org/en/OurWork/Safety/Pages/ShipsRouteing.aspx?ref=evropis.moambe.eu)ზემოთ ნახსენები გაეროს კონვენცია ამბობს, რომ "მშვიდობიანი გავლის" დროს, სუვერენიტეტის მქონე ქვეყანამ, შეიძლება მოსთხოვოს გემს, სწორედ ასეთი კორიდორი გამოიყენოს. ანუ ბრიტანეთს შეუძლია თქვას, რომ არათუ კონვენციის სულისკვეთებას დაემორჩილა, არამედ მის მიერ დათქმული კონკრეტული წესიც შეასრულა.

### მშვიდობიანი ხასიათი

ახლა, რაც შეეხება გავლის "მშვიდობიან" ხასიათს - კონვენცია ამბობს, რომ გავლამ არ უნდა შეუქმნას საფრთხე მშვიდობას, წესრიგს, ანდა სანაპირო ქვეყნის უსაფრთხოებას, რასაც მოაყოლებს ამომწურავ სიას მოქმედებებისა, რომელიც შეიძლება ასეთად ჩაითვალოს: ძალის გამოყენებით მუქარა, საწვრთნელი სროლები, თავდაცვითი ან სადაზვერვო ინფორმაციის შეგროვება, პროპაგანდა, კონტრაბანდა, სამხედრო თვითმფრინავების ან სხვა საშუალებების ბორტიდან აფრენა ან მიღება, მეთევზეობა, ზღვის განგებ დაბინძურება.

რუსეთს არ განუცხადებია, რომ დიდი ბრიტანეთის სამხედრო გემმა ამ დათქმებიდან რომელიმე დაარღვია. ეს რომ ასე მომხდარიყო, რუსეთს ოფიციალური ნოტით უნდა მიემართა გაეროსათვის, თუმცაღა, ამავე კონვენციით, რუსეთს არ ჰქონდა უფლება იარაღი გამოეყენებინა მაშინაც კი, თუკი გემი მშვიდობიანობის ზემოთჩამოთვლილ წესებს არღვევდა: გამონაკლისი მხოლოდ ის იქნებოდა, რომ ბრიტანულ გემს თავად, პირველს გაეხსნა ცეცხლი რუსი სამხედროების წინააღმდეგ.

ამგვარად, ყოველმხრივ ცხადია, რომ HMS Defender-მა საერთაშორისო ნაოსნობის წესების სრული დაცვით გაიარა თავისი მარშრუტი. ერთადერთ შესაძლო დარღვევად ალბათ ის შეიძლება ჩაითვალოს, რომ ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრმა განაცხადა, ამით ვაჩვენეთ, რომ ყირიმზე რუსეთის ტერიტორიულ პრეტენზიებს არ ვაღიარებთო. "პროპაგანდისთვის" მშვიდობიანი გავლის გამოყენებას კონვენცია კი კრძალავს, თუმცა ამის შესახებ რუსეთს არც პრეტენზია განუცხადებია და, ასე რომც ყოფილიყო, გემისთვის კურსის შეცვლის იძულების და, მით უმეტეს, იარაღის გამოყენების კანონიერი უფლება მაინც არ ექნებოდა.

## ეს კონვენცია სამხედრო გემებზე ვრცელდება?

ეს ფრიად საინტერესო საკითხია და, აი, რატომ: ქვეყნების უმრავლესობა აღიარებს, რომ კონვენციის მოქმედება სამხედრო გემებზე ვრცელდება. ეს თუნდაც იქედანაა ცხადი, რომ კონვენციაში ჩამოთვლილი ზოგიერთი მოქმედების (სროლის, სამხედრო თვითმფრინავების მიღების, დაზვერვის) საშუალება, როგორც წესი, სწორედ სამხედრო გემებს აქვთ.

ამას გარდა, სწორედ ამ საკითხის წერილობითი დაზუსტება მოხდა აშშ-სა და სსრკ-ს (რომლის სამართალმემკვიდრე რუსეთია) შორის და არ იკითხავთ რატომ? იმიტომ, რომ 1988 წელს სსრკ საზღვაო ფლოტმა სწორედ ყირიმის აკვატორიაში ორ ამერიკულ სამხედრო ხომალდს იძულებით (თავისი ხომალდების ბორტით ბიძგით) შეაცვლევინა კურსი. ამ სახიფათო ინციდენტს მოლაპარაკებები მოჰყვა, რის შედეგადაც მიიღეს [საზღვაო სამართლის კონვენციის ერთიანი ინტერპრეტაცია](https://www.un.org/Depts/los/doalos%5Fpublications/LOSBulletins/bulletinpdf/bulE14.pdf?ref=evropis.moambe.eu), სადაც ნათლად ჩაიწერა, რომ მშვიდობიანი გავლის წესები ვრცელდება სამხედრო გემებზეც, მათი შეიარაღების, აღჭურვილობის და სხვა თავისებურებებისდა მიუხედავად.

## დასკვნის სახით:

**დაარღვია თუ არა დიდმა ბრიტანეთმა საზღვაო სამართალი HMS Defender-ის ვიზიტით?** \- **არა,** მას საზღვაო სამართალი არ დაურღვევია.

**დაარღვია თუ არა რუსეთმა საზღვაო სამართალი?** \- **გააჩნია რეალურად რა მოხდა.** თუკი რუსეთმა მართლაც გაისროლა გემის მიმართ და მისი კურსის მიმართულებით ბომბები ჩამოყარა (როგორც ამას მოსკოვი ამტკიცებს), მაშინ სერიოზული დარღვევა მოხდა. თუ არა (როგორც ბრიტანეთი ამტკიცებს), მაშინ მას არ ჰქონდა კანონიერი უფლება მოეთხოვა HMS Defender-ისთვის ტერიტორიული წლების დატოვება, თუმცა ეს საკმაოდ მსუბუქ დარღვევად ჩაითვლება.

**აღიარა თუ არა ამით დიდმა ბრიტანეთმა უკრაინის სუვერენიტეტი ყირიმზე?** \- **სამართლებრივად - არა, პოლიტიკურად - კი.** სუფთა სამართლებრივი თვალსაზრისით, მშვიდობიანი გავლისათვის ქვეყანას არ სჭირდება სუვერენიტეტის მქონე ქვეყნის თანხმობა და ეს დიდ ბრიტანეთს არც უკრაინისაგან მოუთხოვია და არც რუსეთისაგან. ანუ დიდ ბრიტანეთს, საზღვაო სამართლის კონვენციის მოქმედების ფარგლებში, არანაირი პოზიცია არ დაუჭერია იმის თაობაზე, თუ ვის ეკუთვნის ყირიმი. საქმეა საკითხის პოლიტიკური ინტერპრეტაცია: აქ ბრიტანეთის ოფიციალურმა პირებმა ნათლად განაცხადეს, რომ რუსეთის სუვერენიტეტს ყირიმზე არ აღიარებენ. ოღონდ ისე გამოვიდა, რომ სწორედ რუსეთის გადაჭარბებული რეაქცია და ყირიმის თავისად დაჩემება იქცა ბრიტანეთის ოფიციალური პირებისათვის ამგვარი განცხადებების გასაკეთებელ საბაბად.

ჯამში, HMS Defender-ს მისია სამართლებრივად მყარ საფუძველზე დგას, ხოლო პოლიტიკურად მომგებიანად გამოიყურება მისი უდიდებულესობის მთავრობისათვის.
### საფრანგეთი: გულგრილობის არჩევნები
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-a4-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-92-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98--e1-83-92-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-92-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-9a-e1-83-9d-e1-83-91-e1-83-98-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:31.000Z
## რა მოხდა?

გუშინ, რეგიონულ არჩევნებში მონაწილეობით ფრანგებმა თავი არ შეიწუხეს, მისულებმა კი სტატუს-კვოს დაუჭირეს მხარი.

## კერძოდ?

- რეგიონული არჩევნების მეორე ტურში ამომრჩევლების 34.3%-მა მიიღო მონაწილეობა. ეს პირველი ტურის მონაცემზე ოდნავ მეტია, მაგრამ მაინც სარეკორდოდ დაბალი მონაცემია საფრანგეთის მეხუთე რესპუბლიკის არსებობის ისტორიაში.
- კონტინენტური საფრანგეთის ცამეტი რეგიონის თავმჯდომარე იყო გადასარჩევი და ამათგან მისულმა ამომრჩევლებმა ცამეტივე დატოვეს თანამდებობაძე - შვიდი მემარჯვენე რესპუბლიკელების წევრი და ხუთი სოციალისტური პარტიიდან.

## წაგებულები

- რეგიონული არჩევნების ერთ-ერთი მთავარი წაგებული ულტრამემარჯვენე მარინე ლე პენია, რომელიც მომავალ საპრეზიდენტო არჩევნებზე ემანუელ მაკრონთან აპირებს ქიშპობას. მისმა პარტიამ "ეროვნულმა ერთობამ" (ყოფილი "ნაციონალური ფრონტი") ვერც ერთ რეგიონში ვერ გაიმარჯვა. ყველაზე პერსპექტიულმა კანდიდატმა, ტიერი მარიანიმ ვერ მოიტო რეგიონული თავმჯდომარის მანდატი პროვანს-ალპ-კოტ'დ'აზურის რეგიონში, რადგან მის წინააღმდეგ ყველა სხვა პარტია გაერთიანდა. დეპუტატი მარიანი, პუტინის დიდი მეგობარია და მათ შორის ყირიმის ე.წ. "რეფერენდუმსაც" ესწრებოდა დამკვირვებლად.
- დამთრგუნველი იყო რეგიონული არჩევნები პრეზიდენტ მაკრონის "რესპუბლიკა მარშზე!" პარტიისათვის. მისი კანდიდატების დიდი ნაწილი არჩევნებს პირველ ტურშივე გამოეთიშა.

## მერე, რას ნიშნავს ეს?

**ალბათ, არც არაფერს?** საკმაოდ სერიოზული ხალხი ამბობს, რომ ამ არჩევნებში მონაწილეობის დაბალი დონის გამო, შორსმიმავალი პოლიტიკური დასკვნების გაკეთება საერთოდ შეუძლებელია.

**...თუმცა საინტერსოა,** რეგიონებში ფეხმომაგრებული პარტიები და ადგილზე ცნობილი პიროვნებები წარმატებული აღმოჩნდნენ. ე.წ. "ტრადიციულმა" პარტიებმა კავშირების დიდი ქსელით, რესპუბლიკელებმა და სოციალისტებმა, საერთო-ეროვნულ დონეზე სერიოზული კოლაფსის მიუხედავად, რეგიონებში გავლენა შეინარჩუნეს.

**და ყურადღებაა მისაქცევი, რომ** მაკრონის "რესპუბლიკა მარშზე!" ამდენი ხანი პარტიად ვერ ჩამოყალიბდა. ადგილებზე მისი გავლენა და ქსელი სუსტია. პარტია უფრო პირადად პრეზიდენტის პიარმანქანის ფუნქციას ასრულებს, ვიდრე რეალური პოლიტიკური ძალისა. ეს სერიოზული პრობლემაა მაკრონისათვის: მომავალი საპრეზიდენტო მანდატი რომც დაიბევოს, პარლამენტში გავლენის შენარჩუნება ძალიან გაუჭირდება, რაც მას ამბიციური პოლიტიკის წარმართვის საშუალებას შეუზღუდავს.
### ევროკავშირის სამიტი: უარი პუტინთან პირდაპირ დიალოგზე
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-99-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-a8-e1-83-98-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-a2-e1-83-98--e1-83-a3-e1-83-90-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:31.000Z
ანგელა მერკელმა და ემანუელ მაკრონმა ევროკავშირის ლიდერებს სამიტამდე ერთი დღით ადრე ვლადიმირ პუტინთან უმაღლეს დონეზე შეხვედრის მოწყობა შესთავაზეს. 25 ივნისს, ღამის ორ საათზე, ევროკავშირის ლიდერებმა ეს წინადადება უარყვეს.

## შევხვედრის აუცილებლობის დასაბუთება

პუტინთან პირისპირ შეხვედრის აუცილებლობაზე მაკრონსა და მერკელს შორის ურთიერთგაგება დიდი ხანია არსებობს. ამ თემას უფრო აქტიურად და ხშირად ემანუელ მაკრონი ავითარებდა, მისი თქმით, ევროპის სტრატეგიული მნიშვნელობის ასამაღლებლად. როგორც ჩანს, აშშ პრეზიდენტთან რუსეთის ლიდერის ამასწინანდელი შეხვედრა მაკრონმა იმის სიგნალად აღიქვა, რომ რუსეთთან მაღალი დონის დიალოგის აღდგენის დრო მოვიდა. თუმცა, რადგან მაკრონს ამ საკითხში ევროპელი ლიდერების მხარდაჭერა არ ჰქონდა, იდეის ინიციატორად ანგელა მერკელი მოგვევლინა. მიზეზებზე თავად ლიდერებს მოვუსმინოთ:

- **მერკელი**: "როგორც აშშ და რუსეთის პრეზიდენტების შეხვედრამ გვიჩვენა, დიალოგი კონფლიქტების მოგვარების საუკეთესო გზაა... ჩვენ საერთო პასუხისმგებლობა გვაკისრია აღმოსავლეთის პარტნიორობის ქვეყნების, მაგალითად უკრაინისა და ბელარუსის მიმართ, ასევე დასავლეთ ბალკანეთში, ეს კი ნიშნავს რომ ერთიანი პასუხი უნდა გავცეთ რუსეთის პროვოკაციებს. ამისათვის, ჩემი აზრით, საჭიროა პირდაპირი კონტაქტი ვეძიოთ რუსეთთან და მის პრეზიდენტთან."
- **მაკრონი**: "ჩვენ უნდა ვისაუბროთ რუსეთთან, რათა დავიცვათ ევროპელების ინტერესები და ვიყოთ მომთხოვნი \[რუსეთის მიმართ\]... მემგონი ეს სწორი მეთოდია. რუსეთთან დიალოგი აუცილებელია კონტინენტის სტაბილურობისთვის."

## ლიდერების აღშფოთება

ევროპელი ლიდერები გააღიზიანა როგორც ამ წინადადების შეხვედრამდე ერთი დღით ადრე, წინასწარი განხილვის გარეშე დაყენებამ, ასევე მისმა შინაარსმაც.

სამიტამდე ბოლო წამს ასეთი წინადადებით გამოსვლა ორ ლიდერს დიპლომატებმა არ მოუწონეს. გამოცემა EUObserver-ს ანონიმურად დარჩენის მოსურნე ევროპელმა დიპლომატმა **[უთხრა](https://euobserver.com/world/152259?ref=evropis.moambe.eu)**: "ეს წინადადება პუტინის ხელით დაწერილს გავს, შედეგად, მთელი ცენტრალური და აღმოსავლეთი ევროპა გარიყულად გრძნობს თავს. ეს კოშმარია...", თქვა მან და დაამატა "მაკრონს უნდა, რუსეთთან ახლო აღმოსავლეთსა და აფრიკაში მორიგდეს, მერკელს კი სურს, მოსკოვთან ბიზნესის საწარმოებლად გაიხსნას ხელი".

არსობრივად, შეხვედრის წინააღმდეგ ევროპელი ლიდერები სამიტზე აქტიურად საუბრობდნენ. **პოლონეთის** პრემიერმა მათეუშ მორავიეცკიმ თქვა, რომ ჰიბრუდული შეტევების პირობებში უმაღლეს დონეზე საუბრის დაწყება წარმოუდგენელია. **ესტონეთის** პრემიერმა კაია კალლასმა კოლეგებს შეახსენა, რომ ჟუზებ ბორელის შეხვედრამ სერგეი ლავროვთან კატასტროფულად ჩაიარა. **ლატვიის** პრემიერმა არტურს კარინშსმა აღნიშნა, რომ ყირიმის ანექსიისა და დონბასში ომის პირობებში საუბარი წარმოუდგენელია. **ლიეტუვის** პრეზიდენტმა, გიტანას ნაუსედამ კი კოლეგებს შეახსენა, რომ აშშ-რუსეთის უმაღლეს დონეზე დიალოგი სტრატეგიული ატომური შეიარაღების საკითხებზე გამართლებულია, ევროპა კი "პირველ რიგში პრინციპებისა და ღირებულებების გარშემო შექმნილი კავშირია." **ფინეთის** პრემიერმა სანნა მარინმა ხაზი გაუსვა, რომ უკრაინაში ომისა და ალექსეი ნავალნის წინააღმდეგ ჩადენილი მოქმედებებზე პრინციპული პოზიციის ქონა რუსეთთან უმაღლეს დონეზე საუბარს გამორიცხავს. **ნიდერლანდების** პრემიერმა მარკ რუტტემ კი დაამატა, რომ პუტინთან ერთად ერთ ოთახში ყოფნას არ აპირებს.

გერმანია-საფრანგეთის წინადადებას მხარს ავსტრია, დანია, იტალია, კვიპროსი და საბერძნეთი უჭერდნენ. საბოლოოდ ღიად მათ მხარეს მხოლოდ ავსტრია და დანია დარჩნენ.

## რა ჩაიწერა საბოლოო განცხადებაში?

სამიტის [საბოლოო განცხადებაში ](https://www-consilium-europa-eu.translate.goog/en/press/press-releases/2021/06/25/european-council-conclusions-on-external-relations-24-june-2021/?utm%5Fcampaign=Morgenlage+Au%C3%9Fenpolitik&utm%5Fmedium=email&utm%5Fsource=Revue+newsletter&%5Fx%5Ftr%5Fsl=de&%5Fx%5Ftr%5Ftl=en&%5Fx%5Ftr%5Fhl=de&%5Fx%5Ftr%5Fpto=ajax,se,sc)მხოლოდ ის ჩაიწერა, რომ "ევროპული საბჭო რუსეთთან დიალოგის ფორმატსა და პირობებზე იმსჯელებს" და ისიც, რომ შესაძლებელია "დამატებითი შეზღუდვების დაწესება, ეკონომიკური სანქციების ჩათვლით" თუკი რუსეთი არ შეწყვეტს თაის "მავნე, უკანონო და დამაზიანებელ საქმიანობას."

შეხვედრის დასრულების შემდეგ კანცლერმა მერკელმა განაცხადა, რომ "მეტ სიმამაცეს" მოელოდა კოლეგებისაგან, თან დაამატა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ლიდერების დონეზე დიალოგი გამოირიცხა, კარგია, რომ სამუშაო დონეზე კონტაქტების აუცილებლობა დოკუმენტში მაინც აისახა და ამ მხრივ მუშაობას გააგრძელებს.

## მიზეზები და შედეგები

ეს პირველი შემთხვევა არაა, როცა ევროპელი ლიდერები კანცლერ მერკელის წინადადებას უარყოფენ. წარსულში მათი ობსტრუქციის მსხვერპლი ევროკავშირ-ჩინეთის ფართო ეკონომიკური შეთანხმება გახდა. როგორც ჩანს, ევროკავშირის ლიდერების პოლიტიკური უმრავლესობა ავტოკრატიული რეჟიმებისადმი უფრო კრიტიკული მიდგომისაკენ იხრება. მერკელისათვის დამახასიათებელი რწმენა, რომ ევროკავშირი პირველ რიგში დიალოგითა და ჩართულობით - მათ შორის ეკონომიკური კონტაქტებით - შეძლებს რუსეთიდან და ჩინეთიდან მომავალი საფრთხის განეიტრალებას სულ უფრო ნაკლებად მიმზიდველია. ისიც მნიშნველოვანია, რომ ანგელა მერკელის კანცლერობის ვადა იწურება, ამიტომაც მის სიტყვას აღარა აქვს ძველებური წონა. გერმანელი მიმომხილველები იმასაც ამბობენ, რომ კოლეგებთან ნიადაგის მომზადების გარეშე ამგვარი წინადადებით გამოსვლა მერკელისათვის დამახასიათებელი არაა და იმაზე მიუთითებს, რომ კანცლერი გერმანიის შესაძლო მომავალი ლიდერის ინსტინქტებს არ ენდობა.

მერკელის პოლიტიკიდან წასვლის ფონზე ისიც ცხადი ხდება, რომ ემანუელ მაკრონი, დიდი სურვილისდა მიუხედავად, ვერ ასრულებს ერთიანი ევროპის ლიდერის როლს. მისი სწრაფვა ევროპის გეოპოლიტიკური როლის ზრდისადმი აღმოსავლეთ ევროპელების სიმპატიებს კი გამოიწვევდა, მაგრამ წმინდად ფრანგული, ტრადიციული საგარეო-პოლიტიკური მიდგომები - აშშ-ს სტრატეგიული როლისადმი ეჭვი და მისი დაბალანსება, მათ შორის რუსეთთან სტრატეგიული დიალოგით, უსაფრთხოების პოლიტიკის აქცენტი ჩრდილოეთ აფრიკაზე - ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპელებისთვის უცხო და საეჭვოა.

ამავე დროს, სულ უფრო ნათლად ისმის ხმები (მათ შორის პარიზიდან და ლონდონიდან), რომ რეგიონული ამბიციის მქონე ქვეყნებთან - რუსეთთან და თურქეთთან - ურთიერთობაში ევროპა ერთიანად უნდა მოქმედებდეს. ამ მიდგომის კრისტალიზაციისთვის გადამწყვეტი, ტრადიციულად, ევროპის უსაფრთხოების გარანტის, აშშ-ს საგარეოპოლიტიკური კურსის მიმართულება იქნება.
### ბრიტანული ხომალდის სარისკო მისია შავ ზღვაში
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-91-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-a2-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-ae-e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-a0-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:31.000Z
### რა მოხდა?

რუსულმა საინფორმაციო სამსახურებმა [გაავრცელეს ცნობები](https://www.interfax.ru/russia/773545?ref=evropis.moambe.eu), რომ რუსეთის სანაპირო დაცვამ გამაფრთხილებელი ცეცხლი გაუხსნა ბრიტანულ საესკადრონო ნაღმოსან HMS Defender-ს და ყირიმის აკვატორიიდან განდევნა. ბრიტანეთის თავდაცვის სამინისტრო ცეცხლის გახსნას [უარყოფს](https://twitter.com/DefenceHQPress/status/1407670812262518785?ref=evropis.moambe.eu).

## რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?

რუსეთის მიერ ანექსირებული ყირიმის ტერიტორიულ წყლებს რუსეთის ტერიტორიად არავინ აღიარებს. ამ აკვატორიაში გადაადგილებით, უკრაინის დასავლელი მოკავშირეები რუსული ანექსიის უარყოფას საქმით ამტკიცებენ, რაც რუსეთს აღიზიანებს და დროდადრო დაძაბულობას ზრდის.

### რას აკეთებდა ბრიტანული გემი ყირიმთან?

HMS Defender მისი უდიდებულესობის ფლოტის ერთ-ერთი ყველაზე თანამედროვე გემია, რომელიც ჩვეულებრივ ავიამზიდის დამრტყმელი ჯგუფის ნაწილია. შავ ზღვაში გამოჩენამდე, ეს გემი სამხრეთ ჩინეთის ზღვაში ასრულებდა მსგავს მისიას, ოღონდ იქ ჩინეთის ტერიტორიული პრეტენზიების უარყოფა ევალებოდა. შავ ზღვაში ვიზიტის შემდეგ, გემი უკან მიბრუნდება.

რუსეთსა და უსაფრთხოების საკითხების მკვლევარის, მარკ გალეოტტის [აზრით](https://www.geostrategy.org.uk/britains-world/hms-defender-in-the-black-sea-what-to-expect-from-russia/?ref=evropis.moambe.eu), HMS Defender-ის ვიზიტს საგნობრივი პოლიტიკური და სამხედრო სიგნალი უნდა გაეგზავნა მოსკოვისთვის, რომ ბრიტანეთი არ აღიარებს ყირიმის ოკუპაციას. ექსპერტი ვარაუდობდა, რომ ამას რუსეთის პასუხი მოჰყვებოდა. ასეც მოხდა.

### რა მოიმოქმედა რუსეთმა?

რუსეთმა პოლიტიკური და მედია ალიბის შექმნა 18 ივნისს დაიწყო, როცა HMS Defender და ჰოლანდიური ფრეგატი HNLMS Evertsen ჯერ კიდევ ოდესის პორტში იყვნენ და უკრაინელებთან ერთად ატარებდნენ წვრთნება. ამ დღეს, სატელიტური პოზიციონირების მონაცემებით ისე გამოჩნდა, რომ თითქოს ორივე ხომალდი პირდაპირ სევასტოპოლისკენ გაემართა და ორი საზღვაო მილით მიუახლოვდა რუსეთის ამ მთავარ სამხედრო დასაყრდენს ნახევარკუნძულზე. არადა, [არსებობს ფოტო- და ვიდეო-მტკიცებულება, ](https://news.usni.org/2021/06/21/positions-of-two-nato-ships-were-falsified-near-russian-black-sea-naval-base?ref=evropis.moambe.eu)რომ ორივე დასავლური გემი ამ დღეს ოდესის პორტში დარჩა. ამერიკული სპეც-სამსახურები ეჭვობენ, რომ სატელიტური ნავიგაციის მონაცემები რუსმა სამხედრო სპეცსამსახურებმა განგებ გააყალბეს.

რუსეთმა დღეს "საზღვრის დარღვევის" ამბავზე დიპლომატიური სკანდალი ატეხა: საგარეო სამინისტროში [ბრიტანელი ატაშეც დაიბარეს ](https://l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.rbc.ru%2Fpolitics%2F23%2F06%2F2021%2F60d317f19a794737f669709c%3Ffbclid%3DIwAR3J%5FE0qPR2HT0KxCkvEjKKm0AUbcC8%5FTcE6xHuVPg0VPvgmT1NVgHfDNag&h=AT0JNVr6Xb8zoxcpYo5E%5FPPx8eMxCHEoSr08cfm4028v5noorW%5FfxC3GvQA5rkysLvbjfyOqQH79HetHiQ-unyTRDjrgJv3WDQIQ8QwZrnED1%5Fr5uzRYhrnRausiBuDovjCKFGyYcWjXBRF6Gw&%5F%5Ftn%5F%5F=R]-R&c[0]=AT0mH%5Fq2u5QXvP6CAmYqDKExGRCiG8lVBNdMF66d5ctErvJnV5noq4s-MYSoJgmx0Zy6ItXivvTI11NvNKftPNGQZVJ91Dxc9lVqoe3KM0dOnnqt2pOOt5fQu4gzbubZPsDuwvHd6gTv3-NMPzvvqwW6qbghbB16-FS1aM5unPaEZANcgnVqbGQuG3-Cwaws7Kr62MBG&ref=evropis.moambe.eu) და გაეროს კონვენციების დარღვევაზეც ალაპარაკდნენ.

### ადრე თუ მომხდარა ასეთი ამბავი?

კი, ასეთი ამბავი 2020 წლის დეკემბერში HMS Defender-ის ტყუპისცალს, HMS Dragon-ს შეემთხვა ყირიმთანვე. მაშინ, რუსულმა სანაპირო დაცვამ გზა გადაუჭრა ბრიტანულ ხომალდს. რეალურად ცხარე რადიო-საუბრის მეტი დიდი არაფერი მომხდარა, არადა, რუსეთმა "საერთაშორისო სამართლის დარღვევის" ფაქტად მონათლა ეს ამბავი, ხოლო სასაზღვრო ძალების გენერალმა, ვლადიმირ კულიშოვმა ლამის სამხედრო ტრიუმფად [შერაცხა](https://ria.ru/20210527/fsb-1734346900.html?ref=evropis.moambe.eu)"რუსეთის საზღვაო ძალებისა და აეროკოსმოსური ძალების ერთობლივი ქმედებით, ბრიტანული სამხედრო გემის ნეიტრალურ წყლებში გაძევება." როგორც ჩანს, იმავე ტიპის ინციდენტი მოხდა ახლაც, ოღონდ რუსეთის საუბრის ტონმა კიდევ ერთი ნიშნულით მოიმატა.

## რას ნიშნავს ეს ჩვენთვის?

დიდი შვიდეულის [სამიტის](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%93%e1%83%98%e1%83%93%e1%83%98-%e1%83%a8%e1%83%95%e1%83%98%e1%83%93%e1%83%94%e1%83%a3%e1%83%9a%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%9b%e1%83%98%e1%83%a2%e1%83%98-%e1%83%9b%e1%83%98/), აშშ-რუსეთის პრეზიდენტების სუსხიანი შეხვედრისა და ევროკავშირის [სარუსეთო პოლიტიკის გამოქვეყნების](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%a8%e1%83%94%e1%83%ac%e1%83%98%e1%83%9c%e1%83%90%e1%83%90%e1%83%a6%e1%83%9b%e1%83%93%e1%83%94%e1%83%92%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%90-%e1%83%a8%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%9d%e1%83%ad%e1%83%95/) შემდეგ, ჩანს, დასავლეთი უფრო ერთიანად შეეცდება რუსეთის შებოჭვას და წესებზე დაფუძნებული დიალოგისკენ უბიძგებს კრემლს. ეს ამბავი დაძაბულობის გარეშე ვერ ჩაივლის. ამჯერად, როგორც ჩანს, ბრიტანეთს ერგო მოსკოვის მთავარი გამაღიზიანებლის როლი. ამაზე ბრიტანეთის საგარეო მინისტრის, დომინიკ რააბის ლავროვთან უკანასკნელი საუბრის ინგლისურად მოკლე და სუსხიანი [ამონაწერიც](https://www.gov.uk/government/news/readout-foreign-secretary-call-with-sergei-lavrov?ref=evropis.moambe.eu) მოწმობს, სადაც პოზიციებს შორის "ღრმა განსხვავებებია" აღნიშნული. ამგვარი, მტკიცე პოზიციის დაჭერა რუსეთის საწინააღმდეგოდ "გლობალური ბრიტანეთის" ახალი სტრატეგიის ნაწილიცაა, რომელიც ევროკავშირის არტახებიდან გათავისუფლებული ლონდონის უსაფრთხოებისა და თავდაცვის სფეროში გააქტიურებას გულისხმობს.

ლონდონი მოზომილ რისკზე მიდის. HMS Defender საკმაოდ დიდი და თანამედროვე ხომალდია. ყირიმთან უშუალო სიახლოვეში მის გამოჩენას რუსეთი უყურადღებოდ ვერ დატოვებს. თუმცა, ამავე დროს ეს არაა ისეთი ძალა, რომელიც ყირიმში რუსული გარნიზონისთვის რეალურ საფრთხეს წარმოადგენს, მითუმეტეს მარტო, თანმხლები ხომალდების გარეშე. ამიტომაც HMS Defender-ის ახლანდელი მოგზაურობა შავ ზღვაში სამხედრო-დიპლომატიური გზავნილის მატარებელია. ჩანს, ლონდონი ჯერ ამგვარი ნაბიჯით ცდილობს შეატყობინოს პუტინს, რომ რუსეთის აგრესული საგარეო-პოლიტიკური ქცევა დასავლეთისთვის მისაღებ ფარგლებს გასცდა.

ჩვენთვის მნიშვნელოვანია ისიც, რომ HMS Defender-ის შემდეგი გაჩერება საქართველოშია. მას მედიის ცნობით, ბრიტანეთის საზღვაო ფლოტის ხელმძღვანელობამ უკრაინაში ყოფნისას იქაურ მეზღვაურებთან თანამშრომლობის გეგმა შეათანხმა. საგულისხმოა, რამდენად იქნება საუბარი საქართველოს სანაპირო დაცვის გაძლიერებაზეც.
### რა თქვეს მაკრონმა და მერკელმა რუსეთსა და თურქეთზე?
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a0-e1-83-90--e1-83-97-e1-83-a5-e1-83-95-e1-83-94-e1-83-a1--e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-99-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9c-e1-83-9b-e1-83-90--e1-83-93-e1-83-90--e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-a0-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:32.000Z
### რა მოხდა?

გასულ პარასკევს, 18 ივნისს, გერმანიის კანცლერმა ანგელა მერკელმა საფრანგეთის პრეზიდენტ ემანუელ მაკრონს უმასპინძლა ბერლინში, ევროკავშირის სამიტისთვის მოსამზადებლად, რომელიც 24-25 ივნისს გაიმართება. საუბრის ერთ-ერთ მთავარი თემა რუსეთი და თურქეთი იყო. ორმა ლიდერმა ამაზე შეხვედრამდე გამართულ [პრეს-კონფერენციაზეც](https://www.bundeskanzlerin.de/bkin-de/aktuelles/pressekonferenz-von-bundeskanzlerin-merkel-und-praesident-macron-nach-dem-gemeinsamen-treffen-in-berlin-am-18-juni-2021-1933836?utm%5Fcampaign=Morgenlage%20Au%C3%9Fenpolitik&utm%5Fmedium=email&utm%5Fsource=Revue%20newsletter) ისაუბრეს.

## ჰოდა, რა თქვეს?

### თურქეთის შესახებ:

- **მერკელი**: "ერთი მხრივ \[თურქეთისაგან\] განსხვავებული მოსაზრებები გვაქვს, მეორე მხრივ კი **დამოკიდებული ვართ ერთმანეთზე** თუკი გვინდა, რომ გარკვეული საკითხების მიმართულება ერთად ჩამოვაყალიბოთ: ეს ეხება **მიგრაციის** საკითხს, ეს ეხება **ლიბიის** მომავალს, და ეს ეხება **სირიის** მომავალს."
- **მაკრონი:** "რასაკვირველია, ეს პირველ რიგში ევროკავშირის წევრი ქვეყნების ინტერესებს შეეხება, მაგალითად საბერძნეთისა და კვიპროსის, ისევე როგორც ჩვენს **სტრატეგიულ პოზიციონირებას აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში**, სირიაში, ლიბიასა და **კავკასიის რეგიონში."**

### რუსეთის შესახებ:

- **მერკელი**: "რუსეთი ჩვენთვის დიდი გამოწვევაა, მაგრამ, ამავე დროს ევროკავშირის დიდი მეზობელია კონტინენტზე. ნათლად უნდა გავაცნობიეროთ, რომ ჩვენ ყველანი \[რუსეთის\] ჰიბრიდული შეტევების სამიზნე ვართ, მაგრამ მეორე მხრივ, თუკი ევროკავშირის უსაფრთხოება და სტაბილურობა გვსურს, **რუსეთთან საუბრის გაგრძელება ჩვენი ინტერესებისთვის დიდად მნიშვნელოვანია** \- რაც არ უნდა რთული იყოს ეს."
- **მაკრონი**: "რაღა თქმა უნდა ჩვენი საუბრისას \[მერკელთან\] შევეხებით რუსეთის საკითხს და განვიხილავთ ჩვენს მეზობლებთან ერთად საერთო მიდგომებს, რათა **პროვოკაციებს სოლიდარულად ვუპასუხოთ და, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, ნათლად ვაჩვენოთ რას შეიძლება ნიშნავდეს მომთხოვნი თანამშრომლობა.** ცხადია, რომ \[რუსეთის მხრიდან\] პროვოკაციები რეგულარულია და ახალი კონფლიქტებიც არსებობს. თუმცა მე ვფიქრობ, რომ ორივენი ვაცნობიერებთ, რომ **აუცილებელია რუსეთთან ურთიერთობისთვის საერთო წესების ჩამოყალიბება.**"

## როგორ გავიგოთ?

ევროპული ამბების ცნობილი მკვლევარი, ულრიხ შპეკი წერს, რომ მაკრონისათვის, ჩანს, რუსეთთან თანამშრომლობაა მნიშვნელოვანი, თურქეთთან კი უფრო კონფრონტაციისკენ იხრება - სხვაგვარად ამ საუბარში კვიპროსისა და საბერძნეთის ინტერესებს უპირველეს ადგილზე არ დააყენებდა. ჩვენთვის საინტერესოა ისიც, რომ მაკრონმა ლიბიისა და სირიის კონტექსტში ახსენა კავკასიაც - ცნობილია, რომ აზერბაიჯან-სომხეთის ბოლო ომის დროს პარიზი მკაცრად აკრიტიკებდა თურქეთის როლს.

მერკელის გადმოსახედიდან თურქეთთან გერმანიის ურთიერთდამოკიდებულება კონფლიქტურია, მაგრამ მას ცივსისხლიანი მართვა სჭირდება, იმისდა მიუხედავად, რომ მერკელისათვის თურქეთი ძალიან არაკომფორტული პარტნიორიაო, ამბობს შპეკი. რაც შეეხება რუსეთს, მერკელი აშშ პრეზიდენტ ჯო ბაიდენის პოზიციასთან უფრო ახლოს დგას: მოსკოვთან პრინციპები ნათლად უნდა გამოითქვას, ოღონდაც საუბრისათვის გახსნილობა უნდა შენარჩუნდეს.

## ...და კიდევ ერთი:

რუსეთისადმი გერმანიის ტონის გამკაცრება გამოჩნდა თავდაცვის მინისტრის, ანნეგრეტ კრამპ-კარენბაუერის [გამოსვლაში ](https://www.bmvg.de/de/aktuelles/dritte-grundsatzrede-verteidigungsministerin-akk-5096500?utm%5Fcampaign=Morgenlage%20Au%C3%9Fenpolitik&utm%5Fmedium=email&utm%5Fsource=Revue%20newsletter)გასულ პარასკევს, 18 ივნისს. მან განაცხადა, რომ გერმანიამ "მეტი პასუხისმგებლობა უნდა აიღოს" და ამისათვის "მეტი უნდა გააკეთოს ევროპის დასაცავად, რაც ჩვენი უსაფრთხოებისა და ინტერესების შესაბამისია." მანვე განაცხადა, რომ მთლიანად ევროპაც მეტი პასუხისმგებლობით უნდა მოეკიდოს "**აღმოსავლეთ სამეზობლოს, სადაც რუსეთი - ზოგჯერ ღიად და ზოგჯერ ფარულად - ომს აწარმოებს**... და მის მეზობლებს, ჩვენს მეგობრებსა და პარტნიორებს ემუქრება." გერმანიის მაღალი პოლიტიკური თანამდებობის პირისაგან უკრაინის კონტესტში "ომის" გამოყენება ფრიად უჩვეულო რამააო, ამბობს შპეკი, საგარეო სამინისტრო,როგორც წესი სიტყვა "კონფლიქტს" იყენებს და ცდილობს რუსეთი საერთოდ არ ახსენოს. სამაგიეროდ ამბობს "კონფლიქტი აღმოსავლეთ უკრაინაში" ანდა "კონფლიქტი დონბასში."
### კვლევა | ასოცირებული ქვეყნები ევროკავშირში უფრო ღრმად ჩართვას იმსახურებენ
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-99-e1-83-95-e1-83-9a-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-90--e1-83-90-e1-83-a1-e1-83-9d-e1-83-aa-e1-83-98-e1-83-a0-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-a5-e1-83-95-e1-83-94-e1/
Last updated: 2021-06-21T07:17:06.000Z
### რაო?

ფრიად პატივცემულმა [ევროპული პოლიტიკური კვლევების ცენტრმა](https://www.ceps.eu/?ref=evropis.moambe.eu) (CEPS) გამოწვლილვით დაითვალა და გაარკვია, რომ ასოცირების ხელშეკრულების მქონე ქვეყნები (მოლდოვა, საქართველო, უკრაინა) ევროკავშირის წევრობის კანდიდატი ქვეყნებისაგან თავისი მონაცემებით დიდად არ განსხვავდებიან.

> **აქაა თავად ანგარიშის [სრული ტექსტი](https://www.ceps.eu/download/publication/?id=32341&pdf=Balkan-and-Eastern-European-Comparisons.pdf&ref=evropis.moambe.eu)** (39 გვერდი, ინგლისურად, pdf)

### ჰოდა რაო?

ანგარიში ამბობს, ამ ქვეყნების სურვილების უყურადღებოდ დატოვება არ იქნება და ევროკავშირთან მათი უფრო მჭიდროდ დაახლოებისთვის წინაპირობებიც არსებობს და მექანიზმებიცო.

### აბა, უკეთ აგვიხსენით?

მკვლევარებს აუღიათ დასავლეთი ბალკანეთის ექვს ქვეყნის (ალბანეთი, ბოსნია-ჰერცეგოვინა, კოსოვო, მონტენეგრო, ჩრდილო მაკედონია და სერბეთი) მონაცემები და შეუდარებიათ მოლდოვის საქართველოს და უკრაინის მონაცემებთან, მერე კი, ვითარების უკეთ გასაგებად დაუმატებიათ როგორც ევროკავშირის სამი ახალი წევრი (ბულგარეთი, ხორვატია, რუმინეთი) და აღმოსავლეთ პარტნიორობის სამი დანარჩენი წევრი (სომხეთი, აზერბაიჯანი და ბელარუსი). ამ ქვეყნებიში არსებული ვითარების შესადარებლად აუღიათ ევროკავშირისვე პერიოდული ანგარიშები, სხვა რეიტინგები თუ წყაროები. აღმოჩენილა, რომ:

- ასოცირების ხელშეკრულებები ბევრად უფრო დეტალური და მომთხოვნია, ვიდრე "სტაბილიზაციისა და ასოცირების ხელშეკრულებები", რომლებიც კანდიდატ წევრებთან დადო ბრიუსელმა.
- ბალკანეთის და ასოცირებული ქვეყნების მონაცემები მეტნაკლებად თანაბარია, პოლიტიკური კრიტერიუმებით ბალკანეთია წინ, ეკონომიკური კრიტერიუმებით - ასოცირებული ქვეყნები.
- ბალკანეთში მონტენეგრო, ჩრდილო მაკედონია და სერბეთი ლიდერობენ, ცოტა უკანაა ალბანეთი და მათ საკმაოდ ჩამორჩებიან ბოსნია და კოსოვო. ასოცირებულებში საქართვლო ლიდერობს, თუმცაღა პოლიტიკური არასტაბილურობა ქაჩავს უკან. მოლდოვა და უკრაინა ცოტა უკან არიან, თუმცა ბალკანეთის ლიდერებთან უფრო ახლოს, ვიდრე მაჩანჩალებთან.
- ყოველდღიური კორუფციის აღმოფხვრის დონით საქართველო საგრძნობლად უსწრებს წინ ევროკავშირის ახალ წევრებსაც.

### რას გვთავაზობენ?

მკვლევარების თქმით, ევროკავშირი ჯერ კიდევ 1994 წლიდან საუბრობდა "დიფერენცირებულ ინტეგრაციაზე" ანუ სხვადასხვა ქვეყნის სხვადასხვა ხარისხით ჩართვაზე ინსტიტუტებსა თუ მექანიზმებში. თავიდან ამ მხრივ ევროკავშირის წევრებზე იყო საუბარი, თუმცა მკვლევარების თქმით არაფერი უშლის ხელს იმავე მიდგომის გავრცელებას ასოცირებულ და აღმოსავლეთ პარტნიორობის ქვეყნებზე. კერძოდ კი აი, რას მოიაზრებენ შესაძლებლად:

- ევროკავშირის კანონების განხორციელების სანაცვლოდ შიდა ბაზარზე სულ წვდომას;
- ევროკავშირის სექტორულ (საბაჟო, ენერგეტიკულ, ციფრულ) კავშირებში წევრობას;
- სტრუქტურულ ფონდებზე (რეფორმების და ინფრასტრუქტურისთვის აუცილებელ დიდ თანხებზე) წვდომას, რომელიც შემოფარგლული იქნება მთლიანი შიდა პროდუქტის წილით;
- ევროპულ საბჭოში ხმის გარეშე წევრობას;
- ევროპარლამენტში დეპუტატების წარგზავნას (ჯერ ხმის გარეშე, შემდეგ კი ხმითაც);
- ევროკავშირის ინსტიტუტებში მოქალაქეების დასაქმების შესაძლებლობას;
- სააგენტოებსა და პროგრამებში მონაწილეობას;
- ევროკავშირის დიპლომატიური ქსელზე (დელეგაციები, წარმომადგენლობები) წვდომას.

მკვლევარები ხაზს უსვამენ, რომ ყოველივე ეს მიმინარე რეფორმებისა და დემოკრატიული სისტემისადმი ერთგულებაზე უნდა იყოს დამოკიდებული: მეტი შესაძლებლობების მიცემაც და შეზღუდვებიც ავტომატურად უნდა ხდებოდეს, რეიტინგების იმგვარი სისტემის გამოყენებით, რასაც დღეს ევროკავშირი კანდიდატი ქვეყნების შესაფასებლად იყენებს.
### "შეწინააღმდეგება, შებოჭვა და ჩართვა" ევროკავშირის ახალი სარუსეთო სტრატეგია
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a8-e1-83-94-e1-83-ac-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-90-e1-83-a6-e1-83-9b-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-92-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-90--e1-83-a8-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-9d-e1-83-ad-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:32.000Z
## რა მოხდა?

საგარეო საქმეთა ევროკომისარმა ჟუზებ ბორელმა გუშინ წარადგინა "ერთობლივი კომუნიკაცია ევროპარლამენტს, ევროპულ საბჭოსა და ევროკავშირ-რუსეთის ურთიერთობების საბჭოსათვის", რომელიც რუსეთთან სტრატეგიული ურთიერთობების ჩარჩოს აყალიბებს. თავად ამ 14-გვერდიანი დოკუმენტის [ტექსტი აქაა](https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/joint-communication-eu-russia-relations.pdf?utm%5Fcampaign=Morgenlage%20Au%C3%9Fenpolitik&utm%5Fmedium=email&utm%5Fsource=Revue%20newsletter) (ინგლისურად, pdf).

## ვინ დაავალა?

ევროკავშირის ლიდერებმა 24 მაისს დაავალეს ევროკავშირის საგარეო ქმედებათა სამსახურს (EEAS) ამგვარი ანგარიშის მომზადება ივნისში დაგეგმილი შეხვედრისათვის.

## რა წერია ანგარიშში:

ევროკავშირის ზოგად ამოცანად დასახულია რუსეთთან **"უფრო განჭვრეტადი და სტაბილური ურთიერთობის"** ჩამოყალიბება. ნიშანდობლივია, რომ ეს ფრაზა პირდაპირ იმეორებს პრეზიდენტ ჯო ბაიდენის ფორმულას, ანუ ამ საკითხზე აშშ და ევროკავშირი წინასწარ შეთანხმდნენ.

ბორელის თქმით, სტრატეგიის ამოცანა იქნება: რუსეთისთვის **წინააღმდეგობის** გაწევა, ევროკავშირისთვის ძირის გამოთხის შესაძლებლობების **შებოჭვა** და ამავდროულად იმ საკითხებში **ჩართვა**, სადაც თანამშრომლობა შესაძლებელია. კერძოდ:

- **შეწინააღმდეგება**: "უნდა ვიბრძოლოთ ადამიანის უფლებებისა და საერთაშორისო სამართლის დარღვევების წინააღმდეგ ჩვენს წევრ სახელმწიფოებში, ჩვენს სამეზობლოში და განვაგრძოთ დემოკრატიული ღირებულებების დაცვა." ამ საქმიანობის "ფუნდამენტურ ელემენტად" მოხსენიებულია "უკრაინის, მისი ტერიტორიული მთლიანობის, სუვერენობისა და დამოუკიდებლობის მხარდაჭერა."
- **შებოჭვა**: "უნდა შევბოჭოთ რუსეთის მცდელობანი, ძირი გამოუთხაროს ევროკავშირის ინტერესებს. ევროკავშირი უფრო შეკრულად და მედგრად უნდა დაუდგეს ამ საფრთხეებს." აქვე ჩამოთვლილია ის სფროები, რომლებში თანამშრომლობა უნდა გაღრმავდეს რუსეთის შესაბოჭად: კიბერ-უსაფრთხოება, ენერგეტიკული პოლიტიკა, ენერგოუსაფრთხოება "ჩვენი მეზობლებისათვის" და "მხარდაჭერა აღმოსავლეთის პარტნიორობის ქვეყნებისათვის."
- რუსეთის **ჩართვა**: "მნიშვნელოვანია, რომ რუსეთთან მუშაობა გაგრძელდეს რამდენიმე საკვანძო გამოწვევის მიმართულებით ჩვენი ინტერესების გასატარებლად". ამგვარ სფეროებად ჩამოთვლილია - კორონავირუსთან ბრძოლა, ეკონომიკურ საკითხებში ტექნიკურ თემებზე თანამშრომლობა, ადამიანებს შორის კონტაქტები, სამოქალაქო საზოგადოების და უფლებადამცველების მხარდაჭერა. აქვეა ნახსენები საგარეოპოლიტიკური საკითხებიც: ახლო აღმოსავლეთი ავღანეთი, ირანის ატომური პროგრამა, ლიბია და გლობალური საკითხები - ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლა და ატომური იარაღის გაუვრცელებლობა. ნიშანდობლივია, რომ ევროკავშირის უშუალო სამეზობლოს მიღმა "წინააღმდეგობისა" და "შებოჭვის" ტაქტიკის განხორციელება ნახსენები არაა.

## ჩვენ რას მივაქციოთ ყურადღება?

- აშშ-სა და ევროკავშირს შორის, ჩანს, რუსეთთან ერთიანი მიდგომა ჩამოყალიბდა. ეს დოკუმენტიც საბოლოოდ პრეზიდენტ ბაიდენთან ევროკავშირის ლიდერების შეხვედრის შემდეგ ჩასწორდა.
- სანამ აშშ გლობალურ თემებზე მუშაობს, ევროკავშირმა საკუთარ თავს უნდა მიხედოს და სამეზობლოში რუსეთის ფათურის შებოჭვაზეა პასუხისმგებელი.
- უშუალოდ ამ დოკუმენტში მხოლოდ უკრაინა დასახელდა, რაც იქ არსებული კრიზისის ამპლიტუდიდან გამომდინარე, ბუნებრივია. აღმოსავლეთ პარტნიორობის სხვა ქვეყნები, მათ შორის საქართველოც ერთ ქვაბში იხარშება.
### ნატოს სამიტი: ჩინეთის აჩრდილი
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-a2-e1-83-9d-e1-83-a1--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-a2-e1-83-98--e1-83-a9-e1-83-98-e1-83-9c-e1-83-94-e1-83-97-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-90-e1-83-a9-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:32.000Z
### რაო?

ნატოს ლიდერებმა აღნიშნეს, რომ ჩინეთის მზარდი გავლენა, მისი სამხედრო პოტენციალის ზრდა და აგრესიული მოქმედებები "სისტემურ გამოწვევას წარმოადგენს წესებზე დამყარებული საერთაშორისო წესრიგისათვის" - ასე ჩაიწერა ორშაბათს გამოცემულ სამიტის [კომუნიკეში](https://link.axios.com/click/24149490.25992/aHR0cHM6Ly93d3cubmF0by5pbnQvY3BzL2VuL25hdG9ocS9uZXdzXzE4NTAwMC5odG0%5Fc2VsZWN0ZWRMb2NhbGU9ZW4mdXRtX3NvdXJjZT1uZXdzbGV0dGVyJnV0bV9tZWRpdW09ZW1haWwmdXRtX2NhbXBhaWduPW5ld3NsZXR0ZXJfYXhpb3N3b3JsZCZzdHJlYW09d29ybGQ/5c011573bf008152e52c2fd2B42791e15?ref=evropis.moambe.eu).

### მერე რა?

1949 წელს საბჭოთა კავშირის საპირწონედ შექმნილმა ჩრდილო-ატლანტიკურმა ალიანსმა თავის ისტორიაში პირველად ახსენა ჩინეთიდან მომავალი სამხედრო საფრთხე ოფიციალურ განცხადებაში.

### კი ახსენა, მაგრამ...

ჩინეთის საფრთხეზე ყურადღების გამახვილება ძირითადად ვაშინგტონიდან მოდის, როგორც ჩანს ევროპელმა ლიდერებმა ახალ პრეზიდენტს ხათრი არ გაუტეხეს და მის პრიორიტეტს დაჰყვნენ. ჩინეთის სულ უფრო აგრესიული მოქმედებების მიმართ ევროპელების სიფრთხილე იზრდება, რაც დიდი შვიდეულის [გადაწყვეტილებებშიც აისახა](https://evropis.moambe.eu/%e1%83%93%e1%83%98%e1%83%93%e1%83%98-%e1%83%a8%e1%83%95%e1%83%98%e1%83%93%e1%83%94%e1%83%a3%e1%83%9a%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%9b%e1%83%98%e1%83%a2%e1%83%98-%e1%83%9b%e1%83%98/), ოღონდ ნატოსათვის მოწინააღმდეგედ ჩინეთის დასახვას გერმანიის კანცლერი ანგელა მერკელი და საფრანგეთის პრეზიდენტი, ემანუელ მაკრონი მხარს არ უჭერენ:

- **მაკრონმა** ირონიით თქვა "ნატო ჩრდილო-ატლანტიკური ორგანიზაციაა, მე როცა ვსწავლობდი გეოგრაფიის წიგნებში ჩინეთი ატლანტიკის ნაწილი არ იყო და, რავიცი, ეგება ჩემს რუკაშია პრობლემაო". ასეთი აგდებული საუბარი ალბატ ნებისმიერ კომუნიკეზე უკეთ ასახავს მის პოზიციას ჩინეთის საფრთხედ დასახვასთან დაკავშირებით.
- **მერკელმა** ჯერ კიდევ დიდი შვიდეულის შეხვედრაზე ხაზი გაუსვა, რომ ჩინეთი ბევრი მიმართულებით ევროპის მეტოქე ხდება, თუმცა მისი მტრად დასახვა არ ღირს.
- ნატოს გენერალურმა მდივანმა, იენს **სტოლტენბერგმაც** მერკელის მსგავსი პოზიცია დაიკავა - ჩინეთი "ჩვენ გვიახლოვდება" სამხედრო და სამოქალაქო ინფრასტრუქტურით, კიბერ-სივრცეში აქტიურობით, ოღონდაც "ნატო არ აპირებს ჩინეთთან ახალი ცივი ომის დაწყებას, ჩინეთი ჩვენი ალიანსის სამიზნე, მტერი არააო".

### ნუ დააგდებ ძველსა გზასაო

ნატოს ოფიციალურ კომუნიკეში რუსეთი 62-ჯერაა ნახსენები, ჩინეთი კი ათჯერ. თუნდაც ეს მოწმობს, რომ ნატოს ძველი მოწინააღმდეგე ჯერაც მისი უმთავრესი პრობლემაა, თუმცა იმაზეც მიუთითებს, რომ რუსეთთან ურთიერთობა და მისგან მომავალი საფრთხე სულ უფრო ხშირად განიხილება ჩინეთთან გლობალური მეტოქეობის კონტექსტში.

### ჩვენ რა დავასკვნათ?

დემოკრატიული სამყაროს ლიდერებისთვის გლობალური საფრთხე ჩინეთია, ხოლო ჩინური სტრატეგიული ინტერესების ფასადად და ნებით თუ უნებლიედ გამტარებლად რუსეთის გაჩენა - უკიდურესად სახიფათო სცენარი. ამიტომაც, ევროპელი ლიდერების მცდელობა, რუსეთთან დიალოგი შეინარჩუნონ ნაწილობრივ იმაზეცაა გათვლილი, რომ ჩინეთთან მისი დაახლოება გამორიცხონ.
### დიდი შვიდეულის სამიტი: მიმოხილვა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-93-e1-83-98--e1-83-a8-e1-83-95-e1-83-98-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-a1-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-98-e1-83-a2-e1-83-98--e1-83-9b-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:32.000Z
11-13 ივნისს გაერთიანებულმა სამეფომ „დიდი შვიდეულის“ სამიტს უმასპინძლა. მსოფლიოში უდიდესი და უმდიდრესი დემოკრატიული ქვეყნების თავშეყრა ინგლისის ერთ-ერთ გამორჩეულ მხარეში, კორნუოლის თვალწარმტაცი საგრაფოს კურორტ კარბის ბეიში შედგა.

## ვინ დაესწრო?

პანდემიის მიუხედავად, სამიტს შვიდეულის ყველა ლიდერი დაესწრო. მთავარი სტუმარი აშშ-ს ახალი პრეზიდენტი, ჯო ბაიდენი იყო, რომელმაც ამ შეხვედრით ხანგრძლივი ევროპული ვიზიტი დაიწყო, რომელიც ბრიუსელში ნატოს სამითზე ვიზიტით გაგრძელდა და ჟენევაში ვლადიმირ პუტინთან არასასიამოვნო საუბრით დასრულდება. ეს გამოსამშვიდობებელი შეხვედრა გახლდათ გერმანიის კანცლერის ანგელა მერკელისათვის. აქვე იყვნენ საფრანგეთის პრეზიდენტი ემანუელ მაკრონი და კანადის, იტალიისა და იაპონიის პრემიერ-მინისტრები ჯასტინ ტრუდო, მარიო დრაგი და იოშიჰიდე სუგა. ტრადიციისამებრ, აქვე იყვნენ ევროკავშირის ლიდერები - ევროკომისიის თავმჯდომარე ურსულა ფონ დერ ლაიენი და ევროპული საბჭოს პრეზიდენტი შარლ მიშელი. ბრიტანელებმა მოიწვიეს ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრი სკოტ მორისონი, სამხრეთ კორეის პრეზიდენტი მუნ ჯე-ინი, სამხრეთ აფრიკის პრეზიდენტი სირილ რამაფოზა და ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი ნარენდრა მოდი, თუმცა ეს უკანასკნელი - ეპიდემიოლოგიური ვითარებისდა გამო - მხოლოდ ვირტუალურად შეუერთდა სამიტს.

## მრავალმხრივი გამოწვევები

სამიტმა ამ ფორმატის არსებობის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე რთულ დროს ჩაიარა. გლობალურ ეკონომიკას მიმდინარე პანდემია უთხრის ძირს, რომლის დასრულებაც ხან თითქოს ერთი ხელის გაწყვდაზეა, ხან კი - ჰორიზონტს მიღმა. სწრაფად იზრდება ჩინეთის ეკონომიკა, რის წყალობითაც, მაღალი ალბათობით, ერთ დეკადაში ავტორიტარული ქვეყნების საერთო დოვლათი დემოკრატიულებისას გადაასწრებს. სულ უფრო მწვავდება კლიმატის ცვლილების საკითხიც, რომლის გადავადების დრო და სივრცე აღარაა და რასაც ისევ დემოკრატიული სამყარო თუ მიხედავს. მტრული რეჟიმები და მოძრაობები სულ უფრო ხშირად თრგუნავენ დემოკრატიული ინსტიტუტებს და ავიწროვებენ ღია საზოგადოებებს.

შესაბამისად, წლევანდელი სამიტი მსოფლიოს წამყვანი დემოკრატიების მხრიდან გადამწყვეტი მოქმედებისადმი მზადყოფნის დეკლარირებასა და ერთობის განმტკიცებას ეძღვნებოდა. მთავარი ლეიტმოტივი კი ის იყო, რომ ტრამპის მიერ დასავლური სოლიდარობის საფუძვლიანი შეჯანჯღარების შემდეგ, "ამერიკა დაბრუნდა", როგორც დემოკრატიული სამყაროს ლიდერი და ტრანს-ატლანტიკური სოლიდარობის გარანტი.

### რა მოილაპარაკეს?

ლიდერებმა დროის დიდი ნაწილი პანდემიის შემდგომ მსოფლიო ეკონომიკის აღდგენას, გლობალური ჯანრთელობის დაცვასა და კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლას დაუთმეს, რაც ღონისძიების დასრულებისთანავე ბორის ჯონსონმა ჩვეული მჭევრმეტყველებით მოკლედ მიმოიხილა, ხოლო სრულად კი ტრადიციისამებრ მიღებულ [„სამიტის კომუნიკეში“ ](https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/06/13/carbis-bay-g7-summit-communique/?ref=evropis.moambe.eu)აისახა.

### აღვადგინოთ უკეთესად - „Build Back Better“

სამიტის გახსნისას, მისასალმებელი სიტყვა ბორის ჯონსონმა პანდემიის შემდგომ ეკონომიკის აღდგენას დაუთმო და ბრიტანეთში ყველასთვის უკვე კარგად ნაცნობი დევიზი „აღვადგინოთ უკეთესად“ (Build Back Better) გააჟღერა. მისი არსი ისაა, რომ პოსტ-პანდემიური ეკონომიკური სტიმულირების პაკეტი ცხოვრების დონის გაუმჯობესებას და უთანასწორობის შემცირებას უნდა მოხმარდეს, ხოლო ეკონომიკაში „სუფთა და მწვანე“ სექტორები წახალისდეს. ერთ-ერთი კონკრეტულ პრიორიტეტად განათლების წახალისება დასახელდა, განსაკუთრებით კი ქალთა განათლება. ლიდერები მსოფლიოს მასშტაბით განათლების სისტემაში დამატებით 40 მილიონი გოგონას ჩართვას გეგმავენ და ამისათვის 2¾ მილიარდი აშშ დოლარის გამოყოფაზე შეთანხმდნენ.

### „ეს აღარასდროს უნდა განმეორდეს!“

სამიტის გამორჩეული შედეგად „გლობალური ჯანმრთელობის (კარბის ბეის) დეკლრაციის“ მიღება იქცა.

- ლიდერებმა პირობა დადეს, რომ ყველა ღონეს იხმარენ, რათა მომავალში კორონავირუსის ახალი შტამის ან სხვა ახალი ვირუსის გამოვლენისას შესაბამისი ვაქცინის შექმნისა და ლიცენზირებისთვის, სამკურნალო საშუალებების მოპოვებისა და დიაგნოსტიკისთვის საჭირო დრო 100 დღემდე შეკვეცონ. სწორედ ეს ვადაა, მეცნიერების თქმით, გადამწყვეტი იმისათვის, რომ ეპიდემიური საფრთხე პანდემიად არ იქცეს.
- ზოონოზური დაავადებების კონტროლისა და ცხოველიდან ადამიანზე ინფექციის გადადების პრევენციის მხრივ დიდი შვიდეულის ქვეყნები მჭიდროდ ითანამშრომლებენ. კერძოდ მისი უდიდებულესობის მთავრობა სარის საგრაფოში „ცხოველთა ვაქცინის წარმოებისა და ინოვაციის ცენტრს“ დააფუძნებს.
- ლიდერები მომდევნო წლის განმავლობაში უფრო ღარიბი ქვეყნებისთვის ერთი მილიარდი დოზა ვაქცინის გამოყოფაზე შეთანხმდნენ, რაც ხელმისაწვდომი გახდება როგორც ორმხრივად, ისე ვაქცინის ხელმისაწვდომობის გლობალური ინიციატივის, „COVAX“-ის გავლით. ჯო ბაიდენმა და ბორის ჯონსონმა ჯერ კიდევ სამიტის დაწყებამდე განაცხადეს, რომ ღარიბ ქვეყნებს შესაბამისად 500 და 100 მილიონ დოზას აჩუქებდნენ.

### „დავიცვათ ჩვენი პლანეტა“

გარემოს დაცვა მისი უდიდებულესობის მთავრობის წამყვანი პრიორიტეტია. წელს ბრიტანეთი გაეროს კლიმატის ცვლილების კონფერენციას „COP26“ უმასპინძლებს. 2035 წლისათვის ბრიტანეთი ნახშირბადის მონოქსიდით დაბინძურების 78%-ით შემცირებას აპირებს 1990 წლის დონესთან შედარებით, ხოლო 2050 წლისათვის ნულოვანი დაბინძურების ქვეყანა უნდა გახდეს. კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლის მხრივ ლიდერები ე. წ. „მწვანე რევოლუციას“ დაუჭერენ მხარს, რამაც უნდა შექმნას ახალი სამუშაო ადგილები, შეამციროს დაბინძურება და გლობალურად ჰაერის ტემპერატურის ზრდა 1,5 გრადუსის ნიშნულზე შეაჩეროს. შვიდივე სახელმწიფო 2030 წლამდე გაანახევრებს, ხოლო არაუგვიანეს 2050 წლისა ნულამდე დაიყვანს ნახშირბადის მონოქსიდით გარემოს დაბინძურებას. სრულად შეწყდება ქვანახშირის მოპოვების სუბსიდირება. 2030 წლისათვის პლანეტის ხმელეთისა და ოკეანეს სულ მცირე 30% უნდა იყოს კონსერვაციის ზომებით დაცული.

### „ცისქვეშეთის“ შესაკავებლად

დიდი შვიდეულის დღის წესრიგში წმინდად უსაფრთხოების საკითხები ნაკლებად იყო - რაც შედარებით უჩვეულოა. თუკი საქმე უსაფრთხოებას მაინც შეეხო, აქ მთავარი ჩინეთთან ურთიერთობა გახლდათ. ჯო ბაიდენის წინა-სასამიტე გამოსვლებში ჩინეთთან ღირებულებითი განსხვავების თემა ჭარბობდა, თუმცა ევროპელ კოლეგებთან ურთიერთობის შედეგად უპირველესად საუბარის საგნად "მრავალმხრივი დიპლომატიის" საკითხები და ჩინეთთან შეჯიბრის (და არა იმდენად კონფრონტაციის) თემები იქცა.

ბაიდენმა კოლეგებს გაუზიარა სურვილი, ჩინეთის „სარტყლისა და გზის ინიციატივის“ (BRI) საპირწონედ მცირე და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნების დასახმარებლად დასავლეთმა თავისი გეგმა „Build Back Better World“ (B3W) ჩამოაყალიბოს. ჩინური ინფრასტრუქტურული პროექტები აზიისა და აფრიკის რეგიონში დიდი წარმატებით სარგებლობს და ხშირად ევროპაშიც ბევრი ცდუნდება. შვიდეული აპირებს, ამ შეჯიბრში ჩაერთოს. კომუნიკეში ასი მილიარდი დოლარია ნახსენები ამ ინიციატივის წასახალისებლად, თუმცა ჯერ ცხადი არაა, თუ როგორ შეგროვდება ეს ფული.

### *ისევ „ბრექსიტი“*

საქმაოდ მეგობრული სამიტის სუფრაზე განხეთქილების ვაშლად მაინც ყველასთვის უკვე კარგად მობეზრებული „ბრექსიტი“ იქცა, უფრო სწორედ კი ჩრდილოეთ ირლანდიის საბაჟო სტატუსი, რომელიც გასული წლის დეკემბერში ლონდონსა და ბრიუსელს შორის დადებული სავაჭრო შეთანხმების თანახმად, ერთდროულად ევროკავშირის საბაჟო კავშირშიც რჩება და ბრიტანეთის საბაჟო ტერიტორიაცაა. ამ შეღავათიანი რეჟიმის ვადა ამ თვის ბოლოს იწურება და 1 ივლისიდან დიდი ბრიტანეთიდან ჩრდილოეთ ირლანდიის მიმართულებით მიმავალი პროდუქციის გარკვეული კატეგორიები საბაჟო შემოწმებებს დაექვემდებარება.

ლონდონი შეღავათიანი რეჟიმის ცალმხრივ გახანგძლივებას გეგმავს, რასაც ბრიუსელი დეკემბრის შეთანხმების დარღვევად მიიჩნევს. ალტერნატივის სახით ბრიტანეთი ევროკავშირს შეთანხმების გადახედვას სთავაზობს, რაც უკანასკნელისთვის მიუღებელია. საბაჟო შემოწმებებს პირველ რიგში ბრიტანული ხორცპროდუქტები, ძირითადად სოსისები, დაექვემდებარება, რის გამოც მიმდინარე დავას ენაკვიმატმა ბრიტანელებმა „სოსისების ომი“ შეარქვეს.

„სოსისის ომის“ დასრულება სამიტმა ვერ შეძლო, თუმცა ევროპელ ლიდერებთან გამართულ ჯონსონის ყველა ორმხრივ შეხვედრაზე კი დომინირებდა. საფრანგეთის პრეზიდენტმა მაკრონმა ჯერ კიდევ სამიტის დაწყებამდე ცივად გააფრთხილა ბრიტანელები, რომ „ხელახლა მოსალაპარაკებელი არაფერია“, ექვსი თვის თავზე იმის გადახედვა, რის მოლაპარაკებასაც წლები დასჭირდა, არასერიოზულიაო. ევროკავშირის დანარჩენმა ლიდერებმა მას მხარი მალევე აუბეს. თუმცა ჯო ბაიდენმა ჯონსონის დატუქვისაგან თავი შეიკავა.
### ევროპარლამენტმა ჩეხეთის პრემიერი ოლიგარქიული ქცევისთვის დატუქსა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1-83-9e-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-9b-e1-83-94-e1-83-9c-e1-83-a2-e1-83-9b-e1-83-90--e1-83-a9-e1-83-94-e1-83-ae-e1-83-94-e1-83-97-e1-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:32.000Z
### რაო?

ევროპარლამენტმა 505 ხმით 30-ის წინააღმდეგ (155-მა თავი შეიკავა) დატუქსა ჩეხეთის პრემიერი ანდრეი ბაბიში ევროკავშირის ფონდების საკუთარი კომპანიის ჯიბეში გადაქაჩვისთვის.

### უფრო ზუსტად?

ბაბიშის სასოფლო-სამეურნეო კომპანია "აგროფერტი" ევროკავშირის სუბსიდიებს დიდი რაოდენობით იღებდა თურმე, ზოგს პირდაპირ, ზოგს კი ჩეხეთის ბიუჯეტის გავლით.

### რა უნდა პარლამენტს?

ფულის ამგვარი გადაქაჩვა დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს, კომპანიამ უკანონოდ მიღებული სუბსიდიები აანაზღაუროს, პრემიერმა ბაბიშმა კი ინტერესთა კონფლიქტი გადაჭრასო.

### რატომაა ეს დიდი ამბავი?

კანონიერების დაცვის თვალსაზრისით სხვა ქვეყნებს ეგებ უფრო სერიოზული პრობლემები აქვთ, ვიდრე ჩეხეთს. სწორედ ამ საბაბით, პრეზიდენტ ემანუელ მაკრონის პარტიის ჯგუფის გავლენის ქვეშ მყოფი "ევროპული განახლების" ფრაქციის დეპუტატებმა თავი შეიკავეს ამ კენჭისყრაში მონაწილეობისგან. თუმცაღა სოფლის მეურნეობისათვის გამოყოფილი ფული ევროკავშირის ერთ-ერთი უდიდესი ფონდია. ამ ქისაში ხელს ბაბიში საკმაოდ უგვანოდ აფათურებდა: ფონდების რაოდენობაზე და მათ განაწილებაზეც ახდენდა გავლენას ევროკავშირში (როგორც ჩეხეთის პრემიერი) და ჩეხეთის ბიუჯეტში ჩარიცხული ამ ფულის გადანაწილებაზეც. ევროპელი გადასახადების გადამხდელების ფულით ასეთი თამაში ევროპარლამენტარებისთვის მეტისმეტი აღმოჩნდა.

### სხვა ქვეყნებს ვიღა მიხედავს?

კანონიერების დარღვევის მიმართ ევროპარლამენტი სულ უფრო ნაკლებად მომთმენი ხდება. ასევე დიდი უმრავლესობით - 505 ხმით 150-ის წინააღმდეგ - ევროპარლამენტმა ამასწინათ ევროკომისიას მოუწოდა, უფრო აქტიურად გამოიყენოს სანქციების მექანიზმი, რომელიც კანონის უზენაესობის მოთხოვნების დარღვევის შემთხვევისათვის არსებობს. ევროპარლამენტარები თვლიან, რომ პოლონეთისა და უნგრეთის შემთხვევებში ევროკომისია პოლიტიკური გართულებების თავიდან ასაცილებლად მანამ ითრევდა ფეხს, სანამ აქაურმა პოლიტიკოსებმა ზედმეტად ღრმად არ შეტოპეს. ახლა პარლამენტი ითხოვს, კომისიამ მომავალი ოთხი თვის მანძილზე საქმით დაამტკიცოს, რომ ეს საკითხები ევროკავშირისთვის მართლაც მნიშვნელოვანია.

### ბაბიში რას ამბობს?

ანდრეი ბაბიშმა 2019 წელს სწორედ "აგროფერტის" საკითხით აღშფოთებული მილიონი ჩეხის მრავალკვირიანი დემონსტრაციები გადააგორა და იმედი აქვს, რომ ევროპარლამენტის ზეწოლასაც გაუძლებს. ჯერჯერობით ევროპარლამენტს მოუწოდა, "ჩეხეთის შინაურ საქმეებში ნუ ერევითო".
### ნიდერლანდები ჯერაც უმთავრობოდაა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-93-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98--e1-83-af-e1-83-94-e1-83-a0-e1-83-90-e1-83-aa--e1-83-a3-e1-83-9b-e1-83-97-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:33.000Z
### რაო?

ნიდერლანდებში გამართული საპარლამენტო არჩევნებიდან თითქმის სამი თვე გავიდა, მაგრამ მოქმედი პრემიერ-მინისტრი, მარკ რუტტე ჯერ კიდევ ვერ აყალიბებს მთავრობას. მისი კაბინეტი უკვე ლამის ნახევარი წელია გარდამავალი სტატუსით მუშაობს.

### როგორ დაემართათ ეს ამბავი?

იანვარში რუტტესვე მთავრობა სრული შემადგენლობით გადადგა, როცა საპარლამენტო გამოძიებით გაირკვა, რომ წლების მანძილზე, საგადასახადო სამსახურმა, ათასობით ოჯახს შეცდომით შეუწყვიტა ბავშვთა შემწეობები.

### ...და ამის მერე კიდევ რუტტე აირჩიეს?

მარკ რუტტეს ზრდილობიანი მიხვრა-მოხვრის და ღიმილიანი სახის მიღმა გამობრძმედილი პოლიტიკოსის მოქნილობა და შეუბრალებელი მიზანსწრაფულობაა. მან თავისი პარტია გამარჯვებამდე ზედიზედ მეოთხედ მიიყვანა და იმედი აქვს, რომ მთავრობასაც თვითონვე შეკრავს. ხალხი პანდემიასთან ბრძოლას წარმატებად უთვლის და, ჩანს, ჰოლანდიელებს ამ რთულ დროში შეჩვეული სახე ურჩევნიათ არეულობას.

### რატომ არ დაადგა კოალიციას საშველი?

გამარჯვებაცაა და გამარჯვებაც: რუტტეს პარტიას (VVD) 150 მანდატიან პარლამენტში სულ რაღაც 34 მანდატი აქვს, ანუ 76 კაციან უმრავლესობამდე 42 დეპუტატია აკლია, ეს კი რთულ მოლაპარაკებებს მოასწავებს. მეორეადგილოსანი მემარცხენე დემოკრატიული პარტია (D66) და ქრისტიანულ-დემოკრატიული პარტია (CDA), თავიანთი 24 და 15 მანდატით კი არიან ყაბულს, მაგრამ მათი ხმები საკმარისი არაა. კიდევ ერთი პოლიტიკური ძალის გადმობირებაა საჭირო. რუტტეს გული ლეიბორისტებისკენ მიუწევს, მაგრამ საქმე გართულდა.

### ლეიბორისტებს რაღა უნდათ?

ლეიბორისტების და მწვანეებს ერთმანეთისთვის წინასაარჩევნოდ სიტყვა მიუციათ: კოალიციურ გუნდში ცალ-ცალკე არ შევალთო. რუტტეს პარტია ცენტრისტულ D66-ს ძლივს ინელებს და ამდენი მემარცხენე ებევრათ. D66-ის ქარიზმატულმა ლიდერმა, ქალბატონმა სიგრიდ კაახმა უპასუხა, არც ჩვენ მოგვწონს ფრიად მემარჯვენე ქრისტიანული კავშირის (CU) წევრები რომ გვყავს მოქმედ მთავრობაშიო.

### აწი რა მოხდება?

მოკლედ, მთავრობის ფორმირებაზე მოლაპარაკებების მედიატორს, მარიეტ ჰამერს 6 ივნისს უნდა წარედგინა პალატის სპიკერისთვიდ მთავრობის შემადგენლობის პირველადი ვერსია, მაგრამ ორი დღით ადრე, ამ ვადის განუსაზღვრელად გადადება მოითხოვა. ყოფილა შემთხვევები, როცა ნიდერლანდებში მთავრობის შესაქმნელად ნახევარ წელზე მეტიც კი დასჭირვებიათ. თუმცა, მათთვის საბედნიეროდ, ძალაუფლების გადაბარება არასდროს კვეთს საგანგაშო ნიშნულს.
### შოტლანდიის მომავალი: ლომისა და ცალრქის 300-წლოვანი კავშირის სიმყიფე
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-a8-e1-83-9d-e1-83-a2-e1-83-9a-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-93-e1-83-98-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-9b-e1-83-9d-e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-95-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-98--e1-83-9a-e1-83-9d-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:33.000Z
ბრიტანული პრესის ცნობით, პრინცი უილიამი და მისი მეუღლე ქეით მიდლტონი აპირებენ მეტი დრო გაატარონ შოტლანდიაში. უილიამს შოტლანდიელების 69% აფასებს დადებითად. „თაიმის“ ცნობით სამეფო ოჯახში არსებობს განცდა, რომ "პოლიტიკოსები მათ შოტლანდიას უკარგავენ" და ვითარების გამოსწორებას გვირგვინოსნების ჩარევით ცდილობენ.

## რა ხდება:

6 მაისს, შოტლანდიაში გამართულ ადგილობრივი პარლამენტის არჩევნებში ზედიზედ მეოთხედ გაიმარჯვა „შოტლანდიის ეროვნულმა პარტიამ".

## რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი:

შოტლანდიის ეროვნული პარტიის საარჩევნო მანიფესტის ძირითადი დაპირება შოტლანდიის დამოუკიდებლობის თაობაზე ახალი რეფერენდუმის გამართვა იყო და არჩევნებში გამარჯვებას ისინი ამ რეფერენდუმის ჩატარებისათვის სახალხო მანდატის მიღებად აღიქვამენ.

ლონდონი თვლის, რომ ახლა ამ საკითხის წამოჭრა უდროო და „უპასუხისმგებლოა“. პოსტ-ბრექსიტული გაურკვევლობისა და კორონავირუსის მძვინვარე პანდემიის შედეგების აღმოფხვრის ურთულესი გამოწვევის ფონზე, შოტლანდიის შესაძლებელი სეცესია მისი უდიდებულესობის მთავრობისთვის მორიგი კრიზისი და ურთულესი თავსატეხია, რომელმაც დემოკრატიული დასავლეთის ერთ-ერთი ბურჯი - გაერთიანებული სამეფო შესაძლოა საფუძვლიანად შეარყიოს.

## რას უნდა მოველოდეთ:

- შოტლანდიის ეროვნულმა პარტიამ საკუთარ თავს მიზნად დაუსახა ახალი რეფერენდუმის ჩატარება, თუმცა პანდემიის შედეგები და დამოუკიდებლობისადმი მხარდაჭერის ვარდნამ ეს ამოცანა უკვე გადაავადა 2023 წლამდე და შეიძლება კიდევ უფრო შორეულ მომავალში გადაწიოს.
- ლონდონი არ შეიცვლის პოზიციას, რომ 2014 წლის რეფერენდუმის შედეგები ძალაში კვლავ დიდხანს იქნება.
- თუკი შოტლანდიელების მხარდაჭერა მნიშვნელოვნად არ შეუმცირდათ, ეროვნული პარტია 2023 წლისათვის რეფერენდუმის ჩატარების უფლების მოპოვებას შეეცდებან, მათ შორის, შესაძლოა, სასამართლო დავის გზით.

## ანალიზი:

მიმდინარე წლის 6 მაისს გაერთიანებულ სამეფოში შოტლანდიასა და უელსში ადგილობრივი საკანონმდებლო ორგანოების არჩევნები გაიმართა, ხოლო ინგლისში - ადგილობრივი თვითმმართველობების. დღის ცენტრალურ მოვლენად სამართლიანად იქცა შოტლანდიის პარლამენტის არჩევნები, რომელთა შედეგებზეც, 300-წლოვანი ინგლისურ-შოტლანდიური გვირგვინების კავშირის მომავალი, ანუ გაერთიანებული სამეფოს მთლიანობაა დამოკიდებული.

***„ეშმაკი დეტალებშია“***

შოტლანდიის პარლამენტში, რომელსაც ისტორიული ადგილმდებარეობის გამო აგრეთვე „ჰოლირუდად“ (Holyrood) მოიხსენიებენ, სულ 129 წევრია, რომელთაგან 73 წევრი საპარლამენტო ოლქებიდან აირჩევა, ხოლო 56 - პროპორციულად ქვეყნის 8 რეგიონის მიხედვით. როგორც მოსალოდნელი იყო, 6 მაისის არჩევნების შედეგად შოტლანდიის ეროვნულმა პარტიამ გაიმარჯვა, ხოლო საპატიო მეორე ადგილზე - ასევე ტრადიციისამებრ - შოტლანდიელი კონსერვატორები გავიდნენ. პარლამენტში სულ 5 პოლიტიკური ძალა შევიდა, ხოლო ადგილები შემდეგნაირად გადანაწილდა:

- შოტლანდიის ეროვნული პარტია - 64 (62 ოლქი);
- შოტლანდიის კონსერვატიული და უნიონისტური პარტია - 31 (5 ოლქი);
- შოტლანდიის ლიბერალ-დემოკრატიული პარტია - 4 (4 ოლქი);
- შოტლანდიის ლეიბორისტული პარტია - 22 (2 ოლქი);
- შოტლანდიის მწვანეთა პარტია - 7 (0 ოლქი);
- უპარტიო (პარლამენტის თავმჯდომარე) – 1 (0 ოლქი).

წელს შოტლანდიელმა ნაციონალისტებმა 2016 წლის შედეგი გაიუმჯობესეს და დამატებით 3 ოლქი მოიგეს, მათ შორის ტრადიციულად კონსერვატორების მომხრე ცენტრალური ედინბურგი. გარდა ამისა, ადგილობრივი ლეიბორისტების მცდელობის მიუხედავად, შოტლანდიის ეროვნულმა პარტიამ საკვანძო ქალაქ გლაზგოს ყველა ოლქი დამაჯერებლად დაინარჩუნა. შოტლანდიელმა კონსერვატორებმაც შეძლეს „ჰოლირუდში“ პოზიციების შენარჩუნება. კვლავ მძიმედ დამარცხდნენ ერთ-დროს სულაც შოტლანდიაში შექმნილი ლეიბორისტები, რომლებიც სულ უფრო ნაკლებ მომხრეს კრებენ. არჩევნების შედეგები ურიგო არ გამოდგა ლიბერალ-დემოკრატებისათვის, რომლებმაც თავისი ოთხივე ოლქი შეინარჩუნეს.

თუმცა, შოტლანდიის ეროვნული პარტიის გამარჯვების სიტკბოში სიმწარე იმან შეურია, რომ პარლამენტში 65-მანდატიანი უმრავლესობის მოსაპოვებლად ერთი ერთი მანდატი დააკლდათ. ეს ერთიანობის შენარჩუნების მომხრე პარტიებმა იმედისმომცემ ნიშნად აღიქვეს, რადგან იმის თქმის საშუალება მიეცათ, ქვეყნის დამოუკიდებლობას საკმარისი მომხრე არ ჰყავსო. ნაციონალისტები ახლა გათვლას „მწვანეებზე“ აკეთებენ, რომელთა წყალობითაც პარლამენტში დამოუკიდებლობის მომხრეებს მოწინააღმდეგეებზე 14 ადგილით მეტი გამოსდით.

### *'თუ', კიარა - 'როდის'*

*„ჩვენს ძვირფას ძარღვებს დავაშრობთ, მაგრამ ისინი თავისუფლები იქნებიან.“ - რობერტ ბერნსი (შოტლანდიელი პოეტი)*

დამოუკიდებლობის გზაზე ეროვნული პარტიის ლიდერი და ქვეყნის პირველი მინისტრი ნიკოლა სთარჯენი მყარად დგას. მის სამთავრობო გეგმაში აღნიშნული იყო, რომ პანდემიის შედეგებისა და „ბრექსიტის“ „კომბინაციამ“ შოტლანდიის „დაცვისა და განახლებისთვის“ ადგილობრივი პარლამენტის შესაძლებლობების შეზღუდულობა ნათლად წარმოაჩინა და ქვეყნის დამოუკიდებლობის საკითხი აუცილებლად უნდა დადგეს. 6 მაისის შემდეგ სთარჯენმა განაცხადა, რომ ახლა შოტლანდიის დამოუკიდებლობის რეფერენდუმი დემოკრატიის საკითხია და თუ ლონდონი პროცესისთვის ხელის შეშლას გადაწყვეტს, დავა სასამართლოში გადაინაცვლებს.

შოტლანდიის პირველი მინისტრის განმარტებით, რეფერენდუმთან დაკავშირებით კითხვა ის კიარაა, გაიმართება თუ არა რეფერენდუმი, არამედ ის - თუ როდის. ის მიიჩნევს, რომ თუ შოტლანდიელებს რეფერენდუმის ჩატარების უფლება არ მიეცათ, გაერთიანებული სამეფო „ხალხთა ნებაზე დაფუძნებული კავშირი“ ვეღარ იქნება.

ლონდონის რეაქციამ არ დააყოვნა. ამ გამოსვლებს პირველი ლანკასტერის საჰერცოგოს კანცლერი (კაბინეტის ოფისის მინისტრი), შოტლანდიური წარმოშობის მაიკლ გოუვი გამოეხმაურა, რომლის თქმით, შოტლანდიის მთავრობის მიერ რეფერენდუმის დანიშვნასთან დაკავშირებით კანონპროექტის მომზადებას „ვესტმინსტერი“ გულცივად შეხვდება და ისიც დაუმატა, რომ არც მის განსახილველად წარდგენას „აუნთებს მწვანე შუქს“.

უტყვად არც ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი ბორის ჯონსონი დარჩენილა. მან პანდემიისა და მისი შედეგების აღმოფხვრის ამოცანის ფონზე მორიგი რეფერენდუმის გამართვა „უპასუხისმგებლობად“ შერაცხა. ის ასევე გამოვიდა გაერთიანებული სამეფოს ოთხივე ქვეყნის „ლიდერთა სამიტის“ ინიციატივით, რომლის მიზანი პანდემიის შემდგომ მთელი ბრიტანეთის ერთობლივი „აღდგენის“ განხილვა უნდა ყოფილიყო და ამ თავყრილობას ბორის ჯონსონმა 3 ივნისს „დაუნინგ სთრითზე“ უმასპინძლა.

ჩანს, „ჟამიანობისთვის“ ანგარიშის გაწევა ნაციონალისტებს მაინც მოუწიათ, მით უფრო, რომ მათი ერთ-ერთი ციტადელი, გლაზგო ფრიადაა დაზარალებული. უკვე ახალი მთავრობის პირველ მინისტრად დანიშნულმა ნიკოლა სთარჯენმა განაცხადა, რომ ამ ეტაპზე მთავრობა პანდემიასთან ბრძოლასა და ქვეყნის ეკონომიკის აღდგენაზე იქნება ორიენტირებული, ხოლო რეფერენდუმის საკითხი მიმდინარე კრიზისის დასრულების შემდგომ დადგება, თუმცა არაუგვიანეს 2023 წლისა.

### *ლომისა და ცალრქის ძმობა და ჭიდილი*

როგორც ცნობილია, 2014 წელს შოტლანდიაში ქვეყნის დამოუკიდებლობის თაობაზე რეფერენდუმი ჩატარდა, რომელიც ლონდონმა მზარდი ადგილობრივი მხარდაჭერის მქონე შოტლანდიური ეროვნული პარტიის მოთხოვნით დანიშნა, თუმცა ნაციონალისტების მოლოდინი არ გამართლდა და ქვეყნის მოსახლეობამ გაერთიანებული სამეფოდან გასვლას მხარი არ დაუჭირა.

ვითარება არსებითად 2016 წლის „ბრექსიტის“ რეფერენდუმის შემდგომ შეიცვალა, როცა შოტლანდიის მოსახლეობის უმრავლესობა ევროკავშირში დარჩენას მიემხრო, თუმცა მთლიანად ბრიტანეთის მაცხოვრებელთა უმრავლესობამ „ბრიუსელისგან თავის დახსნა“ ისურვა. უნიონისტების თავსატეხი კიდევ უფრო გაართულა პანდემიამ, რომლით გამოწვეულ სირთულეებსა და წარუმატებლობებში „ჰოლირუდი“ ჩვეულებრივ „ვესტმინსტერს“ ადანაშაულებს.

„ბრექსიტის“ რეფერენდუმის შემდეგ შოტლანდიის დამოუკიდებლობის მხარდაჭერა მუდმივად იზრდებოდა, ხოლო 2019 წლის მიწურულს ბრიტანეთიდან გამოყოფის მომხრეთა რაოდენობამ მოწინააღმდეგეებისას გადააჭარბა და პიკს მიმდინარე წლის მარტში მიაღწია, როცა ქვეყნის დამოუკიდებლობას მოსახლეობის 53% უჭერდა მხარს, ხოლო წინააღმდეგი 47% იყო. სწორედ მსგავს შედეგებს უფრიალებენ ნაციონალისტები ცხვირწინ ბორის ჯონსონსა და მის თანამებრძოლებს.

სეპარატისტების წისქვილზე წყალს საკუთრივ ინგლისში არსებული განწყობაც ასხამს, რადგან ბრიტანეთისგან შოტლანდიის გამოყოფას „საზღვრის სამხრეთით“ მოსახლეობის მხოლოდ მეხუთედი ეწინააღმდეგება. ინგლისელებს, განსაკუთრებით ქვეყნის ცენტრსა და ჩრდილოეთში, გულზე არც ლონდონის მხრიდან ედინბურგისთვის მუდმივად სახსრების უხვად გაცემა ეხატებათ და არც - სეპარატიზმის შესუსტების მიზნით ინგლისური იდენტობის ხარჯზე საერთო ბრიტანული იდენტობის ჩამოყალიბების ხელშეწყობა.

შექმნილ ვითარებაში ნაციონალისტებისთვის ავს თითქოს არაფერი მოასწავებდა, თუმცა, მოულოდნელად, მოსახლეობაში სეპარატისტულმა განწყობამ წინაასარჩევნოდ კლება იწყო. საზოგადოებრივი კვლევის ბოლო შედეგების თანახმად, დამოუკიდებლობის მოწინააღმდეგენი უკვე 4%-ით უსწრებენ მომხრეებს და უმრავლესობაშიც არიან. ექსპერტების აზრით, ეს ბრიტანეთში კორონავირუსის საწინააღმდეგო წარმატებულ ვაქცინაციასა და ადგილობრივი მთავრობის წარუმატებლობებს უნდა მივაწეროთ - განსაკუთრებით განათლებისა და ეკონომიკის მიმართულებით. შესაძლოა სწორედ ეს გახდა ნიკოლა სთარჯენის მიერ რეფერენდუმის საკითხის „უკეთესი დროისათვის“ გადავადების მიზეზი.

გარდა ამისა, ლონდონის არსენალში მტკიცე არგუმენტებია. კერძოდ, ახალი რეფერენდუმის დანიშვნის უფლების მინიჭება მხოლოდ „ვესტმინსტერს“ შეუძლია, ხოლო მყარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე რეფერენდუმის ჩატარების მხრივ შოტლანდიელებს კატალონიის მაგალითი კარგად აქვთ გათავისუფლებული. შოტლანდიის დამოუკიდებლობის თაობაზე წინა რეფერენდუმი, რომელიც „თაობაში ერთი“ უნდა ყოფილიყო, სულ რაღაც 7 წლის წინ გაიმართა და ბორის ჯონსონის მყარი პოზიციით, მომდევნო რეფერენდუმამდე სულ მცირე კიდევ 30 წელი უნდა გავიდეს. ნაციონალისტების სასარგებლოდ ალბათ ვერც „ბრექსიტის“ საბაბი იქნება გამოყენებული, რადგან ლონდონსა და ბრიუსელს შორის დადებული სავაჭრო შეთანხმების წყალობით, შოტლანდიის მოსახლეობა ევროკავშირიდან გასვლის უშუალო უარყოფით ეფექტებს დიდწილად ვერც იგრძნობს, მითუმეტეს პანდემიის ფონზე, უახლოეს პერსპექტივაში მაინც.

### დასკვნის სახით

ამრიგად, ლონდონის პოზიციების სიმყარისა და შოტლანდიელებში სეპარატისტული განწყობის მუდმივი ცვალებადობის პირობებში ნაციონალისტების მხრიდან ახალი რეფერენდუმის ჩატარებისთვის „ვესტმინსტერის“ კურთხევის მიღება რთულად წარმოსადგენია, ხოლო ასეთი რეფერენდუმის დანიშვნის შემთხვევაშიც მოვლენათა განვითარების სცენარის განჭვრეტა - შეუძლებელი.

თუმცა, შოტლანდიის დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებით თუ ნაბიჯები მართლაც გადაიდგა, რთული საკითხები წამოიწევს წინ: ბრიტანული იდენტობის რაობიდან და ინგლისის საერთაშორისო პრესტიჟითა და როლით დაწყებული, იმით დამთავრებული, თუ რა უნდა მოუხერხოს ლონდონმა შოტლანდიაში განლაგებულ ბირთვულ არსენალს.

შოტლანდიის გამოყოფის საკითხის დახურვა მისი უდიდებულესობის მთავრობისთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელიაა, რადგან გაერთიანებული სამეფოს დაშლა კონსერვატორებისთვის პოლიტიკური თვითმკვლელობა იქნება. არც ბორის ჯონსონის პირად მიზნებსა და ამბიციას მოედება მალამოდ ისტორიაში იმ პრემიერ-მინისტრად შესვლა, ვინც ინგლისელებისა და შოტლანდიელების სამსაუკუნოვანი კავშირი დაშალა.

სასწორის პინაზე ბევრი რამეა შეგდებული და დათმობის გუნებაზე არცერთი მხარე არაა, თუმცა მეტი სიცხადისათვის ალბათ მხრივაც პანდემიის დასრულებას უნდა დაველოდოთ. მანამდე კი შოტლანდიის დამოუკიდებლობის იდეა ჯერ კიდევ ისეთივე მქრქალია, როგორც ნისლიანი ედინბურგის ქუჩებში შორიდან მომავალი გუდასტვირის ჰანგები.
### აშშ-მ ბულგარულ მაფიას შეუტია
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-90-e1-83-a8-e1-83-a8--e1-83-9b--e1-83-91-e1-83-a3-e1-83-9a-e1-83-92-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-a3-e1-83-9a--e1-83-9b-e1-83-90-e1-83-a4-e1-83-98-e1-83-90-e1-83-a1--e1-83-a8-e1-83-94-/
Last updated: 2026-04-21T18:16:33.000Z
### რაო?

აშშ ხაზინის დეპარტამენტმა სამი გავლენიანი ბულგარელი და მათთან დაკავშირებული 64 იურიდიული პირი დასაჯა კორუფციისთვის.

ამის შესახებ განცხადება და იურიდიული დოკუმენტი ინგლისურად [აქაა](https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0208?ref=evropis.moambe.eu).

### რა უფლებით?

2017 წელს აშშ-ში ძალაში შევიდა "ადამიანის უფლებების დაღვევებისათვის პასუხიმგებლობის გლობალური აქტი", რომელსაც ასევე "მაგნიტსკის გლობალურ აქტს" უწოდებენ, რისი ძალითაც უფლებას იტოვებენ მსოფლიოში ნებისმიერ წერტილში ადამიანის უფლებების მასიური დარღვევებისა და კორუფციისათვის სანქციებით შეუტიონ პიროვნებებსა და ორგანიზაციებს.

### ვინ დასაჯეს ამჟამად?

- **ვასილ ბოჟკოვი,** სათამაშო სახლების მფლობელი, ოლიგარქი.
- **დელიან პეევსკი,** მედია მოღული და ყოფილი დეპუტატი.
- **ილკო ჟელიაზკოვი,** სადაზვერვო აპარატურის კონტროლის ეროვნული ბიუროს უფროსის ყოფილი მოადგილე.
- ... და მათთან დაკავშირებული ქსელები: პიროვნებები და ორგანიზაციები.

### რა მიზეზით?

ბოჟკოვს მთავრობის უმაღლესი თანამდებობის პირების მოსყიდვა ბრალდება, მათ შორის მთავრობის მეთაურის და აზარტული თამაშების რეგულირების სააგენტოს უფროსისა. მასვე ბრალდება მთავრობის და "ოპოზიციის ერთ-ერთი წევრის" მოსყიდვის მცდელობა წლის დასაწყისში, რათა რუსეთისთვის არჩევნებზე გავლენის გზა გაეხსნათ. პეევსკის საკუთარი თავისა და ბიზნესის საჯარო ანგარიშვალდებულებისაგან დასაცავად სადეპუტატო უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება, ამავე პოსტის წყალობით შეღავათების მიღება და ქრთამების გაცემა ბრალდება. პეევსკისვე ბრალდება ჟელიაზკოვთან ერთად უცხოეთის მოქალაქეებისათვის ევროკავშირში ბინადრობის მოწმობების უკანონო გაცემა, ხოლო ჟელიაზკოვს - სამთავრობო მოხელეებისთვის მოქრთამვა, ამ კორუფციული სქემის მუშაობის და საიდუმლოების უზრუნველსაყოფად. იგივე პირებთან ერთად კავშირში დაისაჯა პეტარ ჰარლამპიევიც, რომელიც საკვანძო როლს თამაშობდა ათასობით უცხოელისათვის ბულგარული პასპორტების 5000 ევროდ მიყიდვაში.

### რა სასჯელი დაეკისრებათ?

ამ სიაში მოხვედრილი პირებისა და ორგანიზაციების ანგარიშები და აქტივები აშშ-ში გაიყინება და მათ აშშ-ში შესვლა აეკრძალებათ.

### ბულგარეთში რა ხდება?

ბულგარეთში ამჟამად სამთავრობო კრიზისია. ქვეყანას მოვალეობის შემსრულებელი მთავრობა მართავს, რომელიც მთავრობის ყოფილი მეთაურის, ბოიკო ბორისოვის საქმეს იძიებს - მათ შორის ოპოზიციის მოსმენებისა და კორუფციის მხრივ. ერთ-ერთი სამიზნე მთავარი პროკურორი ივან გეშევია, რომელიც სწორედ სანქცირებული ბოჟკოვისა და პეევსკის კაცია. ბოჟკოვი დუბაიში იმალება და 11 ივლისის საგანგებო არჩევნებისთვის ემზადება, თუმცა წარსულ, 4 აპრილის არჩევნებში მხოლოდ 2.95% მიიღო. დიდი მიტინგები იმართება სოფიაში პროკურორის გადადგომის მოთხოვნით.

### რა აღელვებს ამერიკას?

ვაშინგტონი შიშობს, რომ ბულგარეთში კანონიერების სისტემის მოშლა და იქ გამეფებული კორუფცია უსაფრთხოების მხრივ სერიოზულ საფრთხედ იქცა როგორც ევროპის, ისე აშშ-სა და ნატოსათვის. ბულგარული პასპორტების გაყიდვის საქმეზე ამერიკამ რამდენჯერმე ადრეც გააფრთხილა სოფია, სახიფათო ადამიანებს უხსნით ევროპის კარსო - განსაკუთრებით რუსეთს სპეცსამსახურებზე იყო საუბარი. ნიშანდობლივია, რომ ჩეხეთში რუსეთის აგენტების მიერ იარაღის საწყობების აფეთქების საქმის კუდებიც ბულგარეთისკენ მიდოდა. ბულგარელი ანალიტიკოსები "ადგილობრივ მაფიაზე დარტყმად" აფასებენ აშშ-ს ამ ნაბიჯს.

### ჩვენ რატომ უნდა გვაღელვებდეს?

ბოლო ხანებში აშშ და ნატო შავიზღვისპირეთში გააქტიურებას სერიოზულად ფიქრობენ. ევროპაში რუსეთის აგენტების მიერ მკვლელობებისა და შპიონაჟის სერიის გამოვლენის შემდეგ, ჩანს, დასავლელი მოკავშირეები ცდილობენ რუსულ დაზვერვას ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპიდან ფეხი ამოუკვეთონ. აფეთქებების საქმეზე პრაღაში რუსეთის საელჩოს ფაქტიური დახურვით, მცოდნე ხალხის ცნობით, რუსული დაზვერვის ცენტრი მოიშალა. კორუფცია და კანონიერების სისტემის მოშლა ის კარია, საიდანაც რუსული გავლენა აღმოსავლეთ ევროპაში ფეხს იკიდებს და ბულგარეთში ერთმანეთთან გადაჯაჭვული პოლიტიკის, მედიისა და ოლიგარქების ჯაჭვზე ეს დარტყმაც ამ სურათში ჩაეწერება.
### დანიის წყალობით აშშ ევროპელებს უყურადებდა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-90-e1-83-a8-e1-83-a8--e1-83-93-e1-83-90-e1-83-9c-e1-83-98-e1-83-98-e1-83-a1--e1-83-ac-e1-83-a7-e1-83-90-e1-83-9a-e1-83-9d-e1-83-91-e1-83-98-e1-83-97--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e/
Last updated: 2026-04-21T18:16:33.000Z
### რა გავიგეთ:

დანიის საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა გამოიკვლია, აშშ ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტო (NSA) დანიის სამხედრო დაზვერვის საშუალებებს იყენებდა ევროპელი ლიდერების სათვალთვალოთ.

### როგორ აკეთებდნენ ამას?

დანიელ სამხედრო მზვერავებს წყალქვეშა საკომუნიკაციო კაბელებზე მისაყურადებელი საშუალებები ჰქონიათ და ამერიკელებს ადრე არსებული შეთანხმებების თანახმად, სატელეფონო ზარების, ინტერნეტში ძიების არქივების, ელექტრონული წერილების და მესენჯერების ტექსტების ანალიზის საშუალებას აძლევდნენ. მათ ეს მოკავშირეობა ბოროტად გამოუყენებიათ მოკავშირეების წინააღმდეგ.

### ვის უსმენდნენ?

ტერორისტებთან და სხვა დამნაშავეებთან ერთად, გერმანიის პოლიტიკურ ლიდერებს (მერკელს, მაშინდელ საგარეო მინისტრ შტაინმაიერს, ოპოზიციის ლიდერს შტაინბრუკს), საფრანგეთის, შვედეთისა და ნორვეგიის მაღალი თანამდებობის პირებს.

### ეს ახალი ამბავია?

არა, ეს ამბავი 2012-2014 წლებში ხდებოდა თურმე. დანიის სამხედრო დაზვერვას ეჭვი აუღია და შიდა მოკვლევა 2013 წელს დაუწია, როცა ედვარდ სნოუდენის მიერ გამოაშკარავებული აშშ თვალთვალის სისტმამ შეაშფოთათ. შედეგად ე.წ. "დანჰამერის დოსიე" შეუკრავთ 2015 წლისათვის, რომელშიც ფაქტებით ადასტურებდნენ, აშშ-მ ჩვენი სადაზვერვო საშუალებები ევროპელ მეზობლებზე თვალთვალისთვის გამოიყენაო.

### ვინ რას ამბობს:

ე**მანუელ მაკრონმა** და **ანგელა მერკელმა** გუშინ ერთბაშად მოუწოდეს აშშ-სა და დანიას, თქვენი საქციელი განმარტეთო: "ამგვარი ქცევა მიუღებელია მოკავშირეებს შორის, მით უმეტეს ევროპელ პარტნიორებსა და მოკავშირეებს შორისო"

შვედეთის თავდაცვის მინისტრი, **პეტერ ჰულკვისტი** ამბობს "ყველა კარტი მაგიდაზე უნდა დაიდოსო."

გერმანიის კანცლერის სპიკერმა **სტეფენ სიბერტმა** თქვა "ჩვენმა მთავრობამ ჟურნალისტური გამოძიება ცნობად მიიღო და ფაქტებს გადავამოწმებთ ჩვენს მოკავშირეებთანო."

საფრანგეთის ევროპულ საქმეთა სახელმწიფო მინისტრმა, **კლემან ბონემ** "გამოაშკარავებული ფაქტები მძიმეა" და კონკრეტულ ელემენტებს ვაზუსტებთო.

დანიის ოპოზიცია მოითხოვს, მთავრობამ განმარტოს, ნებით გახდა აშშ-ს იარაღი ევროპელი მოკავშირეების წინააღმდეგ შპიონაჟში, თუ არაკომპეტენტურობითო.

### ეს დიდი ამბავია?

ერთი მხრივ, თვალთვალი სპეცსამსახურების ყოველდღიური საქმიანობაა. მეორე, მხრივ მოკავშირეების თვალთვალი კარგი საქმე არაა და ევროპელ პოლიტიკოსების აშშ-ს მიმართ ისედაც შერყეულ ნდობას კიდევ უფრო შეუყენებს წყალს.

### აწი რა მოხდება?

სავარაუდოდ, ევროკავშირის ქვეყნებს შორის შეთანხმებაზე დაიწყება ლაპარაკი, რომელიც შეუტყობინებლად ერთმანეთის თვალთვალს აკრძალავს, ხოლო აშშ-ს გაურთულებს ევროპის სადაზვერვო საშუალებებზე პირდაპირ წვდომას.
### შვეიცარიამ ევროკავშირთან მოლაპარაკება შეწყვიტა
URL: https://evropis.moambe.eu/-e1-83-9c-e1-83-90-e1-83-a6-e1-83-94-e1-83-91-e1-83-98--e1-83-a8-e1-83-95-e1-83-94-e1-83-98-e1-83-aa-e1-83-90-e1-83-a0-e1-83-98-e1-83-90-e1-83-9b--e1-83-94-e1-83-95-e1-83-a0-e1-83-9d-e1/
Last updated: 2026-04-21T18:16:33.000Z
### რაო, რაო?!

შვეიცარია 2014 წლიდან ცდილობს ევროკავშირთან თავისუფალი ვაჭრობის ახალი ხელშეკრულების დადებას. 2018 წლიდან ხელშეკრულების სრული ტექსტი მზადაა და განხილვის საგანია. გასულ ოთხშაბათს, ბერნმა და ბრიუსელმა თეთრი ალამი გამოფინეს - ვერ ვთანხმდებითო.

### ვითომ რატომაო?

ძირითადად ორი საკითხი შეიქნა განხეთქილების მიზეზი:

- შვეიცარიას არ უნდა ევროკავშირის ეკონომიკური სივრცის (EEA - ევროკავშირი, პლიუს ნორვეგია, ისლანდია და ლიხტენშტეინი) მოქალაქეებს ბინადრობის უპირობო უფლება მისცეს;
- შვეიცარიას არ სურს ამ ქვეყნების მოსახლეებს, მათ შორის უმუშევრებს (სტუდენტებს, სამსახურის მაძიებლებს) სოციალური დაცვის სისტემისკენ გაუხსნას გზა.

### კიდევ რაო?

შვეიცარია ასევე ჭოჭმანობდა დინამიური საკანონმდებლო თავსებადობის პრინციპის აღიარებაზე.

### ეს რაღაა?

ეს იმას ნიშნავს, რომ შეთანხმებით შვეიცარია ევროკავშირის არა მხოლოდ მიმდინარე სავაჭრო და სამრეწველო რეგულაციებს აღიარებდა, არამედ მომავალსაც. ამ გზით ბიზნესი და მოსახლეობა უფრო ადვილად განჭვრეტს მომავალსო, ამბობს ევროკავშირი და თანაც, შესაძლო დავები ევროკავშირის იუსტიციის სასამართლოში გაირჩევაო. შვეიცარიის აზრით, ეს ზედმეტად შეზღუდავდა ქვეყნის სუვერენიტეტს.

### ანუ ბერნი და ბრიუსელი უბრად არიან?

არა**.** ეს შეუძლებელიცაა. ამჟამად შვეიცარიაში ევროკავშირის 1.4 მილიონი მოქალაქე ცხოვრობს. ევროკავშირში კი შვეიცარიის 400 ათასი მოქალაქე იმყოფება. შვეიცარია ევროკავშირის სიდიდით მეოთხე სავაჭრო პარტნიორია ჩინეთის, აშშ-ის და დიდი ბრიტანეთის შემდეგ. ევროკავშირის ექსპორტის 6.9 % და იმპორტის 5.7 % სწორედ შვეიცარიას ეკუთვნის. შვეიცარიის ექსპორტის დაახლოებით 42 % და იმპორტის 50 % ევროკავშირზე მოდის.

ბერნსა და ბრიუსელს 1972 წლიდან მოყოლებული 120 ხელშეკრულება აკავშირებს. ვაჭრობის მომწესრიგებელი შეთანხმებების უმრავლესობა 1999 წელს შევიდა ძალაში და თავისუფალ გადაადგილებას, საჯარო შესყიდვებს, სოფლის მეურნეობას, კვლევებს და სამოქალაქო ავიაციას ეხება. **ყველა ეს ხელშეკრულება ძალაში რჩება.**

თუმცა, ახალი ჩარჩო ხელშეკრულების მიუღებლობა შვეიცარიას ევროპის ეკონომიკური სივრცის ბაზარზე წვდომას შეუზღუდავს და რაც დრო გავა - სულ უფრო შეიძლება დაშორდეს შვეიცარია ევროკავშირის ახალ პროგრამებს, მათ შორის კავშირისთვის შედარებით ახალ, ჯანდაცვის სფეროში.

### კიდევ ვის აღელვებს ეს ამბავი?

პირველ რიგში დიდ ბრიტანეთს, რომელსაც ახლაღა მოუწევს თავისუფალი ვაჭრობის სისტემის აწყობა ევროკავშირთან. შვეიცარიასთან ბრიუსელის მოლაპარაკების მარცხმა აჩვენა, რომ ეს არც ისე ადვილია. წარუმატებლობა ალბათ ასევე დააშოშმინებს ზოგიერთ პოლიტიკოსს ნორვეგიაში, რომლებსაც ევროპის ეკონომიკური სივრციდან გამოსვლა სურთ და ამბობენ, პირისპირ საუბრით ევროკავშირთან უფრო სარფიან ხელშეკრულებას გავაფორმებთო.

_Truncated after 5 MiB. Use `/sitemap.xml` for the complete archive of public content._